विकिपीडिया:चावडी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:चावडी</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2663</id>
    <revision>
      <id>2698774</id>
      <parentid>2698666</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा */ Reply</comment>
      <origin>2698774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30553" sha1="meami93vie0spd41cf06ot63nr98u57" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा ==

{{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांच्याकडे प्रचालकपद आहे. परंतु, १ किंवा अधिक वर्षांहून सदस्य अकार्यरत असल्यास त्यांचे पद काढण्यात येते. {{सदस्य|संपादन गाळणी}} यास प्रचालकपद का आहे? समजले नाही. तसेच {{सदस्य|Omega45}} यांकडे देखील द्रुतमाघारकार पद असून ते अकार्यरत आहेत. तरी यांच्या पदाबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद प्रचालक}} यावर प्रतिसाद द्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)

:संपादन गाळणी हे खाते स्वयंचलितरीत्या संपादनांवर लक्ष ठेवते व योग्य तेथे आडकाठी करते. यासाठी प्रचालक अधिकार असणे आवश्यक आहे.
:वरील यादीतील सदस्यांना आठवण म्हणून एक संदेश येथे द्यावा व १५ दिवसांत उत्तर देण्याची विनंती करावी. इतर मार्गे (दूरध्वनी, व्हॉट्सअॅप, इ.) संपर्क साधता येत असेल तर त्याचाही विचार करावा. त्यानंतरही उत्तर न आल्यास त्यांचे (वापरात नसलेले) अधिकार कमी करण्याचा प्रस्ताव मांडावा.
:[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>meami93vie0spd41cf06ot63nr98u57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698896</id>
      <parentid>2698774</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T03:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tiven2240</username>
        <id>69269</id>
      </contributor>
      <comment>/* अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा */ Reply</comment>
      <origin>2698896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30807" sha1="kenirwyyxhce8q7qdwrmcbj3w66qrz5" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== अकार्यरत संपादकांच्या पदाबाबत चर्चा ==

{{सदस्य|V.narsikar}}, {{सदस्य|सुभाष राऊत}} यांच्याकडे प्रचालकपद आहे. परंतु, १ किंवा अधिक वर्षांहून सदस्य अकार्यरत असल्यास त्यांचे पद काढण्यात येते. {{सदस्य|संपादन गाळणी}} यास प्रचालकपद का आहे? समजले नाही. तसेच {{सदस्य|Omega45}} यांकडे देखील द्रुतमाघारकार पद असून ते अकार्यरत आहेत. तरी यांच्या पदाबाबत काही विचार करण्यात यावा, असे मला वाटते. {{साद प्रचालक}} यावर प्रतिसाद द्यावा. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)

:संपादन गाळणी हे खाते स्वयंचलितरीत्या संपादनांवर लक्ष ठेवते व योग्य तेथे आडकाठी करते. यासाठी प्रचालक अधिकार असणे आवश्यक आहे.
:वरील यादीतील सदस्यांना आठवण म्हणून एक संदेश येथे द्यावा व १५ दिवसांत उत्तर देण्याची विनंती करावी. इतर मार्गे (दूरध्वनी, व्हॉट्सअॅप, इ.) संपर्क साधता येत असेल तर त्याचाही विचार करावा. त्यानंतरही उत्तर न आल्यास त्यांचे (वापरात नसलेले) अधिकार कमी करण्याचा प्रस्ताव मांडावा.
:[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १९:०६, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)
::संपादन गाळणी हे खाता कोण वापरत आहे? --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:०१, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>kenirwyyxhce8q7qdwrmcbj3w66qrz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पांडव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2805</id>
    <revision>
      <id>2698775</id>
      <parentid>2698664</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WordWise22</username>
        <id>161849</id>
      </contributor>
      <comment>/* अश्वमेध यज्ञ */</comment>
      <origin>2698775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6257" sha1="mtx8kvyukplguusqtp6l6d0cqyqnr6i" xml:space="preserve">[[चित्र:Draupadi and Pandavas.jpg|इवलेसे|उजवे|द्रौपदी आणि पांडव. सिंहासनावर द्रौपदी आणि युधिष्ठीर, खाली भीम व अर्जुन आणि पाठीमागे नकुल व सहदेव ]]
[[चित्र:Pandavas_with_Draupadi_OR_ayudhapurushas_facing_Madhu_Kaitabha.jpg|thumb|300px|देवगड, उत्तर प्रदेश, भारत येथील दशावतार मंदिरातील पांडवांचे शिल्प. मध्यभागी युधिष्ठिर, डावीकडे भीम व अर्जुन, उजवीकडे नकुल व सहदेव. अगदी उजवीकडे पाच पांडवांची पत्‍नी द्रौपदी.]]

'''पांडव''' हे हस्तिनापूरचा राजा पांडू यांचे पुत्र होते. त्यांची नावे- [[युधिष्ठिर]], [[भीम]], [[अर्जुन]], [[नकुल]] आणि [[सहदेव]]. पांडव [[महाभारत|महाभारतातील]] प्रमुख व्यक्तिरेखा आहेत. त्यांना कुरुवंशाचे राजा पांडू यांचे पुत्र मानले जाते. तथापि, पांडूंना संततीप्राप्तीचा शाप असल्याने, कुंती आणि माद्री यांनी देवतांच्या वरदानाने पुत्रप्राप्ती केली. त्यामुळे प्रत्येक पांडवाचा जन्म वेगवेगळ्या देवतांच्या कृपेने झाला असे वर्णन [[महाभारत|महाभारतात]] केले आहे.

== पांडवांचा जन्म ==

[[कुंती]] व [[माद्री]] ह्या पांडू च्या दोन पत्‍नी होत्या. पंडू हा पंडुरोगाने पीडित असल्याने त्याच्यापासून मुले होणे उचित नव्हते. त्यामुळे, पंडूबरोबर वनवासात असताना [[दुर्वास ऋषि|दुर्वास ऋषींनी]] कुंतीला दिलेल्या वरदानाचा वापर करून कुंतीला  [[यमधर्म|यमधर्मापासून]] [[युधिष्ठिर]], [[वायू|वायूपासून]] [[भीम]] आणि [[इंद्र|इंद्रापासून]] [[अर्जुन]] अशी तीन मुले झाली. त्यानंतर माद्रीला [[अश्विनीकुमार|अश्विनीकुमारांपासून]] [[नकुल]] आणि [[सहदेव]] ही जुळी मुले झाली.

[[महाकाव्य|महाकाव्यात]], पांडवांनी पांचाळ राज्याची राजकुमारी [[द्रौपदी|द्रौपदीशी]] विवाह केला आणि कुरु साम्राज्याच्या विभाजनानंतर उत्तराधिकाराच्या वादांपासून बचाव करण्यासाठी [[इंद्रप्रस्थ]] या शहराची स्थापना केली. दुर्योधनाच्या नेतृत्वाखालील कौरवांनी कपटाने आपल्या चुलत भावांकडून त्यांचे राज्य हिरावून घेतले आणि ते परत देण्यास नकार दिला. त्यामुळे पांडवांनी आपल्या विस्तारित कुटुंबाविरुद्ध गृहयुद्ध छेडले. हा संघर्ष [[कुरुक्षेत्र युद्ध]] म्हणून ओळखला जातो. [[कृष्ण|भगवान श्रीकृष्णांच्या]] सहाय्याने पांडवांनी अखेरीस हे युद्ध जिंकले, परंतु त्यासाठी त्यांना मोठी किंमत मोजावी लागली. युद्धाच्या शेवटी कौरवांचा संपूर्ण नाश झाला.

== शब्दव्युत्पत्ती ==
पांडव (संस्कृत: पाण्डवा) हा शब्द [[पंडू|पांडू]] (संस्कृत: पाण्डु) यापासून तयार झाला असून त्याचा अर्थ &quot;पांडूचे वंशज&quot; असा होतो.

पांडवांना दिलेली इतर विशेष नावे (उपाधी) अशी आहेत:

पांडुपुत्र (संस्कृत: पाण्डुपुत्र) – पांडूचे पुत्र

पांडवकुमार (संस्कृत: पाण्डवकुमार) – तरुण पांडव

कौंतेय (संस्कृत: कौन्तेय) – [[कुंती|कुंतीचे]] पुत्र ([[युधिष्ठिर]], [[भीम]] आणि [[अर्जुन]])

माद्रेय (संस्कृत: माद्रेय) – माद्रीचे पुत्र ([[नकुल]] आणि [[सहदेव]])

== &lt;big&gt;अश्वमेध यज्ञ&lt;/big&gt; == 

{{महाभारत}}


[[वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा]]
[[वर्ग:कुरु कुळ]]</text>
      <sha1>mtx8kvyukplguusqtp6l6d0cqyqnr6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698776</id>
      <parentid>2698775</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WordWise22</username>
        <id>161849</id>
      </contributor>
      <comment>/* अश्वमेध यज्ञ */</comment>
      <origin>2698776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9982" sha1="g7gblwi65auzhxa8kymf0nr2m226but" xml:space="preserve">[[चित्र:Draupadi and Pandavas.jpg|इवलेसे|उजवे|द्रौपदी आणि पांडव. सिंहासनावर द्रौपदी आणि युधिष्ठीर, खाली भीम व अर्जुन आणि पाठीमागे नकुल व सहदेव ]]
[[चित्र:Pandavas_with_Draupadi_OR_ayudhapurushas_facing_Madhu_Kaitabha.jpg|thumb|300px|देवगड, उत्तर प्रदेश, भारत येथील दशावतार मंदिरातील पांडवांचे शिल्प. मध्यभागी युधिष्ठिर, डावीकडे भीम व अर्जुन, उजवीकडे नकुल व सहदेव. अगदी उजवीकडे पाच पांडवांची पत्‍नी द्रौपदी.]]

'''पांडव''' हे हस्तिनापूरचा राजा पांडू यांचे पुत्र होते. त्यांची नावे- [[युधिष्ठिर]], [[भीम]], [[अर्जुन]], [[नकुल]] आणि [[सहदेव]]. पांडव [[महाभारत|महाभारतातील]] प्रमुख व्यक्तिरेखा आहेत. त्यांना कुरुवंशाचे राजा पांडू यांचे पुत्र मानले जाते. तथापि, पांडूंना संततीप्राप्तीचा शाप असल्याने, कुंती आणि माद्री यांनी देवतांच्या वरदानाने पुत्रप्राप्ती केली. त्यामुळे प्रत्येक पांडवाचा जन्म वेगवेगळ्या देवतांच्या कृपेने झाला असे वर्णन [[महाभारत|महाभारतात]] केले आहे.

== पांडवांचा जन्म ==

[[कुंती]] व [[माद्री]] ह्या पांडू च्या दोन पत्‍नी होत्या. पंडू हा पंडुरोगाने पीडित असल्याने त्याच्यापासून मुले होणे उचित नव्हते. त्यामुळे, पंडूबरोबर वनवासात असताना [[दुर्वास ऋषि|दुर्वास ऋषींनी]] कुंतीला दिलेल्या वरदानाचा वापर करून कुंतीला  [[यमधर्म|यमधर्मापासून]] [[युधिष्ठिर]], [[वायू|वायूपासून]] [[भीम]] आणि [[इंद्र|इंद्रापासून]] [[अर्जुन]] अशी तीन मुले झाली. त्यानंतर माद्रीला [[अश्विनीकुमार|अश्विनीकुमारांपासून]] [[नकुल]] आणि [[सहदेव]] ही जुळी मुले झाली.

[[महाकाव्य|महाकाव्यात]], पांडवांनी पांचाळ राज्याची राजकुमारी [[द्रौपदी|द्रौपदीशी]] विवाह केला आणि कुरु साम्राज्याच्या विभाजनानंतर उत्तराधिकाराच्या वादांपासून बचाव करण्यासाठी [[इंद्रप्रस्थ]] या शहराची स्थापना केली. दुर्योधनाच्या नेतृत्वाखालील कौरवांनी कपटाने आपल्या चुलत भावांकडून त्यांचे राज्य हिरावून घेतले आणि ते परत देण्यास नकार दिला. त्यामुळे पांडवांनी आपल्या विस्तारित कुटुंबाविरुद्ध गृहयुद्ध छेडले. हा संघर्ष [[कुरुक्षेत्र युद्ध]] म्हणून ओळखला जातो. [[कृष्ण|भगवान श्रीकृष्णांच्या]] सहाय्याने पांडवांनी अखेरीस हे युद्ध जिंकले, परंतु त्यासाठी त्यांना मोठी किंमत मोजावी लागली. युद्धाच्या शेवटी कौरवांचा संपूर्ण नाश झाला.

== शब्दव्युत्पत्ती ==
पांडव (संस्कृत: पाण्डवा) हा शब्द [[पंडू|पांडू]] (संस्कृत: पाण्डु) यापासून तयार झाला असून त्याचा अर्थ &quot;पांडूचे वंशज&quot; असा होतो.

पांडवांना दिलेली इतर विशेष नावे (उपाधी) अशी आहेत:

पांडुपुत्र (संस्कृत: पाण्डुपुत्र) – पांडूचे पुत्र

पांडवकुमार (संस्कृत: पाण्डवकुमार) – तरुण पांडव

कौंतेय (संस्कृत: कौन्तेय) – [[कुंती|कुंतीचे]] पुत्र ([[युधिष्ठिर]], [[भीम]] आणि [[अर्जुन]])

माद्रेय (संस्कृत: माद्रेय) – माद्रीचे पुत्र ([[नकुल]] आणि [[सहदेव]])

== &lt;big&gt;अश्वमेध यज्ञ&lt;/big&gt; ==
अश्वमेध यज्ञ हा वैदिक काळातील एक राजसूय स्वरूपाचा राजकीय-धार्मिक यज्ञ होता. याचा उद्देश राजाची सार्वभौम सत्ता प्रस्थापित करणे, राज्याची समृद्धी आणि प्रजेचे कल्याण साधणे हा होता.

महाभारताच्या युद्धानंतर युधिष्ठिर युद्धातील प्रचंड रक्तपातामुळे दुःखी आणि अपराधी भावनेत होते. महर्षी व्यास आणि श्रीकृष्ण यांच्या सल्ल्याने त्यांनी अश्वमेध यज्ञ करण्याचा निर्णय घेतला. अनेक ऋषी, मुनी आणि विविध राज्यांचे राजे उपस्थित होते. युधिष्ठिराने विपुल दान दिले आणि यज्ञाची सांगता झाली.

श्रीकृष्णांनी आपल्या दिव्य दृष्टीने ओळखले की सुपच सुदर्शन नावाचे महान संत यज्ञाला उपस्थित नव्हते. अश्वमेध यज्ञ आयोजित करण्यापूर्वी भीमाला सर्वांना निमंत्रण देण्याची जबाबदारी देण्यात आली होती. भीम सुपच सुदर्शन यांना निमंत्रण देण्यासाठी गेला, परंतु त्याने त्यांच्याशी उद्धटपणे वागणूक दिली आणि त्यांना सामान्य ऋषी समजले.

श्रीकृष्णांनी भीमाला विचारले असता, त्याने संपूर्ण घटना सांगितली. त्यानंतर श्रीकृष्ण पाचही पांडवांसह स्वतः सुपच सुदर्शन यांना विनम्रपणे निमंत्रण देण्यासाठी गेले. त्यांच्या नम्र विनंतीनंतर सुदर्शन ते निमंत्रण स्वीकारतो आणि भोजनासाठी जातो.

द्रौपदीने त्या महान संतासाठी स्वादिष्ट भोजन तयार केले होते. परंतु भोजन वाढताना तिच्या मनात एक दोष निर्माण झाला, त्यामुळे भोजन केल्यानंतरही शंख सतत वाजला नाही.

श्रीकृष्णांनी द्रौपदीला तिची चूक लक्षात आणून दिल्यानंतर, तिने क्षमा मागितली आणि सुदर्शन  यांच्या चरणांचे पाणी ग्रहण केले. त्यानंतरच शंख इतक्या मोठ्या आवाजात निनादला की त्याचा आवाज स्वर्गापर्यंत ऐकू गेला.{{महाभारत}}


[[वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा]]
[[वर्ग:कुरु कुळ]]</text>
      <sha1>g7gblwi65auzhxa8kymf0nr2m226but</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुळशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3438</id>
    <revision>
      <id>2698977</id>
      <parentid>2680784</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ऐतिहासिक मुळशी व मावळ प्रांत</username>
        <id>185940</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऐतिहासिक माहिती */</comment>
      <origin>2698977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17528" sha1="85c1lrulwy6af0aojb3b80gr4p6np9e" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव = मुळशी
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= 
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''मुळशी''' हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[मुळशी तालुका|मुळशी तालुक्याचे]] मुख्यालय आहे.

==तालुक्यातील गावे==
[[आडगाव (मुळशी)]] [[आडमाळ]] [[अकोले (मुळशी)]] [[आमराळेवाडी]] [[अंबरवेत]] [[आंबावणे (मुळशी)]] [[आंबेगाव (मुळशी)]] [[आंदेशे]] [[आंदगाव]] [[अंधाळे]] [[आसडे (मुळशी)]] [[बारपे बुद्रुक]] [[बावधन बुद्रुक]] [[बेलवडे]] [[बेंभटमाळ]] [[भडास बुद्रुक]] [[भालगुडी]] [[भांबर्डे (मुळशी)]] [[भारे]] [[भारेकरवाडी]] [[भेगाडेवाडी]] [[भोडे]] [[भोईणी]] [[भोईरवाडी (मुळशी)]] [[भुगाव]] [[भुकुम]] [[बोतारवाडी]] [[चाळे (मुळशी)]] [[चांदे (मुळशी)]] [[चांदिवली (मुळशी)]] [[चिखलगाव (मुळशी)]] [[चिखली बुद्रुक]] [[चिंचवड (मुळशी)]] [[डाखणे (मुळशी)]] [[दारावळी]] [[दासवे]] [[दत्तावाडी]] [[दत्तवाडी (मुळशी)]] [[डावजे]] [[देवघर (मुळशी)]] [[धाडावळी]] [[धामणओहोळ]] [[डिसाळी]] [[डोंगरगाव (मुळशी)]] [[एकोळे]] [[गडाळे]] [[गावडेवाडी (मुळशी)]] [[घेराविटणगड]] [[घोटावडे (मुळशी)]] [[घुटके]] [[गोडांबेवाडी]] [[हडशी]] [[हिंजवडी (मुळशी)]] [[होताळे]] [[हुळावळेवाडी]] [[जांबे]] [[जामगाव (मुळशी)]] [[जातेडे]] [[जावळ (मुळशी)]] [[कलमशेत]] [[करमोळी]] [[कासरआंबोली]] [[कासरसई]] [[काशिग]] [[कातरखडक]] [[काटावाडी]] [[केमसेवाडी]] [[खांबोळी]] [[खारवडे]] [[खेचरे]] [[खुबावळी]] [[कोळवडे (मुळशी)]] [[कोळवली (मुळशी)]] [[कोळोशी (मुळशी)]] [[कोळवण (मुळशी)]] [[कोंढावळे (मुळशी)]] [[कोंढुर]] [[कुळे]] [[कुंभोरी]] [[लवाळे (मुळशी)]] [[लव्हार्डे]] [[मादेड]] [[महाळुंगे (मुळशी)]] [[माजगाव (मुळशी)]] [[माळे (मुळशी)]] [[मालेगाव (मुळशी)]] [[माण (मुळशी)]] [[मारणेवाडी]] [[मरूंजी]] [[मातेरेवाडी]] [[मोरेवाडी (मुळशी)]] [[मोसेखुर्द]] [[मुगाव (मुळशी)]] [[मुगावडे]] [[मुकाईवाडी]] [[मुळखेड]] [[मुळशीखुर्द]] [[मुठे]] [[नांदे]] [[नांदगाव (मुळशी)]] [[नांदिवली (मुळशी)]][[नाणेगाव (मुळशी)]] [[नेरे (मुळशी)]] [[निवे (मुळशी)]] [[पडाळघर]] [[पडाळघरवाडी]] [[पळसे]] [[पठारशेत]] [[पौड]] [[पेठशहापूर]] [[पिंपलोळी (मुळशी)]] [[पिंपरी (मुळशी)]] [[पिरंगुट]] [[पोमगाव]] [[रावडे]] [[रिहे]] [[साईवखुर्द]] [[साखरी (मुळशी)]] [[साळतर]] [[सांभवे]] [[सातेसई]] [[सावरगाव (मुळशी)]] [[शरे]] [[शेडणी]] [[शिळेश्वर]] [[शिंदेवाडी (मुळशी)]] [[शिरवली (मुळशी)]] [[सूस]] [[तैलबैला]] [[ताम्हिणी बुद्रुक]] [[टाटातलाव]] [[ताव]] [[टेमघर (मुळशी)]] [[उगावळी]] [[उरावडे]] [[वडगाव (मुळशी)]] [[वाळणे (मुळशी)]] [[वांद्रे (मुळशी)]] [[वेडे]] [[वेगरे]] [[विसाखर]] [[विठ्ठलवाडी (मुळशी)]] [[वडवली (मुळशी)]] [[वाजळे]] [[वाळेण]] [[वारक (मुळशी)]] [[वातुंडे]]

==भौगोलिक माहिती==
===भौगोलिक स्थान===
मुळशी तालुक्याचे भौगोलिक स्थान १८ अंश २५’ उत्तर ते १८ अंश ४१’ उत्तर [[अक्षांश]] आणि ७३ अंश २०' पूर्व ते ७३ अंश ३५' पूर्व [[रेखांश]] असे आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्यात, त्याच्या पश्चिमेला येतो.  मुळशी तालुक्याची हद्द पूर्वेला पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्याशी, दक्षिणेला वेल्हा तालुक्याशी, उत्तरेला मावळ तालुक्याशी आणि पश्चिमेला रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्याशी भिडलेली आहे.
===भौगोलिक वैशिष्ट्ये===

ह्या तालुक्याचे ठळक वैशिष्ट्य म्हणजे तालुक्याच्या पश्चिमेला असलेला सह्याद्री पर्वताचा डोंगराळ भाग. सह्याद्री पर्वताचे पश्चिमेकडे कोंकणात उतरणारे कडे खास आहेत. त्यामानाने पूर्वेकडे मात्र इतक्या तीव्र चढणीचे कडे आढळत नाहीत. मुळशी तालुक्यातील सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेपासून दोन उपरांगा पूर्वेकडे पसरल्या आहेत. ह्या उपरांगांमुळे मुळा आणि निळा ह्या दोन [[नद्यांची खोरी]] निर्माण झाली आहेत.
== इतिहास==
सन 1948 पूर्वी वर्तमान मुळशी तालुका हा मुळशी पेटा या नावाने ओळखला जाई. मुळशी पेट्यामधे एकूण 80 गावांचा समावेश होता की, ज्यातील काही गावे मुळशी धरणाच्या पाण्यात जलमय होऊन नष्ट झाली. मुळशी पेटा सध्याचे मुठा खोरे,कोळवण खोरे,रिहे -आंधळे खोरे या खोऱ्यातील गावे पूर्वी भोर संस्थानाच्या ताब्यात होती. सुस ते लवळे ही गावे (पुर्वीचा हवेली तालुका).
* 1855 पूर्वी मुळशी पेटा हा मावळ तालुक्यामध्ये समाविष्ट होता. 
1855नंतर तो मावळ तालुक्यामधुन वेगळा करून हवेली तालुक्यामध्ये समाविष्ट करण्यात आला. मुळशी पेटा भागातील गावांची एकूण लोकसंख्या 1921च्या जनगणनेच्या नुसार 25500 होती. मुळशी पेटा ब्रिटिश सरकारचा 100% महसूल भरत असे. 1927साली टाटा कंपनीचे मुळशी धरण बांधण्यात आले आणि त्यांनी पेट्यातील शेतकरी देशोधडीला लागला, कारण धरणाच्या जलाशयात त्यांची हजारो एकर नदीकाठाची सुपीक जमीन, गावे-गावठाणे, देवळे श्रद्धास्थाने विनामोबदला गमावली ती कायमची. याच धरणाला विरोध म्हणून शेतकऱ्यांनी एक लढा दिला जो इतिहासात [[मुळशी सत्याग्रह]] म्हणुन ओळखला जातो. मुळशीपेटा हा तांदूळ उत्पादनात अग्रेसर होता येथील आंबेमोहोर या जातीच्या वाणास पुण्याच्या बाजारपेठेत प्रचंड प्रमाणात मागणी होत होती.
* [[कोरीगड]] (समुद्र सपाटीपासूनची उंची ३२५० फ़ूट) हे तालुक्यातील सर्वात उंच ठिकाण आहे.
मुळशी तालुक्यामध्ये कोरीगड, घनगड, कैलासगड, तैलबैल, तिकोणा किल्ला, ताम्हिणी घाट, अंधारबन, मुळशी धरण इ. ऐतिहासिक किल्ले आणि निसर्गाने सौंदर्य स्थळे आहेत.

सहारा लेक सिटी व लवासा हिल गिरिस्थाने व हिंजवडी आयटी पार्क देखील मुळशी तालुक्यात येतात. बार्पे बुद्रुक ते मुळशी खुर्द हा धरण परिसर तर मुळशी तालुक्यास लाभलेली निसर्गाची एक देणगीच आहे.

===पर्ज्यन्यमान===
मुळशी तालुक्याचे [[वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान]] ४५०० मिलिमीटर आहे.
===मृदा===

==पर्यावरण==
==सामाजिक माहिती==
==ऐतिहासिक माहिती ==
मुळशी तालुक्यातील किल्ले पुढीलप्रमाणे आहेत.

१ कैलासगड.
२ घनगड.
३ तैलबैला. 
४ कोराईगड.

शिवकालीन सरदार घराणी आणी त्यांचे ऐतिहासिक वाडे पुढीलप्रमाणे आहेत.

राजे मारणे देशमुख (गंभीरराव) सरदार (आंदगाव)

सरदार पोतनीस (उरवडे)

गोळे सरदार (पिरंगुट)

राजे ढमाले देशमुख (राऊतराव) सरदार (बेलावडे)

बलकवडे सरदार (दारवली)

सरदार घारे (शिक्केकरी)(जवळ-रिहे खोरे)

रायगडावरील परमपवित्र भगवा ध्वज सरदार पोतनीस घराणे आजही मुळशी तालुक्यात उरवडे या गावी अभिमानाने फडकत आहे. राजधानी रायगडावर हल्ला झाला असता मावळ्यांनी भगवं निशाण पळवलं अंन उरवडे गावी आणून अभिमानाने रोवलं.

#मुळशी #पेट्यातील #काही #ऐतिहासीक #घराणी..

एक दृष्ट्या शिवकाळा नंतर छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या मृत्यूनंतरचा दहा वीस वर्षा चा कालखंड अतुलनीय आहे. 

या वेळी महाराष्ट्र मंडळाने जी एकी, जी चिकाटी, जे रणंगाजित्व व मुत्सद्दीपण दाखवले त्या मुळे महाराष्ट्रीय व मराठयांचा दारारा जिकडे तिकडे बसला. आणि हि नावे कायमची अभिलषनिय होऊन बसली.

ह्या इतिहासलंकार काळातील मुळशी पेट्यातील अनेक पुरुषांच्या कामगिरी विस्तारपूर्वक सांगण्याचा मोह आवरून ती थोडक्यात सादर केली आहे.

हि घराणी म्हणजे शेरे येथील #ढमाले देशमुख, अंबावण्याचे नाईक #दळवी, शिरवली चे पंचहजारी #फाटक, वळणे गावचे आदटराव #दिघे जगदेवराव दिघे प्रभू तसेच सरनौबत निसंगराव #दिघे, अवळसकर  साठे, शेडाणी व अवळस येथील #वैद्य, दारवलीचे नाईक #बलकवडे, वडुस्तचे #राजेशिर्के, शेडाणी चे मोकासदार खरे इत्यादी घराण्यांतील कित्येक पुरुषांनीं जीवाची पर्वा न करता तरवार गाजवली व शत्रूस ठेचून काढले.

तसेच या घराण्यातील कित्येक नरश्रेष्ठीनीं रणसंग्रामात स्वतःचा बळी देऊन महाराष्ट्र धर्माचे परीपालन व सरंक्षण करून ईश्वरास जवळ केलं. 

उमेश दत्तात्रय वैद्य (पवार औषधराव)

मु.शेडाणी ता. मुळशी, जि.पुणे.

म्हणजेच ते मरून अजरामर झाले..

== मुळशी तालुक्याचे विद्यमान आमदार ==
[[भोर विधानसभा मतदारसंघ|२०३ भोर - राजगड - मुळशी विधानसभा मतदारसंघ]] 

* [[शंकर हिरामण मांडेकर]]  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस]]) 

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>85c1lrulwy6af0aojb3b80gr4p6np9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698978</id>
      <parentid>2698977</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम १७|शुद्धलेखनाचा नियम १७]]); शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17528" sha1="6ler2xwxft0dihxjte0x9q3n828i47x" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव = मुळशी
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= 
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''मुळशी''' हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[मुळशी तालुका|मुळशी तालुक्याचे]] मुख्यालय आहे.

==तालुक्यातील गावे==
[[आडगाव (मुळशी)]] [[आडमाळ]] [[अकोले (मुळशी)]] [[आमराळेवाडी]] [[अंबरवेत]] [[आंबावणे (मुळशी)]] [[आंबेगाव (मुळशी)]] [[आंदेशे]] [[आंदगाव]] [[अंधाळे]] [[आसडे (मुळशी)]] [[बारपे बुद्रुक]] [[बावधन बुद्रुक]] [[बेलवडे]] [[बेंभटमाळ]] [[भडास बुद्रुक]] [[भालगुडी]] [[भांबर्डे (मुळशी)]] [[भारे]] [[भारेकरवाडी]] [[भेगाडेवाडी]] [[भोडे]] [[भोईणी]] [[भोईरवाडी (मुळशी)]] [[भुगाव]] [[भुकुम]] [[बोतारवाडी]] [[चाळे (मुळशी)]] [[चांदे (मुळशी)]] [[चांदिवली (मुळशी)]] [[चिखलगाव (मुळशी)]] [[चिखली बुद्रुक]] [[चिंचवड (मुळशी)]] [[डाखणे (मुळशी)]] [[दारावळी]] [[दासवे]] [[दत्तावाडी]] [[दत्तवाडी (मुळशी)]] [[डावजे]] [[देवघर (मुळशी)]] [[धाडावळी]] [[धामणओहोळ]] [[डिसाळी]] [[डोंगरगाव (मुळशी)]] [[एकोळे]] [[गडाळे]] [[गावडेवाडी (मुळशी)]] [[घेराविटणगड]] [[घोटावडे (मुळशी)]] [[घुटके]] [[गोडांबेवाडी]] [[हडशी]] [[हिंजवडी (मुळशी)]] [[होताळे]] [[हुळावळेवाडी]] [[जांबे]] [[जामगाव (मुळशी)]] [[जातेडे]] [[जावळ (मुळशी)]] [[कलमशेत]] [[करमोळी]] [[कासरआंबोली]] [[कासरसई]] [[काशिग]] [[कातरखडक]] [[काटावाडी]] [[केमसेवाडी]] [[खांबोळी]] [[खारवडे]] [[खेचरे]] [[खुबावळी]] [[कोळवडे (मुळशी)]] [[कोळवली (मुळशी)]] [[कोळोशी (मुळशी)]] [[कोळवण (मुळशी)]] [[कोंढावळे (मुळशी)]] [[कोंढुर]] [[कुळे]] [[कुंभोरी]] [[लवाळे (मुळशी)]] [[लव्हार्डे]] [[मादेड]] [[महाळुंगे (मुळशी)]] [[माजगाव (मुळशी)]] [[माळे (मुळशी)]] [[मालेगाव (मुळशी)]] [[माण (मुळशी)]] [[मारणेवाडी]] [[मरूंजी]] [[मातेरेवाडी]] [[मोरेवाडी (मुळशी)]] [[मोसेखुर्द]] [[मुगाव (मुळशी)]] [[मुगावडे]] [[मुकाईवाडी]] [[मुळखेड]] [[मुळशीखुर्द]] [[मुठे]] [[नांदे]] [[नांदगाव (मुळशी)]] [[नांदिवली (मुळशी)]][[नाणेगाव (मुळशी)]] [[नेरे (मुळशी)]] [[निवे (मुळशी)]] [[पडाळघर]] [[पडाळघरवाडी]] [[पळसे]] [[पठारशेत]] [[पौड]] [[पेठशहापूर]] [[पिंपलोळी (मुळशी)]] [[पिंपरी (मुळशी)]] [[पिरंगुट]] [[पोमगाव]] [[रावडे]] [[रिहे]] [[साईवखुर्द]] [[साखरी (मुळशी)]] [[साळतर]] [[सांभवे]] [[सातेसई]] [[सावरगाव (मुळशी)]] [[शरे]] [[शेडणी]] [[शिळेश्वर]] [[शिंदेवाडी (मुळशी)]] [[शिरवली (मुळशी)]] [[सूस]] [[तैलबैला]] [[ताम्हिणी बुद्रुक]] [[टाटातलाव]] [[ताव]] [[टेमघर (मुळशी)]] [[उगावळी]] [[उरावडे]] [[वडगाव (मुळशी)]] [[वाळणे (मुळशी)]] [[वांद्रे (मुळशी)]] [[वेडे]] [[वेगरे]] [[विसाखर]] [[विठ्ठलवाडी (मुळशी)]] [[वडवली (मुळशी)]] [[वाजळे]] [[वाळेण]] [[वारक (मुळशी)]] [[वातुंडे]]

==भौगोलिक माहिती==
===भौगोलिक स्थान===
मुळशी तालुक्याचे भौगोलिक स्थान १८ अंश २५’ उत्तर ते १८ अंश ४१’ उत्तर [[अक्षांश]] आणि ७३ अंश २०' पूर्व ते ७३ अंश ३५' पूर्व [[रेखांश]] असे आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्यात, त्याच्या पश्चिमेला येतो.  मुळशी तालुक्याची हद्द पूर्वेला पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्याशी, दक्षिणेला वेल्हा तालुक्याशी, उत्तरेला मावळ तालुक्याशी आणि पश्चिमेला रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्याशी भिडलेली आहे.
===भौगोलिक वैशिष्ट्ये===

ह्या तालुक्याचे ठळक वैशिष्ट्य म्हणजे तालुक्याच्या पश्चिमेला असलेला सह्याद्री पर्वताचा डोंगराळ भाग. सह्याद्री पर्वताचे पश्चिमेकडे कोंकणात उतरणारे कडे खास आहेत. त्यामानाने पूर्वेकडे मात्र इतक्या तीव्र चढणीचे कडे आढळत नाहीत. मुळशी तालुक्यातील सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेपासून दोन उपरांगा पूर्वेकडे पसरल्या आहेत. ह्या उपरांगांमुळे मुळा आणि निळा ह्या दोन [[नद्यांची खोरी]] निर्माण झाली आहेत.
== इतिहास==
सन 1948 पूर्वी वर्तमान मुळशी तालुका हा मुळशी पेटा या नावाने ओळखला जाई. मुळशी पेट्यामधे एकूण 80 गावांचा समावेश होता की, ज्यातील काही गावे मुळशी धरणाच्या पाण्यात जलमय होऊन नष्ट झाली. मुळशी पेटा सध्याचे मुठा खोरे,कोळवण खोरे,रिहे -आंधळे खोरे या खोऱ्यातील गावे पूर्वी भोर संस्थानाच्या ताब्यात होती. सुस ते लवळे ही गावे (पुर्वीचा हवेली तालुका).
* 1855 पूर्वी मुळशी पेटा हा मावळ तालुक्यामध्ये समाविष्ट होता. 
1855नंतर तो मावळ तालुक्यामधुन वेगळा करून हवेली तालुक्यामध्ये समाविष्ट करण्यात आला. मुळशी पेटा भागातील गावांची एकूण लोकसंख्या 1921च्या जनगणनेच्या नुसार 25500 होती. मुळशी पेटा ब्रिटिश सरकारचा 100% महसूल भरत असे. 1927साली टाटा कंपनीचे मुळशी धरण बांधण्यात आले आणि त्यांनी पेट्यातील शेतकरी देशोधडीला लागला, कारण धरणाच्या जलाशयात त्यांची हजारो एकर नदीकाठाची सुपीक जमीन, गावे-गावठाणे, देवळे श्रद्धास्थाने विनामोबदला गमावली ती कायमची. याच धरणाला विरोध म्हणून शेतकऱ्यांनी एक लढा दिला जो इतिहासात [[मुळशी सत्याग्रह]] म्हणुन ओळखला जातो. मुळशीपेटा हा तांदूळ उत्पादनात अग्रेसर होता येथील आंबेमोहोर या जातीच्या वाणास पुण्याच्या बाजारपेठेत प्रचंड प्रमाणात मागणी होत होती.
* [[कोरीगड]] (समुद्र सपाटीपासूनची उंची ३२५० फ़ूट) हे तालुक्यातील सर्वात उंच ठिकाण आहे.
मुळशी तालुक्यामध्ये कोरीगड, घनगड, कैलासगड, तैलबैल, तिकोणा किल्ला, ताम्हिणी घाट, अंधारबन, मुळशी धरण इ. ऐतिहासिक किल्ले आणि निसर्गाने सौंदर्य स्थळे आहेत.

सहारा लेक सिटी व लवासा हिल गिरिस्थाने व हिंजवडी आयटी पार्क देखील मुळशी तालुक्यात येतात. बार्पे बुद्रुक ते मुळशी खुर्द हा धरण परिसर तर मुळशी तालुक्यास लाभलेली निसर्गाची एक देणगीच आहे.

===पर्ज्यन्यमान===
मुळशी तालुक्याचे [[वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान]] ४५०० मिलिमीटर आहे.
===मृदा===

==पर्यावरण==
==सामाजिक माहिती==
==ऐतिहासिक माहिती ==
मुळशी तालुक्यातील किल्ले पुढीलप्रमाणे आहेत.

१ कैलासगड.
२ घनगड.
३ तैलबैला. 
४ कोराईगड.

शिवकालीन सरदार घराणी आणी त्यांचे ऐतिहासिक वाडे पुढीलप्रमाणे आहेत.

राजे मारणे देशमुख (गंभीरराव) सरदार (आंदगाव)

सरदार पोतनीस (उरवडे)

गोळे सरदार (पिरंगुट)

राजे ढमाले देशमुख (राऊतराव) सरदार (बेलावडे)

बलकवडे सरदार (दारवली)

सरदार घारे (शिक्केकरी)(जवळ-रिहे खोरे)

रायगडावरील परमपवित्र भगवा ध्वज सरदार पोतनीस घराणे आजही मुळशी तालुक्यात उरवडे या गावी अभिमानाने फडकत आहे. राजधानी रायगडावर हल्ला झाला असता मावळ्यांनी भगवं निशाण पळवलं अंन उरवडे गावी आणून अभिमानाने रोवलं.

#मुळशी #पेट्यातील #काही #ऐतिहासिक #घराणी..

एक दृष्ट्या शिवकाळा नंतर छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या मृत्यूनंतरचा दहा वीस वर्षा चा कालखंड अतुलनीय आहे. 

या वेळी महाराष्ट्र मंडळाने जी एकी, जी चिकाटी, जे रणंगाजित्व व मुत्सद्दीपण दाखवले त्या मुळे महाराष्ट्रीय व मराठयांचा दारारा जिकडे तिकडे बसला. आणि ही नावे कायमची अभिलषनिय होऊन बसली.

ह्या इतिहासलंकार काळातील मुळशी पेट्यातील अनेक पुरुषांच्या कामगिरी विस्तारपूर्वक सांगण्याचा मोह आवरून ती थोडक्यात सादर केली आहे.

हि घराणी म्हणजे शेरे येथील #ढमाले देशमुख, अंबावण्याचे नाईक #दळवी, शिरवली चे पंचहजारी #फाटक, वळणे गावचे आदटराव #दिघे जगदेवराव दिघे प्रभू तसेच सरनौबत निसंगराव #दिघे, अवळसकर  साठे, शेडाणी व अवळस येथील #वैद्य, दारवलीचे नाईक #बलकवडे, वडुस्तचे #राजेशिर्के, शेडाणी चे मोकासदार खरे इत्यादी घराण्यांतील कित्येक पुरुषांनीं जीवाची पर्वा न करता तरवार गाजवली व शत्रूस ठेचून काढले.

तसेच या घराण्यातील कित्येक नरश्रेष्ठीनीं रणसंग्रामात स्वतःचा बळी देऊन महाराष्ट्र धर्माचे परीपालन व सरंक्षण करून ईश्वरास जवळ केलं. 

उमेश दत्तात्रय वैद्य (पवार औषधराव)

मु.शेडाणी ता. मुळशी, जि.पुणे.

म्हणजेच ते मरून अजरामर झाले..

== मुळशी तालुक्याचे विद्यमान आमदार ==
[[भोर विधानसभा मतदारसंघ|२०३ भोर - राजगड - मुळशी विधानसभा मतदारसंघ]] 

* [[शंकर हिरामण मांडेकर]]  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस]]) 

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>6ler2xwxft0dihxjte0x9q3n828i47x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698979</id>
      <parentid>2698978</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>मागील आवृत्ती</comment>
      <origin>2698979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14711" sha1="65n2g8boanjljrw0rgpfqvwpffv6vuu" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव = मुळशी
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= 
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''मुळशी''' हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[मुळशी तालुका|मुळशी तालुक्याचे]] मुख्यालय आहे.

==तालुक्यातील गावे==
[[आडगाव (मुळशी)]] [[आडमाळ]] [[अकोले (मुळशी)]] [[आमराळेवाडी]] [[अंबरवेत]] [[आंबावणे (मुळशी)]] [[आंबेगाव (मुळशी)]] [[आंदेशे]] [[आंदगाव]] [[अंधाळे]] [[आसडे (मुळशी)]] [[बारपे बुद्रुक]] [[बावधन बुद्रुक]] [[बेलवडे]] [[बेंभटमाळ]] [[भडास बुद्रुक]] [[भालगुडी]] [[भांबर्डे (मुळशी)]] [[भारे]] [[भारेकरवाडी]] [[भेगाडेवाडी]] [[भोडे]] [[भोईणी]] [[भोईरवाडी (मुळशी)]] [[भुगाव]] [[भुकुम]] [[बोतारवाडी]] [[चाळे (मुळशी)]] [[चांदे (मुळशी)]] [[चांदिवली (मुळशी)]] [[चिखलगाव (मुळशी)]] [[चिखली बुद्रुक]] [[चिंचवड (मुळशी)]] [[डाखणे (मुळशी)]] [[दारावळी]] [[दासवे]] [[दत्तावाडी]] [[दत्तवाडी (मुळशी)]] [[डावजे]] [[देवघर (मुळशी)]] [[धाडावळी]] [[धामणओहोळ]] [[डिसाळी]] [[डोंगरगाव (मुळशी)]] [[एकोळे]] [[गडाळे]] [[गावडेवाडी (मुळशी)]] [[घेराविटणगड]] [[घोटावडे (मुळशी)]] [[घुटके]] [[गोडांबेवाडी]] [[हडशी]] [[हिंजवडी (मुळशी)]] [[होताळे]] [[हुळावळेवाडी]] [[जांबे]] [[जामगाव (मुळशी)]] [[जातेडे]] [[जावळ (मुळशी)]] [[कलमशेत]] [[करमोळी]] [[कासरआंबोली]] [[कासरसई]] [[काशिग]] [[कातरखडक]] [[काटावाडी]] [[केमसेवाडी]] [[खांबोळी]] [[खारवडे]] [[खेचरे]] [[खुबावळी]] [[कोळवडे (मुळशी)]] [[कोळवली (मुळशी)]] [[कोळोशी (मुळशी)]] [[कोळवण (मुळशी)]] [[कोंढावळे (मुळशी)]] [[कोंढुर]] [[कुळे]] [[कुंभोरी]] [[लवाळे (मुळशी)]] [[लव्हार्डे]] [[मादेड]] [[महाळुंगे (मुळशी)]] [[माजगाव (मुळशी)]] [[माळे (मुळशी)]] [[मालेगाव (मुळशी)]] [[माण (मुळशी)]] [[मारणेवाडी]] [[मरूंजी]] [[मातेरेवाडी]] [[मोरेवाडी (मुळशी)]] [[मोसेखुर्द]] [[मुगाव (मुळशी)]] [[मुगावडे]] [[मुकाईवाडी]] [[मुळखेड]] [[मुळशीखुर्द]] [[मुठे]] [[नांदे]] [[नांदगाव (मुळशी)]] [[नांदिवली (मुळशी)]][[नाणेगाव (मुळशी)]] [[नेरे (मुळशी)]] [[निवे (मुळशी)]] [[पडाळघर]] [[पडाळघरवाडी]] [[पळसे]] [[पठारशेत]] [[पौड]] [[पेठशहापूर]] [[पिंपलोळी (मुळशी)]] [[पिंपरी (मुळशी)]] [[पिरंगुट]] [[पोमगाव]] [[रावडे]] [[रिहे]] [[साईवखुर्द]] [[साखरी (मुळशी)]] [[साळतर]] [[सांभवे]] [[सातेसई]] [[सावरगाव (मुळशी)]] [[शरे]] [[शेडणी]] [[शिळेश्वर]] [[शिंदेवाडी (मुळशी)]] [[शिरवली (मुळशी)]] [[सूस]] [[तैलबैला]] [[ताम्हिणी बुद्रुक]] [[टाटातलाव]] [[ताव]] [[टेमघर (मुळशी)]] [[उगावळी]] [[उरावडे]] [[वडगाव (मुळशी)]] [[वाळणे (मुळशी)]] [[वांद्रे (मुळशी)]] [[वेडे]] [[वेगरे]] [[विसाखर]] [[विठ्ठलवाडी (मुळशी)]] [[वडवली (मुळशी)]] [[वाजळे]] [[वाळेण]] [[वारक (मुळशी)]] [[वातुंडे]]

==भौगोलिक माहिती==
===भौगोलिक स्थान===
मुळशी तालुक्याचे भौगोलिक स्थान १८ अंश २५’ उत्तर ते १८ अंश ४१’ उत्तर [[अक्षांश]] आणि ७३ अंश २०' पूर्व ते ७३ अंश ३५' पूर्व [[रेखांश]] असे आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्यात, त्याच्या पश्चिमेला येतो.  मुळशी तालुक्याची हद्द पूर्वेला पुणे जिल्ह्यातील हवेली तालुक्याशी, दक्षिणेला वेल्हा तालुक्याशी, उत्तरेला मावळ तालुक्याशी आणि पश्चिमेला रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्याशी भिडलेली आहे.
===भौगोलिक वैशिष्ट्ये===
ह्या तालुक्याचे ठळक वैशिष्ट्य म्हणजे तालुक्याच्या पश्चिमेला असलेला सह्याद्री पर्वताचा डोंगराळ भाग. सह्याद्री पर्वताचे पश्चिमेकडे कोंकणात उतरणारे कडे खास आहेत. त्यामानाने पूर्वेकडे मात्र इतक्या तीव्र चढणीचे कडे आढळत नाहीत. मुळशी तालुक्यातील सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेपासून दोन उपरांगा पूर्वेकडे पसरल्या आहेत. ह्या उपरांगांमुळे मुळा आणि निळा ह्या दोन [[नद्यांची खोरी]] निर्माण झाली आहेत.
सन 1948 पूर्वी वर्तमान मुळशी तालुका हा मुळशी पेटा या नावाने ओळखला जाई.मुळशी पेट्यामधे एकूण 80 गावांचा समावेश होता की ज्यातील काही गावे मुळशी धरणाच्या पाण्यात जलमय होऊन नष्ट झाली.मुळशी पेटा सध्याचे मुठा खोरे,कोळवण खोरे,रिहे -आंधळे खोरे या खोऱ्यातील गावे पूर्वी भोर संस्थानाच्या ताब्यात होती.सुस ते लवळे ही गावे पुर्वीचा हवेली तालुका).1855 पूर्वी मुळशी पेटा हा मावळ तालुक्यामध्ये समाविष्ट होता.1855नंतर तो मावळ तालुक्यामधुन वेगळा करून हवेली तालुक्यामध्ये समाविष्ट करण्यात आला.मुळशी पेटा भागातील गावांची  एकूण लोकसंख्या 1921च्या जनगणनेच्या नुसार 25500 होती.मुळशी पेटा ब्रिटिश सरकारचा 100% महसूल भरत असे.1927साली  टाटा कंपनीचे मुळशी धरण बांधण्यात आले आणि त्यांनी पेट्यातील शेतकरी देशोधडीला लागला.कारण धरणाच्या जलाशयात त्यांची हजारो एकर नदीकाठाची सुपीक जमीन, गावे-गावठाणे, देवळे श्रद्धास्थाने विनामोबदला गमावली ती कायमची.याच धरणाला विरोध म्हणून शेतकऱ्यांनी एक लढा दिला जो इतिहासात मुळशी सत्याग्रह म्हणुन ओळखला जातो.मुळशीपेटा हा तांदूळ उत्पादनात अग्रेसर होता येथील आंबेमोहोर या जातीच्या वाणास पुण्याच्या बाजारपेठेत प्रचंड प्रमाणात मागणी होत होती. [[कोरीगड]] (समुद्र सपाटीपासूनची उंची ३२५० फ़ूट) हे तालुक्यातील सर्वात उंच ठिकाण आहे.मुळशी तालुक्यामध्ये कोरीगड, घनगड, कैलासगड, तैलबैल, तिकोणा किल्ला , ताम्हिणी घाट, अंधारबन,मुळशी धरण इ. ऐतिहासिक किल्ले आणि निसर्गाने सौंदर्य स्थळे आहेत.सहारा लेक सिटी व लवासा हिल गिरिस्थाने व हिंजवडी आयटी पार्क देखील मुळशी तालुक्यात येतात.बार्पे बुद्रुक ते मुळशी खुर्द हा धरण परिसर तर मुळशी तालुक्यास लाभलेली निसर्गाची एक देणगीच आहे.

===पर्ज्यन्यमान===
मुळशी तालुक्याचे [[वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान]] ४५०० मिलिमीटर आहे.
===मृदा===

==पर्यावरण==
==सामाजिक माहिती==
==ऐतिहासिक माहिती ==
मुळशी तालुक्यातील किल्ले पुढीलप्रमाणे आहेत.

१ कैलासगड.
२ घनगड.
३ तैलबैला. 
४ कोराईगड.

शिवकालीन सरदार घराणी आणी त्यांचे ऐतिहासिक वाडे पुढीलप्रमाणे आहेत.

राजे मारणे देशमुख (गंभीरराव) सरदार (आंदगाव)

सरदार पोतनीस (उरवडे)

गोळे सरदार (पिरंगुट)

राजे ढमाले देशमुख (राऊतराव) सरदार (बेलावडे)

बलकवडे सरदार (दारवली)

सरदार घारे (शिक्केकरी)(जवळ-रिहे खोरे)

रायगडावरील परमपवित्र भगवा ध्वज सरदार पोतनीस घराणे आजही मुळशी तालुक्यात उरवडे या गावी अभिमानाने फडकत आहे. राजधानी रायगडावर हल्ला झाला असता मावळ्यांनी भगवं निशाण पळवलं अंन उरवडे गावी आणून अभिमानाने रोवलं.

== मुळशी तालुक्याचे विद्यमान आमदार ==
[[भोर विधानसभा मतदारसंघ|२०३ भोर - राजगड - मुळशी विधानसभा मतदारसंघ]] 

* [[शंकर हिरामण मांडेकर]]  ([[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस]]) 

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>65n2g8boanjljrw0rgpfqvwpffv6vuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4823</id>
    <revision>
      <id>2698777</id>
      <parentid>2696383</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133227" sha1="fxtcn61i5d5qsjxh9hpz6w7r36xmv31" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = कोकण

| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश

| label2 = देश
| data2 = [[भारत]]

| label3 = राज्ये
| data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label4 = प्रमुख शहर
| data4 = [[मुंबई]]

| label5 = किनारपट्टी
| data5 = सुमारे 720 कि.मी.

| label6 = प्रमुख भाषा
| data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]]

| label7 = ऐतिहासिक नाव
| data7 = [[अपरान्त]]

| label8 = भौगोलिक सीमा
| data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]]

| label9 = प्रमुख नद्या
| data9 = [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], [[सावित्री नदी|सावित्री]], [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], [[करली नदी|करली]], [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]]

| label10 = प्रमुख पिके
| data10 = [[हापूस आंबा|हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]]

| label11 = प्रमुख उद्योग
| data11 = [[शेती]], बागायती, मत्स्यव्यवसाय, [[पर्यटन]], सागरी व्यापार

| label12 = प्रमुख वारसा
| data12 = [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[कान्हेरी लेणी]], [[गणपतीपुळे]]

| label13 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data13 = [[समुद्र]]किनारे, सागरी किल्ले, [[हापूस]]आंबा, [[मंदिर]]संस्कृती, जैवविविधता
}}
[[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]]

== प्रस्तावना ==
[[कोकण]] हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], [[शिलाहार राजवंश|शिलाहार]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[सेऊण (यादव) राजवंश|यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

मुबलक पर्जन्यमान, [[लाल जांभा दगड|जांभा दगड]] जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार (लोकनाट्य)|दशावतार]], [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;[[File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|thumb|right|300px|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग – कोकण प्रदेशाची पूर्वेकडील नैसर्गिक सीमा]]

== व्युत्पत्ती (Etymology) ==
'''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून &quot;कोकण&quot; या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून &quot;अपरान्त&quot; ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ &quot;पश्चिमेकडील सीमाभाग&quot; किंवा &quot;पश्चिमेकडील प्रदेश&quot; असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

&quot;कोकण&quot; या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते &quot;कोकण&quot; या शब्दाचा उगम [[द्रविड भाषा|द्रविड]] भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी &quot;कोकण&quot; या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.&lt;ref&gt;''Encyclopaedia of Indian Place Names''.&lt;/ref&gt;

इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना &quot;अपरान्त&quot; या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे &quot;अपरान्त&quot; ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

आज &quot;कोकण&quot; ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक ओळख (Geography) ==
[[File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] येथील समुद्रकिनारा]]
'''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

[[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== भूगर्भीय निर्मिती ===

[[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;

कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== इतिहास (History) ==
[[File:Shrivardhan fort.JPG|thumb|right|300px|[[श्रीवर्धन]] परिसरातील ऐतिहासिक वारसा]]
[[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

=== पौराणिक आख्यायिका ===

[[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ ===

कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== अपरान्त जनपद ===

प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Mahavamsa''.&lt;/ref&gt;

=== सातवाहन ते यादवकाल ===

मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

[[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== पोर्तुगीज आणि मराठा काल ===

इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार ===

अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ ===

इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;

=== ऐतिहासिक वारसा ===

कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था ==

[[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;

भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.&lt;ref&gt;भारत सरकार. ''Census of India''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.&lt;/ref&gt;

आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== समाज व लोकजीवन ==
[[File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक घरातील मातीची चूल]]
[[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;[[File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|thumb|left|300px|कोकणातील पारंपरिक लाकडी साकव]]

कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

[[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;

शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== धर्म व धार्मिक परंपरा ==

[[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== हिंदू धर्म ===

कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत परंपरा ===

कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== गणेश उपासना ===

[[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.&lt;/ref&gt;

=== शैव व शक्ती उपासना ===

कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== परशुराम परंपरा ===

कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.&lt;ref&gt;''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== बौद्ध व जैन वारसा ===

प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== इस्लाम आणि सूफी परंपरा ===

अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== ख्रिस्ती धर्म ===

सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक सहअस्तित्व ===

कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला ==

[[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== मंदिर स्थापत्य ===

कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== शिल्पवैभव ===

कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== शिलाहारकालीन योगदान ===

शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== प्रमुख मंदिरे ===

कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.&lt;/ref&gt;

=== वीरगळ आणि शिलालेख ===

कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती ==

[[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== भाषा व बोलीभाषा ===

कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== साहित्य ===

कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== लोककला ===

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== रंगभूमी व नाट्यपरंपरा ===

कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== सण व उत्सव ===

[[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== खाद्यसंस्कृती ===

कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== लोकजीवनातील परंपरा ===

कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक महत्त्व ===

कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे ==
[[File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|thumb|left|300px|कोकण किनारपट्टीवरील पारंपरिक बंदर परिसर]]
[[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;[[File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक आठवडी बाजार]]

=== प्राचीन सागरी व्यापार ===

प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== बंदरे ===

कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jawaharlal Nehru Port Authority.&lt;/ref&gt;

=== शेती व बागायती ===

कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).&lt;/ref&gt;

=== मत्स्यव्यवसाय ===

[[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.&lt;ref&gt;भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== उद्योग व पायाभूत सुविधा ===

औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;

=== पर्यटन ===

कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== आर्थिक महत्त्व ===

मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता व पर्यावरण ==

[[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== हवामान ===

कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.&lt;ref&gt;India Meteorological Department.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== वनसंपदा ===

कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;Zoological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== सागरी परिसंस्था ===

कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.&lt;ref&gt;National Centre for Sustainable Coastal Management.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षित क्षेत्रे ===

कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र वन विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणीय आव्हाने ===

औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.&lt;ref&gt;Ministry of Environment, Forest and Climate Change.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== संवर्धन ===

कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;

== पर्यटन व वारसा स्थळे ==
[[File:गणपतीपुळे.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] मंदिर व समुद्रकिनारा]]
[[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== समुद्रकिनारे ===

कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;

=== किल्ले ===
[[File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|thumb|right|300px|[[विजयदुर्ग]] किल्ला]]
कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरे ===

कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे ===

कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पर्यटन ===

कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र वन विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक पर्यटन ===

कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक पर्यटन ===

कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;

=== जागतिक वारसा व संवर्धन ===

[[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व ===

पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा ==

[[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;

=== पायाभूत सुविधा ===

कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण व स्थलांतर ===

[[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणीय आव्हाने ===

किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.&lt;ref&gt;Ministry of Environment, Forest and Climate Change.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत विकास ===

कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन महत्त्व ===

आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे ==

[[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== संत व धर्मपरंपरा ===

* [[समर्थ रामदास]]
* [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]]
* राऊळ महाराज
* [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार)

कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष ===

* [[लोकमान्य टिळक]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]
* [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]]
* [[गोपाळ कृष्ण गोखले]]

या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== साहित्य, कला व संस्कृती ===

* [[वि. स. खांडेकर]]
* [[पु. ल. देशपांडे]]
* [[जयवंत दळवी]]
* [[मंगेश पाडगावकर]]
* [[आचार्य अत्रे]]

कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन ===

* [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]]
* [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]]
* [[अनंत काणेकर]]

विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== वारसा ===

या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;
[[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]]

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:गणपतीपुळे.jpg|[[गणपतीपुळे]]
File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|गणपतीपुळे समुद्रकिनारा
File:सह्याद्री.jpg|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग
File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्रीच्या रांगा
File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|श्रीवर्धन परिसर
File:Shrivardhan fort.JPG|श्रीवर्धन किल्ला
File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|पारंपरिक लाकडी साकव
File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|कोकणातील पारंपरिक मातीची चूल
File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|[[विजयदुर्ग]] किल्ला
File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील आठवडी बाजार
&lt;/gallery&gt;

== ग्रंथसूची ==
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.
* Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

=== अधिक वाचन ===
* गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''.
* बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''.
* देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''.
* बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''.
* प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''.
* कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''.
* ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन.
* पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''.
* तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''.
* दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''.

== हेही पहा ==
* [[सह्याद्री]]
* [[अरबी समुद्र]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[कोकण रेल्वे]]
* [[मालवणी]]संस्कृती
* [[गणपतीपुळे]]
* [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला
* [[जंजिरा]]किल्ला
* [[विजयदुर्ग]]
* [[दशावतार]]

== बाह्य दुवे ==
* महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग
* महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC)
* भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India)
* Geological Survey of India
* UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats
{{कोकण लोकजीवन}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}
{{महाराष्ट्र राज्य}}

[[वर्ग:भारत]][[वर्ग:महाराष्ट्र]][[वर्ग:कोकण]]</text>
      <sha1>fxtcn61i5d5qsjxh9hpz6w7r36xmv31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698780</id>
      <parentid>2698777</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133192" sha1="d7er7yp8krokt1s26pfjydlj001779d" xml:space="preserve">{{Infobox
| title = कोकण

| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रदेश

| label2 = देश
| data2 = [[भारत]]

| label3 = राज्ये
| data3 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label4 = प्रमुख शहर
| data4 = [[मुंबई]]

| label5 = किनारपट्टी
| data5 = सुमारे 720 कि.मी.

| label6 = प्रमुख भाषा
| data6 = [[मराठी]], [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]]

| label7 = ऐतिहासिक नाव
| data7 = [[अपरान्त]]

| label8 = भौगोलिक सीमा
| data8 = [[सह्याद्री]] ते [[अरबी समुद्र]]

| label9 = प्रमुख नद्या
| data9 = [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], [[सावित्री नदी|सावित्री]], [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], [[करली नदी|करली]], [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]]

| label10 = प्रमुख पिके
| data10 = [[हापूस आंबा|हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]]

| label11 = प्रमुख उद्योग
| data11 = [[शेती]], बागायती, मत्स्यव्यवसाय, [[पर्यटन]], सागरी व्यापार

| label12 = प्रमुख वारसा
| data12 = [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[कान्हेरी लेणी]], [[गणपतीपुळे]]

| label13 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data13 = [[समुद्र]]किनारे, सागरी किल्ले, [[हापूस]]आंबा, [[मंदिर]]संस्कृती, जैवविविधता
}}
[[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]]

'''कोकण''' हा [[भारत|भारतातील]] पश्चिम किनारपट्टीवरील ऐतिहासिक, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश आहे. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेला हा प्रदेश नैसर्गिक संपन्नता, प्राचीन सागरी व्यापार, समृद्ध सांस्कृतिक वारसा, धार्मिक स्थळे, शिल्पकला, मंदिर स्थापत्य आणि लोकपरंपरा यांसाठी प्रसिद्ध आहे. भारतीय उपखंडाच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील या प्रदेशाने प्राचीन काळापासून व्यापार, धर्म, संस्कृती आणि राजकारणाच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे, २०२२.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि परकीय प्रवाशांच्या वर्णनांमध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख विविध नावांनी आढळतो. त्यांपैकी [[अपरान्त]] हे नाव विशेष उल्लेखनीय असून, प्राचीन भारताच्या पश्चिम सीमावर्ती प्रदेशासाठी त्याचा उपयोग झाल्याचे विविध ऐतिहासिक स्रोतांतून दिसून येते. [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], [[शिलाहार राजवंश|शिलाहार]], [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], [[सेऊण (यादव) राजवंश|यादव]], [[बहामनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]], [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] या विविध राजसत्तांनी कोकणावर राज्य केले असून प्रत्येक कालखंडाने या प्रदेशाच्या इतिहास, संस्कृती आणि स्थापत्य वारशात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक संदर्भात [[गोवा]] तसेच [[कर्नाटक]] राज्याच्या उत्तर किनारपट्टीतील काही भागांशीही कोकणचे निकटचे संबंध आढळतात.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

मुबलक पर्जन्यमान, [[लाल जांभा दगड|जांभा दगड]] जांभ्या माती, सदाहरित वनसंपदा, खाड्या, नद्या, समुद्रकिनारे आणि नैसर्गिक बंदरे ही कोकणाची प्रमुख भौगोलिक वैशिष्ट्ये आहेत. [[हापूस आंबा|आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[भात]], [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार आणि [[पर्यटन]] यांनी येथील अर्थव्यवस्थेला ऐतिहासिकदृष्ट्या आकार दिला आहे. त्याचप्रमाणे [[दशावतार (लोकनाट्य)|दशावतार]], [[नमन]], लोकपरंपरा, ग्रामदैवत उपासना, मंदिरसंस्कृती आणि विविध बोलीभाषा या कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;[[File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|thumb|right|300px|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग – कोकण प्रदेशाची पूर्वेकडील नैसर्गिक सीमा]]

== व्युत्पत्ती (Etymology) ==
'''कोकण''' या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत इतिहासकार, भाषातज्ज्ञ आणि संशोधक यांच्यामध्ये एकमत आढळत नाही. त्यामुळे या शब्दाच्या उगमासंबंधी विविध मते मांडण्यात आली असून, त्यांपैकी कोणतेही मत अंतिम किंवा सर्वमान्य मानले गेलेले नाही. म्हणून &quot;कोकण&quot; या संज्ञेची व्युत्पत्ती मांडताना उपलब्ध ऐतिहासिक, भाषिक आणि साहित्यिक पुराव्यांचा तटस्थपणे विचार करणे आवश्यक ठरते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय साहित्यामध्ये या प्रदेशाचा उल्लेख प्रामुख्याने '''[[अपरान्त]]''' (Aparānta) या नावाने आढळतो. [[संस्कृत]]मधील ''अपर'' (पश्चिम) आणि ''अन्त'' (सीमा किंवा शेवट) या शब्दांपासून &quot;अपरान्त&quot; ही संज्ञा तयार झाली असून तिचा अर्थ &quot;पश्चिमेकडील सीमाभाग&quot; किंवा &quot;पश्चिमेकडील प्रदेश&quot; असा होतो. [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय, [[पुराणे]], [[सम्राट अशोक|अशोक]]कालीन संदर्भ आणि नंतरच्या ऐतिहासिक साहित्यामध्ये अपरान्त हा पश्चिम भारतातील किनारी प्रदेश म्हणून उल्लेखिला गेला आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

&quot;कोकण&quot; या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एक मत असे मांडले जाते की तो संस्कृतमधील ''कोण'' (कोन किंवा टोक) आणि ''कण'' (भूमीचा भाग) या शब्दांशी संबंधित असू शकतो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान असलेल्या अरुंद किनारी पट्ट्याच्या भौगोलिक रचनेशी हे स्पष्टीकरण जोडले जाते. तथापि, या मताला निश्चित भाषाशास्त्रीय पुरावा उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

काही संशोधकांच्या मते &quot;कोकण&quot; या शब्दाचा उगम [[द्रविड भाषा|द्रविड]] भाषिक परंपरेत शोधता येतो. दक्षिण भारतातील प्राचीन भाषांमध्ये किनारी प्रदेशासाठी वापरल्या जाणाऱ्या काही संज्ञांशी &quot;कोकण&quot; या शब्दाचे साम्य असल्याचे नमूद केले जाते. मात्र या मतालाही सर्वमान्य पुरावे उपलब्ध नाहीत.&lt;ref&gt;''Encyclopaedia of Indian Place Names''.&lt;/ref&gt;

इतिहासकार डॉ. वि. गो. खोबरेकर यांनी कोकणाच्या इतिहासाचा मागोवा घेताना &quot;अपरान्त&quot; या प्राचीन संज्ञेचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. अण्णा शिरगावकर यांनीही अपरान्त प्रदेशाच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना या संज्ञेच्या ऐतिहासिक वापरावर विशेष भर दिला आहे. त्यामुळे &quot;अपरान्त&quot; ही संज्ञा कोकणाच्या प्राचीन ओळखीशी निगडित असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

आज &quot;कोकण&quot; ही संज्ञा [[महाराष्ट्र]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीसह व्यापक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक प्रदेशासाठी प्रचलित आहे. आधुनिक प्रशासकीय विभागणीपेक्षा या संज्ञेचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक अर्थ अधिक व्यापक मानला जातो.&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक ओळख (Geography) ==
[[File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] येथील समुद्रकिनारा]]
'''[[कोकण]]''' हा [[भारत]]ाच्या पश्चिम [[समुद्रकिनारा|किनारपट्टीवरील]] [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेला अरुंद किनारी प्रदेश आहे. भौगोलिकदृष्ट्या हा प्रदेश उत्तरेस [[दमणगंगा नदी]]पासून दक्षिणेस [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] खाडीपर्यंत विस्तारलेला मानला जातो, तर व्यापक ऐतिहासिक संदर्भात काही अभ्यासक [[गोवा]]च्या किनारी प्रदेशासह [[कर्नाटक]] राज्यातील [[उत्तर कन्नड जिल्हा]]च्या काही भागांचाही कोकण प्रदेशात समावेश करतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

[[सह्याद्री]] पर्वतरांग कोकणच्या पूर्वेस नैसर्गिक सीमा निर्माण करते, तर पश्चिमेस [[अरबी समुद्र]] आहे. या दोन नैसर्गिक सीमांदरम्यानचा प्रदेश अनेक ठिकाणी केवळ ३० ते ६० किलोमीटर रुंद असून, हीच भौगोलिक रचना कोकणला भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपासून वेगळी ओळख देते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील भूभागात [[समुद्रकिनारा|समुद्रकिनारे]], [[खाडी|खाड्या]], नदीमुखे, डोंगरउतार, पठारे, जांभा दगड|लाल जांभ्या मातीचे प्रदेश, तसेच दाट सदाहरित वने यांचे वैशिष्ट्यपूर्ण मिश्रण आढळते. सह्याद्रीत उगम पावणाऱ्या बहुतेक नद्या पश्चिमेकडे वाहत जाऊन [[अरबी समुद्र]]ाला मिळतात. [[वैतरणा नदी|वैतरणा]], [[उल्हास नदी|उल्हास]], सावित्री नदी (महाराष्ट्र)|सावित्री, [[कुंडलिका नदी|कुंडलिका]], [[वशिष्ठी नदी|वशिष्ठी]], [[शास्त्री नदी|शास्त्री]], [[जगबुडी नदी|जगबुडी]], करली नदी|करली आणि [[तेरेखोल नदी|तेरेखोल]] या नद्या कोकणच्या भौगोलिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणमध्ये उष्ण व दमट [[मान्सून|मान्सूनी हवामान]] असून नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या काळात अतिवृष्टी होते. भारतातील सर्वाधिक पर्जन्यमान असलेल्या प्रदेशांपैकी कोकण हा एक मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध [[जैवविविधता]] आणि जलसंपत्ती विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;India Meteorological Department. ''Climatological Tables''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

नैसर्गिक बंदरे, खाड्या आणि नौवहनास पोषक भौगोलिक रचना यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकण सागरी व्यापाराचे महत्त्वाचे केंद्र राहिले आहे. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]] आणि [[वेंगुर्ले]] ही बंदरे विविध कालखंडांत देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी प्रसिद्ध होती.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक प्रशासकीय विभागणीनुसार [[महाराष्ट्र]]ातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट होतात. या प्रदेशाचे हवामान, जैवविविधता, कृषी पद्धती आणि समुद्राशी असलेले घनिष्ठ नाते यांमुळे कोकणला स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून मान्यता मिळाली आहे.&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणचा भौगोलिक परिसर हा केवळ नैसर्गिक संपत्तीने समृद्ध नसून मानवी वसाहतींच्या विकासावरही त्याचा मोठा प्रभाव पडला आहे. पर्वतरांगा, नद्या, खाड्या आणि समुद्र यांच्या परस्परसंबंधातून येथील [[शेती]], [[मत्स्यव्यवसाय]], [[व्यापार]], [[लोकसंस्कृती]] आणि वास्तुशैली यांचा विकास झाला असून कोकणच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक ओळखीचा तो मूलभूत आधार मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== भूगर्भीय निर्मिती ===

[[कोकण]] प्रदेशाची भूगर्भीय रचना दख्खन ट्रॅप (Deccan Traps) या ज्वालामुखीय लाव्हारसाच्या विस्तृत थरांशी संबंधित आहे. भूगर्भशास्त्रज्ञांच्या मते क्रिटेशियस कालखंडाच्या उत्तरार्धात आणि त्यानंतर झालेल्या व्यापक ज्वालामुखी उद्रेकांमुळे दख्खन पठाराची निर्मिती झाली. पुढील भूगर्भीय घडामोडी, भूपृष्ठातील हालचाली, अपरदन आणि नदीप्रणाली यांच्या परिणामस्वरूप [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि तिच्या पश्चिमेकडील किनारी प्रदेशाची निर्मिती झाली.&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

ईओसिन कालखंडात पश्चिमेकडील भूपृष्ठामध्ये झालेल्या संरचनात्मक बदलांमुळे [[अरबी समुद्र]]ालगतचा किनारी प्रदेश विकसित झाला, असे अनेक भूगर्भशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. सह्याद्री पर्वतरांगेतून पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नद्यांनी हजारो वर्षांच्या अपरदन प्रक्रियेतून खोरी, खाड्या आणि किनारी मैदाने निर्माण केली.&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;

कोकणातील मोठ्या प्रमाणावरील [[जांभा]]दगड (Laterite) हा या प्रदेशाचा वैशिष्ट्यपूर्ण भूगर्भीय घटक मानला जातो. उष्ण व दमट हवामान, मुसळधार पर्जन्य आणि दीर्घकालीन रासायनिक अपक्षय प्रक्रियेमुळे जांभ्या दगडाची निर्मिती झाली आहे. कोकणातील पारंपरिक घरे, मंदिरे, किल्ले आणि इतर ऐतिहासिक वास्तूंच्या बांधकामात या दगडाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Geological Survey of India.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग, किनारी मैदाने, नदीखोरी, खाड्या, समुद्रकिनारे आणि जांभ्या दगडाची रचना यांमुळे कोकणचा भूभाग भारतातील इतर किनारी प्रदेशांपेक्षा वेगळी भौगोलिक आणि भूगर्भीय ओळख निर्माण करतो. या भूगर्भीय वैशिष्ट्यांचा प्रदेशातील [[जैवविविधता]], कृषी, जलसंपदा आणि मानवी वसाहतींच्या विकासावर दीर्घकालीन प्रभाव पडलेला आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== इतिहास (History) ==
[[File:Shrivardhan fort.JPG|thumb|right|300px|[[श्रीवर्धन]] परिसरातील ऐतिहासिक वारसा]]
[[कोकण]]चा इतिहास हा [[भारतीय उपखंड]]ाच्या राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक आणि सागरी इतिहासाशी निकट संबंध राखणारा आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील भौगोलिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारसाठी अनुकूल परिस्थिती यांमुळे प्राचीन काळापासून कोकणला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. विविध राजवंश, व्यापारी समुदाय आणि परकीय सत्तांच्या संपर्कातून या प्रदेशाची स्वतंत्र ऐतिहासिक ओळख विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

=== पौराणिक आख्यायिका ===

[[कोकण]] प्रदेशाच्या उत्पत्तीविषयी विविध [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये आणि स्थानिक परंपरांमध्ये अनेक आख्यायिका आढळतात. त्यांपैकी [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका सर्वाधिक प्रचलित मानली जाते. या परंपरेनुसार, [[विष्णू]]चा सहावा [[दशावतार]] असलेल्या परशुरामांनी पृथ्वी [[कश्यप ऋषी]] यांना दान दिल्यानंतर स्वतःच्या वास्तव्याकरिता नवीन भूमीची आवश्यकता भासल्याने त्यांनी [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांवरून [[अरबी समुद्र]]ाकडे बाण सोडला. त्या बाणाच्या मर्यादेपर्यंत समुद्र मागे सरकला आणि त्या भागात कोकणभूमी निर्माण झाली, अशी आख्यायिका प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

या आख्यायिकेचा उल्लेख [[महाभारत]], [[स्कंदपुराण]]ातील सह्याद्रिखंड तसेच इतर पुराणपरंपरांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळतो. इतिहासकारांच्या मते या कथा कोकणच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा भाग आहेत; मात्र त्यांना ऐतिहासिक घटनांचे प्रत्यक्ष पुरावे म्हणून मान्यता नाही.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर (चिपळूण), [[गोकर्ण]] आणि इतर धार्मिक स्थळे या परंपरेशी संबंधित मानली जातात. आजही कोकणच्या लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक स्मृतींमध्ये परशुराम आख्यायिकेला महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== प्रागैतिहासिक व प्राचीन काळ ===

कोकण प्रदेशात प्रागैतिहासिक मानववस्तीचे पुरावे दगडी अवजारे, [[गुहा]], शैलचित्र आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांच्या स्वरूपात उपलब्ध झाले आहेत. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि किनारी प्रदेशातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे मानववस्तीचा विकास प्राचीन काळापासून झाला असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== अपरान्त जनपद ===

प्राचीन भारतीय साहित्य, [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] वाङ्मय आणि [[पुराणे|पुराणां]]मध्ये कोकण प्रदेशाचा उल्लेख '''[[अपरान्त]]''' या नावाने आढळतो. [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] काळात धर्मप्रसारासाठी पाठविण्यात आलेल्या बौद्ध भिक्षूंमध्ये धम्मरक्षित यांना अपरान्त प्रदेशात पाठविल्याचा उल्लेख ''महावंश'' या बौद्ध ग्रंथात आढळतो. यावरून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकात अपरान्त हा स्वतंत्र भौगोलिक प्रदेश म्हणून परिचित असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Mahavamsa''.&lt;/ref&gt;

=== सातवाहन ते यादवकाल ===

मौर्योत्तर काळात [[सातवाहन राजवंश|सातवाहनांनी]] पश्चिम भारतावर प्रभावी सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]] आणि शिलाहार राजवंश|शिलाहार या राजवंशांनी कोकणावर विविध काळात राज्य केले. विशेषतः शिलाहार राजवंशाने उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक मंदिरे, किल्ले आणि प्रशासकीय केंद्रे विकसित केली. सेऊण (यादव) राजवंश|यादवकालातही कोकणचा व्यापार आणि धार्मिक जीवन समृद्ध राहिले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

[[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]] आणि त्यानंतर [[आदिलशाही]]च्या काळात कोकणचे राजकीय महत्त्व वाढले. याच काळात [[अरब]] व्यापारी, [[सिद्दी]] आणि इतर समुद्री शक्तींशी संपर्क अधिक दृढ झाला. [[चौल]], [[दाभोळ]] आणि [[राजापूर]] यांसारखी बंदरे आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची महत्त्वाची केंद्रे बनली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== पोर्तुगीज आणि मराठा काल ===

इ.स. १५१० नंतर [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीजांनी]] [[गोवा]] आणि उत्तर कोकणातील काही भागांवर सत्ता प्रस्थापित केली. त्यांच्या आगमनामुळे कोकणातील सागरी व्यापार, धर्मप्रसार आणि किनारी राजकारणात महत्त्वपूर्ण बदल झाले. पुढे [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी कोकणातील अनेक किल्ले आपल्या ताब्यात घेतले आणि समुद्री संरक्षणाला विशेष महत्त्व दिले. [[विजयदुर्ग]], सिंधुदुर्ग किल्ला|सिंधुदुर्ग, [[सुवर्णदुर्ग]] आणि इतर सागरी किल्ल्यांच्या उभारणीमुळे [[मराठा आरमार]] अधिक बळकट झाले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== कान्होजी आंग्रे आणि मराठा आरमार ===

अठराव्या शतकाच्या प्रारंभी सरखेल [[कान्होजी आंग्रे]] यांनी मराठा आरमाराची प्रभावी उभारणी करून कोकण किनारपट्टीवर मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|इंग्रज]], [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] आणि [[डच ईस्ट इंडिया कंपनी|डच]] यांसारख्या युरोपीय सत्तांशी त्यांनी समुद्री संघर्ष केला. भारतीय सागरी इतिहासात कान्होजी आंग्रे यांना स्वतंत्र स्थान प्राप्त आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== ब्रिटिश सत्ता आणि आधुनिक काळ ===

इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिशांच्या]] अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिशांनी महसूल व्यवस्था, दळणवळण, बंदरव्यवस्था आणि प्रशासकीय पुनर्रचना केली. [[भारतीय रेल्वे|रेल्वे]], रस्ते आणि पुढील काळात [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीमुळे या प्रदेशाच्या आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला नवे आयाम प्राप्त झाले.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;

=== ऐतिहासिक वारसा ===

कोकणचा इतिहास विविध संस्कृती, धर्म, राजसत्ता आणि व्यापार यांच्या परस्परसंबंधातून घडलेला आहे. प्राचीन बंदरे, समुद्री किल्ले, [[लेणी]], [[मंदिर]], [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि लोकपरंपरा हे या इतिहासाचे महत्त्वाचे साक्षीदार आहेत. त्यामुळे कोकण हा भारताच्या सागरी [[इतिहास]], सांस्कृतिक वारसा आणि प्रादेशिक इतिहासाच्या अभ्यासातील एक महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== राजकीय व प्रशासकीय व्यवस्था ==

[[कोकण]]चा राजकीय आणि प्रशासकीय इतिहास हा विविध राजवंश, सुलतानशाही, [[मराठा साम्राज्य]] आणि [[ब्रिटिश राज]] यांच्या सत्तांमधून विकसित झाला आहे. पश्चिम किनारपट्टीवरील सामरिक स्थान, नैसर्गिक बंदरे आणि सागरी व्यापारामुळे कोकण प्रदेशावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी अनेक सत्तांमध्ये संघर्ष झाला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

प्राचीन काळात कोकण प्रदेश [[मौर्य साम्राज्य]], [[सातवाहन राजवंश|सातवाहन]], पश्चिम क्षत्रप, त्रैकूटक, [[चालुक्य]], [[राष्ट्रकूट]], शिलाहार राजवंश|शिलाहार आणि सेऊण (यादव) राजवंश|यादव यांच्या अधिपत्याखाली होता. विशेषतः शिलाहार राजांनी उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात स्वतंत्र प्रशासन विकसित करून अनेक नगरे, बंदरे, मंदिरे आणि किल्ल्यांचा विकास केला.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगात [[दिल्ली सल्तनत]], [[बहामनी सल्तनत]], [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] या सत्तांनी कोकणच्या विविध भागांवर वेगवेगळ्या काळात राज्य केले. किनारी प्रदेशातील किल्ले, बंदरे आणि व्यापारी केंद्रांवर नियंत्रण मिळविणे हे त्यांच्या राजकारणाचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

[[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी सतराव्या शतकात कोकणातील अनेक किल्ले जिंकून मराठा सत्तेचा विस्तार केला. सिंधुदुर्ग किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[कुलाबा किल्ला]] आणि इतर सागरी दुर्गांच्या माध्यमातून किनारपट्टीचे संरक्षण करण्यात आले. पुढे [[कान्होजी आंग्रे]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[मराठा आरमार]] भारतीय पश्चिम किनारपट्टीवरील प्रभावी सागरी शक्ती म्हणून उदयास आले.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

इ.स. १८१८ मध्ये [[पेशवाई]]चा अंत झाल्यानंतर कोकण प्रदेश ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला. ब्रिटिशांनी जिल्हानिहाय प्रशासन, महसूल व्यवस्था, न्यायव्यवस्था, बंदर प्रशासन आणि दळणवळण व्यवस्थेत बदल घडवून आणले. आधुनिक प्रशासकीय रचनेची पायाभरणी याच काळात झाली.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Census of India.&lt;/ref&gt;

भारताचे स्वातंत्र्य|भारताला [[स्वातंत्र्य]] मिळाल्यानंतर कोकण प्रदेश तत्कालीन [[मुंबई राज्य]]ाचा भाग होता. [[महाराष्ट्र]] राज्य निर्मितीनंतर १ मे १९६० रोजी हा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. पुढे प्रशासकीय पुनर्रचनेतून [[कोकण विभाग]] अस्तित्वात आला. सध्या [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई शहर जिल्हा|मुंबई शहर]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] हे जिल्हे कोकण विभागात समाविष्ट आहेत.&lt;ref&gt;भारत सरकार. ''Census of India''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या स्थानिक प्रशासनात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायत समिती]], [[जिल्हा परिषद]], [[महानगरपालिका]], [[नगर परिषद]] आणि [[नगर पंचायत]] या स्वराज्य संस्थांची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे. किनारपट्टी विकास, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन, पर्यावरण संवर्धन, कृषी आणि नागरी विकास या क्षेत्रांमध्ये राज्य शासन आणि स्थानिक स्वराज्य संस्था संयुक्तपणे कार्य करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन. ग्रामविकास व नगरविकास विभाग.&lt;/ref&gt;

आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय, आर्थिक आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या विभागांपैकी एक मानला जातो. [[मुंबई]] ही भारताची आर्थिक राजधानी या प्रदेशात असून [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]], [[मुंबई]] बंदर, [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग आणि विकसित होत असलेली किनारी पायाभूत सुविधा यांमुळे कोकणचे राष्ट्रीय महत्त्व अधिक वाढले आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== समाज व लोकजीवन ==
[[File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक घरातील मातीची चूल]]
[[कोकण]] हा विविध समाजघटक, भाषा, परंपरा, व्यवसाय आणि लोकसंस्कृती यांचा संगम मानला जातो. समुद्रकिनारी भौगोलिक स्थिती, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, सुपीक जमीन आणि सागरी व्यापार यांच्या प्रभावामुळे येथील सामाजिक जीवनाला स्वतंत्र वैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे. कोकणातील समाजरचना ही कृषी, मत्स्यव्यवसाय, बागायती, व्यापार आणि पारंपरिक उद्योग यांवर आधारित विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

कोकणमध्ये [[मराठी]] ही प्रमुख भाषा असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]], [[कातकरी]] आणि इतर स्थानिक बोलीभाषा प्रचलित आहेत. भौगोलिक परिस्थिती, स्थलांतर आणि ऐतिहासिक घडामोडींमुळे या बोलींमध्ये भाषिक वैविध्य निर्माण झाले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;[[File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|thumb|left|300px|कोकणातील पारंपरिक लाकडी साकव]]

कोकणातील प्रमुख समाजघटकांमध्ये [[आगरी]], [[कोळी]], [[भंडारी]], [[कुणबी]], [[गौड सारस्वत ब्राह्मण]], [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]], [[मराठा]], [[वारली]], [[कातकरी]], ठाकर (जमात)|ठाकर, [[महादेव कोळी]] तसेच इतर अनेक जाती-जमातींचा समावेश होतो. या समाजघटकांनी कोकणच्या सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक व्यवसायांमध्ये [[भात]]शेती, [[आंबा]] बागायती, [[काजू]] लागवड, [[नारळ]] आणि [[सुपारी]] उत्पादन, [[मत्स्यव्यवसाय]], मधमाशी पालन, हस्तकला आणि सागरी व्यापार यांना विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः [[हापूस आंबा]] आणि [[कोकम]] ही कोकणची वैशिष्ट्यपूर्ण कृषी उत्पादने मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोकजीवनावर [[हिंदू धर्म]], [[इस्लाम]], [[ख्रिस्ती धर्म]], [[बौद्ध धर्म]] आणि [[जैन धर्म]] या विविध धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. गावागावांत ग्रामदैवतांची मंदिरे, दर्गे, चर्च आणि इतर उपासना स्थळे सामाजिक ऐक्याची केंद्रे म्हणून कार्य करतात. धार्मिक उत्सव, जत्रा आणि यात्रा या कोकणच्या लोकजीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

[[गणेशोत्सव]], [[होळी]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]] आणि [[दसरा]] हे प्रमुख सण मोठ्या उत्साहाने साजरे केले जातात. किनारी भागात नारळी पौर्णिमेला समुद्रपूजनाची परंपरा असून मत्स्यव्यवसायाशी तिचा निकट संबंध आहे. शिमगा हा कोकणातील सर्वात प्राचीन लोकउत्सवांपैकी एक मानला जातो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा अत्यंत समृद्ध आहेत. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|[[दशावतार]], [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, लोकगीते, भारुडे, पारंपरिक नृत्यप्रकार आणि लोकवाद्ये यांमधून येथील सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होते. या कला प्रकारांनी कोकणची सांस्कृतिक ओळख जपण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरे प्रामुख्याने जांभ्या दगड, माती, लाकूड आणि मंगलोरी कौल यांच्या साहाय्याने बांधली जातात. मुसळधार पावसाचा विचार करून घरांची रचना करण्यात आलेली असून प्रशस्त अंगण, पडवी, तुळशीवृंदावन आणि फळबागा ही पारंपरिक कोकणी घरांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;

शिक्षण, उद्योग, रोजगार आणि व्यापारासाठी कोकणातील लोकांचे [[मुंबई]], [[ठाणे]], [[पुणे]] तसेच भारतातील आणि परदेशातील इतर भागांत मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. असे असले तरी सण-उत्सव, कुलाचार, ग्रामदैवतावरील श्रद्धा आणि मूळ गावाशी असलेले सांस्कृतिक नाते आजही कोकणातील समाजजीवनाचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== धर्म व धार्मिक परंपरा ==

[[कोकण]] हा प्राचीन काळापासून विविध धर्म, पंथ आणि उपासना परंपरांचा संगम राहिला आहे. [[हिंदू धर्म]], [[बौद्ध धर्म]], [[जैन धर्म]], [[इस्लाम]] आणि [[ख्रिस्ती धर्म]] या धर्मांचा प्रभाव विविध कालखंडांत कोकणच्या सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनावर पडलेला दिसून येतो. समुद्री व्यापार, परकीय संपर्क, स्थलांतर आणि विविध राजसत्तांच्या आश्रयामुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहअस्तित्वाची समृद्ध परंपरा विकसित झाली.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== हिंदू धर्म ===

कोकणातील धार्मिक जीवनावर [[हिंदू धर्म]]ाचा सर्वाधिक प्रभाव असून येथे [[शैव]], [[वैष्णव]], शाक्त, गणपत्य आणि [[दत्त]]संप्रदाय या परंपरांचा विकास झाला आहे. प्राचीन काळापासून शिव, विष्णू, गणेश, देवी, सूर्य आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेची परंपरा अखंडपणे सुरू आहे. कोकणातील अनेक मंदिरे त्यांच्या प्राचीन स्थापत्यकला, शिल्पवैभव आणि धार्मिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत परंपरा ===

कोकणातील प्रत्येक गावाचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] किंवा [[कुलदैवत]] असण्याची परंपरा आढळते. गावांच्या सामाजिक जीवनात ग्रामदेवता, जत्रा, पालखी, देवक आणि धार्मिक विधी यांना विशेष स्थान आहे. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक यात्रा आणि उत्सव हे सामाजिक ऐक्याचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== गणेश उपासना ===

[[गणेश]] हा कोकणातील सर्वाधिक लोकप्रिय देव मानला जातो. [[गणेश चतुर्थी]] हा सण घराघरांत तसेच सार्वजनिक स्तरावर मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. [[गणपतीपुळे]], [[हेदवी]], [[दशभुजा गणपती]], [[रेडीचा गणपती]] आणि इतर अनेक गणेश मंदिरे धार्मिक तसेच सांस्कृतिक दृष्ट्या महत्त्वाची मानली जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.&lt;/ref&gt;

=== शैव व शक्ती उपासना ===

कोकणमध्ये प्राचीन [[शिव]]मंदिर, शिवमंदिरे आणि शक्तीपीठ|देवी मंदिरे मोठ्या संख्येने आढळतात. स्वयंभू शिवलिंगे, हेमाडपंथी मंदिरे, दगडी स्थापत्य आणि कोरीव शिल्पकला ही या मंदिरांची वैशिष्ट्ये आहेत. [[कुणकेश्वर]] मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], कर्णेश्वर मंदिर आणि इतर अनेक देवळे धार्मिक तसेच ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाची आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== परशुराम परंपरा ===

कोकणाच्या उत्पत्तीविषयीच्या पुराणपरंपरेनुसार [[परशुराम]] यांनी समुद्र मागे हटवून कोकणभूमी निर्माण केल्याची आख्यायिका प्रसिद्ध आहे. [[चिपळूण]] येथील [[परशुराम मंदिर]] ही या परंपरेतील प्रमुख धार्मिक स्थळांपैकी एक मानली जाते. ही आख्यायिका कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे.&lt;ref&gt;''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== बौद्ध व जैन वारसा ===

प्राचीन काळात कोकणमध्ये [[बौद्ध धर्म]]ाचा प्रभाव होता. [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]] तसेच इतर बौद्ध गुहा आणि शिलालेख या प्रदेशातील बौद्ध वारशाची साक्ष देतात. काही भागांत [[जैन धर्म]]ाचाही प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== इस्लाम आणि सूफी परंपरा ===

अरबी व्यापाऱ्यांच्या आगमनानंतर कोकण किनारपट्टीवर [[इस्लाम]]चा प्रसार झाला. पुढे बहामनी, आदिलशाही आणि इतर मुस्लिम राजवटींच्या काळात अनेक [[दर्गा|दर्गे]], [[मशीद|मशिदी]] आणि धार्मिक केंद्रे उभी राहिली. कोकणातील अनेक सूफी संतांच्या दर्ग्यांना विविध धर्मीय भाविक भेट देतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== ख्रिस्ती धर्म ===

सोळाव्या शतकात [[पोर्तुगीज साम्राज्य|पोर्तुगीज]] सत्तेच्या आगमनानंतर विशेषतः उत्तर कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[ख्रिस्ती धर्म]]ाचा प्रसार झाला. या काळात अनेक चर्च, मिशनरी संस्था आणि शैक्षणिक केंद्रांची स्थापना झाली. [[वसई किल्ला]] परिसरातील चर्च आणि गोव्यातील ऐतिहासिक चर्च हे या वारशाचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण आहेत.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक सहअस्तित्व ===

कोकणमध्ये विविध धर्मांचे अनुयायी शतकानुशतके एकत्र नांदत आले आहेत. मंदिरे, दर्गे, चर्च, जैन मंदिरे आणि बौद्ध लेणी या सर्व धार्मिक स्थळांमुळे कोकणमध्ये धार्मिक सहिष्णुता आणि सांस्कृतिक समन्वयाची परंपरा विकसित झाली आहे. विविध धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांमध्ये स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग आढळून येतो. त्यामुळे धार्मिक विविधता ही कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== शिल्पकला व मंदिर वास्तुकला ==

[[कोकण]] हा भारतातील प्राचीन मंदिर स्थापत्य, दगडी शिल्पकला आणि धार्मिक वास्तूंच्या दृष्टीने अत्यंत समृद्ध प्रदेश मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांगांतील उपलब्ध दगड, स्थानिक स्थापत्य परंपरा, विविध राजवंशांचा आश्रय आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या संगमातून कोकणात स्वतंत्र मंदिर स्थापत्यशैली विकसित झाली. प्राचीन काळापासून मध्ययुगापर्यंत उभारण्यात आलेल्या मंदिरांमधून येथील शिल्पकलेचा उत्कर्ष दिसून येतो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== मंदिर स्थापत्य ===

कोकणातील मंदिरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, हवामान आणि उपलब्ध बांधकाम साहित्य यानुसार विकसित झाली आहे. बहुतेक मंदिरांमध्ये [[गर्भगृह]], [[अंतराळ]], सभामंडप, मुखमंडप, [[नंदी मंडप]] आणि [[शिखर]] यांसारखे स्थापत्य घटक आढळतात. मुसळधार पर्जन्यमानाचा विचार करून अनेक मंदिरांवर उतरत्या कौलारू छपरांचा वापर करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== शिल्पवैभव ===

कोकणातील मंदिरांमध्ये [[शिव]], [[विष्णू]], [[गणेश]], [[दुर्गा]], [[सूर्य]], [[हनुमान]] तसेच विविध देव-देवतांची दगडी मूर्ती आढळतात. मंदिरांच्या भिंती, स्तंभ, द्वारशाखा, देवकोष्ठ आणि शिखरांवर कोरलेली नक्षीकामे, अलंकार, पुष्पवल्ली, कीर्तिमुख, गजलक्ष्मी, व्याल आणि पौराणिक प्रसंग दर्शविणारी शिल्पे ही येथील शिल्पपरंपरेची वैशिष्ट्ये आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== शिलाहारकालीन योगदान ===

शिलाहार राजवंशच्या काळात कोकणमध्ये मंदिरनिर्मितीला मोठी चालना मिळाली. उत्तर, मध्य आणि दक्षिण कोकणात अनेक दगडी मंदिरे, शिल्पसमृद्ध देवालये आणि धार्मिक केंद्रे उभारण्यात आली. या काळातील स्थापत्यकलेत स्थानिक शैली आणि दख्खनी स्थापत्याचा प्रभाव दिसून येतो.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== प्रमुख मंदिरे ===

कोकणातील प्रमुख मंदिरांमध्ये [[गणपतीपुळे]], [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[परशुराम]] मंदिर, चिपळूण, [[परशुराम]] मंदिर, [[हेदवी]], [[मार्लेश्वर]] मंदिर, [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा [[गणपती]] आणि इतर अनेक प्राचीन देवालयांचा समावेश होतो. या मंदिरांना धार्मिक, ऐतिहासिक आणि स्थापत्यदृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''देवदर्शन – जिल्हा रत्नागिरी''.&lt;/ref&gt;

=== वीरगळ आणि शिलालेख ===

कोकणात अनेक ठिकाणी [[वीरगळ]], सतीशिळा, नागशिळा, [[शिलालेख]] आणि [[ताम्रपट]] आढळतात. हे अवशेष तत्कालीन समाजजीवन, युद्धपरंपरा, प्रशासन, दानसंस्था आणि धार्मिक श्रद्धांचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जातात.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

कोकणातील मंदिरे ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवनाची केंद्रे म्हणूनही विकसित झाली. वार्षिक यात्रा, जत्रा, उत्सव, कीर्तन, भजन आणि धार्मिक विधी यांमुळे या मंदिरांभोवती समृद्ध सांस्कृतिक परंपरा निर्माण झाली आहे. त्यामुळे कोकणची शिल्पकला आणि मंदिर वास्तुकला ही महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== भाषा, साहित्य व लोकसंस्कृती ==

[[कोकण]] हा भाषिक, साहित्यिक आणि लोकसांस्कृतिक विविधतेने समृद्ध प्रदेश मानला जातो. भौगोलिक परिस्थिती, सागरी व्यापार, विविध राजसत्तांचा प्रभाव आणि स्थलांतर यांमुळे कोकणात अनेक भाषा, बोलीभाषा, लोककला, लोकपरंपरा आणि साहित्यप्रवाह विकसित झाले. या सांस्कृतिक वैविध्यामुळे कोकणने महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात स्वतंत्र स्थान निर्माण केले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

=== भाषा व बोलीभाषा ===

कोकणातील प्रमुख भाषा [[मराठी]] असून [[कोकणी भाषा|कोकणी]], [[मालवणी बोली|मालवणी]], [[आगरी बोली|आगरी]], [[वारली भाषा|वारली]] तसेच इतर स्थानिक बोलीभाषा विविध भागांत प्रचलित आहेत. किनारपट्टी, डोंगराळ प्रदेश आणि व्यापारी संपर्क यांमुळे या भाषांमध्ये शब्दसंपदा आणि उच्चारांमध्ये लक्षणीय वैविध्य आढळते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== साहित्य ===

कोकण प्रदेशाने मराठी आणि कोकणी साहित्याला अनेक कवी, लेखक, इतिहासकार, संशोधक आणि लोकसाहित्य अभ्यासक दिले आहेत. लोकजीवन, समुद्र, निसर्ग, शेती, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक परिवर्तन हे विषय कोकणाशी संबंधित साहित्यामध्ये ठळकपणे दिसून येतात. लोककथा, आख्यायिका, ओव्या, म्हणी आणि पारंपरिक कथनशैली या कोकणच्या साहित्यपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== लोककला ===

कोकणातील लोककला ही धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक जीवन आणि ग्रामसंस्कृतीशी निगडित आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, भजने, कीर्तन, भारूड, लोकनृत्य आणि पारंपरिक वाद्यसंगीत या लोककलांनी कोकणच्या सांस्कृतिक ओळखीला समृद्ध केले आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== रंगभूमी व नाट्यपरंपरा ===

कोकणची रंगभूमी ही महाराष्ट्राच्या लोकनाट्य आणि नाट्यपरंपरेतील एक महत्त्वाची शाखा मानली जाते. स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि प्रादेशिक भाषिक वैशिष्ट्ये यांवर आधारित नाट्यपरंपरा कोकणात दीर्घकाळ विकसित झाली आहे. [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], [[कीर्तन]], [[भारूड]] आणि इतर लोकनाट्य प्रकारांनी कोकणातील रंगभूमीच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

विशेषतः दक्षिण कोकण आणि [[गोवा]] परिसरात [[कोकणी भाषा|कोकणी]] तसेच [[मराठी]] भाषेतील नाट्यपरंपरा समांतरपणे विकसित झाली. सामाजिक विषय, ऐतिहासिक घटना, धार्मिक आख्यायिका आणि ग्रामीण जीवन यांवर आधारित नाटकांना स्थानिक प्रेक्षकांचा मोठा प्रतिसाद लाभला. विसाव्या शतकात व्यावसायिक रंगभूमीबरोबरच हौशी नाट्यसंस्था आणि सांस्कृतिक मंडळांनीही या परंपरेला चालना दिली.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

कोकणच्या निसर्गसंपन्न वातावरणाचा, लोकजीवनाचा आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव अनेक मराठी नाटककार, लेखक आणि कलावंतांच्या साहित्यकृतींमध्ये दिसून येतो. लोकपरंपरा, संगीत, नृत्य, वेशभूषा आणि बोलीभाषांचा प्रभाव कोकणातील नाट्यप्रयोगांमध्ये प्रकर्षाने जाणवतो. त्यामुळे कोकणची रंगभूमी ही केवळ मनोरंजनाचे माध्यम नसून प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख जपणारे प्रभावी माध्यम म्हणूनही ओळखली जाते.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== सण व उत्सव ===

[[गणेशोत्सव]], [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]], [[गोकुळाष्टमी]], [[दिवाळी]], [[दसरा]] आणि विविध ग्रामदैवतांच्या यात्रा-जत्रा हे कोकणातील प्रमुख धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सव आहेत. या सणांमधून धार्मिक श्रद्धेबरोबरच लोककला, सामुदायिक सहभाग आणि पारंपरिक प्रथा यांचे जतन होत आले आहे.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== खाद्यसंस्कृती ===

कोकणची खाद्यसंस्कृती ही स्थानिक कृषी उत्पादन, समुद्री संपत्ती आणि हवामान यांवर आधारित आहे. [[भात]], मासे, [[कोकम]], [[नारळ]], [[काजू]], [[फणस]], [[आंबा]] आणि विविध मसाल्यांचा वापर करून तयार होणारे पदार्थ कोकणच्या पाकपरंपरेचे वैशिष्ट्य मानले जातात. सोलकढी, कोम्बडी-वडे, विविध प्रकारचे मासे आणि हापूस आंब्यापासून तयार होणारे पदार्थ हे कोकणच्या खाद्यसंस्कृतीचे महत्त्वाचे घटक आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== लोकजीवनातील परंपरा ===

कोकणातील पारंपरिक जीवनपद्धतीमध्ये संयुक्त कुटुंब व्यवस्था, कुलाचार, ग्रामदैवतांची उपासना, लोकविश्वास, पारंपरिक वास्तुरचना आणि ऋतूनुसार साजरे होणारे सण यांना महत्त्वाचे स्थान आहे. समुद्र, शेती आणि निसर्ग यांच्याशी असलेले निकटचे नाते कोकणच्या लोकजीवनात आजही प्रकर्षाने दिसून येते.&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक महत्त्व ===

कोकणची भाषा, साहित्य आणि लोकसंस्कृती यांनी महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. विविध भाषा, लोककला, उत्सव, धार्मिक परंपरा आणि लोकसाहित्य यांमुळे कोकण हा भारताच्या सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिनिधित्व करणारा प्रदेश मानला जातो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== अर्थव्यवस्था, व्यापार व बंदरे ==
[[File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|thumb|left|300px|कोकण किनारपट्टीवरील पारंपरिक बंदर परिसर]]
[[कोकण]]ची अर्थव्यवस्था प्राचीन काळापासून शेती, बागायती, [[मत्स्यव्यवसाय]], सागरी व्यापार, बंदरे आणि अलीकडील काळात पर्यटन, उद्योग व सेवा क्षेत्र यांवर आधारित विकसित झाली आहे. [[अरबी समुद्र]]ालगतचे भौगोलिक स्थान, विपुल पर्जन्यमान, सुपीक जमीन आणि नैसर्गिक बंदरांमुळे कोकणने भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील आर्थिक विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;[[File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|thumb|right|300px|कोकणातील पारंपरिक आठवडी बाजार]]

=== प्राचीन सागरी व्यापार ===

प्राचीन काळापासून कोकण हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील महत्त्वाचा व्यापारी प्रदेश म्हणून ओळखला जात होता. [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[विजयदुर्ग]], [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि इतर नैसर्गिक बंदरांमधून [[अरब]], [[पर्शिया]], [[पूर्व आफ्रिका]] आणि युरोपीय देशांशी व्यापारी संबंध प्रस्थापित झाले होते. मसाले, तांदूळ, सुपारी, नारळ, कापड, लाकूड आणि इतर वस्तूंची आयात-निर्यात या बंदरांमार्फत होत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.&lt;/ref&gt;

=== बंदरे ===

कोकण किनारपट्टीवर अनेक नैसर्गिक बंदरे विकसित झाली आहेत. ऐतिहासिकदृष्ट्या [[चौल]], [[दाभोळ]], [[राजापूर]], [[मालवण]], [[विजयदुर्ग]] आणि [[वेंगुर्ले]] या बंदरांना विशेष महत्त्व होते. आधुनिक काळात [[मुंबई]]बंदर आणि [[जवाहरलाल नेहरू बंदर]] (JNPT) ही भारतातील प्रमुख आंतरराष्ट्रीय बंदरे असून देशाच्या परकीय व्यापारात त्यांचा मोठा वाटा आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jawaharlal Nehru Port Authority.&lt;/ref&gt;

=== शेती व बागायती ===

कोकणातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आधारित असून [[भात]] हे येथील प्रमुख अन्नधान्य पीक आहे. याशिवाय [[हापूस आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]], [[कोकम]], [[फणस]], [[केळी]] आणि विविध फळपिकांची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील हापूस आंबा हा भौगोलिक संकेत (GI)|भौगोलिक संकेतांक (GI) प्राप्त कृषी उत्पादन म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Agricultural and Processed Food Products Export Development Authority (APEDA).&lt;/ref&gt;

=== मत्स्यव्यवसाय ===

[[मत्स्यव्यवसाय]] हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेचा पारंपरिक आणि महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. किनारपट्टीवरील अनेक गावांमध्ये समुद्री मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असून कोळंबी, सुरमई, बांगडा, पापलेट, रावस आणि इतर समुद्री मासे देशांतर्गत तसेच निर्यातीसाठी महत्त्वाचे मानले जातात. मत्स्य व्यवसायाशी संबंधित प्रक्रिया उद्योग आणि थंड साठवण सुविधांचाही विकास झाला आहे.&lt;ref&gt;भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== उद्योग व पायाभूत सुविधा ===

औद्योगिकीकरणामुळे उत्तर कोकणात रासायनिक, औषधनिर्मिती, अभियांत्रिकी, जहाजबांधणी, बंदर-आधारित उद्योग आणि सेवा क्षेत्राचा विकास झाला आहे. [[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] परिसरात औद्योगिक क्षेत्रे विकसित झाली आहेत. [[कोकण रेल्वे]], [[मुंबई]]–[[गोवा]] राष्ट्रीय महामार्ग, सागरी मार्ग आणि आधुनिक बंदरांमुळे वाहतूक आणि व्यापाराला मोठी चालना मिळाली आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;

=== पर्यटन ===

कोकणातील समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा वेगाने विकसित होणारा घटक बनला आहे. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[मालवण]], [[सिंधुदुर्ग]] किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[हरिहरेश्वर]], [[श्रीवर्धन]] आणि [[दिवेआगर]] ही प्रमुख पर्यटनस्थळे देश-विदेशातील पर्यटकांना आकर्षित करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== आर्थिक महत्त्व ===

मुंबई महानगर प्रदेश, प्रमुख बंदरे, कृषी उत्पादन, मत्स्यव्यवसाय, पर्यटन आणि वाहतूक सुविधांमुळे कोकण हा महाराष्ट्राच्या तसेच भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संसाधने आणि सागरी स्थान यांमुळे भविष्यातही कोकणच्या आर्थिक विकासाच्या मोठ्या संधी उपलब्ध असल्याचे विविध अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता व पर्यावरण ==

[[कोकण]] हा भारतातील सर्वाधिक जैवविविधता असलेल्या प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान वसलेल्या या प्रदेशात सदाहरित अरण्ये, खाड्या, नद्या, खारफुटीची जंगले, समुद्रकिनारे, डोंगरउतार आणि सागरी परिसंस्था यांमुळे समृद्ध जैवविविधता विकसित झाली आहे. [[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]ने जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) म्हणून मान्यता दिलेला प्रदेश असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी निगडित आहे.&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – ''History of the Konkan''.&lt;/ref&gt;

=== हवामान ===

कोकणमध्ये उष्णकटिबंधीय [[मान्सून]] हवामान आढळते. नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांमुळे जून ते सप्टेंबर या कालावधीत मोठ्या प्रमाणावर पर्जन्य होतो. वार्षिक पर्जन्यमान प्रदेशानुसार बदलत असले तरी कोकण हा महाराष्ट्रातील सर्वाधिक पावसाचा प्रदेश मानला जातो. या हवामानामुळे सदाहरित वनसंपदा, समृद्ध जलस्रोत आणि कृषी विकासाला पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.&lt;ref&gt;India Meteorological Department.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== वनसंपदा ===

कोकणातील जंगलांमध्ये [[साग]], [[आंबा]], [[काजू]], ऐन, [[हिरडा]], बेहेडा, [[जांभूळ]], किंजळ, [[करंज]], [[उंबर]] तसेच अनेक औषधी वनस्पती आढळतात. सह्याद्रीच्या डोंगराळ भागात दाट सदाहरित अरण्ये असून जैवविविधतेच्या दृष्टीने ती अत्यंत महत्त्वाची मानली जातात.&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

कोकणच्या जंगलांमध्ये [[बिबट्या]], [[सांबर]], [[भेकर]], [[रानडुक्कर]], भारतीय रानगवा|गवा, [[माकड]], [[खार]] तसेच विविध प्रकारचे सरपटणारे प्राणी आढळतात. [[धनेश]], [[खंड्या]], [[गरुड]], [[बगळा]], खंड्या [[पक्षी]], [[मोर]] आणि अनेक स्थलांतरित पक्ष्यांमुळे हा प्रदेश पक्षी निरीक्षणासाठीही महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;Zoological Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== सागरी परिसंस्था ===

कोकण किनारपट्टीवर प्रवाळ, खडकाळ किनारे, वालुकामय समुद्रकिनारे, खाड्या आणि [[खारफुटी]]ची जंगले आढळतात. या परिसंस्थांमध्ये विविध प्रकारचे मासे, खेकडे, कोळंबी, शिंपले, समुद्री कासवे आणि इतर जलचर जीव आढळतात. मत्स्यसंपदा आणि सागरी जैवविविधतेच्या दृष्टीने हा प्रदेश भारतातील महत्त्वाच्या किनारी भागांपैकी एक आहे.&lt;ref&gt;National Centre for Sustainable Coastal Management.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;भारत सरकार, मत्स्यव्यवसाय विभाग.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षित क्षेत्रे ===

कोकणमध्ये अनेक अभयारण्ये, राष्ट्रीय उद्याने आणि संरक्षित वनक्षेत्रे आहेत. [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य, [[राधानगरी वन्यजीव अभयारण्य]] (सीमाभाग) आणि इतर संरक्षित क्षेत्रांमुळे या प्रदेशातील जैवविविधतेचे संवर्धन करण्यात येते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र वन विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणीय आव्हाने ===

औद्योगिकीकरण, नागरीकरण, किनारी विकास, जंगलतोड, खाणकाम, नदीपात्रांतील उत्खनन, प्रदूषण आणि हवामान बदल यांमुळे कोकणच्या पर्यावरणावर परिणाम होत आहे. किनारी धूप, जैवविविधतेचा ऱ्हास आणि खारफुटीच्या जंगलांचे कमी होणारे क्षेत्र ही महत्त्वाची पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात.&lt;ref&gt;Ministry of Environment, Forest and Climate Change.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== संवर्धन ===

कोकणातील जैवविविधता आणि नैसर्गिक वारसा जतन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, भारतीय वन सर्वेक्षण, भारतीय वन्यजीव संस्था, विविध संशोधन संस्था आणि स्थानिक स्वयंसेवी संघटना कार्यरत आहेत. जैवविविधता संवर्धन, सागरी परिसंस्था संरक्षण, वृक्षारोपण, जलसंधारण आणि शाश्वत पर्यटन यांद्वारे कोकणचा पर्यावरणीय समतोल राखण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;

== पर्यटन व वारसा स्थळे ==
[[File:गणपतीपुळे.jpg|thumb|left|300px|[[गणपतीपुळे]] मंदिर व समुद्रकिनारा]]
[[कोकण]] हा नैसर्गिक सौंदर्य, प्राचीन इतिहास, धार्मिक परंपरा, समुद्रकिनारे, किल्ले, मंदिरे, लेणी, जैवविविधता आणि सांस्कृतिक वारसा यांमुळे भारतातील प्रमुख पर्यटन प्रदेशांपैकी एक मानला जातो. [[अरबी समुद्र]]ालगतची विस्तीर्ण किनारपट्टी, [[सह्याद्री]] पर्वतरांग, ऐतिहासिक स्मारके आणि समृद्ध लोकसंस्कृती यांमुळे कोकण देशी-विदेशी पर्यटकांना आकर्षित करतो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== समुद्रकिनारे ===

कोकण किनारपट्टीवर अनेक रमणीय समुद्रकिनारे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[तारकर्ली]], [[हरिहरेश्वर]], [[दिवेआगर]], [[श्रीवर्धन]], [[गुहागर]], वेलणेश्वर, आरे-वारे समुद्रकिनारा, [[मालवण]], [[वेंगुर्ले]] आणि [[काशीद]] हे समुद्रकिनारे नैसर्गिक सौंदर्य, जलक्रीडा आणि पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;

=== किल्ले ===
[[File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|thumb|right|300px|[[विजयदुर्ग]] किल्ला]]
कोकणचा सागरी इतिहास येथील किल्ल्यांमधून स्पष्ट होतो. [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला, [[विजयदुर्ग]], [[सुवर्णदुर्ग]], [[जंजिरा]]किल्ला, [[कुलाबा]]किल्ला, [[रत्नदुर्ग]], [[गोपाळगड]] आणि [[यशवंतगड]] हे किल्ले मराठा, आदिलशाही, पोर्तुगीज आणि इतर राजसत्तांच्या इतिहासाचे महत्त्वपूर्ण साक्षीदार आहेत. विशेषतः [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] यांनी उभारलेले सागरी किल्ले भारतीय आरमारी इतिहासात महत्त्वाचे स्थान राखतात.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरे ===

कोकणमध्ये अनेक प्राचीन आणि ऐतिहासिक मंदिरे आहेत. [[गणपतीपुळे]], [[परशुराम]]मंदिर, चिपळूण|परशुराम मंदिर, [[कुणकेश्वर]]मंदिर, [[व्याडेश्वर मंदिर]], [[मार्लेश्वर]]मंदिर, [[हेदवी]], [[कर्णेश्वर मंदिर]], रेडीचा गणपती आणि कणकादित्य मंदिर ही धार्मिक तसेच स्थापत्यदृष्ट्या महत्त्वाची देवस्थाने आहेत.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील देवळे''.&lt;/ref&gt;

=== लेणी व पुरातत्त्वीय स्थळे ===

कोकणातील [[कान्हेरी लेणी]], [[महाकाली लेणी]], [[मंडपेश्वर लेणी]], [[एलिफंटा लेणी]] आणि इतर बौद्ध व शिल्पकलेने समृद्ध लेणी भारतीय पुरातत्त्वीय वारशाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या लेण्यांमधून प्राचीन धर्म, कला आणि स्थापत्य परंपरेचा अभ्यास करता येतो.&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पर्यटन ===

कोकणमधील धबधबे, खाड्या, मॅन्ग्रोव्ह वनक्षेत्रे, डोंगररांगा आणि अभयारण्ये ही निसर्गपर्यटनाची प्रमुख केंद्रे आहेत. [[आंबोली]], [[कर्नाळा पक्षी अभयारण्य]], [[संजय गांधी राष्ट्रीय उद्यान]], [[फणसाड वन्यजीव अभयारण्य]], तिलारी अभयारण्य आणि सह्याद्री परिसरातील अनेक निसर्गस्थळे पर्यटकांना आकर्षित करतात.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र वन विभाग.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Forest Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक पर्यटन ===

कोकणमध्ये वर्षभर विविध धार्मिक यात्रा आणि उत्सव भरत असतात. [[गणेश चतुर्थी]], ग्रामदैवतांच्या यात्रा, [[शिमगा]], [[नारळी पौर्णिमा]] तसेच विविध देवस्थानांतील वार्षिक उत्सवांना लाखो भाविक उपस्थित राहतात. धार्मिक पर्यटनामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक पर्यटन ===

कोकणातील [[दशावतार]] (लोकनाट्य)|दशावतार, [[नमन]], लोककला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, कोकणी घरे, ग्रामजीवन आणि स्थानिक हस्तकला यांमुळे सांस्कृतिक पर्यटनालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. पर्यटकांना स्थानिक जीवनशैलीचा अनुभव देणाऱ्या ग्रामीण पर्यटन संकल्पनाही अनेक भागांत विकसित होत आहेत.&lt;ref&gt;''कोकणची लोकसंस्कृती''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''कोकणातील गावऱ्हाटी''.&lt;/ref&gt;

=== जागतिक वारसा व संवर्धन ===

[[पश्चिम घाट]] हा [[युनेस्को]]च्या जागतिक नैसर्गिक वारसा यादीत समाविष्ट असून त्याचा मोठा भाग कोकणाशी संबंधित आहे. कोकणातील ऐतिहासिक किल्ले, मंदिरे, लेणी, पारंपरिक गावे, समुद्रकिनारे आणि जैवविविधता यांचे संवर्धन करण्यासाठी केंद्र व राज्य शासन, [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण]], [[महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ]] आणि विविध स्थानिक संस्था कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India.&lt;/ref&gt;

=== पर्यटनाचे आर्थिक महत्त्व ===

पर्यटन हा कोकणच्या अर्थव्यवस्थेतील वेगाने विकसित होणारा घटक आहे. निवास व्यवस्था, स्थानिक वाहतूक, मत्स्यव्यवसाय, हस्तकला, कृषी पर्यटन, खाद्यव्यवसाय आणि मार्गदर्शक सेवा यांद्वारे मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होत असून स्थानिक आर्थिक विकासाला चालना मिळत आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक कोकण : विकास, आव्हाने व भविष्यातील दिशा ==

[[कोकण]] हा ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि नैसर्गिक वारसा लाभलेला प्रदेश असला तरी एकविसाव्या शतकात तो वेगाने बदलणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि पर्यावरणीय प्रक्रियांमधून जात आहे. [[मुंबई महानगर प्रदेश]]ाचा विस्तार, [[कोकण रेल्वे]], राष्ट्रीय महामार्ग, बंदरविकास, पर्यटन, औद्योगिकीकरण आणि माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्राच्या वाढीमुळे कोकणच्या विकासाला नवीन गती मिळाली आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;

=== पायाभूत सुविधा ===

कोकणमध्ये [[कोकण रेल्वे]]च्या उभारणीनंतर वाहतूक, व्यापार आणि पर्यटन क्षेत्रात मोठी वाढ झाली. मुंबई–गोवा राष्ट्रीय महामार्ग, किनारी महामार्ग, आधुनिक बंदरे, मत्स्यबंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल संपर्क सुविधांमुळे प्रदेशाचा देशातील इतर भागांशी संपर्क अधिक सक्षम झाला आहे.&lt;ref&gt;Konkan Railway Corporation Limited.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI).&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण व स्थलांतर ===

[[मुंबई]], [[नवी मुंबई]], [[ठाणे]] आणि [[पालघर]] परिसरात नागरीकरणाचा वेग मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. दुसरीकडे दक्षिण कोकणातील अनेक भागांत रोजगार, शिक्षण आणि उद्योगांच्या शोधार्थ मोठ्या प्रमाणावर स्थलांतर झाले आहे. त्यामुळे काही ग्रामीण भागांत लोकसंख्येची घनता कमी होत असून पारंपरिक व्यवसायांवर त्याचा परिणाम होत आहे.&lt;ref&gt;भारताची जनगणना (Census of India).&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणीय आव्हाने ===

किनारी धूप, [[हवामान बदल]], समुद्रपातळीत होणारी वाढ, अनियंत्रित नागरीकरण, औद्योगिक विस्तार, जंगलतोड, खाणकाम आणि जैवविविधतेवरील वाढता ताण ही कोकणपुढील प्रमुख पर्यावरणीय आव्हाने मानली जातात. किनारपट्टीचे संवर्धन आणि शाश्वत विकास यांबाबत शासन, संशोधन संस्था आणि स्थानिक समाज यांच्याकडून विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत.&lt;ref&gt;Ministry of Environment, Forest and Climate Change.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;UNESCO World Heritage Centre – ''Western Ghats''.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत विकास ===

कोकणच्या विकासासाठी पर्यावरण संरक्षण, जलसंधारण, जैवविविधतेचे संवर्धन, सेंद्रिय शेती, मत्स्यसंपदेचे शाश्वत व्यवस्थापन, वारसा संवर्धन आणि स्थानिक लोकसहभाग यांना महत्त्व दिले जात आहे. पर्यटन, कृषी, मत्स्यव्यवसाय आणि लघुउद्योग यांचा समतोल साधून आर्थिक विकास साधण्यावर भर दिला जात आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन महत्त्व ===

आज कोकण हा महाराष्ट्राच्या आर्थिक, सांस्कृतिक, पर्यावरणीय आणि पर्यटन विकासातील एक महत्त्वाचा प्रदेश मानला जातो. नैसर्गिक संपन्नता, ऐतिहासिक वारसा, सागरी अर्थव्यवस्था, कृषी उत्पादन आणि सांस्कृतिक विविधता यांमुळे कोकणला राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. या प्रदेशाचा शाश्वत विकास आणि वारसा संवर्धन हे भविष्यातील विकास धोरणांतील महत्त्वाचे विषय मानले जातात.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''&lt;/ref&gt;

== उल्लेखनीय व्यक्तिमत्त्वे ==

[[कोकण]] प्रदेशाने सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, शैक्षणिक, वैज्ञानिक आणि राजकीय क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण योगदान देणाऱ्या अनेक व्यक्तिमत्त्वांना जन्म दिला किंवा त्यांच्या कार्यामुळे हा प्रदेश समृद्ध झाला आहे. विविध कालखंडांमध्ये या व्यक्तींनी महाराष्ट्रासह भारताच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक विकासात उल्लेखनीय कार्य केले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== संत व धर्मपरंपरा ===

* [[समर्थ रामदास]]
* [[ब्रह्मेंद्रस्वामी]]
* राऊळ महाराज
* [[परशुराम]] (पौराणिक परंपरेनुसार)

कोकणातील अनेक संत, साधू आणि धर्मोपदेशकांनी भक्तीपरंपरा, समाजप्रबोधन आणि धार्मिक जीवन समृद्ध करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== समाजसुधारक व राष्ट्रपुरुष ===

* [[लोकमान्य टिळक]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]
* [[महर्षी धोंडो केशव कर्वे]]
* [[गोपाळ कृष्ण गोखले]]

या समाजसुधारकांनी शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, स्वातंत्र्य चळवळ आणि लोकजागृतीमध्ये मोलाचे योगदान दिले असून त्यांचे कार्य कोकणच्या सामाजिक इतिहासाशी निगडित आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== साहित्य, कला व संस्कृती ===

* [[वि. स. खांडेकर]]
* [[पु. ल. देशपांडे]]
* [[जयवंत दळवी]]
* [[मंगेश पाडगावकर]]
* [[आचार्य अत्रे]]

कोकणच्या निसर्ग, समाजजीवन आणि संस्कृतीचा प्रभाव अनेक साहित्यिक, कवी, नाटककार आणि कलाकारांच्या साहित्यकृतींमध्ये आढळतो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== विज्ञान, उद्योग व सार्वजनिक जीवन ===

* [[डॉ. होमी जहांगीर भाभा]]
* [[डॉ. रघुनाथ माशेलकर]]
* [[अनंत काणेकर]]

विज्ञान, संशोधन, उद्योग, शिक्षण आणि सार्वजनिक जीवनात कार्य करणाऱ्या अनेक व्यक्तींनी कोकणची ओळख राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविली आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== वारसा ===

या व्यक्तिमत्त्वांच्या कार्यामुळे कोकण प्रदेशाची ओळख केवळ नैसर्गिक सौंदर्यापुरती मर्यादित न राहता सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, साहित्य, विज्ञान, कला आणि राष्ट्रनिर्माणातील योगदानासाठीही अधोरेखित झाली आहे. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास कोकणच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;
[[File:Konkan Division.png|thumb|right|300px|महाराष्ट्रातील [[कोकण विभाग]] (प्रशासकीय विभाग)]]

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:गणपतीपुळे.jpg|[[गणपतीपुळे]]
File:गणपतीपुळे समुद्र.jpg|गणपतीपुळे समुद्रकिनारा
File:सह्याद्री.jpg|[[सह्याद्री]] पर्वतरांग
File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्रीच्या रांगा
File:Shrivardhan bhattichamal (6).jpg|श्रीवर्धन परिसर
File:Shrivardhan fort.JPG|श्रीवर्धन किल्ला
File:कोकणातील लाकडी साकव (पूर्ण).jpg|पारंपरिक लाकडी साकव
File:कोकणातील घरातील मातीची चूल.jpg|कोकणातील पारंपरिक मातीची चूल
File:विजयदुर्ग किल्ला.jpg|[[विजयदुर्ग]] किल्ला
File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील आठवडी बाजार
&lt;/gallery&gt;

== ग्रंथसूची ==
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''. स्नेहल प्रकाशन, पुणे.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोधनिबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.
* Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

=== अधिक वाचन ===
* गोळे, प्रकाश. ''कथा कोकण किनाऱ्याची''.
* बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणची निसर्गयात्रा''.
* देशपांडे, ना. स.; साने, र. य. ''कोकणदर्शन''.
* बारटक्के, प्रा. सुहास. ''कोकणातल्या आडवाटा''.
* प्रभू, विद्या. ''कोकणातील लोककथा आणि गजाली''.
* कर्णिक, मधु मंगेश. ''कोंकणी गं वस्ती''.
* ''कौटुंबिक सहलीसाठी निसर्गरम्य कोकण'' (भाग १ ते ४). अदितीज पब्लिकेशन.
* पाढरे, डॉ. नीला; कामत, शैला. ''चला कोकणात''.
* तेंडुलकर, महेश. ''भटकंती कुडाळ-वेंगुर्ल्याची''.
* दळवी, जयवंत. ''सारे प्रवासी घडीचे''.

== हेही पहा ==
* [[सह्याद्री]]
* [[अरबी समुद्र]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[कोकण रेल्वे]]
* [[मालवणी]]संस्कृती
* [[गणपतीपुळे]]
* [[सिंधुदुर्ग]]किल्ला
* [[जंजिरा]]किल्ला
* [[विजयदुर्ग]]
* [[दशावतार]]

== बाह्य दुवे ==
* महाराष्ट्र शासन – कोकण विभाग
* महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC)
* भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण (Archaeological Survey of India)
* Geological Survey of India
* UNESCO World Heritage Centre – Western Ghats
{{कोकण लोकजीवन}}
{{महाराष्ट्राचे उपप्रांत}}
{{महाराष्ट्र राज्य}}

[[वर्ग:भारत]][[वर्ग:महाराष्ट्र]][[वर्ग:कोकण]]</text>
      <sha1>d7er7yp8krokt1s26pfjydlj001779d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ओडिशामधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8060</id>
    <revision>
      <id>2698828</id>
      <parentid>2231617</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2698828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7808" sha1="1ddtwzcbg1ndeap9ko14v8psnag70pm" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारताच्या [[ओडिशा]] राज्यात ३० जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप.

[[चित्र:Orissa State map-mr.svg|right|300px]]

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! निर्मीती !! क्षेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²) !! लोकसंख्या &lt;br&gt;(२००१) !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! नकाशा
|- 
| १ || AN || '''[[अंगुल जिल्हा|अंगुल]]|| [[अंगुल]]|| १९९३ || ६,३७५ || ११,३९,३४१ || १८० || [[File:Angul in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २ || BL || '''[[बालनगिर जिल्हा|बालनगिर]]|| [[बालनगिर]]|| १९४९ || ६,५७५ || १३,३५,७६० || २०४ || [[File:India Odisha Balangir district.svg|100x100px]]
|-
| ३ || BW || '''[[बालेश्वर जिल्हा|बालेश्वर]]|| [[बालेश्वर]]|| || ३,७०६ || २०,२३,०५६ || ५४६ || [[File:India Odisha Balasore district.svg|100x100px]]
|-
| ४ || BR || '''[[बरागढ जिल्हा|बरागढ]] || [[बरागढ]] || || ५,८३२ || १३,४५,६०१ ||  २३१ || [[File:India Odisha Bargarh district.svg|100x100px]]
|-
| ५ || BH || ''' [[भद्रक जिल्हा|भद्रक]] || [[भद्रक]] || || २,७८८ || १३,३२,२४९ ||  ४७८ || [[File:India Odisha Bhadrak district.svg|100x100px]]
|-
| ६ || BD || '''[[बौध जिल्हा|बौध]] || [[बौध]] || || ४,२८९ || ३,७३,०३८ ||  ८७ || [[File:India Odisha Boudh district.svg|100x100px]]
|-
| ७ || DE || ''' [[देवगढ जिल्हा|देवगढ]] || [[देवगढ]] || || २,७८१ || २,७४,०९५ || ९९ || [[File:India Odisha Debagarh district.svg|100x100px]] 
|-
| ८ || DH || '''[[धेनकनाल जिल्हा|धेनकनाल]] || [[धेनकनाल]] || || ४,५९७|| १०,६५,९८३|| २३२ || [[File:Dhenkanal in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| ९ || GP || '''[[गजपती जिल्हा|गजपती]] || [[परालाखेमुंडी]]|| || ३,०५६|| ५,१८,४४८|| १७० || [[File:India Odisha Gajapati district.svg|100x100px]]
|-
| १० || GN || '''[[गंजम जिल्हा|गंजम]] || [[छत्रपुर]]|| || ८,०३३|| ३१,३६,९३७|| ३९१ || [[File:India Odisha Ganjam district.svg|100x100px]]
|-
| ११ || JS || '''[[जगतसिंगपुर जिल्हा|जगतसिंगपुर]]|| [[जगतसिंगपुर]]|| || १,७५९|| १०,५६,५५६|| ६०१ || [[File:India Odisha Jagatsinghpur district.svg|100x100px]]
|-
| १२ || JP || '''[[जाजपुर जिल्हा|जाजपुर]] || [[पानीकोइली]]|| || २,८८५|| १६,२२,८६८|| ५६३ || [[File:India Odisha Jajpur district.svg|100x100px]]
|- 
| १३ || JH || '''[[झर्सुगुडा जिल्हा|झर्सुगुडा]] || [[झर्सुगुडा]]|| || २,२०२|| ५,०९,०५६|| २३१ || [[File:Jharsuguda in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| १४ || KL || '''[[कालाहंडी जिल्हा|कालाहंडी]]|| [[भवानीपटना]] || || ८,१९७|| १३,३४,३७२|| १६३ || [[File:Kalahandi in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| १५ || KN || '''[[कंधमाल जिल्हा|कंधमाल]]|| [[फुलबनी]] || || ६,००४|| ६,४७,९१२|| १०८ || [[File:India Odisha Kandhamal district.svg|100x100px]]
|-
| १६ || CU || '''[[कटक जिल्हा|कटक]] || [[कटक]] ||  || ३,९१५|| २३,४०,६८६|| ५९८ || [[File:India Odisha Cuttack district.svg|100x100px]]
|-
| १७ || KP || '''[[केंद्रापरा जिल्हा|केंद्रापरा]] || [[केंद्रापरा]] || || २,५४६ || १३,०१,८५६ || ५११ || [[File:India Odisha Kendrapara district.svg|100x100px]]
|-
| १८ || KJ || '''[[केंदुझार जिल्हा|केंदुझार]] || [[केंदुझार]] || || ८,३३६|| १५,६१,५२१ || १८७ || [[File:India Odisha Kendujhar district.svg|100x100px]]
|-
| १९ || KH || '''[[खोर्दा जिल्हा|खोर्दा]] || [[भुवनेश्वर]] || || २,८८८|| १८,७४,४०५|| ६४९ || [[File:Khordha in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २० || KO || '''[[कोरापुट जिल्हा|कोरापुट]] || [[कोरापुट]] || || ८,५३४|| ११,७७,९५४|| १३८ || [[File:Koraput in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २१ || ML || '''[[मलकनगिरी जिल्हा|मलकनगिरी]] || [[मलकनगिरी]] || || ६,११५|| ४,८०,२३२|| ७९ || [[File:Malkangiri in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २२ || MY || '''[[मयूरभंज जिल्हा|मयूरभंज]] || [[बारीपाडा]] || || १,०४१|| २२,२१,७८२||  २,१३४ || [[File:Mayurbhanj in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २३ || NB || '''[[नबरंगपुर जिल्हा|नबरंगपुर]] || [[नबरंगपुर]] || || ५,१३५|| १०,१८,१७१ || १९८ || [[File:India Odisha Nabarangpur district.svg|100x100px]]
|-
| २४ || NY || '''[[नयागढ जिल्हा|नयागढ]] || [[नयागढ]] || || ३,९५४ || ८,६३,९३४|| २१८ || [[File:India Odisha Nayagarh district.svg|100x100px]]
|-
| २५ || NU || '''[[नुआपाडा जिल्हा|नुआपाडा]]|| [[नुआपाडा]]|| || ३,४०८ || ५,३०,५२४ || १५६ || [[File:India Odisha Nuapada district.svg|100x100px]]
|-
| २६ || PU || '''[[पुरी जिल्हा|पुरी]]|| [[पुरी, ओरिसा|पुरी]]|| || ३,०५५ || १४,९८,६०४ || ४९१ || [[File:India Odisha Puri district.svg|100x100px]]
|-
| २७ || RA || '''[[रायगडा जिल्हा|रायगडा]]|| [[रायगडा]]|| || ७,५८५ || ८,२३,०१९ || १०९ || [[File:India Odisha Rayagada district.svg|100x100px]]
|- 
| २८ || SA || '''[[संबलपुर जिल्हा|संबलपुर]]|| [[संबलपुर]]|| || ६,७०२ || ९,२८,८८९ || १३९ || [[File:India Odisha Sambalpur district.svg|100x100px]]
|-
| २९ || SO || '''[[सोनेपुर जिल्हा|सोनेपुर]]|| [[सोनेपुर]]|| || २,२८४ || ५,४०,६५९ || २३७ || [[File:India Odisha Subarnapur district.svg|100x100px]]
|-
| ३० || SU || '''[[सुंदरगढ जिल्हा|सुंदरगढ]]|| [[सुंदरगढ]]|| || ९,९४२ || १८,२९,४१२ || १८४ || [[File:India Odisha Sundargarh district.svg|100x100px]]
|-
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}

[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]
[[वर्ग:ओडिशामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>1ddtwzcbg1ndeap9ko14v8psnag70pm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698834</id>
      <parentid>2698828</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2698834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8247" sha1="lgyji838ua9bfhn8iwq407ccpw5n9nr" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारताच्या [[ओडिशा]] राज्यात ३० जिल्हे आहेत. त्यांवर एक दृष्टिक्षेप.&lt;ref name=&quot;AdminUnit&quot;&gt;{{cite web |title=Administrative Unit |url=http://odisha.gov.in/ |publisher=Revenue &amp; Disaster Management Department, Government of Odisha |access-date=27 March 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821033240/http://www.odisha.gov.in/revenue/web/AdministrativeUnit.asp?GL=2 |archive-date=21 August 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Office of Registrar General and Census Commissioner of India.&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Orissa State map-mr.svg|right|300px]]

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! निर्मीती !! क्षेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²) !! लोकसंख्या &lt;br&gt;(२००१) !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! नकाशा
|- 
| १ || AN || '''[[अंगुल जिल्हा|अंगुल]]|| [[अंगुल]]|| १९९३ || ६,३७५ || ११,३९,३४१ || १८० || [[File:Angul in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २ || BL || '''[[बालनगिर जिल्हा|बालनगिर]]|| [[बालनगिर]]|| १९४९ || ६,५७५ || १३,३५,७६० || २०४ || [[File:India Odisha Balangir district.svg|100x100px]]
|-
| ३ || BW || '''[[बालेश्वर जिल्हा|बालेश्वर]]|| [[बालेश्वर]]|| || ३,७०६ || २०,२३,०५६ || ५४६ || [[File:India Odisha Balasore district.svg|100x100px]]
|-
| ४ || BR || '''[[बरागढ जिल्हा|बरागढ]] || [[बरागढ]] || || ५,८३२ || १३,४५,६०१ ||  २३१ || [[File:India Odisha Bargarh district.svg|100x100px]]
|-
| ५ || BH || ''' [[भद्रक जिल्हा|भद्रक]] || [[भद्रक]] || || २,७८८ || १३,३२,२४९ ||  ४७८ || [[File:India Odisha Bhadrak district.svg|100x100px]]
|-
| ६ || BD || '''[[बौध जिल्हा|बौध]] || [[बौध]] || || ४,२८९ || ३,७३,०३८ ||  ८७ || [[File:India Odisha Boudh district.svg|100x100px]]
|-
| ७ || DE || ''' [[देवगढ जिल्हा|देवगढ]] || [[देवगढ]] || || २,७८१ || २,७४,०९५ || ९९ || [[File:India Odisha Debagarh district.svg|100x100px]] 
|-
| ८ || DH || '''[[धेनकनाल जिल्हा|धेनकनाल]] || [[धेनकनाल]] || || ४,५९७|| १०,६५,९८३|| २३२ || [[File:Dhenkanal in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| ९ || GP || '''[[गजपती जिल्हा|गजपती]] || [[परालाखेमुंडी]]|| || ३,०५६|| ५,१८,४४८|| १७० || [[File:India Odisha Gajapati district.svg|100x100px]]
|-
| १० || GN || '''[[गंजम जिल्हा|गंजम]] || [[छत्रपुर]]|| || ८,०३३|| ३१,३६,९३७|| ३९१ || [[File:India Odisha Ganjam district.svg|100x100px]]
|-
| ११ || JS || '''[[जगतसिंगपुर जिल्हा|जगतसिंगपुर]]|| [[जगतसिंगपुर]]|| || १,७५९|| १०,५६,५५६|| ६०१ || [[File:India Odisha Jagatsinghpur district.svg|100x100px]]
|-
| १२ || JP || '''[[जाजपुर जिल्हा|जाजपुर]] || [[पानीकोइली]]|| || २,८८५|| १६,२२,८६८|| ५६३ || [[File:India Odisha Jajpur district.svg|100x100px]]
|- 
| १३ || JH || '''[[झर्सुगुडा जिल्हा|झर्सुगुडा]] || [[झर्सुगुडा]]|| || २,२०२|| ५,०९,०५६|| २३१ || [[File:Jharsuguda in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| १४ || KL || '''[[कालाहंडी जिल्हा|कालाहंडी]]|| [[भवानीपटना]] || || ८,१९७|| १३,३४,३७२|| १६३ || [[File:Kalahandi in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| १५ || KN || '''[[कंधमाल जिल्हा|कंधमाल]]|| [[फुलबनी]] || || ६,००४|| ६,४७,९१२|| १०८ || [[File:India Odisha Kandhamal district.svg|100x100px]]
|-
| १६ || CU || '''[[कटक जिल्हा|कटक]] || [[कटक]] ||  || ३,९१५|| २३,४०,६८६|| ५९८ || [[File:India Odisha Cuttack district.svg|100x100px]]
|-
| १७ || KP || '''[[केंद्रापरा जिल्हा|केंद्रापरा]] || [[केंद्रापरा]] || || २,५४६ || १३,०१,८५६ || ५११ || [[File:India Odisha Kendrapara district.svg|100x100px]]
|-
| १८ || KJ || '''[[केंदुझार जिल्हा|केंदुझार]] || [[केंदुझार]] || || ८,३३६|| १५,६१,५२१ || १८७ || [[File:India Odisha Kendujhar district.svg|100x100px]]
|-
| १९ || KH || '''[[खोर्दा जिल्हा|खोर्दा]] || [[भुवनेश्वर]] || || २,८८८|| १८,७४,४०५|| ६४९ || [[File:Khordha in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २० || KO || '''[[कोरापुट जिल्हा|कोरापुट]] || [[कोरापुट]] || || ८,५३४|| ११,७७,९५४|| १३८ || [[File:Koraput in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २१ || ML || '''[[मलकनगिरी जिल्हा|मलकनगिरी]] || [[मलकनगिरी]] || || ६,११५|| ४,८०,२३२|| ७९ || [[File:Malkangiri in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २२ || MY || '''[[मयूरभंज जिल्हा|मयूरभंज]] || [[बारीपाडा]] || || १,०४१|| २२,२१,७८२||  २,१३४ || [[File:Mayurbhanj in Odisha (India).svg|100x100px]]
|-
| २३ || NB || '''[[नबरंगपुर जिल्हा|नबरंगपुर]] || [[नबरंगपुर]] || || ५,१३५|| १०,१८,१७१ || १९८ || [[File:India Odisha Nabarangpur district.svg|100x100px]]
|-
| २४ || NY || '''[[नयागढ जिल्हा|नयागढ]] || [[नयागढ]] || || ३,९५४ || ८,६३,९३४|| २१८ || [[File:India Odisha Nayagarh district.svg|100x100px]]
|-
| २५ || NU || '''[[नुआपाडा जिल्हा|नुआपाडा]]|| [[नुआपाडा]]|| || ३,४०८ || ५,३०,५२४ || १५६ || [[File:India Odisha Nuapada district.svg|100x100px]]
|-
| २६ || PU || '''[[पुरी जिल्हा|पुरी]]|| [[पुरी, ओरिसा|पुरी]]|| || ३,०५५ || १४,९८,६०४ || ४९१ || [[File:India Odisha Puri district.svg|100x100px]]
|-
| २७ || RA || '''[[रायगडा जिल्हा|रायगडा]]|| [[रायगडा]]|| || ७,५८५ || ८,२३,०१९ || १०९ || [[File:India Odisha Rayagada district.svg|100x100px]]
|- 
| २८ || SA || '''[[संबलपुर जिल्हा|संबलपुर]]|| [[संबलपुर]]|| || ६,७०२ || ९,२८,८८९ || १३९ || [[File:India Odisha Sambalpur district.svg|100x100px]]
|-
| २९ || SO || '''[[सोनेपुर जिल्हा|सोनेपुर]]|| [[सोनेपुर]]|| || २,२८४ || ५,४०,६५९ || २३७ || [[File:India Odisha Subarnapur district.svg|100x100px]]
|-
| ३० || SU || '''[[सुंदरगढ जिल्हा|सुंदरगढ]]|| [[सुंदरगढ]]|| || ९,९४२ || १८,२९,४१२ || १८४ || [[File:India Odisha Sundargarh district.svg|100x100px]]
|-
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}

[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]
[[वर्ग:ओडिशामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>lgyji838ua9bfhn8iwq407ccpw5n9nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पंजाबमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8257</id>
    <revision>
      <id>2698846</id>
      <parentid>2231632</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2698846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6648" sha1="6n939x2mlkz1y2j0vqp964k7hvjepch" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारताच्या '''[[पंजाब]]''' राज्यात एकूण २३ जिल्हे आहेत. 

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! संकेत&lt;ref name=distcodes&gt;{{cite web
 |url         = https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf
 |format      = PDFi
 |title       = NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2
 |pages       = 5–10
 |publisher   = [[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry Of Communications and Information Technology]], Government of India
 |date        = 2004-08-18
 |access-date  = 2008-11-24
 |url-status     = dead
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170619143030/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf
 |archive-date = 2017-06-19
}}&lt;/ref&gt; !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! लोकसंख्या &lt;br&gt;(२०११) !! क्षेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Districts of Punjab - Area &amp; Population|url=http://www.punjabdata.com/Districts-of-Punjab.aspx|access-date=17 November 2016}}&lt;/ref&gt; !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! नकाशा
|- 
| १ || AM || '''[[अमृतसर जिल्हा|अमृतसर]] || [[अमृतसर]] || 2,490,891 || 2,647 || 932 || [[File:Amritsar in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| २ || BNL || '''[[बर्नाला जिल्हा|बर्नाला]] || [[बर्नाला]] || 596,294 || 1,410 || 419 || [[File:Barnala in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ३ || BA || '''[[भटिंडा जिल्हा|भटिंडा]] || [[भटिंडा]] || 1,388,859 || 3,385 || 414 || [[File:Bathinda in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ४ || FR || '''[[फरीदकोट जिल्हा|फरीदकोट]] || [[फरीदकोट]] || 618,008 || 1,469 || 424 || [[File:Faridkot in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ५ || FT || '''[[फतेहगढ साहिब जिल्हा|फतेहगढ साहिब]] || [[फतेहगढ साहिब]] || 599,814 || 1,180 || 508 || [[File:Fatehgarh Sahib in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ६ || FI || '''[[फिरोजपूर जिल्हा|फिरोजपूर]] || [[फिरोजपूर]] || 965,337 || 2,190 || 440 || [[File:Firozpur in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ७ || FA || '''[[फजिल्का जिल्हा|फजिल्का]]'''{{efn|फजिल्का जिल्हा हा २०११ मध्ये निर्मीत आहे व त्याचे जनगणनेचे प्रमाण नाही.}} || [[फजिल्का]] || 1,180,483 || 3,113 || 379 || [[File:Fazilka in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ८ || GU || '''[[गुरदासपूर जिल्हा|गुरदासपूर]] || [[गुरदासपूर]] || 2,299,026 || 2,635 || 872 || [[File:Gurdaspur in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| ९ || HO || '''[[होशियारपूर जिल्हा|होशियारपूर]] || [[होशियारपूर]] || 1,582,793 || 3,365 || 466 || [[File:India - Punjab - Hoshiarpur.svg|100x100px]]
|-
| १० || JA || '''[[जालंधर जिल्हा|जालंधर]] || [[जालंधर]] || 2,181,753 || 2,632 || 831 || [[File:India - Punjab - Jalandhar.svg|100x100px]]
|-
| ११ || KA || '''[[कपुरथला जिल्हा|कपुरथला]] || [[कपुरथला]] || 817,668 || 1,632 || 501 || [[File:India - Punjab - Kapurthala.svg|100x100px]]
|-
| १२ || LU || '''[[लुधियाना जिल्हा|लुधियाना]] || [[लुधियाना]] || 3,487,882 || 3,767 || 975 || [[File:India - Punjab - Ludhiana.svg|100x100px]]
|-
| १३ || ML || '''[[मालेरकोटला जिल्हा|मालेरकोटला]] || [[मालेरकोटला]] || 452,016 || 837 || 540 || [[File:Malerkotla in Punjab (India).svg|center|100x100px]]
|-
| १४ || MA || '''[[मानसा जिल्हा|मानसा]] || [[मानसा]] || 768,808 || 2,171 || 350 || [[File:India - Punjab - Mansa.svg|100x100px]]
|-
| १५ || MO || '''[[मोगा जिल्हा|मोगा]] || [[मोगा]] || 992,289 || 2,216 || 444 || [[File:India - Punjab - Moga.svg|100x100px]]
|-
| १६ || MU || '''[[मुक्तसर जिल्हा|मुक्तसर]] || [[मुक्तसर]] || 902,702 || 2,615 || 348 || [[File:India - Punjab - Muktsar.svg|100x100px]]
|-
| १७ || PA || '''[[पठाणकोट जिल्हा|पठाणकोट]] || [[पठाणकोट]] || 676,598 || 929 || 728 || [[File:India - Punjab - Pathankot.svg|100x100px]]
|-
| १८ || PA || '''[[पतियाळा जिल्हा|पतियाळा]] || [[पतियाळा]] || 1,892,282 || 3,218 || 596 || [[File:India - Punjab - Patiala.svg|100x100px]]
|-
| १९ || RU || '''[[रूपनगर जिल्हा|रूपनगर]] || [[रूपनगर]] || 683,349 || 1,369 || 488 || [[File:Rupnagar in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| २० || SAS || '''[[साहिबजादा अजित सिंह नगर जिल्हा|साहिबजादा अजित सिंह नगर]] || [[साहिबजादा अजित सिंह नगर]] || 986,147 || 1,093 || 830 || [[File:India - Punjab - Sahibzada Ajit Singh Nagar.svg|100x100px]]
|-
| २१ || SA || '''[[संगरूर जिल्हा|संगरूर]] || [[संगरूर]] || 1,203,153 || 2,848 || 422 || [[File:India - Punjab - Sangrur.svg|100x100px]]
|-
| २२ || NS || '''[[शहीद भगतसिंग नगर जिल्हा|शहीद भगतसिंग नगर]] || [[नवान शहर]] || 614,362 || 1,267 || 478 || [[File:Shahid Bhagat Singh Nagar in Punjab (India).svg|100x100px]]
|-
| २३ || TT || '''[[तरन तारन जिल्हा|तरन तारन]] || [[तरन तारन]] || 1,120,070 || 2,449 || 464 || [[File:India - Punjab - Tarn Taran.svg|100x100px]] 
|-
|}

{{notelist}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}
[[वर्ग:पंजाबमधील जिल्हे|*]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]]</text>
      <sha1>6n939x2mlkz1y2j0vqp964k7hvjepch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नवान शहर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8291</id>
    <revision>
      <id>2698895</id>
      <parentid>2231448</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T02:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2698895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="oh2571r9lavq1jqbnx8472sda4ouanz" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''नवान शहर''' भारताच्या [[पंजाब]] राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर [[शहीद भगतसिंग नगर जिल्हा|शहीद भगतसिंग नगर जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे.

[[वर्ग:पंजाबमधील शहरे]]
[[वर्ग:शहीद भगतसिंग नगर जिल्हा]]</text>
      <sha1>oh2571r9lavq1jqbnx8472sda4ouanz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जास्वंद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11587</id>
    <revision>
      <id>2698886</id>
      <parentid>2641086</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2698886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19042" sha1="m7htf7r1snagxdxbs4w9w31hxqf2c7r" xml:space="preserve">{{जीवचौकट 
| नाव = जास्वंद
| चित्र = Hibiscus Brilliant.jpg
| चित्र_शीर्षक = जास्वंद
| regnum = [[वनस्पती]] (Plantae)
| divisio = [[सपुष्प वनस्पती]] (Tracheophyta)
| classis = [[द्विबीजपत्री]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[माल्वहेल्स]] (Malvales)
| familia = [[माल्व्हासी]] (Malvaceae)
| genus = '''हिबिसकस''' (''Hibiscus'')
| species = '''''एच. रोजा-सायनांसिस'''''
| binomial = ''Hibiscus rosa-sinensis''
| binomial_authority = [[कार्ल लिनेयस|L.]]
}}
'''जास्वंद''' (शास्त्रोक्त नाव: ''Hibiscus rosa-sinensis'') ही एक सपुष्प आणि बहुवार्षिक [[वनस्पती]] आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Lawton | first = Barbara Perry | title = Hibiscus: Mascot of the Tropics | publisher = Timber Press | year = 2004 | isbn = 978-0881926545 | language = en}}&lt;/ref&gt;

* '''इतर नावे:''' हरिवल्लभ, जयपुष्पी, रक्तपुष्पी, रुद्रपुष्पी, जपा ([[संस्कृत भाषा|संस्कृत]]), अरुणा, जासुम, जवाकुसुम, रोझेला, जमेका सॉरेल, शू-फ्लॉवर, चायना रोज ही याची इतर नावे आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Hibiscus rosa-sinensis - Taxon Details | url = https://www.ipni.org/ | publisher = International Plant Names Index | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt;

[[भारत|भारतातील]] जास्वंदी ही बहुधा झुडूप स्वरूपात असते. जास्वंदीच्या फुलांना सुगंध नसला, तरीही ती वनस्पती बरीच लोकप्रिय आहे. साहजिकच हे फुलझाड अनेक घरांच्या सभोवताली दिसून येते. जास्वंदीची पांढरी, लालबुंद, पिवळी, भगवी, गुलाबी किंवा जांभळी फुले सार्वजनिक उद्यानांत उठून दिसतात. जास्वंदीच्या फुलाचे बाह्यस्वरूप आकर्षक असते. [[मधमाशी|मधमाश्या]], [[फुलपाखरू|फुलपाखरे]] आणि काही [[पक्षी]] या फुलाकडे आकर्षित होतात. पण हे फूल फार काळ टिकत नाही. सकाळी टवटवीत सौंदर्य उधळणारे हे फूल संध्याकाळी मलूल दिसते. श्री [[गणपती|गणेशाला]] इतर फुलांपेक्षा जास्वंदीचे फूल प्रिय आहे, अशी धार्मिक मान्यता आहे.

== प्रमुख प्रजाती आणि प्रकार ==

जास्वंद (''Hibiscus'') कुळात जगाभरात सुमारे २२० हून अधिक प्रजाती आढळतात.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Bates | first = David M. | title = A Revision of the Genus Hibiscus | publisher = Cornell University Press | year = 1968 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्यांपैकी काही प्रमुख प्रजाती खालीलप्रमाणे आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | शास्त्रीय नाव
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | सामान्य नाव / वाण
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | आढळणारा प्रदेश / उगम
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | विशेष वैशिष्ट्ये व उपयोग
|-
| ''Hibiscus rosa-sinensis'' || चायना रोज / बागकाम जास्वंद || [[चीन]], [[पूर्व आशिया]], [[भारत]] व उष्णकटिबंधीय देश || बागांमध्ये शोभिवंत वनस्पती म्हणून प्रसिद्ध; लाल, पिवळ्या, गुलाबी रंगांची फुले; औषधी व धार्मिक महत्त्व.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Palmer | first = Joan | title = Growing Hibiscus | publisher = Kangaroo Press | year = 1998 | isbn = 978-0864179326 | language = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Hibiscus syriacus'' || रोझ ऑफ शॅरन (Rose of Sharon) || [[दक्षिण आशिया]], [[कोरिया]], [[चीन]] || [[दक्षिण कोरिया]]चे राष्ट्रीय फूल; थंड हवामानातही जगणारी झुडूप प्रजाती; पांढरी व जांभळी फुले.
|-
| ''Hibiscus sabdariffa'' || रोझेल (Roselle) / जमेका सॉरेल || [[पश्चिम आफ्रिका]], [[भारत]], [[मेक्सिको]] || याच्या वाळलेल्या लाल फुलांपासून जास्वंदीचा चहा (Hibiscus Tea), जॅम व सरबत बनवले जाते; यापासून तंतू (फायबर) देखील मिळतात.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Morton | first = Julia F. | title = Fruits of Warm Climates | publisher = Julia F. Morton | year = 1987 | location = Miami, FL | isbn = 978-0961018412 | language = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Hibiscus cannabinus'' || केनाफ (Kenaf) / अंबाडी || [[आफ्रिका]], [[आशिया]] || लाकूड आणि फायबर उत्पादन; भरपूर सेल्युलोजयुक्त; कागदनिर्मिती, दोरखंड आणि कापड उद्योगात कच्चा माल म्हणून वापर.
|-
| ''Hibiscus mutabilis'' || कॉटन रोझ (Cotton Rose) || [[दक्षिण चीन]], [[भारत]] || फुलांचा रंग बदलणारी प्रजाती; सकाळी पांढरा/गुलाबी रंग असलेले फूल संध्याकाळपर्यंत लालसर-गुलाबी होते.
|-
| ''Hibiscus schizopetalus'' || फ्रिंज्ड हिबिसकस (Fringed Hibiscus) || [[पूर्व आफ्रिका]] (मदागास्कर, केनिया) || खाली लटकणारी, पाकळ्यांना बारीक झालर असलेली आकर्षक तांबडी फुले; शोभिवंत वाण म्हणून प्रसिद्ध.
|-
| ''Hibiscus tiliaceus'' || सी हिबिसकस / किनारी जास्वंद || [[इंडोनेशिया]], [[पॅसिफिक बेटे]], किनारपट्टी भाग || समुद्रकिनाऱ्यालगत वाढणारा मोठा वृक्ष; पिवळी फुले जी कोमेजताना नारंगी-लाल होतात; लाकूड नावे बनवण्यासाठी वापरतात.
|}

== उपयोग ==
जास्वंदीच्या फुलांचा उपयोग केस धुण्यासाठी होतो. जास्वंदीचा अर्क घातलेले केशतेल 'जबाकुसुम' म्हणून प्रसिद्ध आहे. [[शॅम्पू]]मध्ये एक घटक म्हणून जास्वंदीच्या पाना-फुलांच्या अर्काचा समावेश होतो. [[इजिप्त]]मध्ये ते लघवी साफ होण्यासाठी डाययुरेटिक (मूत्रल) म्हणून वापरतात. [[इराण]]मधील वैद्य [[रक्तदाब]] नियंत्रणात ठेवण्यासाठी एक घटक म्हणून त्याचा वापर करतात. ही वनस्पती एक सौम्य रेचक म्हणूनही उपयोगात आहे. पोट साफ करण्यासाठी, तर काही देशांमध्ये चक्क भाजी करण्यासाठी त्याचा उपयोग करतात. अनेक महिला फुलांमधील नानाविध रंग सरबतांसाठी किंवा जाम-जेलीसारख्या उपयोगात आणतात; [[नायजेरिया]]त खाद्यपदार्थांमध्येही वापरतात. काही फुलांचा रंग उकळत्या पाण्यात बाहेर पडतो. [[मेक्सिको]]मध्ये तर जास्वंदीच्या वाळलेल्या फुलांपासून एक चविष्ट खाद्यपदार्थ तयार केला जातो.

जास्वंदाचा समावेश असलेल्या [[चहा]]च्या डिप-डिप पुड्या हा एक फार मोठी जागतिक बाजारपेठ लाभलेला व्यवसाय आहे. चहाला लालसर किंवा पिवळसर रंग प्राप्त व्हावा म्हणून वेगवेगळ्या रंगांच्या फुलांचा वापर केला जातो. याचे रंगीत पेय हे शीत किंवा गरम पेय म्हणून वापरता येते. या गरम पेयामार्फत सूक्ष्म प्रमाणात [[लोह]], [[तांबे|ताम्र]], [[जस्त]] (झिंक), [[ब जीवनसत्त्व|ब-१]], ब-२ आणि [[क जीवनसत्त्व|क]] ही जीवनसत्त्वे शरीराला मिळू शकतात. या पेयाच्या सेवनामुळे अपायकारक लो डेन्सिटी [[कोलेस्टेरॉल]] (LDL) कमी होते आणि हितकारक हाय डेन्सिटी कोलेस्टेरॉल (HDL) वाढते. तसेच [[रक्तशर्करा]], रक्तदाब नियंत्रणात राहण्यासाठी मदत होते. हे पेय पाचक आहे. ज्याला तीव्र उदासीनतेची बाधा झाली आहे, त्यांच्यासाठी जास्वंदयुक्त चहा गुणकारी असल्याचे निष्कर्ष प्राप्त झालेले आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last = Hopkins | first = A. L. | title = Hibiscus sabdariffa L. in the treatment of hypertension and hyperlipidemia | journal = Phytomedicine | volume = 20 | issue = 5 | pages = 381–389 | year = 2013 | language = en}}&lt;/ref&gt; जास्वंदीच्या फुलांचे असे काही गुणधर्म आधीपासूनच माहिती झालेले असले, तरी त्यासंबंधीचे सखोल संशोधन चालूच असते. जास्वंदीमुळे चहाला लाल किंवा पिवळसर रंग येण्याचे कारण म्हणजे फुलात असलेली फ्लॅव्होनॉइड, डेल्फिनिडिन, सायनिडिन, अँथोसायनिन्स ही सेंद्रिय द्रव्ये असतात. शरीरातच तयार होणारी फ्री-रॅडिकलवर्गीय रसायने निष्प्रभ करणे गरजेचे असते. त्याकरिता हिबिसकसच्या चहात जे प्रोटोकॅटेचुइक [[आम्ल]] असते, ते अँटी-ऑक्सिडंट म्हणून उत्तम कार्य करते.

फिटनेस तज्ज्ञांचा असा विश्वास आहे की या विशेष प्रकारचा चहा ऊर्जा, ताजेपणा आणि वजन कमी करण्यास मदत करू शकतो. यामध्ये पॉलिफेनोल्स कंपाउंड असते आणि ते शरीरात अँटी-ऑक्सिडंट म्हणून कार्य करते. हा चहा [[अल्झायमर रोग|अल्झायमरची]] शक्यतासुद्धा कमी करतो, पण या चहाचा अतिरेक होऊ नये.

जास्वंदवर्गीय वनस्पतींचे सुमारे सव्वादोनशे प्रकार आहेत. त्यातील काही ५-६ मीटर उंच वाढतात. उंच वाढणाऱ्यांत &quot;हिबिसकस कॅनाबिनस' (अंबाडी) ही जात असून, ती त्याच्या लाकडासाठी प्रसिद्ध आहे. भरपूर सेल्युलोजयुक्त कर्बोदके असलेल्या या वनस्पतीला &quot;केनाफ' म्हणतात आणि कागदनिर्मितीच्या उद्योगात तो एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे. काही प्रकारांमधील फुलांना मंद सुगंध असतो. तागाच्या वनस्पतीचे जसे तंतू निघतात, त्याप्रमाणे &quot;हिबिसकस सब्दारिफा' या वाणाचेही शोभिवंत धागे निघतात. काही देशांमध्ये त्याचा स्कर्ट बनवतात. तसेच धाग्यांचा उपयोग केसांचा टोप बनविण्याकरितादेखील केला जातो.

== भौतिकशास्त्रात उपयोग ==
[[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रामध्ये]] फोटॉनिक्स, ऑप्टो-इलेक्ट्रॉनिक्स किंवा ऑप्टिक्स (प्रकाशकी) या शाखांचे महत्त्व वाढत आहे. [[प्रकाशीय तंतू|ऑप्टिकल फायबरमार्फत]] टेलिकम्युनिकेशन, माहिती-तंत्रज्ञान संकलन, होलोग्राफी, रोबोटिक्स, शस्त्रक्रिया (उदाहरणार्थ डोळ्यांचा नंबर कमी करणे) अशा अनेक उपयोगांसाठी त्याचा थेट संबंध आहे. त्यासाठी लागणाऱ्या अनेक उपकरणांमध्ये प्रकाशाचा विशिष्ट वक्रीभवनांक (नॉन-लीनियर रिफ्रॅक्टिव्ह इंडेक्स) असलेले रंगद्रव्य आवश्यक असते. सध्या त्यासाठी बहुधा कृत्रिम असेंद्रिय रसायने वापरली जातात. पण ती यंत्रणा कार्यान्वित ठेवण्यासाठी उच्च क्षमतेच्या महागड्या लेसर किरणांची आवश्यकता असते. हा अडथळा दूर करण्यासाठी योग्य अशाच वक्रीभवनांकाचे स्वस्त साहित्य जास्वंदीच्या पानांनी [[हरितद्रव्य|क्लोरोफिल]] आणि कॅरोटेनॉइडच्या स्वरूपात रंगद्रव्ये प्राप्त करून दिले आहे.

जास्वंदीचे फूल एखाद्या कागदाच्या कपट्यावर चिरडले की [[लिटमस कागद|लिटमस पेपरचा]] गुणधर्म असलेला निळा पेपर तयार होतो. आम्लधर्मी पदार्थात बुडवला की तो लाल होतो.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== अधिक माहितीसाठी पहा ==
* [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery responsive align=&quot;center&quot;&gt;
File:Hibiscus-rosa-sinensis-20080402.JPG|गुलाबी-पांढऱ्या रंगाची जास्वंद
File:Starr 061223-2692 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|लाल रंगाचे जास्वंद
File:Starr 061223-2682 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|पिवळ्या व तांबड्या रंगाची जास्वंद
File:Starr 061109-1507 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|केशरी रंगाचे जास्वंद
File:Starr 060820-8624 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|दुहेरी पाकळ्यांचे जास्वंद
File:Jaswand kali.jpg|जास्वंदाची कळी
File:Jaswand_pane.jpg|जास्वंदाची पाने
File:Flower of Hibiscus rosa-sinensis--in Kerala .jpg|केरळमधील जास्वंदाचे फूल
&lt;/gallery&gt;

[[वर्ग:वनस्पती]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:औषधी वनस्पती]]</text>
      <sha1>m7htf7r1snagxdxbs4w9w31hxqf2c7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698887</id>
      <parentid>2698886</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19042" sha1="bkdpeps4essgxvjk734qz754rksfutf" xml:space="preserve">{{जीवचौकट 
| नाव = जास्वंद
| चित्र = Hibiscus Brilliant.jpg
| चित्र_शीर्षक = जास्वंद
| regnum = [[वनस्पती]] (Plantae)
| divisio = [[सपुष्प वनस्पती]] (Tracheophyta)
| classis = [[द्विबीजपत्री]] (Magnoliopsida)
| ordo = [[माल्वहेल्स]] (Malvales)
| familia = [[माल्व्हासी]] (Malvaceae)
| genus = '''हिबिसकस''' (''Hibiscus'')
| species = '''''एच. रोजा-सायनांसिस'''''
| binomial = ''Hibiscus rosa-sinensis''
| binomial_authority = [[कार्ल लिनेयस|L.]]
}}
'''जास्वंद''' (शास्त्रोक्त नाव: ''Hibiscus rosa-sinensis'') ही एक सपुष्प आणि बहुवार्षिक [[वनस्पती]] आहे.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Lawton | first = Barbara Perry | title = Hibiscus: Mascot of the Tropics | publisher = Timber Press | year = 2004 | isbn = 978-0881926545 | language = en}}&lt;/ref&gt;

* '''इतर नावे:''' हरिवल्लभ, जयपुष्पी, रक्तपुष्पी, रुद्रपुष्पी, जपा ([[संस्कृत भाषा|संस्कृत]]), अरुणा, जासुम, जवाकुसुम, रोझेला, जमेका सॉरेल, शू-फ्लॉवर, चायना रोज ही याची इतर नावे आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Hibiscus rosa-sinensis - Taxon Details | url = https://www.ipni.org/ | publisher = International Plant Names Index | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt;

[[भारत|भारतातील]] जास्वंदी ही बहुधा झुडूप स्वरूपात असते. जास्वंदीच्या फुलांना सुगंध नसला, तरीही ती वनस्पती बरीच लोकप्रिय आहे. साहजिकच हे फुलझाड अनेक घरांच्या सभोवताली दिसून येते. जास्वंदीची पांढरी, लालबुंद, पिवळी, भगवी, गुलाबी किंवा जांभळी फुले सार्वजनिक उद्यानांत उठून दिसतात. जास्वंदीच्या फुलाचे बाह्यस्वरूप आकर्षक असते. [[मधमाशी|मधमाश्या]], [[फुलपाखरू|फुलपाखरे]] आणि काही [[पक्षी]] या फुलाकडे आकर्षित होतात. पण हे फूल फार काळ टिकत नाही. सकाळी टवटवीत सौंदर्य उधळणारे हे फूल संध्याकाळी मलूल दिसते. श्री [[गणपती|गणेशाला]] इतर फुलांपेक्षा जास्वंदीचे फूल प्रिय आहे, अशी धार्मिक मान्यता आहे.

== प्रमुख प्रजाती आणि प्रकार ==

जास्वंद (''Hibiscus'') कुळात जगाभरात सुमारे २२० हून अधिक प्रजाती आढळतात.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Bates | first = David M. | title = A Revision of the Genus Hibiscus | publisher = Cornell University Press | year = 1968 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्यांपैकी काही प्रमुख प्रजाती खालीलप्रमाणे आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | शास्त्रीय नाव
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | सामान्य नाव / वाण
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | आढळणारा प्रदेश / उगम
! style=&quot;background:navy; color:white;&quot; | विशेष वैशिष्ट्ये व उपयोग
|-
| ''Hibiscus rosa-sinensis'' || चायना रोज / बागकाम जास्वंद || [[चीन]], [[पूर्व आशिया]], [[भारत]] व उष्णकटिबंधीय देश || बागांमध्ये शोभिवंत वनस्पती म्हणून प्रसिद्ध; लाल, पिवळ्या, गुलाबी रंगांची फुले; औषधी व धार्मिक महत्त्व.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Palmer | first = Joan | title = Growing Hibiscus | publisher = Kangaroo Press | year = 1998 | isbn = 978-0864179326 | language = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Hibiscus syriacus'' || रोझ ऑफ शॅरन (Rose of Sharon) || [[दक्षिण आशिया]], [[कोरिया]], [[चीन]] || [[दक्षिण कोरिया]]चे राष्ट्रीय फूल; थंड हवामानातही जगणारी झुडूप प्रजाती; पांढरी व जांभळी फुले.
|-
| ''Hibiscus sabdariffa'' || रोझेल (Roselle) / जमेका सॉरेल || [[पश्चिम आफ्रिका]], [[भारत]], [[मेक्सिको]] || याच्या वाळलेल्या लाल फुलांपासून जास्वंदीचा चहा (Hibiscus Tea), जॅम व सरबत बनवले जाते; यापासून तंतू (फायबर) देखील मिळतात.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Morton | first = Julia F. | title = Fruits of Warm Climates | publisher = Julia F. Morton | year = 1987 | location = Miami, FL | isbn = 978-0961018412 | language = en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Hibiscus cannabinus'' || केनाफ (Kenaf) / अंबाडी || [[आफ्रिका]], [[आशिया]] || लाकूड आणि फायबर उत्पादन; भरपूर सेल्युलोजयुक्त; कागदनिर्मिती, दोरखंड आणि कापड उद्योगात कच्चा माल म्हणून वापर.
|-
| ''Hibiscus mutabilis'' || कॉटन रोझ (Cotton Rose) || [[दक्षिण चीन]], [[भारत]] || फुलांचा रंग बदलणारी प्रजाती; सकाळी पांढरा/गुलाबी रंग असलेले फूल संध्याकाळपर्यंत लालसर-गुलाबी होते.
|-
| ''Hibiscus schizopetalus'' || फ्रिंज्ड हिबिसकस (Fringed Hibiscus) || [[पूर्व आफ्रिका]] (मदागास्कर, केन्या) || खाली लटकणारी, पाकळ्यांना बारीक झालर असलेली आकर्षक तांबडी फुले; शोभिवंत वाण म्हणून प्रसिद्ध.
|-
| ''Hibiscus tiliaceus'' || सी हिबिसकस / किनारी जास्वंद || [[इंडोनेशिया]], [[पॅसिफिक बेटे]], किनारपट्टी भाग || समुद्रकिनाऱ्यालगत वाढणारा मोठा वृक्ष; पिवळी फुले जी कोमेजताना नारंगी-लाल होतात; लाकूड नावे बनवण्यासाठी वापरतात.
|}

== उपयोग ==
जास्वंदीच्या फुलांचा उपयोग केस धुण्यासाठी होतो. जास्वंदीचा अर्क घातलेले केशतेल 'जबाकुसुम' म्हणून प्रसिद्ध आहे. [[शॅम्पू]]मध्ये एक घटक म्हणून जास्वंदीच्या पाना-फुलांच्या अर्काचा समावेश होतो. [[इजिप्त]]मध्ये ते लघवी साफ होण्यासाठी डाययुरेटिक (मूत्रल) म्हणून वापरतात. [[इराण]]मधील वैद्य [[रक्तदाब]] नियंत्रणात ठेवण्यासाठी एक घटक म्हणून त्याचा वापर करतात. ही वनस्पती एक सौम्य रेचक म्हणूनही उपयोगात आहे. पोट साफ करण्यासाठी, तर काही देशांमध्ये चक्क भाजी करण्यासाठी त्याचा उपयोग करतात. अनेक महिला फुलांमधील नानाविध रंग सरबतांसाठी किंवा जाम-जेलीसारख्या उपयोगात आणतात; [[नायजेरिया]]त खाद्यपदार्थांमध्येही वापरतात. काही फुलांचा रंग उकळत्या पाण्यात बाहेर पडतो. [[मेक्सिको]]मध्ये तर जास्वंदीच्या वाळलेल्या फुलांपासून एक चविष्ट खाद्यपदार्थ तयार केला जातो.

जास्वंदाचा समावेश असलेल्या [[चहा]]च्या डिप-डिप पुड्या हा एक फार मोठी जागतिक बाजारपेठ लाभलेला व्यवसाय आहे. चहाला लालसर किंवा पिवळसर रंग प्राप्त व्हावा म्हणून वेगवेगळ्या रंगांच्या फुलांचा वापर केला जातो. याचे रंगीत पेय हे शीत किंवा गरम पेय म्हणून वापरता येते. या गरम पेयामार्फत सूक्ष्म प्रमाणात [[लोह]], [[तांबे|ताम्र]], [[जस्त]] (झिंक), [[ब जीवनसत्त्व|ब-१]], ब-२ आणि [[क जीवनसत्त्व|क]] ही जीवनसत्त्वे शरीराला मिळू शकतात. या पेयाच्या सेवनामुळे अपायकारक लो डेन्सिटी [[कोलेस्टेरॉल]] (LDL) कमी होते आणि हितकारक हाय डेन्सिटी कोलेस्टेरॉल (HDL) वाढते. तसेच [[रक्तशर्करा]], रक्तदाब नियंत्रणात राहण्यासाठी मदत होते. हे पेय पाचक आहे. ज्याला तीव्र उदासीनतेची बाधा झाली आहे, त्यांच्यासाठी जास्वंदयुक्त चहा गुणकारी असल्याचे निष्कर्ष प्राप्त झालेले आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite journal | last = Hopkins | first = A. L. | title = Hibiscus sabdariffa L. in the treatment of hypertension and hyperlipidemia | journal = Phytomedicine | volume = 20 | issue = 5 | pages = 381–389 | year = 2013 | language = en}}&lt;/ref&gt; जास्वंदीच्या फुलांचे असे काही गुणधर्म आधीपासूनच माहिती झालेले असले, तरी त्यासंबंधीचे सखोल संशोधन चालूच असते. जास्वंदीमुळे चहाला लाल किंवा पिवळसर रंग येण्याचे कारण म्हणजे फुलात असलेली फ्लॅव्होनॉइड, डेल्फिनिडिन, सायनिडिन, अँथोसायनिन्स ही सेंद्रिय द्रव्ये असतात. शरीरातच तयार होणारी फ्री-रॅडिकलवर्गीय रसायने निष्प्रभ करणे गरजेचे असते. त्याकरिता हिबिसकसच्या चहात जे प्रोटोकॅटेचुइक [[आम्ल]] असते, ते अँटी-ऑक्सिडंट म्हणून उत्तम कार्य करते.

फिटनेस तज्ज्ञांचा असा विश्वास आहे की या विशेष प्रकारचा चहा ऊर्जा, ताजेपणा आणि वजन कमी करण्यास मदत करू शकतो. यामध्ये पॉलिफेनोल्स कंपाउंड असते आणि ते शरीरात अँटी-ऑक्सिडंट म्हणून कार्य करते. हा चहा [[अल्झायमर रोग|अल्झायमरची]] शक्यतासुद्धा कमी करतो, पण या चहाचा अतिरेक होऊ नये.

जास्वंदवर्गीय वनस्पतींचे सुमारे सव्वादोनशे प्रकार आहेत. त्यातील काही ५-६ मीटर उंच वाढतात. उंच वाढणाऱ्यांत &quot;हिबिसकस कॅनाबिनस' (अंबाडी) ही जात असून, ती त्याच्या लाकडासाठी प्रसिद्ध आहे. भरपूर सेल्युलोजयुक्त कर्बोदके असलेल्या या वनस्पतीला &quot;केनाफ' म्हणतात आणि कागदनिर्मितीच्या उद्योगात तो एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे. काही प्रकारांमधील फुलांना मंद सुगंध असतो. तागाच्या वनस्पतीचे जसे तंतू निघतात, त्याप्रमाणे &quot;हिबिसकस सब्दारिफा' या वाणाचेही शोभिवंत धागे निघतात. काही देशांमध्ये त्याचा स्कर्ट बनवतात. तसेच धाग्यांचा उपयोग केसांचा टोप बनविण्याकरितादेखील केला जातो.

== भौतिकशास्त्रात उपयोग ==
[[भौतिकशास्त्र|भौतिकशास्त्रामध्ये]] फोटॉनिक्स, ऑप्टो-इलेक्ट्रॉनिक्स किंवा ऑप्टिक्स (प्रकाशकी) या शाखांचे महत्त्व वाढत आहे. [[प्रकाशीय तंतू|ऑप्टिकल फायबरमार्फत]] टेलिकम्युनिकेशन, माहिती-तंत्रज्ञान संकलन, होलोग्राफी, रोबोटिक्स, शस्त्रक्रिया (उदाहरणार्थ डोळ्यांचा नंबर कमी करणे) अशा अनेक उपयोगांसाठी त्याचा थेट संबंध आहे. त्यासाठी लागणाऱ्या अनेक उपकरणांमध्ये प्रकाशाचा विशिष्ट वक्रीभवनांक (नॉन-लीनियर रिफ्रॅक्टिव्ह इंडेक्स) असलेले रंगद्रव्य आवश्यक असते. सध्या त्यासाठी बहुधा कृत्रिम असेंद्रिय रसायने वापरली जातात. पण ती यंत्रणा कार्यान्वित ठेवण्यासाठी उच्च क्षमतेच्या महागड्या लेसर किरणांची आवश्यकता असते. हा अडथळा दूर करण्यासाठी योग्य अशाच वक्रीभवनांकाचे स्वस्त साहित्य जास्वंदीच्या पानांनी [[हरितद्रव्य|क्लोरोफिल]] आणि कॅरोटेनॉइडच्या स्वरूपात रंगद्रव्ये प्राप्त करून दिले आहे.

जास्वंदीचे फूल एखाद्या कागदाच्या कपट्यावर चिरडले की [[लिटमस कागद|लिटमस पेपरचा]] गुणधर्म असलेला निळा पेपर तयार होतो. आम्लधर्मी पदार्थात बुडवला की तो लाल होतो.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== अधिक माहितीसाठी पहा ==
* [[फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ]]

== चित्रदालन ==
&lt;gallery responsive align=&quot;center&quot;&gt;
File:Hibiscus-rosa-sinensis-20080402.JPG|गुलाबी-पांढऱ्या रंगाची जास्वंद
File:Starr 061223-2692 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|लाल रंगाचे जास्वंद
File:Starr 061223-2682 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|पिवळ्या व तांबड्या रंगाची जास्वंद
File:Starr 061109-1507 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|केशरी रंगाचे जास्वंद
File:Starr 060820-8624 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|दुहेरी पाकळ्यांचे जास्वंद
File:Jaswand kali.jpg|जास्वंदाची कळी
File:Jaswand_pane.jpg|जास्वंदाची पाने
File:Flower of Hibiscus rosa-sinensis--in Kerala .jpg|केरळमधील जास्वंदाचे फूल
&lt;/gallery&gt;

[[वर्ग:वनस्पती]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:औषधी वनस्पती]]</text>
      <sha1>bkdpeps4essgxvjk734qz754rksfutf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झी मराठी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14071</id>
    <revision>
      <id>2698845</id>
      <parentid>2692774</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:49:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42435-88</username>
        <id>185842</id>
      </contributor>
      <comment>/* कथाबाह्य कार्यक्रम */</comment>
      <origin>2698845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37878" sha1="mrfs88a9lh1xp1mb602gul4ugmyueys" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = झी मराठी
|चित्र             = Zee marathi logo 2025.jpg
|चित्रसाईज         = 200px
|चित्रमाहिती         = 
|चित्र२            = 
|चित्र२साईज        = 
|चित्र२माहिती        = 
|सुरुवात           = १५ ऑगस्ट १९९९
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = 
|मालक            = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]]
|ब्रीदवाक्य          = मी मराठी, झी मराठी
|देश              = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८
|जुने नाव          = अल्फा टीव्ही मराठी
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]]
|प्रसारण वेळ        = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ         = http://www.zeemarathi.com
}}

'''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

== लोगो ==
[[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]]
[[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]]
[[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]]

== माहिती ==
सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून &quot;आपली दुपार, झी मराठी दुपार&quot; नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत.

कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते.

मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात.

झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला.

=== ॲप्लिकेशन्स ===
झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत.
# झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप)
# तुमचं आमचं जमलं ॲप
# होम मिनिस्टर ॲप
# किसान अभिमान ॲप
# टॅलेंट ॲप

=== नाटक ===
झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली.
# [[हॅम्लेट]]
# आरण्यक
# नटसम्राट
# अलबत्या गलबत्या
# एका लग्नाची पुढची गोष्ट
# तिला काही सांगायचंय!
# इडियट्स
# राजाला जावई हवा
# कापूसकोंड्याची गोष्ट
# झुंड
# तीसरे बादशाह हम!
# इब्लिस
# नियम व अटी लागू

== प्रसारित मालिका ==
=== दररोज ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| २३ सप्टेंबर २०२४
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| बंगाली मालिका कृष्णकोळी
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
| कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| तेलुगू मालिका अम्मायी गारू
|-
| १५ जून २०२६
| [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| संध्या. ७ वाजता
| तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू
|-
| ११ ऑगस्ट २०२५
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं
|-
| १३ एप्रिल २०२६
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| तमिळ मालिका वीरा
|-
| १६ मार्च २०२६
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम
|-
| ३० जून २०२५
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू
|-
| ११ ऑगस्ट २०२५
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| बंगाली मालिका जगद्धात्री
|-
| २ जून २०२५
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|-
| लवकरच...
| इच्छाधारी नागीण
| {{TBA}}
| हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा
|-
| १७ फेब्रुवारी २०२५
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे
|}

=== कथाबाह्य कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कथाबाह्य कार्यक्रम
! वार
! वेळ
|-
| ८ जून २०२०
| [[वेध भविष्याचा]]
| दररोज
| सकाळी ७ वाजता
|- 
| ९ ऑगस्ट २०२५
| [[आम्ही सारे खवय्ये]]
| rowspan=&quot;2&quot;| सोम-शनि
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ ऑगस्ट
२०२६
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
|-
| [[सा रे ग म प]]
| शनि-रवि
| रात्री ९ वाजता
|}

== जुन्या मालिका ==
# [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]]
# [[३६ गुणी जोडी]]
# [[४०५ आनंदवन]]
# [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]]
# [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]]
# [[अग्गंबाई सासूबाई]]
# [[अग्गंबाई सूनबाई]]
# [[अजूनही चांदरात आहे]]
# [[अधुरी एक कहाणी]]
# [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]]
# [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
# [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]]
# [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]]
# [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]]
# [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]]
# [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]]
# [[अवघाचि संसार]]
# [[असंभव (मालिका)|असंभव]]
# [[असे हे कन्यादान]]
# [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]]
# [[आभाळमाया]]
# [[आभास हा]]
# [[उंच माझा झोका]]
# [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]]
# [[एक गाव भुताचा]]
# [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
# [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]
# [[एकाच ह्या जन्मी जणू]]
# [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]]
# [[का रे दुरावा]]
# [[काय घडलं त्या रात्री?]]
# [[कारभारी लयभारी]]
# [[काहे दिया परदेस]]
# [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]]
# [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]]
# [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]]
# [[खुलता कळी खुलेना]]
# [[गाव गाता गजाली]]
# [[गुंतता हृदय हे]]
# [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]]
# [[घरात बसले सारे]]
# [[घेतला वसा टाकू नको]]
# [[चंद्रविलास]]
# [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]]
# [[जगाची वारी लयभारी]]
# [[जय मल्हार]]
# [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]]
# [[जागो मोहन प्यारे]]
# [[जाडूबाई जोरात]]
# [[जावई विकत घेणे आहे]]
# [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
# [[टोटल हुबलाक]]
# [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]]
# [[ती परत आलीये]]
# [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]]
# [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
# [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
# [[तुझ्यात जीव रंगला]]
# [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]]
# [[तुला पाहते रे]]
# [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
# [[तू चाल पुढं]]
# [[तू तिथे मी]]
# [[तू तेव्हा तशी]]
# [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
# [[दिल दोस्ती दुनियादारी]]
# [[दिल दोस्ती दोबारा]]
# [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]]
# [[देवमाणूस]]
# [[देवमाणूस २]]
# [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]]
# [[नवरी मिळे हिटलरला]]
# [[नवा गडी नवं राज्य]]
# [[नांदा सौख्य भरे]]
# [[नाममात्र]]
# [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
# [[पारू (मालिका)|पारू]]
# [[पाहिले न मी तुला]]
# [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]]
# [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
# [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]]
# [[बंधन (मालिका)|बंधन]]
# [[बाजी (मालिका)|बाजी]]
# [[भागो मोहन प्यारे]]
# [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]]
# [[भाग्याची ही माहेरची साडी]]
# [[मन उडु उडु झालं]]
# [[मन झालं बाजिंद]]
# [[मला सासू हवी]]
# [[मस्त महाराष्ट्र]]
# [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]]
# [[माझा होशील ना]]
# [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]]
# [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
# [[माझे पती सौभाग्यवती]]
# [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
# [[मालवणी डेझ]]
# [[मिसेस मुख्यमंत्री]]
# [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]]
# [[या सुखांनो या]]
# [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]]
# [[रात्रीस खेळ चाले]]
# [[रात्रीस खेळ चाले २]]
# [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
# [[राधा ही बावरी]]
# [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
# [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]]
# [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]]
# [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]]
# [[लाखात एक आमचा दादा]]
# [[लागिरं झालं जी]]
# [[लाडाची मी लेक गं!]]
# [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]]
# [[वहिनीसाहेब]]
# [[वादळवाट]]
# [[वारस (मालिका)|वारस]]
# [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
# [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]]
# [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]]
# [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]]
# [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]]
# [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]]
# [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
# [[सारं काही तिच्यासाठी]]
# [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]]
# [[साहेब बीबी आणि मी]]
# [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
# [[हम तो तेरे आशिक है]]
# [[हृदयी प्रीत जागते]]
# [[होणार सून मी ह्या घरची]]
# अग्निपरीक्षा
# आक्रित
# अल्फा स्कॉलर्स
# अल्फा बातम्या
# आमच्यासारखे आम्हीच
# आकाश पेलताना
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# आमने सामने
# अर्थ
# अभियान
# असा मी तसा मी
# बुक शेल्फ
# बुवा आला
# बोल बाप्पा
# भटकंती
# चक्रव्यूह एक संघर्ष
# कॉमेडी डॉट कॉम
# क्रिकेट क्लब
# शेफ व्हर्सेस फ्रीज
# डार्लिंग डार्लिंग
# दे धमाल
# डिटेक्टिव्ह जय राम
# दिलखुलास
# दुहेरी
# दुनियादारी
# एक हा असा धागा सुखाचा
# एका श्वासाचे अंतर
# गहिरे पाणी
# घडलंय बिघडलंय
# गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र
# गीतरामायण
# हा कार्यक्रम बघू नका!
# हसा चकट फू
# हाऊसफुल्ल
# होम स्वीट होम
# इंद्रधनुष्य
# जगावेगळी
# जल्लोष गणरायाचा
# जिभेला काही हाड
# जोडी नं.१
# कथाकथी
# खरंच माझं चुकलं का?
# किनारा
# कोपरखळी
# क्या बात है!
# मानसी तुमच्या घरी
# मेघ दाटले
# मिसाळ
# मिशा
# मृण्मयी
# मुंबई पोलीस
# नमस्कार अल्फा
# नायक
# नुपूर
# पतंजलि योग
# पाऊस येता येता
# पेशवाई
# पिंपळपान
# पोलीस फाईल्स
# प्रपंच
# राम राम महाराष्ट्र
# रिमझिम
# रेशीमगाठी
# ऋणानुबंध
# साईबाबा
# सांजभूल
# सूरताल
# सौदामिनी
# शॉपिंग शॉपिंग
# श्रावणसरी
# थरार
# तुंबाडचे खोत
# युनिट ९
# वाजवू का?
# व्यक्ती आणि वल्ली
# वस्त्रहरण
# युवा
# झी न्यूझ मराठी
# झाले मोकळे आकाश
# झुंज

=== अनुवादित मालिका ===
# [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] 
# [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]]

== कथाबाह्य कार्यक्रम ==
# [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे)
# [[फू बाई फू]] (९ पर्वे)
# [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे)
# [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे)
# [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे)
# [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे)
# [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे)
# [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे)
# [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे)
# [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे)
# [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे)
# [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे)
# [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे)
# [[ड्रामा जुनिअर्स]]
# [[चल भावा सिटीत]]
# [[जाऊ बाई गावात]]
# [[अळी मिळी गुपचिळी]]
# [[कानाला खडा]]
# [[झिंग झिंग झिंगाट]]
# [[डब्बा गुल]]
# [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]]
# [[तुमचं आमचं जमलं]]
# [[बस बाई बस]]
# [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]]
# [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]]
# [[महा मिनिस्टर]]
# [[महाराष्ट्राची लोकधारा]]
# [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]]
# [[हे तर काहीच नाय]]
# [[अवघा रंग एक झाला]]

== रिॲलिटी शो ==
झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत.

=== चला हवा येऊ द्या ===
{{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}}
[[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो.

=== फू बाई फू ===
{{मुख्य|फू बाई फू}}
फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे.

=== एका पेक्षा एक ===
{{मुख्य|एका पेक्षा एक}}
एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते.

=== सा रे ग म प ===
{{मुख्य|सा रे ग म प}}
सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:-

* स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले.
* स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला.
* लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला  [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे
* अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]]
* आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड   
* लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]]
* पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]]  
* रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]]

या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच &quot;सा रे ग म प&quot;ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने &quot;सा रे ग म प&quot; द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे.

== पुरस्कार सोहळे ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्ष
!पुरस्कार
!संदर्भ
|-
|२००० – चालू
|''झी चित्र गौरव पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२००४ – चालू
|''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१३ – २०२४
|''उंच माझा झोका पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५ – चालू
|''झी नाट्य गौरव पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]]
[[वर्ग:झी मराठी]]</text>
      <sha1>mrfs88a9lh1xp1mb602gul4ugmyueys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोडी लिपी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15266</id>
    <revision>
      <id>2698946</id>
      <parentid>2683853</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43087-49</username>
        <id>185936</id>
      </contributor>
      <origin>2698946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23955" sha1="4xkgekb5sr6c4j3zr17x1t5dh1j5wjf" xml:space="preserve">'''मोडी लिपी''' ही मराठी भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी लिपी आहे, जी महाराष्ट्र राज्यात बोलली जाणारी प्राथमिक भाषा आहे. त्याच्या उत्पत्तीसंदर्भात अनेक सिद्धांत आहेत. 
[[चित्र:Modi Varnamala.png|इवलेसे]]
२१व्या शतकातील मराठी लोकांचे असे विचार व मत आले आहे की जर मराठी भाषेची मूळ असलेली मोडी लिपी पुन्हा वापरात आणली गेली तर मराठी भाषेचा प्रभाव वाढेल. पण या विषयावर आजपर्यंत महाराष्ट्र शासनाने कोणतेही पाऊले उचलले नाही. भविष्यकाळात या विषयावर ठोस पाऊले उचलले जाईल अशी आशा व्यक्त केली जात आहे. 

== मोडी लिपी काय आहे? ==
&lt;gallery&gt;
[[चित्र:Modi script glyphs.png|इवलेसे|उजवे|मोडी वर्णमाला]]
[[चित्र:Atmarupa.jpg|चित्रपरिचय|thumb|200px|right|मोडी]] 
[[चित्र:Marathi Modi script stamp.png|thumb|भारतीय टपाल सेवेच्या माय स्टॅंप योजने अंतर्गत मोडी लिपी राखण्यास एक प्रयत्न. चित्रात 'मराठी' हे '''मोडी लिपी''' मध्ये छापले गेले आहे.]]
&lt;/gallery&gt;

'''मोडी''' ही १३व्या शतकापासून २०व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत [[मराठी]] भाषेच्या लेखनाची प्रमुख लिपी होती. [[महादेव यादव]] आणि [[रामदेव यादव]] यांच्या राज्यकालात [[इ.स. १२६०|१२६०]]-[[इ.स. १३०९|१३०९]] [[हेमाडपंत]] (खरे नांव हेमाद्रि पंडित) या प्रधानाने मोडी लिपीचा विकास केला. छपाईस अवघड असल्यामुळे मोडी लिपीचा वापर मागे पडला आणि बाळबोध ([[देवनागरी]]) लिपीचा वापर सार्वत्रिक सुरू झाला. हा वापर सक्तीने करण्याची सुरुवात ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अधिकाऱ्यानी केली.

[[मोडी]] [[लिपी]] हात न उचलता लिहिली जाते, त्यामुळे वेगाने लिहिणे सोपे जाते. मोडीत अनेक शब्दांची लघुरुपे वापरून कमीतकमी ओळीत सारांश लिहिला जातो. मोडीतली अक्षरांची वळणे गोलाकार असतात, त्यांमध्ये देवनागरीच्या विपरीत, काना खालून वर जातो. यामुळे पुढचे अक्षर चटकन लिहिता येते. तसेच प्रत्येक अक्षराची सुरुवात आणि शेवट डोक्यावरच्या रेषेवर होते. मोडी लिपीत चिटणीसी, महादजीपंती, बिवलकरी, रानडी अशी वळणे प्रसिद्ध आहेत. पुढे घोसदार वळण येऊन त्याचा भारतातल्या इतर भागातही प्रसार झाला असे मानले जाते. असंख्य मराठी ऐतिहासिक कागदपत्रे मोडी लिपीत असून इतिहास संशोधनाकरिता मोडी जाणकारांची कमतरता भासते.

== मोडी लिपीचा इतिहास ==

{{ब्राह्मी}}
[[चित्र:सवाई माधवरावाचे मोडी पत्र.JPG|right|thumb|मोडी लिपीचा नमुना - हे पत्र सवाई माधवराव पेशवे यांनी सेनापती महादजी शिंदे यांस ३०-१२-१७८४ रोजी लिहिले होते]]मोडी लिपीच्या उगमाबद्दल अनेक मते व मतभेद आहेत. [[विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे|इतिहासाचार्य वि.का.राजवाडे]] व डॉ.भांडारकरांच्या मते हेमाडपंताने ही लिपी श्रीलंकेतून आणली, परंतु चांदोरकरांच्या मते मोडी लिपी अशोककालातील मौर्यी (ब्राह्मी) चाच एक प्रगत प्रकार आहे. वाकणकर आणि वालावलकरांच्या मते मोडी लिपी ही ब्राह्मी लिपीचाच एक प्रकार असून हात न उचलता लिहिण्याच्या तिच्या वैशिष्ट्यामुळे इतर लिपींपेक्षा वेगळी झाली आहे. मोडी लिपी श्रीलंकेतून आणली गेली असावी अथवा मौर्यी लिपीवरून विकसित झाली असावी हे म्हणणे वाकणकर आणि वालावलकर यांना मान्य नाही. [पहा: Typography Of Devanagari, १९६१, मुद्रकः महाराष्ट्र सरकार.]

मोडी लिपी महाराष्ट्रात कमीत कमी ९०० वर्षे वापरात आहे. सर्वांत जुना उपलब्ध मोडी लेख इ.स. ११८९ मधील आहे. ते पत्र पुण्याच्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या संग्रहात आहे. मोडी लिपी अल्पप्रमाणात का होईना, १९५० पर्यंत लिखाणात प्रचलित होती. शेवटच्या २-३ शतकात मोडी लिपीत अनेक फेरबदल झालेले आहेत. साधारण इ.स. १७०० च्या सुमारास चिटणिसी आणि वळणे ही पूर्णपणे प्रगत झाली व यानंतर त्यात फारसे बदल दिसून येत नाहीत. ऐतिहासिक कागदपत्रांतील मोडी लिपी क्लिष्ट आणि वाचण्यास कठीण असते.

मोडी लिपी पेशवाईकाळात अत्यंत उत्कर्षावस्थेत होती असे मानले जाते. पेशवे यांच्या दप्तरातील कागदपत्रे, दस्तऐवज पाहिले असता त्या उत्कर्षाची कल्पना येते. सुबक अक्षर, दोन ओळीतील समान अंतर, काटेकोर शुद्धलेखन हे या लेखनाचे वैशिष्ट्य. शिवाजी महाराजांचा काळ ते उत्तर पेशवाई ह्या काळांतील मोडीवाचनातून मराठी भाषेतील स्थित्यंतरे लक्षात येतात व मराठी भाषेचा प्रवास अभ्यासता येतो.

इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या मताप्रमाणे [[ज्ञानेश्वरी]] लिहिली जाण्याच्या काळात मोडी संकल्पना महाराष्ट्रात येत होती. याच काळात पहिले मुस्लिम आक्रमण भारतात होत होते. लिखाणाकरिता [[कागद|कागदा]]चा वापर हा मुस्लिमांनी भारतात सुरू केला असावा. 
* कारण कागज हा [[फ़ार्सी]] शब्द असून कागज या अर्थाचा संस्कृत शब्द अस्तित्वात नाही.
इतिहासाचार्य राजवाडे [[ज्ञानेश्वरी]]तील खाली नमूद केलेल्या ओव्यांचा आधार देतात.  [[देवनागरी]] [[अक्षर|अक्षरे]] आडव्या, उभ्या आणि टोकदार रेषांचा अवलंब करते त्यामुळे लिखाणाच्या हस्तलिखित प्रति बनवताना वेग कमी होतो. तर [[शिकस्त]] प्रमाणे गोलाकार व एकमेकांना जोडली जाणारी वळणे वापरून वापरली जाणारी मोडी हस्तलिखिताचा वेळ वाचवत होती. विराम चिन्हांचा वापर [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी भाषा]]शी ओळख झाल्यानंतरच भारतीय लिपींत सुरू झाला.

मराठी लेखनाबद्दल ज्ञानेश्वरांनी खालील ओळीत उल्लेख केला आहे.
 
१] हे बहु असो पंडीतु , धरुणु बालकाचा हातु,

वोळी लेहे वेगवंतु, आपणाची॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय १३,ओवी क्र.३०७)

२] सुखाची लिपी पुसिली॥ (ज्ञानेश्वरी अध्याय ३,ओवी क्र.३४६)

३] दोषांचीं लिहिलीं फाडीं॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ४,ओवी क्र.५२)

४] आखरे पुसलियाना पुसे, अर्थ जैसा॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ८,ओवी क्र.१७४)

* [[इ.स. १८०१]]मध्ये [[विल्यम कॅरे]] या मिशनऱ्याने [[पंडित वैजनाथ]] यांच्या मदतीने पहिला मोडी [[लिथोग्राफ]],  [[श्रीरामपूर]] [[बंगाल]]येथे बनवला.
* &quot;[[रघु भोसल्यांची वंशावळी]] &quot;,&quot; [[मराठी भाषा व्याकरण]]&quot;,&quot;[[मराठी कोष]]&quot;, &quot;[[नवा करार]] &quot;(१८०७). या ग्रंथांची मोडी लिपीत [[छपाई]] केली गेली.
* [[ए.के. प्रियोळकर]] यांनी मोडी [[छपाई]]चा [[इतिहास]] लिहिला.

मोडी लिपीचे चार कालखंडांत वर्गीकरण केले गेले आहे -
# यादवकालीन, 
#शिवकालीन,
# पेशवेकालीन आणि
# आंग्लकालीन. 
यादवकालीन मोडी लिपी लिखाणात अक्षरे एकमेकांच्या अगदीच जवळ आणि उभी काढली गेली. तीच, शिवकालीन शैलीय किंचित उजवीकडे झुकलेली दिसतात. मोडी लिपीला तिरकस वळण, अधिक वर्तुळाकार आणि सुटसुटीत अक्षरे लिहिण्याचा उपक्रम [[छत्रपती शिवाजी]] महाराजांचे चिटणीस बाळाजी आवजी यांनी सुरू केला. तोपर्यंत मोडी लिपी ही टाकाने लिहिली जात असे. असाच प्रयत्न पुढे चालू ठेवून पेशवेकालीन शैलीत मोडी अगदीच रेखीव, गोलाकार, तिरकस आणि सुटसुटीत लिहिली जाऊ लागली. पेशवेकाळातील लिखाण बोरूने होत असे. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात इंग्रज राजवटीत फाऊंटन पेनचा वापर सुरू झाला. बोरूने जी प्रत्येक अक्षराला जाडी-रुंदी आणि टोक येत असे ते या फाऊंटन पेनच्या वापरात शक्य नसल्याने मोडी लिपी अगदीच गुंतागुंतीची आणि किचकट दिसू लागली. फाऊंटन पेनचा एकच फायदा होता तो म्हणजे त्यात शाई बराच वेळ टिकून राही. म्हणून सध्याचे मोडी लेखक फाऊंटन पेनच्या कॅलिग्राफीच्या निब्सचा वापर करतात आणि लिखाणात काही प्रमाणात पेशवेकालीन मोडी लिपीचे सौंदर्य आणण्याचा प्रयत्न करतात.

अलीकडे, कर्नाटकात ९व्या शतकातील काही आढलेले शिलालेख हे मोडी लिपीत असून त्यांत असलेली लिपी, ही मोडी लिपी शिकस्तामधून निर्माण झाली, या मताचे खंडण करतात. १०व्या शतकात “नस्तलीक” मधून “शिकस्ते” लिपी जन्मास आली. “शिकस्ता” म्हणजे “मोडकी नस्तलीक”.
यावरून स्पष्ट होते की मोडी लिपीची संकल्पना ही शिकस्तामधून आली नव्हती. कारण, महादेवराव, रामदेवराव किंवा हरपालदेवराव यादवांच्या कारकिर्दीत मराठी लोकांचा श्रीलंकेशी संपर्क आला नव्हता. मात्र मोडी लिपीचे नागरी, गुर्जरी(म्हणजे महाजनी) आणि बंगाली लिप्यांशी साधर्म्य आहे.

== मोडी वळणे ==
[[चिटणीसी]], [[महादजीपंती]], [[रानडी]].

मोडी लिपीतील असंख्य दस्तऐवज हे खाली दिलेल्या ठिकाणी संग्रहित केले आहेत.
* [[सरस्वती महाल ग्रंथालय]], [[तंजावर]], [[तामिळनाडू]]
* [[कॉनेमारा]] [[ग्रंथालय]], [[मद्रास युनिव्हर्सिटी]], [[चेन्नई]], [[तामिळनाडू]]
* [[संग्रहालय]]: [[लंडन]], [[पॅरिस]], [[नेदरलँड्स]], [[स्पेन]] वगैरे
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]] ,[[पुणे]]
* [[राजवाडे संशोधन मंडळ]], [[धुळे]]
* [[मराठी इतिहास संशोधन मंडळ]] (?)

== मोडीचे प्रशिक्षण ==

* मोडी लिपी शिकण्यासाठी केशव भिकाजी ढवळे, [[ढवळे प्रकाशन]] यांची १ ते ५ भाग असलेली पुस्तके उपलब्ध आहेत.
* 'तुम्हीच मोडी शिका' या नावाचे [[डायमंड पब्लिकेशन]]चे पुस्तक  - ह्या पुस्तकात निरनिराळे मोडी दस्तऐवज छापलेले आहेत.
*'''मोडी लिपी शिका सरावातून''' हे पुस्तक मोडी लिपी प्राथमिक प्रशिक्षणासाठी उपयुक्त आहे. पुस्तकात मराठी व इंग्लिश भाषेत माहिती दिली आहे. पुस्तकामध्ये आधुनिक कालखंडातील योग्य फॉंटचा वापर करून लेखन सरावासाठी कित्ता दिला आहे.
* [[जागतिक मोडी लिपी प्रसार समिती]], [[मुंबई]] येथे मोडीचे प्रगत वर्ग घेतले जातात.
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]], [[पुणे]] येथे मोडीचे वर्ग घेतले जातात.
*  [[महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभाग|महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाद्वारे]] दरवर्षी उन्हाळ्यात, मोडी लिपीच्या प्रशिक्षणाची ८ ते १५ दिवसांची कार्यशाळा घेतली जाते. या कार्यशाळेत मोडी लिपीच्या लेखन-वाचनाची तसेच शिवकालीन आणि पेशवेकालीन व्यवहार पद्धतीची माहिती (कागदपत्रांचे वाचन करण्यासाठी आवश्यक अशा संदर्भांसकट) करून देण्यात येते. प्रशिक्षणाच्या शेवटी परीक्षा असून ती उत्तीर्ण झाल्यावर प्रमाणपत्र मिळते.

* इंटरनेटवर मोडी लिपीच्या संगणकावर वापराकरिता [[मोडी शाहू]], [[मराठी कर्सिव]], [[श्री मोडी]], [[मोडी कस्तुरे]] आणि [[नोटो सॅन्स मोडी]] अशा विविध प्रकारचे फॉन्ट बनविण्यात आले आहेत

==मोडी लिपीचे संमेलन==
दि. १० मे २०२६ रोजी दादरच्या छत्रपती शिवाजी महाराज नाट्यमंदिराच्या राजर्षी शाहू सभागृहात पहिले मोडी लिपी संमेलन संपन्न झाले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=gKPM3x1urbA&amp;t=329s|title=Modi Script : How to revive the golden heritage of Marathi Language?|website=MahaMTB|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==अधिक माहिती==
* [http://www.scribd.com/doc/6866221/modi-lip मोडी] 
* मोडी लिपी विषयक माहितीपर एबीपी माझा वरील नवीनकुमार माळी यांचा प्रकाशित ब्लॉग – वैभवशाली मोडी लिपी&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://abpmajha.abplive.in/blog/blog-by-naveen-kumar-mali-on-modi-lipi|title=वैभवशाली मोडी लिपी|access-date=2018-04-21|archive-date=2018-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409165135/http://abpmajha.abplive.in/blog/blog-by-naveen-kumar-mali-on-modi-lipi|url-status=dead|website=एबीपी माझा}}&lt;/ref&gt; (मराठी)
* [http://www.ancientscripts.com/modi.html मोडी विषयक माहिती] (इंग्रजी)
* [http://mr.upakram.org/node/2347 मोडी विषयक चर्चा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628062004/http://mr.upakram.org/node/2347 |date=2022-06-28 }}

== सौजन्य आणि बाह्य दुवे ==
* [https://www.facebook.com/groups/MoDi.Lipi/ फेसबूकवर दैनंदिन २६०० सभासद मोडीचा सराव करतात]
* [http://www.modinikam.com/ मराठी बाळबोध ते मोडी लिप्यांतर] 
* [https://www.facebook.com/Jagtik.MoDi]
* [http://www.orkut.co.in/Main#Community?cmm=20726090 ऑर्कुट संकेतस्थळावरील मोडीप्रेमींचा समूह]
* [http://www.modilipi.com/ मोडी लिपीवर्गांची माहिती देणारे संकेतस्थळ]
* {{Webarchiv | url=http://marathimodi.tripod.com/home.html | wayback=20040602154801 | text=मोडी लिपी शिक्षण}}
* [https://www.youtube.com/@ModiScriptOnline मोडी लिपी मोफत शिकण्याकरता YouTube चॅनेल]
(https://www.facebook.com/groups/MoDi.Lipi/) (वरील लेखातील मजकूर मराठी मोडी संकेतस्थळाच्या सौजन्याने)
(http://marathimodi.tripod.com){{मृत दुवा}} (वरील लेखातील मजकूर मराठी मोडी संकेतस्थळाच्या सौजन्याने)
* [http://www.unicode.org/charts/PDF/U11600.pdf मोडी लिपीचा युनीकोडचार्ट पिडीएफ फॉर्मॅट]

[[वर्ग:लिप्या]]
[[वर्ग:मराठी भाषा]]</text>
      <sha1>4xkgekb5sr6c4j3zr17x1t5dh1j5wjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698953</id>
      <parentid>2698946</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23135" sha1="iifbja7vosezvldt01cnxdzzrcbpobw" xml:space="preserve">'''मोडी लिपी''' ही मराठी भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी लिपी आहे, जी महाराष्ट्र राज्यात बोलली जाणारी प्राथमिक भाषा आहे. त्याच्या उत्पत्तीसंदर्भात अनेक सिद्धांत आहेत. 
[[चित्र:Modi Varnamala.png|इवलेसे]]
२१व्या शतकातील मराठी लोकांचे असे विचार व मत आले आहे की जर मराठी भाषेची मूळ असलेली मोडी लिपी पुन्हा वापरात आणली गेली तर मराठी भाषेचा प्रभाव वाढेल. पण या विषयावर आजपर्यंत महाराष्ट्र शासनाने कोणतेही पाऊले उचलले नाही. भविष्यकाळात या विषयावर ठोस पाऊले उचलले जाईल अशी आशा व्यक्त केली जात आहे. 

== मोडी लिपी काय आहे? ==
&lt;gallery&gt;
[[चित्र:Modi script glyphs.png|इवलेसे|उजवे|मोडी वर्णमाला]]
[[चित्र:Atmarupa.jpg|चित्रपरिचय|thumb|200px|right|मोडी]] 
[[चित्र:Marathi Modi script stamp.png|thumb|भारतीय टपाल सेवेच्या माय स्टॅंप योजने अंतर्गत मोडी लिपी राखण्यास एक प्रयत्न. चित्रात 'मराठी' हे '''मोडी लिपी''' मध्ये छापले गेले आहे.]]
&lt;/gallery&gt;

'''मोडी''' ही १३व्या शतकापासून २०व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत [[मराठी]] भाषेच्या लेखनाची प्रमुख लिपी होती. [[महादेव यादव]] आणि [[रामदेव यादव]] यांच्या राज्यकालात [[इ.स. १२६०|१२६०]]-[[इ.स. १३०९|१३०९]] [[हेमाडपंत]] (खरे नांव हेमाद्रि पंडित) या प्रधानाने मोडी लिपीचा विकास केला. छपाईस अवघड असल्यामुळे मोडी लिपीचा वापर मागे पडला आणि बाळबोध ([[देवनागरी]]) लिपीचा वापर सार्वत्रिक सुरू झाला. हा वापर सक्तीने करण्याची सुरुवात ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अधिकाऱ्यानी केली.

[[मोडी]] [[लिपी]] हात न उचलता लिहिली जाते, त्यामुळे वेगाने लिहिणे सोपे जाते. मोडीत अनेक शब्दांची लघुरुपे वापरून कमीतकमी ओळीत सारांश लिहिला जातो. मोडीतली अक्षरांची वळणे गोलाकार असतात, त्यांमध्ये देवनागरीच्या विपरीत, काना खालून वर जातो. यामुळे पुढचे अक्षर चटकन लिहिता येते. तसेच प्रत्येक अक्षराची सुरुवात आणि शेवट डोक्यावरच्या रेषेवर होते. मोडी लिपीत चिटणीसी, महादजीपंती, बिवलकरी, रानडी अशी वळणे प्रसिद्ध आहेत. पुढे घोसदार वळण येऊन त्याचा भारतातल्या इतर भागातही प्रसार झाला असे मानले जाते. असंख्य मराठी ऐतिहासिक कागदपत्रे मोडी लिपीत असून इतिहास संशोधनाकरिता मोडी जाणकारांची कमतरता भासते.

== मोडी लिपीचा इतिहास ==

{{ब्राह्मी}}
[[चित्र:सवाई माधवरावाचे मोडी पत्र.JPG|right|thumb|मोडी लिपीचा नमुना - हे पत्र सवाई माधवराव पेशवे यांनी सेनापती महादजी शिंदे यांस ३०-१२-१७८४ रोजी लिहिले होते]]मोडी लिपीच्या उगमाबद्दल अनेक मते व मतभेद आहेत. [[विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे|इतिहासाचार्य वि.का.राजवाडे]] व डॉ.भांडारकरांच्या मते हेमाडपंताने ही लिपी श्रीलंकेतून आणली, परंतु चांदोरकरांच्या मते मोडी लिपी अशोककालातील मौर्यी (ब्राह्मी) चाच एक प्रगत प्रकार आहे. वाकणकर आणि वालावलकरांच्या मते मोडी लिपी ही ब्राह्मी लिपीचाच एक प्रकार असून हात न उचलता लिहिण्याच्या तिच्या वैशिष्ट्यामुळे इतर लिपींपेक्षा वेगळी झाली आहे. मोडी लिपी श्रीलंकेतून आणली गेली असावी अथवा मौर्यी लिपीवरून विकसित झाली असावी हे म्हणणे वाकणकर आणि वालावलकर यांना मान्य नाही. [पहा: Typography Of Devanagari, १९६१, मुद्रकः महाराष्ट्र सरकार.]

मोडी लिपी महाराष्ट्रात कमीत कमी ९०० वर्षे वापरात आहे. सर्वांत जुना उपलब्ध मोडी लेख इ.स. ११८९ मधील आहे. ते पत्र पुण्याच्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या संग्रहात आहे. मोडी लिपी अल्पप्रमाणात का होईना, १९५० पर्यंत लिखाणात प्रचलित होती. शेवटच्या २-३ शतकात मोडी लिपीत अनेक फेरबदल झालेले आहेत. साधारण इ.स. १७०० च्या सुमारास चिटणिसी आणि वळणे ही पूर्णपणे प्रगत झाली व यानंतर त्यात फारसे बदल दिसून येत नाहीत. ऐतिहासिक कागदपत्रांतील मोडी लिपी क्लिष्ट आणि वाचण्यास कठीण असते.

मोडी लिपी पेशवाईकाळात अत्यंत उत्कर्षावस्थेत होती असे मानले जाते. पेशवे यांच्या दप्तरातील कागदपत्रे, दस्तऐवज पाहिले असता त्या उत्कर्षाची कल्पना येते. सुबक अक्षर, दोन ओळीतील समान अंतर, काटेकोर शुद्धलेखन हे या लेखनाचे वैशिष्ट्य. शिवाजी महाराजांचा काळ ते उत्तर पेशवाई ह्या काळांतील मोडीवाचनातून मराठी भाषेतील स्थित्यंतरे लक्षात येतात व मराठी भाषेचा प्रवास अभ्यासता येतो.

इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या मताप्रमाणे [[ज्ञानेश्वरी]] लिहिली जाण्याच्या काळात मोडी संकल्पना महाराष्ट्रात येत होती. याच काळात पहिले मुस्लिम आक्रमण भारतात होत होते. लिखाणाकरिता [[कागद|कागदा]]चा वापर हा मुस्लिमांनी भारतात सुरू केला असावा. 
* कारण कागज हा [[फ़ार्सी]] शब्द असून कागज या अर्थाचा संस्कृत शब्द अस्तित्वात नाही.
इतिहासाचार्य राजवाडे [[ज्ञानेश्वरी]]तील खाली नमूद केलेल्या ओव्यांचा आधार देतात.  [[देवनागरी]] [[अक्षर|अक्षरे]] आडव्या, उभ्या आणि टोकदार रेषांचा अवलंब करते त्यामुळे लिखाणाच्या हस्तलिखित प्रति बनवताना वेग कमी होतो. तर [[शिकस्त]] प्रमाणे गोलाकार व एकमेकांना जोडली जाणारी वळणे वापरून वापरली जाणारी मोडी हस्तलिखिताचा वेळ वाचवत होती. विराम चिन्हांचा वापर [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी भाषा]]शी ओळख झाल्यानंतरच भारतीय लिपींत सुरू झाला.

मराठी लेखनाबद्दल ज्ञानेश्वरांनी खालील ओळीत उल्लेख केला आहे.
 
१] हे बहु असो पंडीतु , धरुणु बालकाचा हातु,

वोळी लेहे वेगवंतु, आपणाची॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय १३,ओवी क्र.३०७)

२] सुखाची लिपी पुसिली॥ (ज्ञानेश्वरी अध्याय ३,ओवी क्र.३४६)

३] दोषांचीं लिहिलीं फाडीं॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ४,ओवी क्र.५२)

४] आखरे पुसलियाना पुसे, अर्थ जैसा॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ८,ओवी क्र.१७४)

* [[इ.स. १८०१]]मध्ये [[विल्यम कॅरे]] या मिशनऱ्याने [[पंडित वैजनाथ]] यांच्या मदतीने पहिला मोडी [[लिथोग्राफ]],  [[श्रीरामपूर]] [[बंगाल]]येथे बनवला.
* &quot;[[रघु भोसल्यांची वंशावळी]] &quot;,&quot; [[मराठी भाषा व्याकरण]]&quot;,&quot;[[मराठी कोष]]&quot;, &quot;[[नवा करार]] &quot;(१८०७). या ग्रंथांची मोडी लिपीत [[छपाई]] केली गेली.
* [[ए.के. प्रियोळकर]] यांनी मोडी [[छपाई]]चा [[इतिहास]] लिहिला.

मोडी लिपीचे चार कालखंडांत वर्गीकरण केले गेले आहे -
# यादवकालीन, 
#शिवकालीन,
# पेशवेकालीन आणि
# आंग्लकालीन. 
यादवकालीन मोडी लिपी लिखाणात अक्षरे एकमेकांच्या अगदीच जवळ आणि उभी काढली गेली. तीच, शिवकालीन शैलीय किंचित उजवीकडे झुकलेली दिसतात. मोडी लिपीला तिरकस वळण, अधिक वर्तुळाकार आणि सुटसुटीत अक्षरे लिहिण्याचा उपक्रम [[छत्रपती शिवाजी]] महाराजांचे चिटणीस बाळाजी आवजी यांनी सुरू केला. तोपर्यंत मोडी लिपी ही टाकाने लिहिली जात असे. असाच प्रयत्न पुढे चालू ठेवून पेशवेकालीन शैलीत मोडी अगदीच रेखीव, गोलाकार, तिरकस आणि सुटसुटीत लिहिली जाऊ लागली. पेशवेकाळातील लिखाण बोरूने होत असे. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात इंग्रज राजवटीत फाऊंटन पेनचा वापर सुरू झाला. बोरूने जी प्रत्येक अक्षराला जाडी-रुंदी आणि टोक येत असे ते या फाऊंटन पेनच्या वापरात शक्य नसल्याने मोडी लिपी अगदीच गुंतागुंतीची आणि किचकट दिसू लागली. फाऊंटन पेनचा एकच फायदा होता तो म्हणजे त्यात शाई बराच वेळ टिकून राही. म्हणून सध्याचे मोडी लेखक फाऊंटन पेनच्या कॅलिग्राफीच्या निब्सचा वापर करतात आणि लिखाणात काही प्रमाणात पेशवेकालीन मोडी लिपीचे सौंदर्य आणण्याचा प्रयत्न करतात.

अलीकडे, कर्नाटकात ९व्या शतकातील काही आढलेले शिलालेख हे मोडी लिपीत असून त्यांत असलेली लिपी, ही मोडी लिपी शिकस्तामधून निर्माण झाली, या मताचे खंडण करतात. १०व्या शतकात “नस्तलीक” मधून “शिकस्ते” लिपी जन्मास आली. “शिकस्ता” म्हणजे “मोडकी नस्तलीक”.
यावरून स्पष्ट होते की मोडी लिपीची संकल्पना ही शिकस्तामधून आली नव्हती. कारण, महादेवराव, रामदेवराव किंवा हरपालदेवराव यादवांच्या कारकिर्दीत मराठी लोकांचा श्रीलंकेशी संपर्क आला नव्हता. मात्र मोडी लिपीचे नागरी, गुर्जरी(म्हणजे महाजनी) आणि बंगाली लिप्यांशी साधर्म्य आहे.

== मोडी वळणे ==
[[चिटणीसी]], [[महादजीपंती]], [[रानडी]].

मोडी लिपीतील असंख्य दस्तऐवज हे खाली दिलेल्या ठिकाणी संग्रहित केले आहेत.
* [[सरस्वती महाल ग्रंथालय]], [[तंजावर]], [[तामिळनाडू]]
* [[कॉनेमारा]] [[ग्रंथालय]], [[मद्रास युनिव्हर्सिटी]], [[चेन्नई]], [[तामिळनाडू]]
* [[संग्रहालय]]: [[लंडन]], [[पॅरिस]], [[नेदरलँड्स]], [[स्पेन]] वगैरे
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]] ,[[पुणे]]
* [[राजवाडे संशोधन मंडळ]], [[धुळे]]
* [[मराठी इतिहास संशोधन मंडळ]] (?)

== मोडीचे प्रशिक्षण ==

* मोडी लिपी शिकण्यासाठी केशव भिकाजी ढवळे, [[ढवळे प्रकाशन]] यांची १ ते ५ भाग असलेली पुस्तके उपलब्ध आहेत.
* 'तुम्हीच मोडी शिका' या नावाचे [[डायमंड पब्लिकेशन]]चे पुस्तक  - ह्या पुस्तकात निरनिराळे मोडी दस्तऐवज छापलेले आहेत.
*'''मोडी लिपी शिका सरावातून''' हे पुस्तक मोडी लिपी प्राथमिक प्रशिक्षणासाठी उपयुक्त आहे. पुस्तकात मराठी व इंग्लिश भाषेत माहिती दिली आहे. पुस्तकामध्ये आधुनिक कालखंडातील योग्य फॉंटचा वापर करून लेखन सरावासाठी कित्ता दिला आहे.
* [[जागतिक मोडी लिपी प्रसार समिती]], [[मुंबई]] येथे मोडीचे प्रगत वर्ग घेतले जातात.
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]], [[पुणे]] येथे मोडीचे वर्ग घेतले जातात.
*  [[महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभाग|महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाद्वारे]] दरवर्षी उन्हाळ्यात, मोडी लिपीच्या प्रशिक्षणाची ८ ते १५ दिवसांची कार्यशाळा घेतली जाते. या कार्यशाळेत मोडी लिपीच्या लेखन-वाचनाची तसेच शिवकालीन आणि पेशवेकालीन व्यवहार पद्धतीची माहिती (कागदपत्रांचे वाचन करण्यासाठी आवश्यक अशा संदर्भांसकट) करून देण्यात येते. प्रशिक्षणाच्या शेवटी परीक्षा असून ती उत्तीर्ण झाल्यावर प्रमाणपत्र मिळते.

* इंटरनेटवर मोडी लिपीच्या संगणकावर वापराकरिता [[मोडी शाहू]], [[मराठी कर्सिव]], [[श्री मोडी]], [[मोडी कस्तुरे]] आणि [[नोटो सॅन्स मोडी]] अशा विविध प्रकारचे फॉन्ट बनविण्यात आले आहेत

==मोडी लिपीचे संमेलन==
दि. १० मे २०२६ रोजी दादरच्या छत्रपती शिवाजी महाराज नाट्यमंदिराच्या राजर्षी शाहू सभागृहात पहिले मोडी लिपी संमेलन संपन्न झाले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=gKPM3x1urbA&amp;t=329s|title=Modi Script : How to revive the golden heritage of Marathi Language?|website=MahaMTB|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==अधिक माहिती==
* [http://www.scribd.com/doc/6866221/modi-lip मोडी] 
* मोडी लिपी विषयक माहितीपर एबीपी माझा वरील नवीनकुमार माळी यांचा प्रकाशित ब्लॉग – वैभवशाली मोडी लिपी&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://abpmajha.abplive.in/blog/blog-by-naveen-kumar-mali-on-modi-lipi|title=वैभवशाली मोडी लिपी|access-date=2018-04-21|archive-date=2018-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409165135/http://abpmajha.abplive.in/blog/blog-by-naveen-kumar-mali-on-modi-lipi|url-status=dead|website=एबीपी माझा}}&lt;/ref&gt; (मराठी)
* [http://www.ancientscripts.com/modi.html मोडी विषयक माहिती] (इंग्रजी)
* [http://mr.upakram.org/node/2347 मोडी विषयक चर्चा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220628062004/http://mr.upakram.org/node/2347 |date=2022-06-28 }}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.modinikam.com/ मराठी बाळबोध ते मोडी लिप्यांतर] 
* [http://www.modilipi.com/ मोडी लिपीवर्गांची माहिती देणारे संकेतस्थळ]
* {{Webarchiv | url=http://marathimodi.tripod.com/home.html | wayback=20040602154801 | text=मोडी लिपी शिक्षण}}
* [https://www.youtube.com/@ModiScriptOnline मोडी लिपी मोफत शिकण्याकरता YouTube चॅनेल]
* [http://www.unicode.org/charts/PDF/U11600.pdf मोडी लिपीचा युनीकोडचार्ट पिडीएफ फॉर्मॅट]

[[वर्ग:लिप्या]]
[[वर्ग:मराठी भाषा]]</text>
      <sha1>iifbja7vosezvldt01cnxdzzrcbpobw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698954</id>
      <parentid>2698953</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22103" sha1="9fpcf1heo2ktro42dp1bvniw1zvprol" xml:space="preserve">'''मोडी लिपी''' ही मराठी भाषा लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी लिपी आहे, जी महाराष्ट्र राज्यात बोलली जाणारी प्राथमिक भाषा आहे. त्याच्या उत्पत्तीसंदर्भात अनेक सिद्धांत आहेत. 
[[चित्र:Modi Varnamala.png|इवलेसे]]
२१व्या शतकातील मराठी लोकांचे असे विचार व मत आले आहे की जर मराठी भाषेची मूळ असलेली मोडी लिपी पुन्हा वापरात आणली गेली तर मराठी भाषेचा प्रभाव वाढेल. पण या विषयावर आजपर्यंत महाराष्ट्र शासनाने कोणतेही पाऊले उचलले नाही. भविष्यकाळात या विषयावर ठोस पाऊले उचलले जाईल अशी आशा व्यक्त केली जात आहे. 

== मोडी लिपी काय आहे? ==
&lt;gallery&gt;
[[चित्र:Modi script glyphs.png|इवलेसे|उजवे|मोडी वर्णमाला]]
[[चित्र:Atmarupa.jpg|चित्रपरिचय|thumb|200px|right|मोडी]] 
[[चित्र:Marathi Modi script stamp.png|thumb|भारतीय टपाल सेवेच्या माय स्टॅंप योजने अंतर्गत मोडी लिपी राखण्यास एक प्रयत्न. चित्रात 'मराठी' हे '''मोडी लिपी''' मध्ये छापले गेले आहे.]]
&lt;/gallery&gt;

'''मोडी''' ही १३व्या शतकापासून २०व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत [[मराठी]] भाषेच्या लेखनाची प्रमुख लिपी होती. [[महादेव यादव]] आणि [[रामदेव यादव]] यांच्या राज्यकालात [[इ.स. १२६०|१२६०]]-[[इ.स. १३०९|१३०९]] [[हेमाडपंत]] (खरे नांव हेमाद्रि पंडित) या प्रधानाने मोडी लिपीचा विकास केला. छपाईस अवघड असल्यामुळे मोडी लिपीचा वापर मागे पडला आणि बाळबोध ([[देवनागरी]]) लिपीचा वापर सार्वत्रिक सुरू झाला. हा वापर सक्तीने करण्याची सुरुवात ईस्ट इंडिया कंपनीच्या अधिकाऱ्यानी केली.

[[मोडी]] [[लिपी]] हात न उचलता लिहिली जाते, त्यामुळे वेगाने लिहिणे सोपे जाते. मोडीत अनेक शब्दांची लघुरुपे वापरून कमीतकमी ओळीत सारांश लिहिला जातो. मोडीतली अक्षरांची वळणे गोलाकार असतात, त्यांमध्ये देवनागरीच्या विपरीत, काना खालून वर जातो. यामुळे पुढचे अक्षर चटकन लिहिता येते. तसेच प्रत्येक अक्षराची सुरुवात आणि शेवट डोक्यावरच्या रेषेवर होते. मोडी लिपीत चिटणीसी, महादजीपंती, बिवलकरी, रानडी अशी वळणे प्रसिद्ध आहेत. पुढे घोसदार वळण येऊन त्याचा भारतातल्या इतर भागातही प्रसार झाला असे मानले जाते. असंख्य मराठी ऐतिहासिक कागदपत्रे मोडी लिपीत असून इतिहास संशोधनाकरिता मोडी जाणकारांची कमतरता भासते.

== मोडी लिपीचा इतिहास ==

{{ब्राह्मी}}
[[चित्र:सवाई माधवरावाचे मोडी पत्र.JPG|right|thumb|मोडी लिपीचा नमुना - हे पत्र सवाई माधवराव पेशवे यांनी सेनापती महादजी शिंदे यांस ३०-१२-१७८४ रोजी लिहिले होते]]मोडी लिपीच्या उगमाबद्दल अनेक मते व मतभेद आहेत. [[विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे|इतिहासाचार्य वि.का.राजवाडे]] व डॉ.भांडारकरांच्या मते हेमाडपंताने ही लिपी श्रीलंकेतून आणली, परंतु चांदोरकरांच्या मते मोडी लिपी अशोककालातील मौर्यी (ब्राह्मी) चाच एक प्रगत प्रकार आहे. वाकणकर आणि वालावलकरांच्या मते मोडी लिपी ही ब्राह्मी लिपीचाच एक प्रकार असून हात न उचलता लिहिण्याच्या तिच्या वैशिष्ट्यामुळे इतर लिपींपेक्षा वेगळी झाली आहे. मोडी लिपी श्रीलंकेतून आणली गेली असावी अथवा मौर्यी लिपीवरून विकसित झाली असावी हे म्हणणे वाकणकर आणि वालावलकर यांना मान्य नाही. [पहा: Typography Of Devanagari, १९६१, मुद्रकः महाराष्ट्र सरकार.]

मोडी लिपी महाराष्ट्रात कमीत कमी ९०० वर्षे वापरात आहे. सर्वांत जुना उपलब्ध मोडी लेख इ.स. ११८९ मधील आहे. ते पत्र पुण्याच्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या संग्रहात आहे. मोडी लिपी अल्पप्रमाणात का होईना, १९५० पर्यंत लिखाणात प्रचलित होती. शेवटच्या २-३ शतकात मोडी लिपीत अनेक फेरबदल झालेले आहेत. साधारण इ.स. १७०० च्या सुमारास चिटणिसी आणि वळणे ही पूर्णपणे प्रगत झाली व यानंतर त्यात फारसे बदल दिसून येत नाहीत. ऐतिहासिक कागदपत्रांतील मोडी लिपी क्लिष्ट आणि वाचण्यास कठीण असते.

मोडी लिपी पेशवाईकाळात अत्यंत उत्कर्षावस्थेत होती असे मानले जाते. पेशवे यांच्या दप्तरातील कागदपत्रे, दस्तऐवज पाहिले असता त्या उत्कर्षाची कल्पना येते. सुबक अक्षर, दोन ओळीतील समान अंतर, काटेकोर शुद्धलेखन हे या लेखनाचे वैशिष्ट्य. शिवाजी महाराजांचा काळ ते उत्तर पेशवाई ह्या काळांतील मोडीवाचनातून मराठी भाषेतील स्थित्यंतरे लक्षात येतात व मराठी भाषेचा प्रवास अभ्यासता येतो.

इतिहासाचार्य राजवाडे यांच्या मताप्रमाणे [[ज्ञानेश्वरी]] लिहिली जाण्याच्या काळात मोडी संकल्पना महाराष्ट्रात येत होती. याच काळात पहिले मुस्लिम आक्रमण भारतात होत होते. लिखाणाकरिता [[कागद|कागदा]]चा वापर हा मुस्लिमांनी भारतात सुरू केला असावा. 
* कारण कागज हा [[फ़ार्सी]] शब्द असून कागज या अर्थाचा संस्कृत शब्द अस्तित्वात नाही.
इतिहासाचार्य राजवाडे [[ज्ञानेश्वरी]]तील खाली नमूद केलेल्या ओव्यांचा आधार देतात.  [[देवनागरी]] [[अक्षर|अक्षरे]] आडव्या, उभ्या आणि टोकदार रेषांचा अवलंब करते त्यामुळे लिखाणाच्या हस्तलिखित प्रति बनवताना वेग कमी होतो. तर [[शिकस्त]] प्रमाणे गोलाकार व एकमेकांना जोडली जाणारी वळणे वापरून वापरली जाणारी मोडी हस्तलिखिताचा वेळ वाचवत होती. विराम चिन्हांचा वापर [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी भाषा]]शी ओळख झाल्यानंतरच भारतीय लिपींत सुरू झाला.

मराठी लेखनाबद्दल ज्ञानेश्वरांनी खालील ओळीत उल्लेख केला आहे.
 
१] हे बहु असो पंडीतु , धरुणु बालकाचा हातु,

वोळी लेहे वेगवंतु, आपणाची॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय १३,ओवी क्र.३०७)

२] सुखाची लिपी पुसिली॥ (ज्ञानेश्वरी अध्याय ३,ओवी क्र.३४६)

३] दोषांचीं लिहिलीं फाडीं॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ४,ओवी क्र.५२)

४] आखरे पुसलियाना पुसे, अर्थ जैसा॥(ज्ञानेश्वरी अध्याय ८,ओवी क्र.१७४)

* [[इ.स. १८०१]]मध्ये [[विल्यम कॅरे]] या मिशनऱ्याने [[पंडित वैजनाथ]] यांच्या मदतीने पहिला मोडी [[लिथोग्राफ]],  [[श्रीरामपूर]] [[बंगाल]]येथे बनवला.
* &quot;[[रघु भोसल्यांची वंशावळी]] &quot;,&quot; [[मराठी भाषा व्याकरण]]&quot;,&quot;[[मराठी कोष]]&quot;, &quot;[[नवा करार]] &quot;(१८०७). या ग्रंथांची मोडी लिपीत [[छपाई]] केली गेली.
* [[ए.के. प्रियोळकर]] यांनी मोडी [[छपाई]]चा [[इतिहास]] लिहिला.

मोडी लिपीचे चार कालखंडांत वर्गीकरण केले गेले आहे -
# यादवकालीन, 
#शिवकालीन,
# पेशवेकालीन आणि
# आंग्लकालीन. 
यादवकालीन मोडी लिपी लिखाणात अक्षरे एकमेकांच्या अगदीच जवळ आणि उभी काढली गेली. तीच, शिवकालीन शैलीय किंचित उजवीकडे झुकलेली दिसतात. मोडी लिपीला तिरकस वळण, अधिक वर्तुळाकार आणि सुटसुटीत अक्षरे लिहिण्याचा उपक्रम [[छत्रपती शिवाजी]] महाराजांचे चिटणीस बाळाजी आवजी यांनी सुरू केला. तोपर्यंत मोडी लिपी ही टाकाने लिहिली जात असे. असाच प्रयत्न पुढे चालू ठेवून पेशवेकालीन शैलीत मोडी अगदीच रेखीव, गोलाकार, तिरकस आणि सुटसुटीत लिहिली जाऊ लागली. पेशवेकाळातील लिखाण बोरूने होत असे. १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात इंग्रज राजवटीत फाऊंटन पेनचा वापर सुरू झाला. बोरूने जी प्रत्येक अक्षराला जाडी-रुंदी आणि टोक येत असे ते या फाऊंटन पेनच्या वापरात शक्य नसल्याने मोडी लिपी अगदीच गुंतागुंतीची आणि किचकट दिसू लागली. फाऊंटन पेनचा एकच फायदा होता तो म्हणजे त्यात शाई बराच वेळ टिकून राही. म्हणून सध्याचे मोडी लेखक फाऊंटन पेनच्या कॅलिग्राफीच्या निब्सचा वापर करतात आणि लिखाणात काही प्रमाणात पेशवेकालीन मोडी लिपीचे सौंदर्य आणण्याचा प्रयत्न करतात.

अलीकडे, कर्नाटकात ९व्या शतकातील काही आढलेले शिलालेख हे मोडी लिपीत असून त्यांत असलेली लिपी, ही मोडी लिपी शिकस्तामधून निर्माण झाली, या मताचे खंडण करतात. १०व्या शतकात “नस्तलीक” मधून “शिकस्ते” लिपी जन्मास आली. “शिकस्ता” म्हणजे “मोडकी नस्तलीक”.
यावरून स्पष्ट होते की मोडी लिपीची संकल्पना ही शिकस्तामधून आली नव्हती. कारण, महादेवराव, रामदेवराव किंवा हरपालदेवराव यादवांच्या कारकिर्दीत मराठी लोकांचा श्रीलंकेशी संपर्क आला नव्हता. मात्र मोडी लिपीचे नागरी, गुर्जरी(म्हणजे महाजनी) आणि बंगाली लिप्यांशी साधर्म्य आहे.

== मोडी वळणे ==
[[चिटणीसी]], [[महादजीपंती]], [[रानडी]].

मोडी लिपीतील असंख्य दस्तऐवज हे खाली दिलेल्या ठिकाणी संग्रहित केले आहेत.
* [[सरस्वती महाल ग्रंथालय]], [[तंजावर]], [[तामिळनाडू]]
* [[कॉनेमारा]] [[ग्रंथालय]], [[मद्रास युनिव्हर्सिटी]], [[चेन्नई]], [[तामिळनाडू]]
* [[संग्रहालय]]: [[लंडन]], [[पॅरिस]], [[नेदरलँड्स]], [[स्पेन]] वगैरे
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]] ,[[पुणे]]
* [[राजवाडे संशोधन मंडळ]], [[धुळे]]
* [[मराठी इतिहास संशोधन मंडळ]] (?)

== मोडीचे प्रशिक्षण ==

* मोडी लिपी शिकण्यासाठी केशव भिकाजी ढवळे, [[ढवळे प्रकाशन]] यांची १ ते ५ भाग असलेली पुस्तके उपलब्ध आहेत.
* 'तुम्हीच मोडी शिका' या नावाचे [[डायमंड पब्लिकेशन]]चे पुस्तक  - ह्या पुस्तकात निरनिराळे मोडी दस्तऐवज छापलेले आहेत.
*'''मोडी लिपी शिका सरावातून''' हे पुस्तक मोडी लिपी प्राथमिक प्रशिक्षणासाठी उपयुक्त आहे. पुस्तकात मराठी व इंग्लिश भाषेत माहिती दिली आहे. पुस्तकामध्ये आधुनिक कालखंडातील योग्य फॉंटचा वापर करून लेखन सरावासाठी कित्ता दिला आहे.
* [[जागतिक मोडी लिपी प्रसार समिती]], [[मुंबई]] येथे मोडीचे प्रगत वर्ग घेतले जातात.
* [[भारत इतिहास संशोधक मंडळ]], [[पुणे]] येथे मोडीचे वर्ग घेतले जातात.
*  [[महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभाग|महाराष्ट्र राज्य पुरातत्त्व विभागाद्वारे]] दरवर्षी उन्हाळ्यात, मोडी लिपीच्या प्रशिक्षणाची ८ ते १५ दिवसांची कार्यशाळा घेतली जाते. या कार्यशाळेत मोडी लिपीच्या लेखन-वाचनाची तसेच शिवकालीन आणि पेशवेकालीन व्यवहार पद्धतीची माहिती (कागदपत्रांचे वाचन करण्यासाठी आवश्यक अशा संदर्भांसकट) करून देण्यात येते. प्रशिक्षणाच्या शेवटी परीक्षा असून ती उत्तीर्ण झाल्यावर प्रमाणपत्र मिळते.

* इंटरनेटवर मोडी लिपीच्या संगणकावर वापराकरिता [[मोडी शाहू]], [[मराठी कर्सिव]], [[श्री मोडी]], [[मोडी कस्तुरे]] आणि [[नोटो सॅन्स मोडी]] अशा विविध प्रकारचे फॉन्ट बनविण्यात आले आहेत

==मोडी लिपीचे संमेलन==
दि. १० मे २०२६ रोजी दादरच्या छत्रपती शिवाजी महाराज नाट्यमंदिराच्या राजर्षी शाहू सभागृहात पहिले मोडी लिपी संमेलन संपन्न झाले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=gKPM3x1urbA&amp;t=329s|title=Modi Script : How to revive the golden heritage of Marathi Language?|website=MahaMTB|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.modinikam.com/ मराठी बाळबोध ते मोडी लिप्यांतर] 
* [http://www.modilipi.com/ मोडी लिपीवर्गांची माहिती देणारे संकेतस्थळ]
* {{Webarchiv | url=http://marathimodi.tripod.com/home.html | wayback=20040602154801 | text=मोडी लिपी शिक्षण}}
* [https://www.youtube.com/@ModiScriptOnline मोडी लिपी मोफत शिकण्याकरता YouTube चॅनेल]
* [http://www.unicode.org/charts/PDF/U11600.pdf मोडी लिपीचा युनीकोडचार्ट पिडीएफ फॉर्मॅट]

[[वर्ग:लिप्या]]
[[वर्ग:मराठी भाषा]]</text>
      <sha1>9fpcf1heo2ktro42dp1bvniw1zvprol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जालिंदरनाथ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23076</id>
    <revision>
      <id>2698770</id>
      <parentid>2316612</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsrprj</username>
        <id>156475</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Cr</comment>
      <origin>2698770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5687" sha1="s1nh46tl0faddoz1h30ijf1aekq6g8e" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट चळवळ चरित्र
| नाव = चैतन्य श्री जालिंदरनाथ महाराज जी
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| गुरू   =श्रीगुरू दत्तात्रेय 
| जन्मस्थान =सोमयज्ञ (हस्तिनापूर)
| संजीवन समाधी =यावळवाडी
| संप्रदाय = नाथ संप्रदाय
| पंथ   = पाव
| पत्रकारिता लेखन = 
| पुरस्कार = महायोगी
| स्मारके = गर्भगिरी (यावलवाडी)
| धर्म = हिंदू धर्म|हिंदू 
| तपस्या =बद्रीनाथ,केदारनाथ,प.बंगाल,जालोर
| मुख्य शिष्य =कानिफनाथ,गोपीचंद,टिणटीणिनाथ 
| स्वाक्षरी चित्र = 
}}
श्री चैतन्य जालिंदरनाथांचा जन्म सोमयज्ञा मधून झाला आहे हस्तिनापुराचा राजा ब्रिहद्रव सोमयज्ञ करीत असताना त्या त्या यज्ञ मध्ये ऋषी मुनींनी विभूती घेण्यासाठी हाथ टाकला तर त्यात त्यांना एक मुलाचे पाय लागले व त्यांनी त्या मुलाला बाहे काढले अश्या प्रकारे चैतन्य जालिंदर नाथांचा जन्म झाला&lt;ref name=&quot;सत्यप्रकाश&quot;&gt;{{cite book |last1=प्रकाश |first1=सत्य |title=प्राचीन भारत में रसायन का विकास |date=1960 |publisher=Subodh Pocket Books |isbn=978-81-85134-06-2 |url=https://books.google.co.in/books?id=GnAPjKdM_OMC&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;lpg=PA305&amp;dq=jalandharnath&amp;hl=hi&amp;pg=PA305#v=onepage&amp;q=jalandharnath&amp;f=false |language=hi}}&lt;/ref&gt; 

त्याच्या जन्माची कथा अशी आहे की आदिनाथ शिव शंकराचं तिसऱ्या नेत्रात अग्नी त्या यज्ञ कुंडा मध्ये सामावला आणि त्या मध्ये अंतरिक्ष नारायणा ने प्रवेश केला त्यातून जालिंदर नाथ प्रकट झाले अग्नितून प्रकट झाले म्हणून त्यांना अग्नी देवाचे पुत्र असे म्हणतात अग्निदेवाचा प्रसाद म्हणून त्या राजाने त्याचा सांभाळ केला जालिंदर नाथ 12 वर्षाचे झोके असता त्यांचे मन संसारात त्या राजवाड्यात लागेल म्हणूनते घर सोडून निघून आले  घर सोडून आल्यावर ते राणा वनात फिरत असताना ते एक वनात थांबले व त्याच वेळेस तेथे वणवा लागला व संपूर्ण जंगलाला आग लागली सगळी कडे अग्नी पसरला त्या वनव्यातून जालिंदर नाथ इकडे तिकडे पळत असतांना अग्नी देवाचे लक्ष जालिंदर नाथ वरती पडले आणि त्याच वेळेस अग्नी देवाला त्यांची ओळख पटली व त्यांनी ओळखले की हा तर आपलाच पुत्र आहे पिता पुत्रा ची भेट झाली त्या नंतर अग्निदेवाने त्यांना गुरू दत्तात्रेय याच्या कडे आणले व जालिंदर नाथांना दीक्षा द्यावी असा अनुग्रह केला । अग्नी देवाच्या म्हणण्यानुसार गुरू दत्तने जालिंदर नाथान दीक्षा दिला सर्व विद्या, मंत्र, तंत्र, सिद्धी दिल्या व बद्रीनाथ येथे तपास बसविले.

जालिंदर नाथ हे कानिफनाथ महाराजांचे गुरू आहेत

नाथांची संजीवनी समाधी बीड जिल्यातील येवलवाडी येथे आहे,

नगर-शिरूर-बीड रोड वरती रायमोहा या गावा मधून प्रवेश करून येवल वाडी येथे जाता येते

{{नवनाथ}}
{{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}}
[[वर्ग:नाथ संप्रदाय]]
[[वर्ग:नाथ संप्रदायातील व्यक्ती]]</text>
      <sha1>s1nh46tl0faddoz1h30ijf1aekq6g8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिलान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29723</id>
    <revision>
      <id>2698771</id>
      <parentid>2697778</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नवीन विभागांची भर</comment>
      <origin>2698771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5224" sha1="a2l7c81twcpm685qq4hrb5fegbi9i6r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट शहर
| नाव = मिलान
| स्थानिक = Milano
| चित्र =
| ध्वज = Flag of Milan.svg
| चिन्ह =CoA Città di Milano.svg
| नकाशा१ = इटली
| देश = इटली
| प्रदेश = [[लोंबार्दीया]]
| प्रांत = [[मिलान (प्रांत)|मिलान]]
| स्थापना = 
| महापौर = 
| क्षेत्रफळ = १८१.७६
| उंची = ३९०
| लोकसंख्या = १३,३८,४३६
| घनता = ७,४००
| वेळ = [[मध्य युरोपीय प्रमाणवेळ]]
| वेब = 	[http://www.comune.milano.it/ comune.milano.it]
|latd= 45 |latm= 27 |lats= 51 |latNS= N
|longd= 09 |longm= 11 |longs= 25 |longEW= E
}}

'''मिलान''' किंवा '''मिलानो''' ({{lang-it|Milano}}, {{ध्वनी-मदतीविना|It-Milano.ogg}}) ही [[इटली]] देशाच्या [[लोंबार्दीया]] [[इटलीचे प्रदेश|प्रदेशाची]] राजधानी व इटलीमधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर ([[रोम]]नंतर) आहे. हे शहर उत्तर इटलीमध्ये वसलेले असून मिलान महानगर शहराचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.

== इतिहास ==

== भूगोल ==

== लोकसंख्या ==

== अर्थव्यवस्था ==

== संस्कृती ==

== पर्यटन ==

== वाहतूक ==

== क्रीडा ==

== शिक्षण ==

&lt;!--
==चित्र दालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Arcoolimpicotorino2006.JPG|[[विसावे हिवाळी ऑलिंपिक खेळ|२००६ ऑलिंपिक]]साठी उभारलेली कमान
चित्र:Mole Antonelliana01 2009-06-18.jpg|मोल आंतोनेलियाना
File:Duomo Torino.jpg|तोरिनो [[प्रमुख चर्च]]
File:Basilica di Superga.jpg|बासिलिका दे सुपेर्गा
File:PalazzoMadamaNotte.jpg|पलाझ्झो मादामा
File:ScalonePalazzoMadamaTorino.JPG
File:Torino-PalazzoCarignanoFronte.jpg|पालाझ्झो कारिग्नानो
File:Palazzo Carignano (Turin) facade.jpg
&lt;/gallery&gt;

==जुळी शहरे==
जगातील खालील शहरांसोबत मिलानचे सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत.&lt;ref name=&quot;ct-tc&quot;&gt;[http://www.comune.torino.it/relint/inglese/index.shtml Turin City Hall – International Affairs] {{En icon}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
* {{Flag icon|France}} [[चांबेरी]]
* {{Flag icon|Germany}} [[क्योल्न]]
* {{Flag icon|Luxembourg}} [[लक्झेंबर्ग]]
* {{Flag icon|UK}} [[ग्लासगो]]
* {{Flag icon|Belgium}} [[लीज]]
* {{Flag icon|France}} [[लील]]
* {{Flag icon|Netherlands}} [[रॉटरडॅम]]
* {{Flag icon|Albania}} [[तिराना]]&lt;ref name=&quot;International relations&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |शीर्षक=Twinning Cities: International Relations (NB Turin is listed as 'Consiglio Comunale di Torino')|accessdate=23 June 2009 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag icon|Russia}} [[वोल्गोग्राद]]&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.volgadmin.ru/en/Municipality/FriendlyRelationship.aspx|शीर्षक= Friendly relationship|accessdate= 5 may 2011|publisher= volgadmin.ru}}&lt;/ref&gt;
* {{Flag icon|Brazil}} [[काम्पो ग्रांदे]]
* {{Flag icon|Argentina}} [[कोर्दोबा, आर्जेन्टिना|कोर्दोबा]]
* {{Flag icon|United States}} [[डेट्रॉईट]]
* {{Flag icon|Guatemala}} [[शेला, ग्वातेमाला|शेला]]
* {{Flag icon|United States}} [[सॉल्ट लेक सिटी]]
* {{Flag icon|Palestine}} [[गाझा]]
* {{Flag icon|Israel}} [[हैफा]]
* {{Flag icon|Japan}} [[नागोया]]
* {{Flag icon|People's Republic of China}} [[शेनयांग]]
|} --&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
*[[इटलीमधील शहरांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
*[http://www.comune.milano.it/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }}
*{{wikivoyage|Milan|मिलान}}
{{कॉमन्स|Milan|मिलान}}

[[वर्ग:इटलीमधील शहरे]]
[[वर्ग:मिलान]]
[[वर्ग:लोंबार्दिया प्रदेश]]</text>
      <sha1>a2l7c81twcpm685qq4hrb5fegbi9i6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अक्राणी तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32023</id>
    <revision>
      <id>2698976</id>
      <parentid>2669900</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dineshpawara09</username>
        <id>185939</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>स्थानिक नागरिक असल्याने प्रमाण भाषेतील शब्द वापरले.</comment>
      <origin>2698976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12068" sha1="pdp0pnqdj4zisxzthl93ohvoofrdhwm" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = अक्राणी महाल
|इतर_नाव                  = धडगाव
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्र राज्य 
|अक्षांश = 21.824237|अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद =
|रेखांश= 74.216874|रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = शाहादा ,नंदुरबार
|प्रांत                      = सातपुडा प्रदेश
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = लोकल आदिवासी भाषा , भील ( पावरी, नोयारी )
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          =अक्कलकुवा मतदार संघ 1 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = {{PAGENAME}}
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = {{PAGENAME}}
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   =425414 
|आरटीओ_कोड                = MH 39
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|लोकसंख्या_क्रमांक=}}

15 ऑगस्ट 1958 रोजी सातपुडा प्रदेशातील अक्राणी तालुका ग्रामदानी तालुका म्हणुन जाहिर झाला होता. 
'''{{PAGENAME}}''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] ऐक आदिवासी  तालुका आहे.
==तालुक्यातील गावे==
#[[आचपा]] 
#[[आकवणी]] 
#[[आमला (अक्राणी)]]
#[[अंबारी]] 
#[[असली (अक्राणी)]] 
#[[अस्तंबा]] 
#[[अस्तंबा जंगल]] 
#[[आट्टी]] 
#[[भाबरी]] 
#[[बादल]] 
#[[भामणे]] 
#[[भानोली]] 
#[[भारड (अक्राणी)]] 
#[[भोगावडे बुद्रुक]] [[भोगावडे खुर्द]] 
#[[भुजगाव]] 
#[[भुशा]] 
#[[बिजरी]] [[बिलबारपाडा]] 
#[[बिलगाव]] 
#[[बोडाळा]] 
#[[बोरी (अक्राणी)]] 
#[[बोरसिसा]] 
#[[बोरवण]] 
#[[चांदसैली(अक्राणी)]] 
#[[छपरी]] 
#[[छिनळकुवा|छिनालकुवा (सूर्यपुर)]]
#[[चिखली (अक्राणी)]] 
#[[चिंचकाठी]] 
#[[चिप्पळ|चिप्पल]]
#[[चितखेडी]] 
#[[चित्तर (अक्राणी)]] 
#[[चित्तरजंगल]] 
#[[चोंडवाडे बुद्रुक|चोंदवाडे बुद्रुक]]
#[[चोंडवाडे खुर्द|चोंदवाडे खुर्द]]
#[[चुलवड]] 
#[[धडगाव]]
#[[धानजे बुद्रुक|धनाजे बुद्रुक]]
#[[धानजे खुर्द|धनाजे खुर्द]]
#[[डोमखेडी]] 
#[[दुत्ताळ]] 
#[[गौऱ्या]] 
#[[गेंदा]] 
#[[घाटळी|घाटली (धावडघाट)]]
#[[गोरांबा]]
#[[गोराडी]] 
#[[हरणखुरी (अक्राणी)]] 
#[[हातधुई]] 
#[[जलोळा]] 
#[[जामनवाही]] 
#[[जापी]] 
#[[जारळी]] 
#[[जुगणी]] 
#[[जुनाणा]] 
#[[काकरदा]]
#[[काकरपाटी]]
#[[कालीबेल (धडगाव)|कालीबेल]]
#[[कामोद (अक्राणी)]] 
#[[कामोद बुद्रुक]] 
#[[कामोद खुर्द]] 
#[[कात्रा]] 
#[[कात्री (अक्राणी)]] 
#[[कात्रीजंगल]] 
#[[केळा बुद्रुक]] 
#[[केळा खुर्द]] 
#[[केळापाणी]] 
#[[केळी (अक्राणी)]] 
#[[केळीमोजरा]] 
#[[खडकाळे बुद्रुक]] 
#[[खडकाळे खुर्द]] 
#[[खडकी (अक्राणी)]] 
#[[खडक्या]] 
#[[खामला]]
#[[खाणबारा]] 
#[[खर्डा (अक्राणी)]] 
#[[खरडी बुद्रुक]] 
#[[खरडी खुर्द]] 
#[[खडवड]]
#[[खुंटामोडी]] 
#[[खुशगव्हाण]] 
#[[खुटवाडा]] 
#[[कुकलट]]
#[[कुकतर]] 
#[[कुंभारी (अक्राणी)]] 
#[[कुंदळ (अक्राणी)]] 
#[[कुंड्या]] 
#[[कुसुमवेरी]] 
#[[कुवंरखेत]]
#[[लेखाडा]] 
#[[माकडकुंड]] 
#[[माकतरझिरा]] 
#[[माळ (अक्राणी)]] 
#[[मांडवी बुद्रुक (अक्राणी)]] 
#[[मांडवी खुर्द (अक्राणी)]] 
#[[माणखेडी बुद्रुक|मनखेडी बुद्रुक]]
#[[माणखेडी खुर्द|मनखेडी खुर्द]]
#[[माणवणी बुद्रुक]] 
#[[माणवणी खुर्द]] 
#[[मोजरा]] 
#[[मोखबुद्रुक]] 
#[[मोखखुर्द]] 
#[[मुंदळगाव]] 
#[[मुंदलवड]] 
#[[नळगव्हाण]] 
#[[नांदळवड|नंदलवड]]
#[[नवेगाव (अक्राणी)]] 
#[[निगडी (अक्राणी)|निगदी (अक्राणी)]]
#[[निमगव्हाण (अक्राणी)]] 
#[[निमखेडी]] 
#[[पाडली (अक्राणी)|पाडळी (अक्राणी)]]
#[[पाडामुंड|पाडामुंद]]
#[[पालखा]] 
#[[पानबारी]] 
#[[पौळा]] 
#[[फलाई]]
#[[पिंपळबारी]] 
#[[पिंपळचोप]] 
#[[पिंपरी (अक्राणी)]] 
#[[राडीकलम]] 
#[[राजबर्डी]] 
#[[रामसळा]] 
#[[रोषमाळ बुद्रुक]]
#[[रोषमाळ खुर्द]]
#[[सादरी]] 
#[[सावऱ्या]] 
#[[सावऱ्यादिगर]] 
#[[शेलडा]] 
#[[शेळगाडा]] 
#[[शेळकुई|शेलकुवी]]
#[[शिक्का]] 
#[[सिंदीदिगर]] 
#[[सिंदवणी]] 
#[[सिरसणी]] 
#[[सिसा]] 
#[[सोमाणे]] 
#[[सोनबुद्रुक]] 
#[[सोनखुर्द]] 
#[[सुरूंग]] 
#[[सुरवणी]] 
#[[तलाई]] 
#[[तेलखेडी]] 
#[[टेंबला (अक्राणी)]] 
#[[टेंभुर्णी (अक्राणी)]] 
#[[ठुवणी]] 
#[[तिनसमाळ]] 
#[[तोरणमाळ]] 
#[[त्रिशुल]] 
#[[उडदया]]
#[[उखळीआंबा]] 
#[[उमराणी बुद्रुक]]
#[[उमराणी खुर्द]]
#[[वडफळ्या]]
#[[वाहवणी]] 
#[[वाळीआंबा]] 
#[[वाळवळ|वलवाल]]
#[[वरखेडी बुद्रुक]] 
#[[वरखेडी खुर्द]] 
#[[वावी (अक्राणी)]] 
#[[वेलखेडी]] 
#[[वारवळी]] 
#[[झुम्माड]]

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
==लोकजीवन==
==तोरणमाळ,==
==नागरी सुविधा==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
#https://transport.maharashtra.gov.in/


{{विस्तार}}
{{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>pdp0pnqdj4zisxzthl93ohvoofrdhwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००७ तुर्की ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45986</id>
    <revision>
      <id>2698964</id>
      <parentid>1240455</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <origin>2698964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14653" sha1="7dlsfkdw13izv45bfr423y224a3keym" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ५
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२७.४८८
| १:२७.०३९
| '''१:२७.३२९'''
| १
|-
! २
| २
| {{flagicon|United Kingdom}} [[लुईस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| १:२७.५१३
| १:२६.९३६
| १:२७.३७३
| २
|-
! ३
| ६
| {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| '''१:२७.२९४'''
| १:२६.९०२
| १:२७.५४६
| ३
|-
! ४
| १
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| १:२७.३२८
| '''१:२६.८४१'''
| १:२७.५७४
| ४
|-
! ५
| १०
| {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२७.९९७
| १:२७.२५३
| १:२७.७२२
| ५
|-
! ६
| ९
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.०९९
| १:२७.२५३
| १:२८.०३७
| ६
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Finland}} [[हेइक्की कोव्हालेनेन]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.१२७
| १:२७.०३९
| १:२८.४९१
| ७
|-
! ८
| १६
| {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.२७५
| १:२७.७५०
| १:२८.५०१
| ८
|-
! ९
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.३१८
| १:२७.८०१
| १:२८.७४०
| ९
|-
! १०
| ३
| align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.३१३
| १:२७.८८०
| १:२९.३२२
| १०
|-
! ११
| २३
| {{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेव्हिडसन]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.३०४
| १:२८.००२
| 
| ११
|-
! १२
| १५
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.५००
| १:२८.०१३
| 
| १२
|-
! १३
| १४
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.३९५
| १:२८.१००
| 
| १३
|-
! १४
| ८
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.७९२
| १:२८.१८८
| 
| २२{{ref|qual1|१}}
|-
! १५
| ७
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.३७३
| १:२८.२२०
| 
| २१{{ref|qual2|२}}
|-
! १६
| १७
| {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.३६०
| १:२८.३९०
| 
| १४
|-
! १७
| १८
| {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]]
| [[स्कुदेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२८.७९८
| 
| 
| १५
|-
! १८
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.८०९
| 
| 
| १६
|-
! १९
| २२
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.९५३
| 
| 
| १७
|-
! २०
| १९
| {{flagicon|Germany}} [[सेबॅस्टियन व्हेटेल]]
| [[स्कुदेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.४०८
| 
| 
| १८
|-
! २१
| २०
| {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.८६१
| 
| 
| १९
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:३१.४७९
| 
| 
| २०
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2007 FORMULA 1 Petrol Ofisi Turkish Grand Prix - Qualifying |url=http://www.formula1.com/results/season/2007/781/6435/ |work=Formula1.com |publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]] |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031162013/http://www.formula1.com/results/season/2007/781/6435/ |archive-date=31 October 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

;टीपा:
*{{note|qual1|१}} – शर्यतीपूर्वी इंजिन बदलल्यामुळे [[रुबेन्स बारिकेला]]ला १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Barrichello also changes engine |publisher=autosport.com |date=2007-08-26 |url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/61799|access-date=2007-08-26| archive-url= https://web.archive.org/web/20070930181736/http://www.autosport.com/news/report.php/id/61799| archive-date= 30 September 2007 | url-status= live|language=en}}&lt;/ref&gt;
*{{note|qual2|२}} – पात्रता फेरीनंतर इंजिन बदलल्यामुळे [[जेन्सन बटन]]ला १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Button to start last after engine change |publisher=ITV F1 |date=2007-08-25 |url=http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=40438 |access-date=2007-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070827150749/http://www.itv-f1.com/News_Article.aspx?PO_ID=40438 |archive-date=2007-08-27 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५ || {{flagicon|Brazil}} ''[[फिइलिपे मास्सा]]'' || ''[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| ५८
| १:२६:४२.१६१
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ६ || {{flagicon|Finland}} ''[[किमी रायकोनेन]]'' || ''[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| ५८
| +२.२७५
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| १ || {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]'' || ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]''
| ५८
| +२६.१८१
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ९ || {{flagicon|Germany}} ''[[निक हाइडफेल्ड]]'' || ''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]''
| ५८
| +३९.६७४
| ६
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| २ || {{flagicon|UK}} ''[[लुईस हॅमिल्टन]]'' || align=&quot;center&quot; nowrap | ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]''
| ५८
| +४५.०८५
| २
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ४ || {{flagicon|Finland}} ''[[हेइक्की कोव्हालेनेन]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| ५८
| +४६.१६९
| ७
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| १६ || {{flagicon|Germany}} ''[[निकोलस रोसबर्ग]]'' || ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| ५८
| +५५.७७८
| ८
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| १० || {{flagicon|Poland}} ''[[राबर्ट कुबिका]]'' || ''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]''
| ५८
| +५६.७०७
| ५
| ''१''
|-
! ९
| ३ || align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ५८
| +५९.४९१
| १०
|
|-
! १०
| १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ५८
| +१:११.००९
| १३
|
|-
! ११
| १७ || {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ५८
| +१:१९.६२८
| १४
|
|-
! १२
| ११ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ५७
| +१ लॅप
| १६
|
|-
! १३
| ७ || {{flagicon|UK}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ५७
| +१ लॅप
| २१
|
|-
! १४
| २३ || {{flagicon|UK}} [[अँथनी डेव्हिडसन]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ५७
| +१ लॅप
| ११
|
|-
! १५
| १८ || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुदेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५७
| +१ लॅप
| १५
|
|-
! १६
| १२ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ५७
| +१ लॅप
| ९
|
|-
! १७
| ८ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ५७
| +१ लॅप
| २२
|
|-
! १८
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ५७
| +१ लॅप
| १७
|
|-
! १९
| १९ || {{flagicon|Germany}} [[सेबॅस्टियन व्हेटेल]] || [[स्कुदेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५७
| +१ लॅप
| १८
|
|-
! २०
| २१ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५६
| +२ लॅप्स
| २०
|
|-
! २१
| २० || {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुदेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५३
| align=&quot;center&quot; nowrap | इंधनाचा दाब
| १९
|
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ९
| हायड्रोलिक्स
| १२
|
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2007 FORMULA 1 Petrol Ofisi Turkish Grand Prix - Race |url=http://www.formula1.com/results/season/2007/781/ |work=Formula1.com |publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]] |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228113626/http://www.formula1.com/results/season/2007/781/ |archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील खेळ]]</text>
      <sha1>7dlsfkdw13izv45bfr423y224a3keym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००६ तुर्की ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45987</id>
    <revision>
      <id>2698969</id>
      <parentid>1240445</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14824" sha1="rip369avdhdoix5yd9jtha2kyhixbt7" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
[[संचिका:Christijan Albers 2006 Turkey (crop).jpg|अंगठारूप|इंजिन बदलल्यामुळे [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]ची १० स्थाने घसरण झाली.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| '''१:२७.३०६'''
| १:२७.०५९
| '''१:२६.९०७'''
| १
|-
! २
| ५ || {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२७.३८५
| '''१:२५.८५०'''
| १:२७.२८४
| २
|-
! ३
| १ || {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.८६१
| १:२६.९१७
| १:२७.३२१
| ३
|-
! ४
| २ || {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.१७५
| १:२७.३४६
| १:२७.५६४
| ४
|-
! ५
| ७ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२७.६६८
| १:२७.०६२
| १:२७.५६९
| १५{{ref|1|१}}
|-
! ६
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२००
| १:२७.२५१
| १:२७.७८५
| ५
|-
! ७
| १२ || {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.२२२
| १:२६.८७२
| १:२७.७९०
| ६
|-
! ८
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.२३६
| १:२७.२०२
| १:२७.८६६
| ७
|-
! ९
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२१२
| १:२७.४०५
| १:२८.१६७
| ८
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.३०७
| १:२७.६०८
| १:२९.४३६
| ९
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२८.२७१
| १:२७.८५२
| 
| १०
|-
! १२
| ४ || {{flagicon|Spain}} [[पेड्रो दे ला रोसा]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.४०३
| १:२७.८९७
| 
| ११
|-
! १३
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.५४९
| १:२७.९७३
| 
| १२
|-
! १४
| ११ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.४११
| १:२८.२५७
| 
| १३
|-
! १५
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.८८९
| १:२८.३८६
| 
| १४
|-
! १६
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.०२१
| १:२८.६३९
| 
| २२{{ref|1|१}}
|-
! १७
| १४ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.१३६
| 
| 
| १६
|-
! १८
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.१५८
| 
| 
| १७
|-
! १९
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.२५०
| 
| 
| १८
|-
! २०
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.९०१
| 
| 
| १९
|-
! २१
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.६०७
| 
| 
| २०
|-
! २२
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.८५०
| 
| 
| २१
|-
! colspan=&quot;8&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |title=Turkish GP - Saturday - Qualifying Session 1 Report |publisher=GrandPrix.com |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002226/http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_qualify.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Qualifying Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
* {{note|1|१}} – इंजिन बदलल्यामुळे [[राल्फ शुमाकर]] आणि [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] या दोघांना १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} ''[[फिइलिपे मास्सा]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| १:२८:५१.०८२
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १ || {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +५.५७५
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ५ || {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५.६५६
| २
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १२ || {{flagicon|UK}} ''[[जेन्सन बटन]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१२.३३४
| ६
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ४ || {{flagicon|Spain}} ''[[पेड्रो दे ला रोसा]]'' || ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४५.९०८
| ११
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| २ || {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४६.५९४
| ४
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| ७ || {{flagicon|Germany}} ''[[राल्फ शुमाकर]]'' || ''[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५९.३३७
| १५
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| ११ || {{flagicon|Brazil}} ''[[रुबेन्स बारिकेला]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१:००.०३४
| १३
| ''१''
|-
! ९
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| १२
| 
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| ९
| 
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १०
| 
|-
! १२
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| ८
| 
|-
! १३
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १७
| 
|-
! १४
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५६
| +२ लॅप्स
| ५
| 
|-
! १५
| १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५५
| गिअरबॉक्स
| १६
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ४६
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| 
|-
! {{abbr|अवर्गी|अवर्गीकृत}}
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४१
| +१७ लॅप्स
| २१
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| २५
| पाणी गळती
| १४
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| २३
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २०
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| १२
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Michelin}}
| १
| अपघात
| ७
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ०
| अपघात
| १९
| 
|-
! colspan=&quot;9&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_archive.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Race Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

&lt;small&gt;नोंद: [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]ने शर्यतीचे ९०% पेक्षा जास्त अंतर पूर्ण केल्यामुळे त्याला वर्गीकृत करण्यात आले, तर [[ताकुमा सातो]] ९०% अंतर पूर्ण न करू शकल्याने त्याला अवर्गीकृत ठेवण्यात आले.&lt;/small&gt;

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>rip369avdhdoix5yd9jtha2kyhixbt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698970</id>
      <parentid>2698969</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पात्रता फेरी */</comment>
      <origin>2698970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14818" sha1="1xry0859x2ydhm9bpboc9dge3h9xjg0" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
[[संचिका:Christijan Albers 2006 Turkey (crop).jpg|इवलेसे|इंजिन बदलल्यामुळे [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]ची १० स्थाने घसरण झाली.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| '''१:२७.३०६'''
| १:२७.०५९
| '''१:२६.९०७'''
| १
|-
! २
| ५ || {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२७.३८५
| '''१:२५.८५०'''
| १:२७.२८४
| २
|-
! ३
| १ || {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.८६१
| १:२६.९१७
| १:२७.३२१
| ३
|-
! ४
| २ || {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.१७५
| १:२७.३४६
| १:२७.५६४
| ४
|-
! ५
| ७ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२७.६६८
| १:२७.०६२
| १:२७.५६९
| १५{{ref|1|१}}
|-
! ६
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२००
| १:२७.२५१
| १:२७.७८५
| ५
|-
! ७
| १२ || {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.२२२
| १:२६.८७२
| १:२७.७९०
| ६
|-
! ८
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.२३६
| १:२७.२०२
| १:२७.८६६
| ७
|-
! ९
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२१२
| १:२७.४०५
| १:२८.१६७
| ८
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.३०७
| १:२७.६०८
| १:२९.४३६
| ९
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२८.२७१
| १:२७.८५२
| 
| १०
|-
! १२
| ४ || {{flagicon|Spain}} [[पेड्रो दे ला रोसा]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.४०३
| १:२७.८९७
| 
| ११
|-
! १३
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.५४९
| १:२७.९७३
| 
| १२
|-
! १४
| ११ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.४११
| १:२८.२५७
| 
| १३
|-
! १५
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.८८९
| १:२८.३८६
| 
| १४
|-
! १६
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.०२१
| १:२८.६३९
| 
| २२{{ref|1|१}}
|-
! १७
| १४ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.१३६
| 
| 
| १६
|-
! १८
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.१५८
| 
| 
| १७
|-
! १९
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.२५०
| 
| 
| १८
|-
! २०
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.९०१
| 
| 
| १९
|-
! २१
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.६०७
| 
| 
| २०
|-
! २२
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.८५०
| 
| 
| २१
|-
! colspan=&quot;8&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |title=Turkish GP - Saturday - Qualifying Session 1 Report |publisher=GrandPrix.com |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002226/http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_qualify.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Qualifying Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
* {{note|1|१}} – इंजिन बदलल्यामुळे [[राल्फ शुमाकर]] आणि [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] या दोघांना १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} ''[[फिइलिपे मास्सा]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| १:२८:५१.०८२
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १ || {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +५.५७५
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ५ || {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५.६५६
| २
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १२ || {{flagicon|UK}} ''[[जेन्सन बटन]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१२.३३४
| ६
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ४ || {{flagicon|Spain}} ''[[पेड्रो दे ला रोसा]]'' || ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४५.९०८
| ११
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| २ || {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४६.५९४
| ४
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| ७ || {{flagicon|Germany}} ''[[राल्फ शुमाकर]]'' || ''[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५९.३३७
| १५
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| ११ || {{flagicon|Brazil}} ''[[रुबेन्स बारिकेला]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१:००.०३४
| १३
| ''१''
|-
! ९
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| १२
| 
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| ९
| 
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १०
| 
|-
! १२
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| ८
| 
|-
! १३
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १७
| 
|-
! १४
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५६
| +२ लॅप्स
| ५
| 
|-
! १५
| १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५५
| गिअरबॉक्स
| १६
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ४६
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| 
|-
! {{abbr|अवर्गी|अवर्गीकृत}}
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४१
| +१७ लॅप्स
| २१
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| २५
| पाणी गळती
| १४
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| २३
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २०
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| १२
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Michelin}}
| १
| अपघात
| ७
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ०
| अपघात
| १९
| 
|-
! colspan=&quot;9&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_archive.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Race Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

&lt;small&gt;नोंद: [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]ने शर्यतीचे ९०% पेक्षा जास्त अंतर पूर्ण केल्यामुळे त्याला वर्गीकृत करण्यात आले, तर [[ताकुमा सातो]] ९०% अंतर पूर्ण न करू शकल्याने त्याला अवर्गीकृत ठेवण्यात आले.&lt;/small&gt;

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>1xry0859x2ydhm9bpboc9dge3h9xjg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698971</id>
      <parentid>2698970</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पात्रता फेरी */</comment>
      <origin>2698971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14815" sha1="n2za94q280xc6u122tsqmf04fb4towc" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
[[चित्र:Christijan Albers 2006 Turkey (crop).jpg|इवलेसे|इंजिन बदलल्यामुळे [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]ची १० स्थाने घसरण झाली.]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| '''१:२७.३०६'''
| १:२७.०५९
| '''१:२६.९०७'''
| १
|-
! २
| ५ || {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]] || [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२७.३८५
| '''१:२५.८५०'''
| १:२७.२८४
| २
|-
! ३
| १ || {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.८६१
| १:२६.९१७
| १:२७.३२१
| ३
|-
! ४
| २ || {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२८.१७५
| १:२७.३४६
| १:२७.५६४
| ४
|-
! ५
| ७ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२७.६६८
| १:२७.०६२
| १:२७.५६९
| १५{{ref|1|१}}
|-
! ६
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२००
| १:२७.२५१
| १:२७.७८५
| ५
|-
! ७
| १२ || {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.२२२
| १:२६.८७२
| १:२७.७९०
| ६
|-
! ८
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.२३६
| १:२७.२०२
| १:२७.८६६
| ७
|-
! ९
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:२८.२१२
| १:२७.४०५
| १:२८.१६७
| ८
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.३०७
| १:२७.६०८
| १:२९.४३६
| ९
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२८.२७१
| १:२७.८५२
| 
| १०
|-
! १२
| ४ || {{flagicon|Spain}} [[पेड्रो दे ला रोसा]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२८.४०३
| १:२७.८९७
| 
| ११
|-
! १३
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.५४९
| १:२७.९७३
| 
| १२
|-
! १४
| ११ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:२८.४११
| १:२८.२५७
| 
| १३
|-
! १५
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.८८९
| १:२८.३८६
| 
| १४
|-
! १६
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.०२१
| १:२८.६३९
| 
| २२{{ref|1|१}}
|-
! १७
| १४ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.१३६
| 
| 
| १६
|-
! १८
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.१५८
| 
| 
| १७
|-
! १९
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.२५०
| 
| 
| १८
|-
! २०
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२९.९०१
| 
| 
| १९
|-
! २१
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.६०७
| 
| 
| २०
|-
! २२
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.८५०
| 
| 
| २१
|-
! colspan=&quot;8&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |title=Turkish GP - Saturday - Qualifying Session 1 Report |publisher=GrandPrix.com |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002226/http://www.grandprix.com/race/r764q1report.html |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_qualify.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Qualifying Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
* {{note|1|१}} – इंजिन बदलल्यामुळे [[राल्फ शुमाकर]] आणि [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] या दोघांना १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ६ || {{flagicon|Brazil}} ''[[फिइलिपे मास्सा]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| १:२८:५१.०८२
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १ || {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +५.५७५
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ५ || {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]'' || ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५.६५६
| २
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १२ || {{flagicon|UK}} ''[[जेन्सन बटन]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१२.३३४
| ६
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ४ || {{flagicon|Spain}} ''[[पेड्रो दे ला रोसा]]'' || ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४५.९०८
| ११
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| २ || {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'' || ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +४६.५९४
| ४
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| ७ || {{flagicon|Germany}} ''[[राल्फ शुमाकर]]'' || ''[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| {{Bridgestone}}
| ५८
| +५९.३३७
| १५
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| ११ || {{flagicon|Brazil}} ''[[रुबेन्स बारिकेला]]'' || ''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| +१:००.०३४
| १३
| ''१''
|-
! ९
| ८ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| १२
| 
|-
! १०
| ९ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| +१ लॅप
| ९
| 
|-
! ११
| १५ || {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १०
| 
|-
! १२
| १७ || {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| ८
| 
|-
! १३
| २१ || {{flagicon|United States}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| ५७
| +१ लॅप
| १७
| 
|-
! १४
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] || [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| {{Michelin}}
| ५६
| +२ लॅप्स
| ५
| 
|-
! १५
| १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Michelin}}
| ५५
| गिअरबॉक्स
| १६
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ४६
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| 
|-
! {{abbr|अवर्गी|अवर्गीकृत}}
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४१
| +१७ लॅप्स
| २१
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १० || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| २५
| पाणी गळती
| १४
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३ || {{flagicon|Japan}} [[सकॉन यामामोतो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| २३
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २०
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २० || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Michelin}}
| १२
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ३ || {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]] || [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Michelin}}
| १
| अपघात
| ७
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८ || {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]] || [[मिडलँड एफ१ रेसिंग|एमएफ१]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ०
| अपघात
| १९
| 
|-
! colspan=&quot;9&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://f1pulse.com/racecard/Turkish_Grand_Prix_2006/414041/race_card_archive.aspx |title=2006 Turkish Grand Prix - Race Results |publisher=F1 Pulse |access-date=10 January 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

&lt;small&gt;नोंद: [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]ने शर्यतीचे ९०% पेक्षा जास्त अंतर पूर्ण केल्यामुळे त्याला वर्गीकृत करण्यात आले, तर [[ताकुमा सातो]] ९०% अंतर पूर्ण न करू शकल्याने त्याला अवर्गीकृत ठेवण्यात आले.&lt;/small&gt;

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>n2za94q280xc6u122tsqmf04fb4towc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००५ तुर्की ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45988</id>
    <revision>
      <id>2698973</id>
      <parentid>1240436</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13919" sha1="ez56zjrkof2sc93z017186hpjm82fj9" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! फरक !! ग्रिड
|-
! १
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२६.७९७
| -
| १
|-
! २
| ६
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.०३९
| +०.२४२
| २
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.०५०
| +०.२५३
| ३
|-
! ४
| १०
| {{flagicon|Colombia}} [[हुआन पाब्लो माँटोया]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२७.३५२
| +०.५५५
| ४
|-
! ५
| १६
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२७.५०१
| +०.७०४
| ५
|-
! ६
| ८
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| १:२७.९२९
| +१.१३२
| ६
|-
! ७
| ७
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| १:२७.९४४
| +१.१४७
| ७
|-
! ८
| १२
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२८.४१९
| +१.६२२
| ८
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.५९४
| +१.७९७
| ९
|-
! १०
| १५
| {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.९६३
| +२.१६६
| १०
|-
! ११
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.३६९
| +२.५७२
| ११
|-
! १२
| १४
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.७६४
| +२.९६७
| १२
|-
! १३
| ३
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.०६३
| +३.२६६
| १३
|-
! १४
| ४
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.१७५
| +३.३७८
| २०{{ref|1|१}}{{sup|,}} {{ref|3|३}}
|-
! १५
| १८
| {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:३०.७१०
| +३.९१३
| १४
|-
! १६
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:३२.१८६
| +५.३८९
| १५
|-
! १७
| २०
| {{flagicon|Monaco}} [[रॉबर्ट डोर्नबोस]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| वेळ नाही{{ref|2|२}}
| 
| १७
|-
! १८
| ११
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| वेळ नाही{{ref|4|४}}
| 
| १६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|India}} [[नरेन कार्तिकेयन]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| वेळ नाही
| 
| १८{{ref|3|३}}
|-
! २०
| १
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| वेळ नाही{{ref|5|५}}
| 
| १९{{ref|3|३}}
|-
! colspan=&quot;7&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2005 FORMULA 1 Turkish Grand Prix - Qualifying |url=http://www.formula1.com/results/season/2005/745/6216/ |work=Formula1.com |publisher=Formula1.com Limited |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824055632/http://www.formula1.com/results/season/2005/745/6216/ |archive-date=24 August 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|1|१}} – पात्रता फेरीत [[मार्क वेबकर]]ला अडथळा आणल्यामुळे [[ताकुमा सातो]]ची कामगिरी अमान्य करण्यात आली. सातोचा बीएआर संघाशी रेडिओ संपर्क तुटल्यामुळे त्याला वेबकर जवळ येत असल्याचे समजले नव्हते.
*{{note|2|२}} – ब्रेक पाईपच्या अयोग्य जोडणीमुळे मिनार्डी कारच्या ब्रेक्सने पेट घेतल्याने [[रॉबर्ट डोर्नबोस]] वेळ नोंदवू शकला नाही.
*{{note|3|३}} – इंजिन बदलल्यामुळे [[ताकुमा सातो]], [[नरेन कार्तिकेयन]] आणि [[मायकेल शुमाकर]] यांना १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.
*{{note|4|४}} – ८ व्या वळणावर गाडी घसरल्यामुळे (स्पिन) [[जाक व्हिलनव्ह]] आपली जलद लॅप पूर्ण करू शकला नाही.
*{{note|5|५}} – ९ व्या वळणावर गाडी घसरल्यामुळे (स्पिन) [[मायकेल शुमाकर]] आपली जलद लॅप पूर्ण करू शकला नाही.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! टायर
! लॅप
! वेळ/निवृत्त
! ग्रिड
! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ९
| {{flagicon|Finland}} ''[[किमी रायकोनेन]]''
| ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| १:२४:३४.४५४
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ५
| {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]''
| ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १८.६०९
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| १०
| {{flagicon|Colombia}} ''[[हुआन पाब्लो माँटोया]]''
| ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १९.६३५
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ६
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ३७.९७३
| २
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|UK}} ''[[जेन्सन बटन]]''
| ''[[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ३९.३०४
| १३
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १६
| {{flagicon|Italy}} ''[[यार्नो त्रुली]]''
| ''[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ५५.४२०
| ५
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| १४
| {{flagicon|UK}} ''[[डेव्हिड कुल्थार्ड]]''
| ''[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:०९.२९२
| १२
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| १५
| {{flagicon|Austria}} ''[[क्रिस्टियन क्लेन]]''
| ''[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:११.६२२
| १०
| ''१''
|-
! ९
| ४
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:१९.९८७
| पीएल{{ref|6|६}}
| 
|-
! १०
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| + १ लॅप
| ११
| 
|-
! ११
| ११
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Michelin}}
| ५७
| + १ लॅप
| १६
| 
|-
! १२
| १७
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Michelin}}
| ५७
| + १ लॅप
| ९
| 
|-
! १३
| २०
| {{flagicon|Monaco}} [[रॉबर्ट डोर्नबोस]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १७
| 
|-
! १४
| १९
| {{flagicon|India}} [[नरेन कार्तिकेयन]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १८
| 
|-
! १५
| १८
| {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १४
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ४८
| माघार
| १५
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Bridgestone}}
| ३२
| अपघातामुळे नुकसान
| १९
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ८
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| {{Michelin}}
| २९
| टायर
| ६
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Michelin}}
| २८
| इंजिन
| ८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ७
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| {{Michelin}}
| २०
| टायर
| ७
| 
|-
! colspan=&quot;9&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2005 FORMULA 1 Turkish Grand Prix - Race |url=http://www.formula1.com/results/season/2005/745/ |work=Formula1.com |publisher=Formula1.com Limited |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010081616/http://www.formula1.com/results/season/2005/745/ |archive-date=10 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/2005-turkish-grand-prix/|title=2005 Turkish Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 August 2005 |access-date=8 January 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|6|६}} – [[ताकुमा सातो]]ने पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात केली.

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००५ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>ez56zjrkof2sc93z017186hpjm82fj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698974</id>
      <parentid>2698973</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* शर्यत */</comment>
      <origin>2698974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13919" sha1="mckp93k5iob4io8ubcx1yf8mxi2zsnj" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! फरक !! ग्रिड
|-
! १
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडिझ-बेंझ|मर्सेडिझ]]
| १:२६.७९७
| -
| १
|-
! २
| ६
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.०३९
| +०.२४२
| २
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२७.०५०
| +०.२५३
| ३
|-
! ४
| १०
| {{flagicon|Colombia}} [[हुआन पाब्लो माँटोया]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडिझ-बेंझ|मर्सेडिझ]]
| १:२७.३५२
| +०.५५५
| ४
|-
! ५
| १६
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२७.५०१
| +०.७०४
| ५
|-
! ६
| ८
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| १:२७.९२९
| +१.१३२
| ६
|-
! ७
| ७
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| १:२७.९४४
| +१.१४७
| ७
|-
! ८
| १२
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२८.४१९
| +१.६२२
| ८
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:२८.५९४
| +१.७९७
| ९
|-
! १०
| १५
| {{flagicon|Austria}} [[क्रिस्टियन क्लेन]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२८.९६३
| +२.१६६
| १०
|-
! ११
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२९.३६९
| +२.५७२
| ११
|-
! १२
| १४
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:२९.७६४
| +२.९६७
| १२
|-
! १३
| ३
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.०६३
| +३.२६६
| १३
|-
! १४
| ४
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:३०.१७५
| +३.३७८
| २०{{ref|1|१}}{{sup|,}} {{ref|3|३}}
|-
! १५
| १८
| {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:३०.७१०
| +३.९१३
| १४
|-
! १६
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| १:३२.१८६
| +५.३८९
| १५
|-
! १७
| २०
| {{flagicon|Monaco}} [[रॉबर्ट डोर्नबोस]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| वेळ नाही{{ref|2|२}}
| 
| १७
|-
! १८
| ११
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| वेळ नाही{{ref|4|४}}
| 
| १६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|India}} [[नरेन कार्तिकेयन]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| वेळ नाही
| 
| १८{{ref|3|३}}
|-
! २०
| १
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| वेळ नाही{{ref|5|५}}
| 
| १९{{ref|3|३}}
|-
! colspan=&quot;7&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2005 FORMULA 1 Turkish Grand Prix - Qualifying |url=http://www.formula1.com/results/season/2005/745/6216/ |work=Formula1.com |publisher=Formula1.com Limited |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824055632/http://www.formula1.com/results/season/2005/745/6216/ |archive-date=24 August 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|1|१}} – पात्रता फेरीत [[मार्क वेबकर]]ला अडथळा आणल्यामुळे [[ताकुमा सातो]]ची कामगिरी अमान्य करण्यात आली. सातोचा बीएआर संघाशी रेडिओ संपर्क तुटल्यामुळे त्याला वेबकर जवळ येत असल्याचे समजले नव्हते.
*{{note|2|२}} – ब्रेक पाईपच्या अयोग्य जोडणीमुळे मिनार्डी कारच्या ब्रेक्सने पेट घेतल्याने [[रॉबर्ट डोर्नबोस]] वेळ नोंदवू शकला नाही.
*{{note|3|३}} – इंजिन बदलल्यामुळे [[ताकुमा सातो]], [[नरेन कार्तिकेयन]] आणि [[मायकेल शुमाकर]] यांना १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.
*{{note|4|४}} – ८ व्या वळणावर गाडी घसरल्यामुळे (स्पिन) [[जाक व्हिलनव्ह]] आपली जलद लॅप पूर्ण करू शकला नाही.
*{{note|5|५}} – ९ व्या वळणावर गाडी घसरल्यामुळे (स्पिन) [[मायकेल शुमाकर]] आपली जलद लॅप पूर्ण करू शकला नाही.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! टायर
! लॅप
! वेळ/निवृत्त
! ग्रिड
! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ९
| {{flagicon|Finland}} ''[[किमी रायकोनेन]]''
| ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडिझ-बेंझ|मर्सेडिझ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| १:२४:३४.४५४
| १
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ५
| {{flagicon|Spain}} ''[[फर्नांडो अलोन्सो]]''
| ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १८.६०९
| ३
| ''८''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| १०
| {{flagicon|Colombia}} ''[[हुआन पाब्लो माँटोया]]''
| ''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडिझ-बेंझ|मर्सेडिझ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १९.६३५
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ६
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ३७.९७३
| २
| ''५''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|UK}} ''[[जेन्सन बटन]]''
| ''[[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ३९.३०४
| १३
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १६
| {{flagicon|Italy}} ''[[यार्नो त्रुली]]''
| ''[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + ५५.४२०
| ५
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| १४
| {{flagicon|UK}} ''[[डेव्हिड कुल्थार्ड]]''
| ''[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:०९.२९२
| १२
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| १५
| {{flagicon|Austria}} ''[[क्रिस्टियन क्लेन]]''
| ''[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[कॉसवर्थ]]''
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:११.६२२
| १०
| ''१''
|-
! ९
| ४
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| {{Michelin}}
| ५८
| + १:१९.९८७
| पीएल{{ref|6|६}}
| 
|-
! १०
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Bridgestone}}
| ५७
| + १ लॅप
| ११
| 
|-
! ११
| ११
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Michelin}}
| ५७
| + १ लॅप
| १६
| 
|-
! १२
| १७
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Michelin}}
| ५७
| + १ लॅप
| ९
| 
|-
! १३
| २०
| {{flagicon|Monaco}} [[रॉबर्ट डोर्नबोस]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १७
| 
|-
! १४
| १९
| {{flagicon|India}} [[नरेन कार्तिकेयन]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १८
| 
|-
! १५
| १८
| {{flagicon|Portugal}} [[तियागो माँतेइरो]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| {{Bridgestone}}
| ५५
| + ३ लॅप्स
| १४
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| {{Bridgestone}}
| ४८
| माघार
| १५
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Bridgestone}}
| ३२
| अपघातामुळे नुकसान
| १९
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ८
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| {{Michelin}}
| २९
| टायर
| ६
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Michelin}}
| २८
| इंजिन
| ८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ७
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| {{Michelin}}
| २०
| टायर
| ७
| 
|-
! colspan=&quot;9&quot; | संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=2005 FORMULA 1 Turkish Grand Prix - Race |url=http://www.formula1.com/results/season/2005/745/ |work=Formula1.com |publisher=Formula1.com Limited |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010081616/http://www.formula1.com/results/season/2005/745/ |archive-date=10 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/2005-turkish-grand-prix/|title=2005 Turkish Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 August 2005 |access-date=8 January 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|6|६}} – [[ताकुमा सातो]]ने पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात केली.

{{F1GP}}

[[वर्ग:तुर्की ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००५ मधील खेळ|तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>mckp93k5iob4io8ubcx1yf8mxi2zsnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००७ फ्रेंच ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46086</id>
    <revision>
      <id>2698958</id>
      <parentid>1240456</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15880" sha1="ts4a3glhpszca76ajgyn0pjs26m6gtz" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ५
| {{flagicon|Brazil}} [[फिइलिपे मास्सा]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१५.३०३
| १:१४.८२२
| '''१:१५.०३४'''
| १
|-
! २
| २
| {{flagicon|United Kingdom}} [[लुईस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| '''१:१४.८०५'''
| '''१:१४.७९५'''
| १:१५.१०४
| २
|-
! ३
| ६
| {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१४.८७२
| १:१४.८२८
| १:१५.२५७
| ३
|-
! ४
| १०
| {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:१५.७७८
| १:१५.०६६
| १:१५.४९३
| ४
|-
! ५
| ३
| align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१६.०४७
| १:१५.२२७
| १:१५.६७४
| ५
|-
! ६
| ४
| {{flagicon|Finland}} [[हेइक्की कोव्हालेनेन]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.५२४
| १:१५.२७२
| १:१५.८२६
| ६
|-
! ७
| ९
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:१५.७८३
| १:१५.१४९
| १:१५.९००
| ७
|-
! ८
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.११८
| १:१५.३७९
| १:१५.९३५
| ८
|-
! ९
| १६
| {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.०९२
| १:१५.३३१
| १:१६.३२८
| ९
|-
! १०
| १
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:१५.३२२
| १:१५.०८४
| वेळ नाही{{ref|qual1|१}}
| १०
|-
! ११
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१५.७६०
| १:१५.५३४
| 
| ११
|-
! १२
| ७
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.११३
| १:१५.५८४
| 
| १२
|-
! १३
| ८
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.१४०
| १:१५.७६१
| 
| १३
|-
! १४
| १५
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.७४६
| १:१५.८०६
| 
| १४
|-
! १५
| १९
| {{flagicon|USA}} [[स्कॉट स्पीड]]
| [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१५.९८०
| १:१६.०४९
| 
| १५
|-
! १६
| १४
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.९१५
| वेळ नाही{{ref|qual2|२}}
| 
| १६
|-
! १७
| १८
| {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]]
| [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१६.१४२
| 
| 
| १७
|-
! १८
| १७
| {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.२४१
| 
| 
| १८
|-
! १९
| २२
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.२४४
| 
| 
| २२{{ref|qual3|३}}
|-
! २०
| २३
| {{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेव्हिडसन]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.३६६
| 
| 
| १९
|-
! २१
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.८२६
| 
| 
| २०
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.९१५
| 
| 
| २१
|-
! colspan=8 |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=FORMULA 1 Grand Prix de France 2007 - Qualifying|url=http://www.formula1.com/results/season/2007/777/6415/|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=30 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228094629/http://www.formula1.com/results/season/2007/777/6415/|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|qual1|१}} – गियरबॉक्सच्या समस्येमुळे [[फर्नांडो अलोन्सो]]ने क्यू३ मध्ये लॅप वेळ नोंदवली नाही.&lt;ref name=qualifyingreport&gt;{{cite news|title=Massa puts Ferrari on pole as Alonso hits trouble|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6375.html|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=30 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228094632/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6375.html|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
*{{note|qual2|२}} – गियरबॉक्सच्या समस्येमुळे [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]ने क्यू२ मध्ये वेळ नोंदवली नाही.&lt;ref name=qualifyingreport/&gt;
*{{note|qual3|३}} – पिवळ्या झेंड्यादरम्यान जेन्सन बटनला ओव्हरटेक केल्याबद्दल [[ताकुमा सातो]]ला ड्राइव्ह-थ्रू दंड देण्यात आला होता, परंतु तो पूर्ण करण्यापूर्वीच तो शर्यतीतून बाहेर पडला. त्यामुळे या शर्यतीत त्याला १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Faultless win for Hamilton at Indy|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6309.html|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=17 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228095120/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6309.html|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ६ || {{flagicon|Finland}} '''[[किमी रायकोनेन]]''' || '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७०
| १:३०:५४.२००
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ५ || {{flagicon|Brazil}} '''[[फिइलिपे मास्सा]]''' || '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७०
| +२.४१४
| १
| '''८'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| २ || {{flagicon|UK}} '''[[लुईस हॅमिल्टन]]''' || align=&quot;center&quot; nowrap | '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७०
| +३२.१५३
| २
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १० || {{flagicon|Poland}} '''[[राबर्ट कुबिका]]''' || '''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]'''
| ७०
| +४१.७२७
| ४
| '''५'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ९ || {{flagicon|Germany}} '''[[निक हाइडफेल्ड]]''' || '''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]'''
| ७०
| +४८.८०१
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ३ || align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''' || '''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| ७०
| +५१.९४०
| ५
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| १ || {{flagicon|Spain}} '''[[फर्नांडो अलोन्सो]]''' || '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७०
| +५६.५१६
| १०
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| ७ || {{flagicon|UK}} '''[[जेन्सन बटन]]''' || '''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]'''
| ७०
| +५८.८८५
| १२
| '''१'''
|-
! ९
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ७०
| +१:०८.५०५
| ९
| 
|-
! १०
| ११ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ६९
| +१ लॅप
| ११
| 
|-
! ११
| ८ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ६९
| +१ लॅप
| १३
| 
|-
! १२
| १५ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| १४
| 
|-
! १३
| १४ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| १६
| 
|-
! १४
| १७ || {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ६९
| +१ लॅप
| १८
| 
|-
! १५
| ४ || {{flagicon|Finland}} [[हेइक्की कोव्हालेनेन]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| ६
| 
|-
! १६
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ६८
| +२ लॅप्स
| २२
| 
|-
! १७
| २० || {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ६८
| +२ लॅप्स
| पीएल{{ref|4|४}}
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९ || {{flagicon|USA}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५५
| गिअरबॉक्स
| १५
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| २८
| align=&quot;center&quot; nowrap | इंधन भरताना अपघात
| २०
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३ || {{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेव्हिडसन]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १
| अपघात
| १९
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १
| अपघात
| ८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८ || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ०
| अपघात
| १७
| 
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=FORMULA 1 Grand Prix de France 2007 - Race |url=http://www.formula1.com/results/season/2007/777/ |work=Formula1.com |publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]] |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228114105/http://www.formula1.com/results/season/2007/777/ |archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
* {{note|4|४}} – [[आड्रियन सुटिल]]ने पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात केली.

{{F1GP}}
[[वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील खेळ|फ्रेंच ग्राप्री]]</text>
      <sha1>ts4a3glhpszca76ajgyn0pjs26m6gtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698959</id>
      <parentid>2698958</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पात्रता फेरी */</comment>
      <origin>2698959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15877" sha1="nsialby64fllz45jtelwayodqmqvs0v" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%&quot;
|-
! {{Tooltip|स्थान|पात्रता स्थान}}
! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}}
! चालक
! कारनिर्माता
! क्यू१
! क्यू२
! क्यू३
! {{Tooltip|ग्रिड|अंतिम ग्रिड स्थान}}
|-
! १
| ५
| {{flagicon|Brazil}} [[फेलिपे मास्सा]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१५.३०३
| १:१४.८२२
| '''१:१५.०३४'''
| १
|-
! २
| २
| {{flagicon|United Kingdom}} [[लुईस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| '''१:१४.८०५'''
| '''१:१४.७९५'''
| १:१५.१०४
| २
|-
! ३
| ६
| {{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१४.८७२
| १:१४.८२८
| १:१५.२५७
| ३
|-
! ४
| १०
| {{flagicon|Poland}} [[राबर्ट कुबिका]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:१५.७७८
| १:१५.०६६
| १:१५.४९३
| ४
|-
! ५
| ३
| align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१६.०४७
| १:१५.२२७
| १:१५.६७४
| ५
|-
! ६
| ४
| {{flagicon|Finland}} [[हेइक्की कोव्हालेनेन]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.५२४
| १:१५.२७२
| १:१५.८२६
| ६
|-
! ७
| ९
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]
| १:१५.७८३
| १:१५.१४९
| १:१५.९००
| ७
|-
! ८
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.११८
| १:१५.३७९
| १:१५.९३५
| ८
|-
! ९
| १६
| {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.०९२
| १:१५.३३१
| १:१६.३२८
| ९
|-
! १०
| १
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:१५.३२२
| १:१५.०८४
| वेळ नाही{{ref|qual1|१}}
| १०
|-
! ११
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१५.७६०
| १:१५.५३४
| 
| ११
|-
! १२
| ७
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.११३
| १:१५.५८४
| 
| १२
|-
! १३
| ८
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.१४०
| १:१५.७६१
| 
| १३
|-
! १४
| १५
| {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.७४६
| १:१५.८०६
| 
| १४
|-
! १५
| १९
| {{flagicon|USA}} [[स्कॉट स्पीड]]
| [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१५.९८०
| १:१६.०४९
| 
| १५
|-
! १६
| १४
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१५.९१५
| वेळ नाही{{ref|qual2|२}}
| 
| १६
|-
! १७
| १८
| {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]]
| [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१६.१४२
| 
| 
| १७
|-
! १८
| १७
| {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १:१६.२४१
| 
| 
| १८
|-
! १९
| २२
| {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.२४४
| 
| 
| २२{{ref|qual3|३}}
|-
! २०
| २३
| {{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेव्हिडसन]]
| [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १:१६.३६६
| 
| 
| १९
|-
! २१
| २१
| {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.८२६
| 
| 
| २०
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]]
| [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.९१५
| 
| 
| २१
|-
! colspan=8 |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=FORMULA 1 Grand Prix de France 2007 - Qualifying|url=http://www.formula1.com/results/season/2007/777/6415/|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=30 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228094629/http://www.formula1.com/results/season/2007/777/6415/|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
*{{note|qual1|१}} – गियरबॉक्सच्या समस्येमुळे [[फर्नांडो अलोन्सो]]ने क्यू३ मध्ये लॅप वेळ नोंदवली नाही.&lt;ref name=qualifyingreport&gt;{{cite news|title=Massa puts Ferrari on pole as Alonso hits trouble|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6375.html|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=30 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228094632/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6375.html|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
*{{note|qual2|२}} – गियरबॉक्सच्या समस्येमुळे [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]ने क्यू२ मध्ये वेळ नोंदवली नाही.&lt;ref name=qualifyingreport/&gt;
*{{note|qual3|३}} – पिवळ्या झेंड्यादरम्यान जेन्सन बटनला ओव्हरटेक केल्याबद्दल [[ताकुमा सातो]]ला ड्राइव्ह-थ्रू दंड देण्यात आला होता, परंतु तो पूर्ण करण्यापूर्वीच तो शर्यतीतून बाहेर पडला. त्यामुळे या शर्यतीत त्याला १०-स्थान ग्रिड दंडाची शिक्षा देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Faultless win for Hamilton at Indy|url=http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6309.html|work=Formula1.com|publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]]|date=17 June 2007|access-date=27 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228095120/http://www.formula1.com/news/headlines/2007/6/6309.html|archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
! {{Tooltip|स्थान|स्थान}} !! {{Tooltip|क्र.|कार क्रमांक}} !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ६ || {{flagicon|Finland}} '''[[किमी रायकोनेन]]''' || '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७०
| १:३०:५४.२००
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ५ || {{flagicon|Brazil}} '''[[फिइलिपे मास्सा]]''' || '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७०
| +२.४१४
| १
| '''८'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| २ || {{flagicon|UK}} '''[[लुईस हॅमिल्टन]]''' || align=&quot;center&quot; nowrap | '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७०
| +३२.१५३
| २
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १० || {{flagicon|Poland}} '''[[राबर्ट कुबिका]]''' || '''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]'''
| ७०
| +४१.७२७
| ४
| '''५'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ९ || {{flagicon|Germany}} '''[[निक हाइडफेल्ड]]''' || '''[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू साउबर]]'''
| ७०
| +४८.८०१
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ३ || align=&quot;center&quot; nowrap | {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''' || '''[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| ७०
| +५१.९४०
| ५
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #FCF3CF;&quot;
! ७
| १ || {{flagicon|Spain}} '''[[फर्नांडो अलोन्सो]]''' || '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७०
| +५६.५१६
| १०
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E5E8E8;&quot;
! ८
| ७ || {{flagicon|UK}} '''[[जेन्सन बटन]]''' || '''[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]'''
| ७०
| +५८.८८५
| १२
| '''१'''
|-
! ९
| १६ || {{flagicon|Germany}} [[निकोलस रोसबर्ग]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ७०
| +१:०८.५०५
| ९
| 
|-
! १०
| ११ || {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ६९
| +१ लॅप
| ११
| 
|-
! ११
| ८ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] || [[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ६९
| +१ लॅप
| १३
| 
|-
! १२
| १५ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबकर]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| १४
| 
|-
! १३
| १४ || {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| १६
| 
|-
! १४
| १७ || {{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]] || [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| ६९
| +१ लॅप
| १८
| 
|-
! १५
| ४ || {{flagicon|Finland}} [[हेइक्की कोव्हालेनेन]] || [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ६९
| +१ लॅप
| ६
| 
|-
! १६
| २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| ६८
| +२ लॅप्स
| २२
| 
|-
! १७
| २० || {{flagicon|Germany}} [[आड्रियन सुटिल]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ६८
| +२ लॅप्स
| पीएल{{ref|4|४}}
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९ || {{flagicon|USA}} [[स्कॉट स्पीड]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ५५
| गिअरबॉक्स
| १५
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१ || {{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्टिजन अल्बर्स]] || [[स्पायकर एफ१|स्पायकर]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| २८
| align=&quot;center&quot; nowrap | इंधन भरताना अपघात
| २०
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३ || {{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेव्हिडसन]] || [[सुपर अगुरी एफ१|सुपर अगुरी]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| १
| अपघात
| १९
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] || [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| १
| अपघात
| ८
| 
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८ || {{flagicon|Italy}} [[विटांटोनियो लिउझी]] || [[स्कुडेरिया टोरो रोसो|टोरो रोसो]]-[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| ०
| अपघात
| १७
| 
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=FORMULA 1 Grand Prix de France 2007 - Race |url=http://www.formula1.com/results/season/2007/777/ |work=Formula1.com |publisher=[[फॉर्म्युला वन समूह]] |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228114105/http://www.formula1.com/results/season/2007/777/ |archive-date=28 December 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
;टीपा:
* {{note|4|४}} – [[आड्रियन सुटिल]]ने पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात केली.

{{F1GP}}
[[वर्ग:फ्रेंच ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील खेळ|फ्रेंच ग्राप्री]]</text>
      <sha1>nsialby64fllz45jtelwayodqmqvs0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58220</id>
    <revision>
      <id>2698785</id>
      <parentid>2530851</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <comment>व्याख्या, व्युत्पत्ती व कलेविषयक विभागांचे परिष्करण; अविश्वकोशीय मजकूर काढून लेखाची मांडणी सुधारली.</comment>
      <origin>2698785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8851" sha1="ehu4vm2v7xc5dx2jfezxfawapq3a4ry" xml:space="preserve">'''कला''' ही मानवी सर्जनशीलता, कल्पनाशक्ती आणि कौशल्य यांच्या साहाय्याने सौंदर्य, भावना, विचार किंवा अनुभव व्यक्त करण्याचे माध्यम होय. चित्र, शिल्प, संगीत, नृत्य, साहित्य, नाट्य, स्थापत्य, हस्तकला इत्यादी विविध स्वरूपांत कला विकसित झाली आहे. समाज, संस्कृती आणि इतिहासाच्या जतनात तसेच मानवी अभिव्यक्तीच्या विकासात कलेचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे.

== व्युत्पत्ती ==
'कला' हा शब्द संस्कृतमधील 'कल्' या धातूपासून निर्माण झाल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;[Google's cache of http://www.maayboli.com/node/7457. किशोरी आमोणकर] It is a snapshot of the page as it appeared on 30 Dec 2009 16:22:23 GMT. &lt;/ref&gt;
काही विद्वानांच्या मते 'क' म्हणजे कर्म आणि 'ला' म्हणजे लावण्य, असा या शब्दाचा सांकेतिक अर्थही लावला जातो.

== इतिहास ==
मानवी संस्कृतीच्या प्रारंभापासून कला अस्तित्वात आहे. प्रागैतिहासिक गुहा-चित्रांपासून ते आधुनिक डिजिटल कलांपर्यंत विविध कालखंडांत कला सतत विकसित होत गेली. भारतात चित्रकला, शिल्पकला, नृत्य, संगीत आणि स्थापत्यकला यांना प्राचीन परंपरा लाभली आहे.

== महत्त्व ==
कला ही मानवी भावना, विचार, कल्पना आणि सांस्कृतिक अनुभव व्यक्त करण्याचे प्रभावी माध्यम मानली जाते. चित्र, शिल्प, संगीत, नृत्य, साहित्य आणि नाट्य यांसारख्या विविध कलांद्वारे व्यक्ती व समाज आपले अनुभव, मूल्ये आणि परंपरा अभिव्यक्त करतात.

कलेच्या माध्यमातून सांस्कृतिक वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवला जातो. तसेच कला शिक्षण, मनोरंजन, सामाजिक जागृती आणि सौंदर्यदृष्टीच्या विकासातही महत्त्वाची भूमिका बजावते.

== प्रकार ==
कलेचे वर्गीकरण विविध प्रकारे केले जाते. काही प्रमुख प्रकार पुढीलप्रमाणे मानले जातात.

* दृश्यकला
* सादरीकरण कला
* [[हस्तकला]]
* [[लोककला]]
* [[साहित्य]]
* [[संगीत]]
* स्थापत्यकला

=== दृश्यकला ===
दृश्यकलेमध्ये डोळ्यांनी अनुभवता येणाऱ्या कलाप्रकारांचा समावेश होतो.

* [[चित्रकला]]
* [[शिल्पकला]]
* रांगोळी
* मेहंदी
* गोंदण
* व्यंगचित्र
* कोलाज
* भरतकाम

=== सादरीकरण कला ===
सादरीकरण कलेमध्ये प्रत्यक्ष सादरीकरणाद्वारे व्यक्त होणाऱ्या कलांचा समावेश होतो.

* [[नाट्य]]
* अभिनय
* नृत्य
* संगीत
* कथाकथन
* वक्तृत्व
* सूत्रसंचालन

=== लोककला ===
लोकजीवन, परंपरा आणि प्रादेशिक संस्कृतीतून विकसित झालेल्या कलांना लोककला म्हणतात.

* तमाशा
* गोंधळ
* कीर्तन
* भजन
* दशावतार
* कठपुतली
* लेझीम
* वासुदेव

=== हस्तकला ===
हातांच्या कौशल्यावर आधारित कलांना हस्तकला म्हणतात.

* सुतारकाम
* कुंभारकाम
* सोनारकाम
* विणकाम
* वेशभूषा
* केशभूषा
* रंगभूषा
* मेणशिल्प

=== साहित्यकला ===
भाषेच्या माध्यमातून विचार व भावना व्यक्त करणाऱ्या कलांना साहित्यकला म्हणतात.

* कविता
* कथा
* कादंबरी
* निबंध
* प्रवासवर्णन
* गझल
* पोवाडा
* भारूड
* समीक्षा

=== इतर कला ===
काळानुसार विविध क्षेत्रांमध्ये अनेक विशेष कलांचा विकास झाला आहे. त्यामध्ये पाककला, उद्यानकला, धातुकला, वाद्यनिर्मिती, स्थापत्यकला, युद्धकला, तसेच विविध पारंपरिक व आधुनिक कलाप्रकारांचा समावेश होतो.

== कलेची वैशिष्ट्ये ==

* सर्जनशीलता
* कल्पकता
* सौंदर्यदृष्टी
* अभिव्यक्ती
* सांस्कृतिक संदर्भ

== माध्यमे व शैली ==
कलेची निर्मिती रंग, दगड, धातू, लाकूड, वस्त्र, ध्वनी, शब्द, शरीराची हालचाल तसेच डिजिटल माध्यमे अशा विविध साधनांद्वारे केली जाते. वास्तववाद, अमूर्त कला, लोककला, आधुनिक कला आणि समकालीन कला या काही प्रमुख शैली मानल्या जातात.

==अधिक वाचन==
*[[महाराष्ट्र राज्य सांस्कृतिक धोरण]]
==संदर्भ==
{{अनुवादसंदर्भ|en}}
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{अनुवाद|en}}
{{कॉमन्स|Art|{{लेखनाव}}}}
* [http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-17 ''Art and Play'' from the Dictionary of the History of ideas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110731114354/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-17 |date=2011-07-31 }}
* [http://witcombe.sbc.edu/ARTHLinks.html In-depth directory of art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306190600/http://witcombe.sbc.edu/arthlinks.html |date=2016-03-06 }}
* [http://www.sil.si.edu/digitalcollections/art-design/artandartistfiles/ Art and Artist Files in the Smithsonian Libraries Collection]
* [http://www.vads.ahds.ac.uk/search.php Visual Arts Data Service (VADS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527035108/http://www.vads.ahds.ac.uk/search.php |date=2010-05-27 }}
* [http://artforum.com/picks/ Artforum magazine - online art reviews - also previews of upcoming exhibitions]
* [http://www.flonnet.com/fl2416/stories/20070824507606600.htm Article on the meaning of Art in Ancient India]{{मृत दुवा}} [http://wayback.archive.org/web/20100210041014/http://flonnet.com/fl2416/stories/20070824507606600.htm विदागारातील आवृत्ती]


[[वर्ग:कला| ]]</text>
      <sha1>ehu4vm2v7xc5dx2jfezxfawapq3a4ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मंत्र</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58962</id>
    <revision>
      <id>2698772</id>
      <parentid>2698359</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>QuillMaestro</username>
        <id>161584</id>
      </contributor>
      <comment>लेखाचा विस्तार</comment>
      <origin>2698772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10414" sha1="s1ervauq06g7o8iprjkt7hck6se9p4i" xml:space="preserve">'''मंत्र''' हा विशिष्ट [[ध्वनी]], [[शब्द]], [[अक्षर]]समूह किंवा [[वाक्य]]रचना असून भारतीय धार्मिक व आध्यात्मिक परंपरांमध्ये जप, [[ध्यान]], उपासना आणि धार्मिक विधींमध्ये त्याचा उपयोग केला जातो.

== महत्त्व ==
अनेक भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये मंत्रजप हा उपासना, [[ध्यान]] आणि आध्यात्मिक साधनेचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो. विविध परंपरांमध्ये मंत्रांचा उपयोग [[ईश्वर]]स्मरण, मानसिक एकाग्रता, धार्मिक विधी आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी केला जातो.

अनेक परंपरांमध्ये मंत्र [[गुरु]] किंवा आध्यात्मिक मार्गदर्शकाकडून [[दीक्षा|दीक्षेद्वारे]] प्रदान केले जातात. काही परंपरांमध्ये अशा मंत्रांना नाममंत्र, नामदीक्षा किंवा [[मोक्ष]]मंत्र असे संबोधले जाते.

== प्रकार ==
भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये वैदिक मंत्र, बीजमंत्र, नाममंत्र, [[स्तोत्र]]मंत्र आणि मोक्षमंत्र अशा विविध प्रकारच्या मंत्रांचा उल्लेख आढळतो. विविध धर्म व संप्रदायांनुसार या वर्गीकरणामध्ये भिन्नता आढळू शकते.

== धर्मग्रंथांतील उल्लेख ==
वैदिक तसेच इतर धार्मिक ग्रंथांमध्ये मंत्रांचे महत्त्व, त्यांचा आध्यात्मिक साधनेतील उपयोग आणि मोक्षप्राप्तीशी असलेला संबंध यांचा उल्लेख आढळतो.

* [[यजुर्वेद|यजुर्वेदाप्रमाणे]] तत्त्वदर्शी [[संत]] तीन टप्प्यांत गुप्त मोक्षमंत्र प्रदान करतात, असे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=यजुर्वेद|chapter=अध्याय १९, मंत्र २५}}&lt;/ref&gt;

* [[सामवेद|सामवेदानुसार]] परमेश्वर सद्गुरूच्या रूपाने प्रकट होऊन साधकांना तीन शब्दांचा सांकेतिक मोक्षमंत्र प्रदान करतो आणि त्यांना परमेश्वरप्राप्तीचा मार्ग दाखवितो, असे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सामवेद|chapter=उत्तरार्चिक, अध्याय ३, खंड ५, मंत्र ८२२}}&lt;/ref&gt;

* [[भगवद्गीता|भगवद्गीतेमध्ये]] ''[[ॐ]]'' या अक्षराचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीमद्भगवद्गीता|chapter=अध्याय ८, श्लोक १३}}&lt;/ref&gt;

* भगवद्गीतेच्या अध्याय १७, श्लोक २३ मध्ये ''ॐ तत् सत्'' या त्रिविध निर्देशाचा उल्लेख आढळतो. काही धार्मिक परंपरांमध्ये हा मोक्षप्राप्तीशी संबंधित मंत्र असल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीमद्भगवद्गीता|chapter=अध्याय १७, श्लोक २३}}&lt;/ref&gt;

* [[कुराण]] शरीफमध्ये ''हामीम. ऐन. सीन. काफ.'' या अक्षरांचा उल्लेख सांकेतिक मोक्षमंत्राशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=पवित्र कुराण शरीफ|chapter=सूरा अश्-शूरा, आयत १}}&lt;/ref&gt;

== संत साहित्यातील उल्लेख ==
संत [[कबीर]] यांच्या वाङ्मयात नामसाधना, सत्यनाम, सारनाम आणि सारशब्द यांचे महत्त्व प्रतिपादित करण्यात आले आहे. कबीर सागर तसेच कबीर पंथी शब्दावली यांमध्ये पूर्ण सद्गुरूकडून प्राप्त होणारी नामदीक्षा ही परमात्मप्राप्ती व मोक्षमार्गासाठी आवश्यक मानली असून, सत्यनामाच्या साधनेनंतर सारनाम व सारशब्द यांच्या साधनेद्वारे साधकाची आध्यात्मिक उन्नती होत असल्याचे वर्णन आढळते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=कबीर सागर|chapter=कबीर पंथी शब्दावली|pages=५१–५७}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=कबीर पंथी शब्दावली|pages=२६६–२६७}}&lt;/ref&gt;

''गरीबदासजी कृत सतग्रंथ साहिब''मध्ये ''ॐ-सोहं'' या सत्यनामाचा उल्लेख असून तो पूर्ण सद्गुरूकडून प्राप्त झाल्यासच त्याचे आध्यात्मिक फल प्राप्त होते, असे प्रतिपादन केले आहे. पुढे सारनाम व सारशब्द यांच्या साधनेद्वारे पूर्ण मोक्ष प्राप्त होतो, तसेच केवळ कर्मकांड, [[यज्ञ]], [[दान]], [[तप]] किंवा बाह्य धार्मिक आचार यांद्वारे अंतिम [[मुक्ती]] प्राप्त होत नाही, असेही या ग्रंथात वर्णन आढळते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सतग्रंथ साहिब|author=संत गरीबदास|pages=४२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सतग्रंथ साहिब|author=संत गरीबदास|pages=४२३–४२७, ४३१–४३७}}&lt;/ref&gt;

''[[गुरु ग्रंथ साहिब]]''मध्ये गुरुच्या मार्गदर्शनातून नामाचे ज्ञान प्राप्त होण्याचे महत्त्व प्रतिपादित केले आहे. श्री गुरु [[नानक]]देवजी यांच्या वाणीत ''सोहं'' या नामाचा उल्लेख असून, पूर्ण गुरुच्या मार्गदर्शनातून त्याचे तत्त्व समजल्यास साधकाची आध्यात्मिक उन्नती होते, असा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=सिरी राग, महला १, शब्द ११|pages=५९–६०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=राग भैरव, महला १, पौडी ३२|pages=८४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=राग मारू, महला १, पौडी १|pages=१०९२–१०९३}}&lt;/ref&gt;

[[संत नामदेव]] यांच्या वाणीत ''सार शब्द'', ''सोहं'' आणि सद्गुरूकडून प्राप्त होणाऱ्या आध्यात्मिक ज्ञानाचा उल्लेख आढळतो. या वाणीनुसार सद्गुरूच्या कृपेने साधकाला शब्दाचे तत्त्व समजते, मनातील भ्रम दूर होतो आणि आध्यात्मिक अनुभूती प्राप्त होते, असे वर्णन करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=नामदेव वाणी|chapter=एजी-एजी साधो, सार शब्द मोहे पाया}}&lt;/ref&gt;

== हेही पहा ==

* [[दीक्षा]]
* [[नाम]]
* [[गुरु]]
* [[मोक्ष]]
* [[योग]]
* [[वेद]]

== संदर्भ ==

{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञान]]
[[वर्ग:आध्यात्मिकता]]
[[वर्ग:संस्कृत शब्द व वाक्ये]]</text>
      <sha1>s1ervauq06g7o8iprjkt7hck6se9p4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698773</id>
      <parentid>2698772</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — गुरूचा उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#गुरूचा उकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10414" sha1="p5jev3tstkpzix1u8lxr6qimj7qwy7a" xml:space="preserve">'''मंत्र''' हा विशिष्ट [[ध्वनी]], [[शब्द]], [[अक्षर]]समूह किंवा [[वाक्य]]रचना असून भारतीय धार्मिक व आध्यात्मिक परंपरांमध्ये जप, [[ध्यान]], उपासना आणि धार्मिक विधींमध्ये त्याचा उपयोग केला जातो.

== महत्त्व ==
अनेक भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये मंत्रजप हा उपासना, [[ध्यान]] आणि आध्यात्मिक साधनेचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो. विविध परंपरांमध्ये मंत्रांचा उपयोग [[ईश्वर]]स्मरण, मानसिक एकाग्रता, धार्मिक विधी आणि आध्यात्मिक प्रगतीसाठी केला जातो.

अनेक परंपरांमध्ये मंत्र [[गुरु]] किंवा आध्यात्मिक मार्गदर्शकाकडून [[दीक्षा|दीक्षेद्वारे]] प्रदान केले जातात. काही परंपरांमध्ये अशा मंत्रांना नाममंत्र, नामदीक्षा किंवा [[मोक्ष]]मंत्र असे संबोधले जाते.

== प्रकार ==
भारतीय धार्मिक परंपरांमध्ये वैदिक मंत्र, बीजमंत्र, नाममंत्र, [[स्तोत्र]]मंत्र आणि मोक्षमंत्र अशा विविध प्रकारच्या मंत्रांचा उल्लेख आढळतो. विविध धर्म व संप्रदायांनुसार या वर्गीकरणामध्ये भिन्नता आढळू शकते.

== धर्मग्रंथांतील उल्लेख ==
वैदिक तसेच इतर धार्मिक ग्रंथांमध्ये मंत्रांचे महत्त्व, त्यांचा आध्यात्मिक साधनेतील उपयोग आणि मोक्षप्राप्तीशी असलेला संबंध यांचा उल्लेख आढळतो.

* [[यजुर्वेद|यजुर्वेदाप्रमाणे]] तत्त्वदर्शी [[संत]] तीन टप्प्यांत गुप्त मोक्षमंत्र प्रदान करतात, असे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=यजुर्वेद|chapter=अध्याय १९, मंत्र २५}}&lt;/ref&gt;

* [[सामवेद|सामवेदानुसार]] परमेश्वर सद्गुरूच्या रूपाने प्रकट होऊन साधकांना तीन शब्दांचा सांकेतिक मोक्षमंत्र प्रदान करतो आणि त्यांना परमेश्वरप्राप्तीचा मार्ग दाखवितो, असे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सामवेद|chapter=उत्तरार्चिक, अध्याय ३, खंड ५, मंत्र ८२२}}&lt;/ref&gt;

* [[भगवद्गीता|भगवद्गीतेमध्ये]] ''[[ॐ]]'' या अक्षराचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीमद्भगवद्गीता|chapter=अध्याय ८, श्लोक १३}}&lt;/ref&gt;

* भगवद्गीतेच्या अध्याय १७, श्लोक २३ मध्ये ''ॐ तत् सत्'' या त्रिविध निर्देशाचा उल्लेख आढळतो. काही धार्मिक परंपरांमध्ये हा मोक्षप्राप्तीशी संबंधित मंत्र असल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=श्रीमद्भगवद्गीता|chapter=अध्याय १७, श्लोक २३}}&lt;/ref&gt;

* [[कुराण]] शरीफमध्ये ''हामीम. ऐन. सीन. काफ.'' या अक्षरांचा उल्लेख सांकेतिक मोक्षमंत्राशी संबंधित मानला जातो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=पवित्र कुराण शरीफ|chapter=सूरा अश्-शूरा, आयत १}}&lt;/ref&gt;

== संत साहित्यातील उल्लेख ==
संत [[कबीर]] यांच्या वाङ्मयात नामसाधना, सत्यनाम, सारनाम आणि सारशब्द यांचे महत्त्व प्रतिपादित करण्यात आले आहे. कबीर सागर तसेच कबीर पंथी शब्दावली यांमध्ये पूर्ण सद्गुरूकडून प्राप्त होणारी नामदीक्षा ही परमात्मप्राप्ती व मोक्षमार्गासाठी आवश्यक मानली असून, सत्यनामाच्या साधनेनंतर सारनाम व सारशब्द यांच्या साधनेद्वारे साधकाची आध्यात्मिक उन्नती होत असल्याचे वर्णन आढळते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=कबीर सागर|chapter=कबीर पंथी शब्दावली|pages=५१–५७}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=कबीर पंथी शब्दावली|pages=२६६–२६७}}&lt;/ref&gt;

''गरीबदासजी कृत सतग्रंथ साहिब''मध्ये ''ॐ-सोहं'' या सत्यनामाचा उल्लेख असून तो पूर्ण सद्गुरूकडून प्राप्त झाल्यासच त्याचे आध्यात्मिक फल प्राप्त होते, असे प्रतिपादन केले आहे. पुढे सारनाम व सारशब्द यांच्या साधनेद्वारे पूर्ण मोक्ष प्राप्त होतो, तसेच केवळ कर्मकांड, [[यज्ञ]], [[दान]], [[तप]] किंवा बाह्य धार्मिक आचार यांद्वारे अंतिम [[मुक्ती]] प्राप्त होत नाही, असेही या ग्रंथात वर्णन आढळते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सतग्रंथ साहिब|author=संत गरीबदास|pages=४२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=सतग्रंथ साहिब|author=संत गरीबदास|pages=४२३–४२७, ४३१–४३७}}&lt;/ref&gt;

''[[गुरू ग्रंथ साहिब]]''मध्ये गुरुच्या मार्गदर्शनातून नामाचे ज्ञान प्राप्त होण्याचे महत्त्व प्रतिपादित केले आहे. श्री गुरू [[नानक]]देवजी यांच्या वाणीत ''सोहं'' या नामाचा उल्लेख असून, पूर्ण गुरुच्या मार्गदर्शनातून त्याचे तत्त्व समजल्यास साधकाची आध्यात्मिक उन्नती होते, असा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=सिरी राग, महला १, शब्द ११|pages=५९–६०}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=राग भैरव, महला १, पौडी ३२|pages=८४}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=गुरु ग्रंथ साहिब|chapter=राग मारू, महला १, पौडी १|pages=१०९२–१०९३}}&lt;/ref&gt;

[[संत नामदेव]] यांच्या वाणीत ''सार शब्द'', ''सोहं'' आणि सद्गुरूकडून प्राप्त होणाऱ्या आध्यात्मिक ज्ञानाचा उल्लेख आढळतो. या वाणीनुसार सद्गुरूच्या कृपेने साधकाला शब्दाचे तत्त्व समजते, मनातील भ्रम दूर होतो आणि आध्यात्मिक अनुभूती प्राप्त होते, असे वर्णन करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=नामदेव वाणी|chapter=एजी-एजी साधो, सार शब्द मोहे पाया}}&lt;/ref&gt;

== हेही पहा ==

* [[दीक्षा]]
* [[नाम]]
* [[गुरु]]
* [[मोक्ष]]
* [[योग]]
* [[वेद]]

== संदर्भ ==

{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञान]]
[[वर्ग:आध्यात्मिकता]]
[[वर्ग:संस्कृत शब्द व वाक्ये]]</text>
      <sha1>p5jev3tstkpzix1u8lxr6qimj7qwy7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रामटेक विधानसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68401</id>
    <revision>
      <id>2698877</id>
      <parentid>2623490</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निवडणूक निकाल */</comment>
      <origin>2698877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14137" sha1="sef969w51jemxbiok9n29zia475u03s" xml:space="preserve">'''रामटेक विधानसभा मतदारसंघ - ५९''' हा [[महाराष्ट्र विधानसभा|महाराष्ट्र राज्य विधानसभे]]&lt;nowiki/&gt;च्या [[महाराष्ट्र विधानसभेच्या मतदारसंघांची यादी|२८८ मतदारसंघांपैकी]] एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार केलेल्या मतदारसंघांच्या रचनेनुसार रामटेक मतदारसंघात [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्यातील]] १. पारशिवनी तालुका, २. रामटेक तालुका, ३. मौदा तालुक्यातील फक्त निमखेडा महसूल मंडळ यांचा समावेश होतो. रामटेक हा विधानसभा मतदारसंघ [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ]]ात मोडतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|title=Wayback Machine|date=2009-02-19|website=web.archive.org|access-date=2022-10-28|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219014012/http://ceo.maharashtra.gov.in/pdf/Notification_Marathi.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/|title=Delimitation of Parliamentary &amp; Assembly Constituencies Order - 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[शिवसेना]] पक्षाचे [[आशिष नंदकिशोर जैस्वाल]] हे रामटेक विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mls.org.in/pdf2022/budget/%E0%A5%A7%E0%A5%AA%20%E0%A4%B5%E0%A5%80%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%AD%E0%A4%BE%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%AF%20%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4%20%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF.pdf|title=१४ वी महाराष्ट्र विधानसभा २०१९ सदस्यांचा संक्षिप्त जीवन परिचय|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==मतदारसंघाची भौगोलिक व्याप्ती==
रामटेक विधानसभा मतदारसंघात खालील परिसरांचा समावेश होतो :

* पारशिवनी तालुका
* रामटेक तालुका
* मौदा तालुका : निमखेडा महसूल मंडळ 

== रामटेक मतदारसंघातून निवडून आलेले आमदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्ष
!आमदार 
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;4&quot; |''[[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्य]] (१९५२-१९५६)''  
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[मध्य प्रदेश विधानसभा निवडणूक १९५२|१९५२]]&lt;ref name=&quot;2mem&quot; group=&quot;n&quot;&gt;द्विसदस्यीय जागा.&lt;/ref&gt;
| [[रामचंद्र लळेंद्र वासनिक]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| चिंतामण गोविंद तिडके
|-
|१९५६ ^
|[[मधुमती लळेंद्र वासनिक]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;4&quot; |''[[बॉम्बे राज्य]] (१९५६-१९६०)'' 
|-
| [[बॉम्बे विधानसभा निवडणूक १९५७|१९५७]]
| नरेंद्र महिपती तिडके
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;4&quot; |''[[महाराष्ट्र राज्य]] (१९६० पासून)''  
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६२|१९६२]]
| मोहम्मद अब्दुल्ला खान पठाण
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९६७|१९६७]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[गुंडेराव फकीराजी महाजन]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७२|१९७२]]
| bgcolor=turquoise|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (रिक्वझिश्निस्ट)]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९७८|१९७८]]
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८०|१९८०]]
| [[मधुकर घनश्याम किम्मतकर]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८५|१९८५]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[पांडुरंग जयरामजी हजारे]]
| style=&quot;background-color: {{जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[जनता पक्ष]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९०|१९९०]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल/meta/color}}&quot; |
| [[जनता दल]]
|-
|१९९१ ^
| [[आनंदराव देशमुख]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९५|१९९५]]
| अशोककुमार यशवंत गुज्जर
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९९९|१९९९]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[आशिष नंदकिशोर जैस्वाल]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[शिवसेना]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००४|२००४]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००९|२००९]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१४|२०१४]]
| [[रेड्डी द्वारम मल्लिकार्जुन रामरेड्डी|मल्लिकार्जून रेड्डी]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २०१९|२०१९]]
| rowspan=&quot;2&quot; |[[आशिष नंदकिशोर जैस्वाल]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[अपक्ष]]
|-
|[[२०२४ महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक|२०२४]]
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
| rowspan=&quot;3&quot; |[[शिवसेना]]
|}

* ^ - पोट-निवडणूक

== निवडणूक निकाल ==
{|class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
! colspan=3 width=600{{!}} [[महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक २००९]]
|-
!colspan=3|रामटेक
|-
|-
!उमेदवार
![[पक्ष]]
!मते
|-
|[[आशिष नंदकिशोर जैस्वाल]]
|[[शिवसेना]] 
|४९,९३७
|-
|सुबोध बाबूराव मोहिते
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] 
|४६,५७६
|-
|[[द्वारम मल्लिकार्जुन रामरेड्डी|रेड्डी द्वारम मल्लिकार्जुन रामरेड्डी]]
|[[गोंडवाना गणतंत्र पार्टी|गोंगपा]]
|३४,३०४
|-
|महादेव गंगाधर कामळे
|[[बहुजन समाज पक्ष|बसपा]]
|६,६०२
|-
|मोहन रामभाऊ महाजन
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|२,५४५
|-
|जीवन महादेवराव मुंगळे
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|२,१९४
|-
|राजू कावडू हटवार
|[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|माकप]]
|१,४८३
|-
|नथ्थू पर्तेटी
|[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष|भाकप]]
|१,४०२
|-
|राजेश माणिक ठाकरे
|[[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना|मनसे]] 
|१,१६७
|-
|सत्येकर संजय विठ्ठलराव
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|१,१३३
|-
|उइके धरमू मुका
|[[गोंडवाना मुक्ति सेना]]
|९६५
|-
|रावत सुनील कैलासचंद्र
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|९०४
|-
|पौनिकर चंद्रशेखर गुलाबराव
|[[रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (डेमोक्रॅटिक)|रिपाई (डेमोक्रॅटिक)]]
|६९२
|-
|हजारे विनोद पांडुरंग
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|६८१
|-
|ईश्वर चैत्राम गजभे
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|५८८
|-
|मसुरकर पंकज सेवकराम
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|५३९
|-
|ओझा चंद्रभूषण हरिवंश
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|५०८
|-
|सोरले माधोलाल हिरालाल
|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|४०९
|-
|रामेश्वर मंगल इनवाते
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|३६४
|-
|चौधरी मधुकर रोघोबा
|[[अपक्ष राजकीय उमेदवार|अपक्ष]]
|२९६
|-
|ईश्वर नथ्थूजी गजभिये
|[[ऑल इंडिया फॉरवर्ड ब्लॉक]]
|२८७
|}

==महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुका==
===विजयी===
* [[डी. मल्लिकार्जुन रेड्डी]] - [[भारतीय जनता पक्ष]]
* जायस्वाल, अपक्ष

== बाह्य दुवे ==
*{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S13/partycomp141.htm | प्रकाशक=[[भारतीय निवडणूक आयोग]] | भाषा=इंग्लिश | title=भारतीय निवडणूक आयोगाच्या संकेतस्थळावर {{लेखनाव}} निवडणुकांतील इ.स. १९७८ पासूनच्या निवडणुकांचे पक्षनिहाय मतदानाच्या टक्केवारीचे तुलनात्मक विश्लेषण | ॲक्सेसदिनांक=२२ जुलै, इ.स. २०१३}}
==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==नोंदी==
{{reflist|group=n}}
{{महाराष्ट्र विधानसभा}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:रामटेक लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>sef969w51jemxbiok9n29zia475u03s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आर.डी. राजसेखर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78233</id>
    <revision>
      <id>2698986</id>
      <parentid>1670050</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2698986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1721" sha1="dadvncam15hcqe7c8yaa3m2pws0aux5" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''आर. डी. राजशेखर''' हे एक भारतीय [[छायांकन|चित्रपट छायाकार]] (''सिनेमॅटोग्राफर'') आहेत. हे प्रामुख्याने तमिळ, मल्याळम, तेलगू आणि हिंदी अशा भारतीय भाषांमधील चित्रपटांमध्ये काम करतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Cinematographer RD Rajasekhar roped in for Muttiah Muralitharan biopic |work=Thenewsminute |url=https://www.thenewsminute.com/article/cinematographer-rd-rajasekhar-roped-muttiah-muralitharan-biopic-131882%3famp |access-date=29 August 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांना [[तमिळनाडू राज्य चित्रपट पुरस्कार - सर्वोत्कृष्ट छायाकार]] आणि [[फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट छायाकार पुरस्कार - तमिळ]] मिळाले आहेत. ते [[इंडियन सोसायटी ऑफ सिनेमॅटोग्राफर्स|इंडियन सोसायटी ऑफ सिनेमॅटोग्राफर्स (ISC)]] चे सदस्य आहेत.

{{विस्तार}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:राजसेखर, आर.डी.}}
[[वर्ग:तमिळ चित्रपट छायादिग्दर्शक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>dadvncam15hcqe7c8yaa3m2pws0aux5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85772</id>
    <revision>
      <id>2698933</id>
      <parentid>2358021</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8294" sha1="nffhmr1qqbi2sl7firc3odevf58gx4n" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' २२ ऑक्टोबर १९३५ - ४ ऑगस्ट २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

[[पवार-पाटील घराणे कसबा बावडा|पवार पाटील घराणे कसबा बावडा]]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>nffhmr1qqbi2sl7firc3odevf58gx4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698934</id>
      <parentid>2698933</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8297" sha1="chfwdlpwdx4sz3kuyczbdty5b3fj349" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

[[पवार-पाटील घराणे कसबा बावडा|पवार पाटील घराणे कसबा बावडा]]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>chfwdlpwdx4sz3kuyczbdty5b3fj349</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698935</id>
      <parentid>2698934</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8144" sha1="39qxf5xf0l7bddrrb3orpatd227hcdk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>39qxf5xf0l7bddrrb3orpatd227hcdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698936</id>
      <parentid>2698935</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8283" sha1="ehfuglas0kc6j448w1ihpgt73bu98sh" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>ehfuglas0kc6j448w1ihpgt73bu98sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698937</id>
      <parentid>2698936</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8409" sha1="01ehh8ctfp82y9m5p3v8bam9usz2k46" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>01ehh8ctfp82y9m5p3v8bam9usz2k46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698943</id>
      <parentid>2698937</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T07:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8526" sha1="5tskvnhpeovueuzo0pmvjlc9jj35165" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०१८)
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>5tskvnhpeovueuzo0pmvjlc9jj35165</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698950</id>
      <parentid>2698943</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8560" sha1="id74tf0lbo9ynfakk197gygqnbn2tlw" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०१८)
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>id74tf0lbo9ynfakk197gygqnbn2tlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698951</id>
      <parentid>2698950</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8648" sha1="jf652cq4xgvntz0hcxrqsv6zcfhoxgf" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०१८)
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]</text>
      <sha1>jf652cq4xgvntz0hcxrqsv6zcfhoxgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698952</id>
      <parentid>2698951</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:51:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8697" sha1="11193k09f8640n6u8nhkua12rlx0m3r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]](२०१८ पर्यंत)
| इतरपक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०१८ पासून)
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६) हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]</text>
      <sha1>11193k09f8640n6u8nhkua12rlx0m3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698955</id>
      <parentid>2698952</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahesh102</username>
        <id>143051</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9275" sha1="fvmwi3wjy9f9ozumhslz91px3d0suwb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील
| लघुचित्र= 
| चित्र  =Shri D.Y. Patil (cropped, 3x4).jpg
| पद = [[बिहार]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ = २९ मे २०१३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[देवानंद कोंवर]]
| पुढील = 
| पद2 = [[त्रिपुरा]]चे राज्यपाल
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २७ नोव्हेंबर २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ८ मार्च २०१३
| मागील2 = [[कमला बेनीवाल]]
| पुढील2 = [[देवानंद कोंवर]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1935|10|22}}
| जन्मस्थान      = आंबप, [[कोल्हापूर जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|08|04|1935|10|22}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]](२०१८ पर्यंत)
| इतरपक्ष = [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] (२०१८ पासून)
| नाते = 
| व्यवसाय         = 
| धर्म             =
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''डॉ. ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील'''  उर्फ '''डी.वाय. पाटील''' (२२ ऑक्टोबर, १९३५ - ४ ऑगस्ट, २०२६)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/kolhapur/maharashtras-gyandoot-is-lost-padmashri-d-y-patil-who-revolutionized-the-education-sector-passes-away-a-a941/|title=DY Patil: महाराष्ट्रातील 'ज्ञानदूत' हरपला; शिक्षण क्षेत्रात क्रांती घडवणारे 'पद्मश्री' डी. वाय. पाटील यांचं निधन|date=4 August 2026|website=[[लोकमत]]|url-status=live|access-date=4 August 2026}}&lt;/ref&gt; हे एक भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी [[बिहार]], [[पश्चिम बंगाल]] आणि [[त्रिपुरा]] राज्यांचे राज्यपाल म्हणून काम पाहिले होते. ते महाराष्ट्रातील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षाचे नेते होते. समाजकार्यासाठी त्यांना १९९१ मध्ये '[[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री पुरस्काराने]]'  सन्मानित करण्यात आले होते. २४ डिसेंबर २०१८ रोजी त्यांनी [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षामध्ये]] प्रवेश केला होता.

पाटील हे १९५७ ते १९६२ दरम्यान [[कोल्हापूर]] शहराचे [[महापौर]] होते. १९६७ व १९७२ साली ते [[पन्हाळा]] विधानसभा मतदारसंघामधून [[महाराष्ट्र विधानसभा|विधानसभेवर]] निवडून गेले.

==संस्था==
डी.वाय. पाटील ह्यांच्या नावाच्या अनेक संस्था महाराष्ट्रात आहेत.
* डी वाय पाटील विद्यानगरी
* डॉ डी वाय पाटील एज्युकेशनल एंटरप्रायजेस चॅरिटेबल ट्रस्ट
* डॉ डी वाय पाटील ग्रुप ऑफ इन्स्टिट्यूशन्स (इंटिग्रेटेड कॅंपस), चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
* डॉक्टर डी वाय पाटील नॉलेज सिटी, चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे 
===शाळा===
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[वरळी]], [[मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नागपूर]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[नेरूळ]], [[नवी मुंबई]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[पुणे]]
*डी.वाय. पाटील इंटरनॅशनल स्कूल, [[ॲंटवर्प]], [[बेल्जियम]]
===महाविद्यालये===
* डॉ डी वाय पाटील स्कूल ऑफ इंजिनियरिंग अँड टेक्नॉलॉजी,  चरोली बु० व्हाया लोहगाव-पुणे .
* डॉ. डी. वाय. पाटील अभियांत्रिकी महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील आयुर्वे्द महाविद्यालय, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील एज्युकेशनल सोसायटीचे महिला मेडिकल कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ नर्सिंग, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील होमिओपॅथिक कॉलेज, पिंपरी-पुणे
* डी. वाय. पाटील प्रतिष्ठानचे कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, नेरुळ, नवी मुंबई 
* डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज दंत महाविद्यालय, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, नेरूळ-नवी मुंबई
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ फिजिओथेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील कॉलेज ऑफ ऑक्युपेशनल थेरपी, कोल्हापूर
* डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेज, कसबा बावडा-कोल्हापूर
===विद्यापीठे===
*पद्मश्री डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[सी.बी.डी. बेलापूर]], नवी मुंबई
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे
*डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, [[कोल्हापूर]]
डॉ. डी.वाय. पाटील विद्यापीठ, पुणे, आंबी

===इस्पितळे===
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, नवी मुंबई
*[[डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटर, पुणे]]
*डी.वाय. पाटील हॉस्पिटल, कोल्हापूर
===क्रीडा संस्था===
*[[डी.वाय. पाटील स्टेडियम]], नेरूळ-नवी मुंबई

==बाह्य दुवे==
*[http://www.dypatil.com/ डी.वाय. पाटील समूहाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{DEFAULTSORT:पाटील, ज्ञानदेव यशवंतराव}}
[[वर्ग:त्रिपुराचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:बिहारचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]</text>
      <sha1>fvmwi3wjy9f9ozumhslz91px3d0suwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००३ सान मरिनो ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93088</id>
    <revision>
      <id>2698891</id>
      <parentid>1458326</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8878" sha1="jo8v3nldafcls4p3mt42n0i1rfwims7" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== पात्रता फेरी ==
शनिवारी दुपारी झालेल्या पात्रता फेरीत, मायकेल शुमाकरने १:२२.३२७ वेळेसह हंगामातील दुसरे [[पोल पोझिशन]] मिळवले. त्याच्यासोबत पहिल्या रांगेत त्याचा भाऊ [[राल्फ शुमाकर]] होता, जो अवघ्या १४ मिलिसेकंदांनी मागे होता. [[रुबेन्स बारिकेला]] दुसऱ्या फेरारी कारमध्ये तिसऱ्या स्थानावर तर माँटोया चौथ्या स्थानावर राहिला. वेबकरने पाचवे आणि रायकोनेनने सहावे स्थान मिळवले. [[मिनार्डी]] चालक [[जोस व्हर्स्टॅपन]] वारियाने आल्ता शिकेने येथील भिंतीवर आदळला, ज्यामुळे नवीन पात्रता रचनेनुसार स्पर्धात्मक लॅप वेळ न नोंदवणारा तो पहिला चालक ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Benson|first=Andrew|title=Schumacher takes Imola pole|url=https://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/2960265.stm|publisher=[[बीबीसी स्पोर्ट]] ([[बीबीसी]])|date=20 April 2003|access-date=5 May 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== पात्रता फेरी वर्गीकरण ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! क्यू१ वेळ !! क्यू२ वेळ !! फरक !! ग्रिड
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| १
| {{flagicon|DEU}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| style=&quot;background: silver&quot; | '''१:२०.६२८'''
| '''१:२२.३२७'''
| 
| align=&quot;center&quot; | १
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ४
| {{flagicon|DEU}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.१९३
| १:२२.३४१
| +०.०१४
| align=&quot;center&quot; | २
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.०८२
| १:२२.५५७
| +०.२३०
| align=&quot;center&quot; | ३
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ३
| {{flagicon|COL}} [[हुआन पाब्लो माँटोया]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[बीएमडब्ल्यू इन फॉर्म्युला वन|बीएमडब्ल्यू]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.४९०
| १:२२.७८९
| +०.४६२
| align=&quot;center&quot; | ४
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| १४
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबकर]]
| [[जॅग्वार रेसिंग|जॅग्वार]]-[[कॉसवर्थ]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.६६९
| १:२३.०१५
| +०.६८८
| align=&quot;center&quot; | ५
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ६
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोनेन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.१४७
| १:२३.१४८
| +०.८२१
| align=&quot;center&quot; | ६
|-
! ७
| १६
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.९२६
| १:२३.१६०
| +०.८३३
| align=&quot;center&quot; | ७
|-
! ८
| ८
| {{flagicon|Spain}} [[फर्नांडो अलोन्सो]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.८०९
| १:२३.१६९
| +०.८४२
| align=&quot;center&quot; | ८
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| [[ब्रिटिश अमेरिकन रेसिंग|बीएआर]]-[[होंडा इन फॉर्म्युला वन|होंडा]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२१.८९१
| १:२३.३८१
| +१.०५४
| align=&quot;center&quot; | ९
|-
! १०
| २०
| {{flagicon|France}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.७६५
| १:२३.४६०
| +१.१३३
| align=&quot;center&quot; | १०
|-
! ११
| ९
| {{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.९११
| १:२३.७००
| +१.३७३
| align=&quot;center&quot; | ११
|-
! १२
| ५
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.३२६
| १:२३.८१८
| +१.४९१
| align=&quot;center&quot; | १२
|-
! १३
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[क्रिस्टियानो दा माट्टा]]
| [[टोयोटा रेसिंग|टोयोटा]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२४.८५४
| १:२३.८३८
| +१.५११
| align=&quot;center&quot; | १३
|-
! १४
| १०
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.५३१
| १:२३.९३२
| +१.६०५
| align=&quot;center&quot; | १४
|-
! १५
| १५
| {{flagicon|BRA}} [[अँटोनियो पिझोनिया]]
| [[जॅग्वार रेसिंग|जॅग्वार]]-[[कॉसवर्थ]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.९१९
| १:२४.१४७
| +१.८२०
| align=&quot;center&quot; | १५
|-
! १६
| ७
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२३.१००
| १:२४.१९०
| +१.८६३
| align=&quot;center&quot; | १६
|-
! १७
| ११
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२२.७२४
| १:२४.३१७
| +१.९९०
| align=&quot;center&quot; | १७
|-
! १८
| १८
| {{flagicon|GBR}} [[जस्टिन विल्सन]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२५.१९५
| १:२५.८२६
| +३.४९९
| align=&quot;center&quot; | १८
|-
! १९
| १२
| {{flagicon|IRL}} [[राल्फ फर्मन]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२४.३६०
| १:२६.३५७
| +४.०३०
| align=&quot;center&quot; | १९
|-
! २०
| १९
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[मिनार्डी]]-[[कॉसवर्थ]]
| style=&quot;background: silver&quot; | १:२४.९९०
| २:०१.००७
| +३८.६८०
| align=&quot;center&quot; | २०
|-
! colspan=&quot;9&quot; |{{center|संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|title=2003 San Marino Grand Prix - Qualifying Results|url=http://www.formula1.com/results/season/2003/21/166/|publisher=formula1.com|access-date=26 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140505215744/http://www.formula1.com/results/season/2003/21/166/|archive-date=5 May 2014}}&lt;/ref&gt;}}
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:सान मरिनो ग्रांप्री]]
[[वर्ग:इ.स. २००३ मधील खेळ|सान मरिनो ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>jo8v3nldafcls4p3mt42n0i1rfwims7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९८ सान मरिनो ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93103</id>
    <revision>
      <id>2698890</id>
      <parentid>1240413</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12575" sha1="lbgig7q5p8zfxb1cmy2d83rmod2eqb3" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप वेळ !! फरक
|-
! १
| ७
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| '''१:२५.९७३'''
| 
|-
! २
| ८
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२६.०७५
| +०.१०२
|-
! ३
| ३
| {{flagicon|GER}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२६.४३७
| +०.४६४
|-
! ४
| ४
| {{flagicon|GBR}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२६.७०५
| +०.७३२
|-
! ५
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:२७.२७३
| +१.३००
|-
! ६
| १
| {{flagicon|CAN}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:२७.३९०
| +१.४१७
|-
! ७
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:२७.५९२
| +१.६१९
|-
! ८
| २
| {{flagicon|GER}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:२७.६४५
| +१.६७२
|-
! ९
| १०
| {{flagicon|GER}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:२७.८६६
| +१.८९३
|-
! १०
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:२७.९३७
| +१.९६४
|-
! ११
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२८.१११
| +२.१३८
|-
! १२
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२८.१९१
| +२.२१८
|-
! १३
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:२८.२७०
| +२.२९७
|-
! १४
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:२८.७९८
| +२.८२५
|-
! १५
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२९.०७३
| +३.१००
|-
! १६
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:२९.५८४
| +३.६११
|-
! १७
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२९.६४१
| +३.६६८
|-
! १८
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:२९.९३२
| +३.९५९
|-
! १९
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३०.६४९
| +४.६७६
|-
! २०
| १९
| {{flagicon|DEN}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३१.०१७
| +५.०४४
|-
! २१
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३१.२५५
| +५.२८२
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३१.४८२
| +५.५०९
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:३१.९९१
|-
! colspan=&quot;6&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1998/saint-marin/qualification.aspx|title=San Marino 1998 - Qualifications|website=www.statsf1.com|language=en|access-date=15 October 2018}}&lt;/ref&gt;
|}

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ७
| {{flagicon|GBR}} '''[[डेव्हिड कुल्थार्ड]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ६२
| १:३४:२४.५९३
| १
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ३
| {{flagicon|GER}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ६२
| +४.५५४
| ३
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|GBR}} '''[[इडी अर्व्हाइन]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ६२
| +५१.७७५
| ४
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १
| {{flagicon|CAN}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]'''
| ६२
| +५४.५९०
| ६
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| २
| {{flagicon|GER}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]'''
| ६२
| +१:१७.४७६
| ८
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १४
| {{flagicon|FRA}} '''[[जॉँ अलेसी]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| ६१
| +१ लॅप
| १२
| '''१'''
|-
! ७
| १०
| {{flagicon|GER}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ६०
| +२ लॅप्स
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ६०
| +२ लॅप्स
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| ६०
| +२ लॅप्स
| १४
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ५७
| हायड्रोलिक्स
| ७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ५६
| इंजिन
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ४८
| इंजिन
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ४०
| इंजिन
| १५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ३४
| थ्रॉटल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| २७
| इंजिन
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १८
| इंजिन
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ८
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १७
| गिअरबॉक्स
| २
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १७
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १७
| इंजिन
| ५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १२
| पंक्चर
| ११
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९
| {{flagicon|DEN}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ८
| ट्रान्समिशन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ०
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १७
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;8&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1998/167/ |title=1998 San Marino Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205004714/http://www.formula1.com/results/season/1998/167/ |archive-date=5 December 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;}}
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील खेळ|सान मरिनो ग्रांप्री]]
[[वर्ग:सान मरिनो ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>lbgig7q5p8zfxb1cmy2d83rmod2eqb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९८ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93104</id>
    <revision>
      <id>2698897</id>
      <parentid>1240403</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12640" sha1="jqnn3xxu0gh0avfhrl1flflah1fwqzb" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== वर्गीकरण ==

=== पात्रता फेरी ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप वेळ !! फरक
|-
! १
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:२९.५९८
| align=&quot;center&quot; | &amp;mdash;
|-
! २
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:३०.३१७
| +०.७१९
|-
! ३
| ८
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:३०.५१७
| +०.९१९
|-
! ४
| ३
| {{flagicon|GER}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:३०.५५१
| +०.९५३
|-
! ५
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३१.००५
| +१.४०७
|-
! ६
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:३१.०२८
| +१.४३०
|-
! ७
| २
| {{flagicon|GER}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:३१.५१५
| +१.९१७
|-
! ८
| ४
| {{flagicon|GBR}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:३१.६५१
| +२.०५३
|-
! ९
| १०
| {{flagicon|GER}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:३१.९१७
| +२.३१९
|-
! १०
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:३२.०८१
| +२.४८३
|-
! ११
| १
| {{flagicon|CAN}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:३२.०८३
| +२.४८५
|-
! १२
| १९
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३२.०९९
| +२.५०१
|-
! १३
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:३२.२०६
| +२.६०८
|-
! १४
| ७
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:३२.३९९
| +२.८०१
|-
! १५
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:३२.७१८
| +३.१२०
|-
! १६
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:३२.९०६
| +३.३०८
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:३३.१८५
| +३.५८७
|-
! १८
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:३३.२०५
| +३.६०७
|-
! १९
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३३.३९९
| +३.८०१
|-
! २०
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.०९०
| +४.४९२
|-
! २१
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.५३६
| +४.९३८
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.९१०
| +५.३१२
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:३५.८७०
|-
! colspan=&quot;6&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1998/autriche/qualification.aspx|title=Austria 1998 – Qualifications • STATS F1|website=Stats F1|access-date=19 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*फॉर्म्युला वनमध्ये बेनेटॉन संघाने मिळवलेले हे शेवटचे पोल पोझिशन होते.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ८
| {{flagicon|FIN}} '''[[मिका हॅकिनन]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७१
| १:३०:४४.०८६
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ७
| {{flagicon|GBR}} '''[[डेव्हिड कुल्थार्ड]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७१
| +५.२८९
| १४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ३
| {{flagicon|GER}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७१
| +३९.०९२
| ४
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ४
| {{flagicon|GBR}} '''[[इडी अर्व्हाइन]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७१
| +४३.९७६
| ८
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| १०
| {{flagicon|GER}} '''[[राल्फ शुमाकर]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]'''
| ७१
| +५०.६५४
| ९
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १
| {{flagicon|CAN}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]'''
| ७१
| +५३.२०२
| ११
| '''१'''
|-
! ७
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ७१
| +१:१३.६२४
| १५
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| ७०
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| ७०
| +१ लॅप
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ७०
| +१ लॅप
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ७०
| +१ लॅप
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ६९
| +२ लॅप्स
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ५१
| इंजिन
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ३०
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| २१
| अपघात
| १
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| २१
| अपघात
| २
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २
| {{flagicon|GER}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १६
| इंजिन
| ७
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ८
| ब्रेक
| ५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| ३
| अपघात
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १
| अपघात
| ६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ०
| क्लच
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ०

| अपघात
| २०
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;8&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1998/173/ |title=1998 Austrian Grand Prix |website=Formula 1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205010646/http://www.formula1.com/results/season/1998/173/ |archive-date=5 December 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील खेळ|ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>jqnn3xxu0gh0avfhrl1flflah1fwqzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698899</id>
      <parentid>2698897</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्गीकरण */</comment>
      <origin>2698899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12630" sha1="au4b5crqg283e1fo4327x47pwjtzl1p" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप वेळ !! फरक
|-
! १
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:२९.५९८
| align=&quot;center&quot; | &amp;mdash;
|-
! २
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:३०.३१७
| +०.७१९
|-
! ३
| ८
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:३०.५१७
| +०.९१९
|-
! ४
| ३
| {{flagicon|GER}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:३०.५५१
| +०.९५३
|-
! ५
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३१.००५
| +१.४०७
|-
! ६
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:३१.०२८
| +१.४३०
|-
! ७
| २
| {{flagicon|GER}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:३१.५१५
| +१.९१७
|-
! ८
| ४
| {{flagicon|GBR}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:३१.६५१
| +२.०५३
|-
! ९
| १०
| {{flagicon|GER}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:३१.९१७
| +२.३१९
|-
! १०
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:३२.०८१
| +२.४८३
|-
! ११
| १
| {{flagicon|CAN}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १:३२.०८३
| +२.४८५
|-
! १२
| १९
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३२.०९९
| +२.५०१
|-
! १३
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १:३२.२०६
| +२.६०८
|-
! १४
| ७
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:३२.३९९
| +२.८०१
|-
! १५
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:३२.७१८
| +३.१२०
|-
! १६
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| १:३२.९०६
| +३.३०८
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| १:३३.१८५
| +३.५८७
|-
! १८
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:३३.२०५
| +३.६०७
|-
! १९
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३३.३९९
| +३.८०१
|-
! २०
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.०९०
| +४.४९२
|-
! २१
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.५३६
| +४.९३८
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:३४.९१०
| +५.३१२
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:३५.८७०
|-
! colspan=&quot;6&quot; |संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1998/autriche/qualification.aspx|title=Austria 1998 – Qualifications • STATS F1|website=Stats F1|access-date=19 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*फॉर्म्युला वनमध्ये बेनेटॉन संघाने मिळवलेले हे शेवटचे पोल पोझिशन होते.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ८
| {{flagicon|FIN}} '''[[मिका हॅकिनन]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७१
| १:३०:४४.०८६
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ७
| {{flagicon|GBR}} '''[[डेव्हिड कुल्थार्ड]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ७१
| +५.२८९
| १४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ३
| {{flagicon|GER}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७१
| +३९.०९२
| ४
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ४
| {{flagicon|GBR}} '''[[इडी अर्व्हाइन]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ७१
| +४३.९७६
| ८
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| १०
| {{flagicon|GER}} '''[[राल्फ शुमाकर]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]'''
| ७१
| +५०.६५४
| ९
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १
| {{flagicon|CAN}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]'''
| ७१
| +५३.२०२
| ११
| '''१'''
|-
! ७
| ९
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ७१
| +१:१३.६२४
| १५
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| १५
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| ७०
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| ६
| {{flagicon|AUT}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| ७०
| +१ लॅप
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ७०
| +१ लॅप
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| २२
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ७०
| +१ लॅप
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २०
| {{flagicon|BRA}} [[रिकार्डो रोसेट]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ६९
| +२ लॅप्स
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १९
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ५१
| इंजिन
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३
| {{flagicon|ARG}} [[एस्तेबान तुएरो]]
| [[मिनार्डी]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ३०
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ५
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[प्लेलाइफ]]
| २१
| अपघात
| १
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| २१
| अपघात
| २
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २
| {{flagicon|GER}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[मेकाक्रोम]]
| १६
| इंजिन
| ७
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ८
| ब्रेक
| ५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १६
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| ३
| अपघात
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]
| १
| अपघात
| ६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[प्यूजो]]
| ०
| क्लच
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|JPN|1947}} [[तोरालोसुके ताकागी]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ०

| अपघात
| २०
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;8&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1998/173/ |title=1998 Austrian Grand Prix |website=Formula 1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205010646/http://www.formula1.com/results/season/1998/173/ |archive-date=5 December 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;}}
|}
{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील खेळ|ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>au4b5crqg283e1fo4327x47pwjtzl1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९७ सान मरिनो ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93108</id>
    <revision>
      <id>2698900</id>
      <parentid>1240400</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13486" sha1="l9rvin2kqf3avcmjwbg3xmbihkbuh52" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२३.३०३
|
|-
! २
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२३.६४६
| +०.३४३
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२३.९५५
| +०.६५२
|-
! ४
| १४
| {{flagicon|France}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:२४.०७५
| +०.७७२
|-
! ५
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:२४.०८१
| +०.७७८
|-
! ६
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:२४.५९६
| +१.२९३
|-
! ७
| १६
| {{flagicon|United Kingdom}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२४.७२३
| +१.४२०
|-
! ८
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२४.८१२
| +१.५०९
|-
! ९
| ६
| {{flagicon|United Kingdom}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:२४.८६२
| +१.५५८
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:२५.०७७
| +१.७७४
|-
! ११
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२५.३७१
| +२.०६८
|-
! १२
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[निकोल लारिनी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:२५.५५४
| +२.२४१
|-
! १३
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२५.५७९
| +२.२७६
|-
! १४
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:२५.७२९
| +२.४२६
|-
! १५
| १
| {{flagicon|United Kingdom}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:२५.७४३
| +२.४४०
|-
! १६
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२६.१९२
| +२.८८९
|-
! १७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:२६.२५३
| +२.९५०
|-
! १८
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:२६.७१२
| +३.४०९
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२६.८५२
| +३.५४९
|-
! २०
| २१
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:२६.९६०
| +३.६५७
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:२७.४२८
| +४.१२५
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:२८.७२७
| +५.४२४
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]] : १:२९.१३४
|-
!colspan=&quot;6&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web |title=1997 San Marino GP Qual |work=Chicane F1 |url=http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&amp;gp=San%20Marino%20GP&amp;type=qual |access-date= 2007-08-08|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| ६२
| १:३१:००.६७३
| २
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ६२
| +१.२३७
| ३
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ६
| {{flagicon|UK}} '''[[इडी अर्व्हाइन]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| ६२
| +१:१८.३४३
| ९
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| ६२
| +१:२३.३८८
| ६
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ७
| {{flagicon|France}} '''[[जॉँ अलेसी]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| ६१
| +१ लॅप
| १४
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ९
| {{flagicon|Finland}} '''[[मिका हॅकिनन]]'''
| '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]'''
| ६१
| +१ लॅप
| ८
| '''१'''
|-
! ७
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[निकोल लारिनी]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| ६१
| +१ लॅप
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| १४
| {{flagicon|France}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ६१
| +१ लॅप
| ४
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ६०
| +२ लॅप्स
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ६०
| +२ लॅप्स
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| ५९
| +३ लॅप्स
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| ५३
| गिअरबॉक्स
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ४०
| गिअरबॉक्स
| १
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| ३८
| इंजिन
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| ३२
| इंजिन
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १८
| इलेक्ट्रिकल
| ७
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १७
| ट्रान्समिशन
| ५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| ११
| अपघात
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| ११
| अपघात
| १५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| ४
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| ११
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| २
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|शुरु नाही|शुरुवात केली नाही}}
| २१
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| ०
| गिअरबॉक्स
| २०
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;8&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/150/ |title=1997 San Marino Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029035544/http://www.formula1.com/results/season/1997/150/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=1997 San Marino GP Race |work=Chicane F1 |url=http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&amp;gp=San%20Marino%20GP&amp;type=res |access-date= 2007-08-08|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|सान मरिनो ग्रांप्री]]
[[वर्ग:सान मरिनो ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>l9rvin2kqf3avcmjwbg3xmbihkbuh52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९७ बेल्जियम ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93109</id>
    <revision>
      <id>2698902</id>
      <parentid>1240394</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17032" sha1="8isuymh2xuvt8to17aqnr3hh7hx67fv" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} '''[[जॉनी हर्बर्ट]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} '''[[गेरहार्ड बर्गर]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| '''१'''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:```wikisyntax
== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|बेल्जियम ग्रांप्री]]
[[वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>8isuymh2xuvt8to17aqnr3hh7hx67fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698903</id>
      <parentid>2698902</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्गीकरण */</comment>
      <origin>2698903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31041" sha1="forghvgd3v067b0i2aa3kpg6we88nmh" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} '''[[जॉनी हर्बर्ट]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} '''[[गेरहार्ड बर्गर]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| '''१'''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:```wikisyntax
== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} ''[[गेरहार्ड बर्गर]]''
| ''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| ''१''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.००८
| २
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.५८२
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| अपघात
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! १३
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| चाकाचा नट
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! १४
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| इंजिन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! १५
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| +२ लॅप्स
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| २५
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| २१
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| १९
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १८
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ८
| स्टीयरिंग
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ५
| इलेक्ट्रिकल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अपात्र|अपात्र ठरवले}}
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| इंधनातील अनियमितता (+३०.८५६)
| ५
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=[http://www.formula1.com/results/season/1997/158/](http://www.formula1.com/results/season/1997/158/) |title=1997 Belgian Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=[https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/](https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/) |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=[https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/](https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/)|title=1997 Belgian Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=24 August 1997 |access-date=23 October 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|बेल्जियम ग्रांप्री]]
[[वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>forghvgd3v067b0i2aa3kpg6we88nmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698904</id>
      <parentid>2698903</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* शर्यत */</comment>
      <origin>2698904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35996" sha1="jyjgslnkqs32aiary47qdmdbnvy3trn" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} '''[[जॉनी हर्बर्ट]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} '''[[गेरहार्ड बर्गर]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| '''१'''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.००८
| २
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.५८२
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| अपघात
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! १३
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| चाकाचा नट
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! १४
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| इंजिन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! १५
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| +२ लॅप्स
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| २५
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| २१
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| १९
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १८
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ८
| स्टीयरिंग
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ५
| इलेक्ट्रिकल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अपात्र|अपात्र ठरवले}}
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| इंधनातील अनियमितता (+३०.८५६)
| ५
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |title=1997 Belgian Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/|title=1997 Belgian Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=24 August 1997 |access-date=23 October 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} ''[[गेरहार्ड बर्गर]]''
| ''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| ''१''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.००८
| २
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.५८२
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| अपघात
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! १३
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| चाकाचा नट
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! १४
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| इंजिन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! १५
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| +२ लॅप्स
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| २५
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| २१
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| १९
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १८
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ८
| स्टीयरिंग
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ५
| इलेक्ट्रिकल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अपात्र|अपात्र ठरवले}}
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| इंधनातील अनियमितता (+३०.८५६)
| ५
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=[http://www.formula1.com/results/season/1997/158/](http://www.formula1.com/results/season/1997/158/) |title=1997 Belgian Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=[https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/](https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/) |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=[https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/](https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/)|title=1997 Belgian Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=24 August 1997 |access-date=23 October 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|बेल्जियम ग्रांप्री]]
[[वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>jyjgslnkqs32aiary47qdmdbnvy3trn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698905</id>
      <parentid>2698904</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्गीकरण */</comment>
      <origin>2698905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21978" sha1="cwxesalmzkhall480u8kv9lo6h6toyy" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} '''[[जॉनी हर्बर्ट]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} '''[[गेरहार्ड बर्गर]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| '''१'''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.००८
| २
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.५८२
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| अपघात
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! १३
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| चाकाचा नट
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! १४
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| इंजिन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! १५
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| +२ लॅप्स
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| २५
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| २१
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| १९
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १८
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ८
| स्टीयरिंग
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ५
| इलेक्ट्रिकल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अपात्र|अपात्र ठरवले}}
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| इंधनातील अनियमितता (+३०.८५६)
| ५
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |title=1997 Belgian Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/|title=1997 Belgian Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=24 August 1997 |access-date=23 October 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== वर्गीकरण ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx](http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx) |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} ''[[मायकेल शुमाकर]]''
| ''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} ''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''
| ''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} ''[[जॉनी हर्बर्ट]]''
| ''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|बेल्जियम ग्रांप्री]]
[[वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>cwxesalmzkhall480u8kv9lo6h6toyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698906</id>
      <parentid>2698905</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्गीकरण */</comment>
      <origin>2698906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13997" sha1="7k8bb5e322mx7lzui1n0sx3jm62ybwh" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ३
| {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.४५०
|
|-
! २
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:४९.७५९
| +०.३०९
|-
! ३
| ५
| {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५०.२९३
| +०.८४३
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.४७०
| +१.०२०
|-
! ५
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५०.५०३
| +१.०५३
|-
! ६*
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:५०.५२०
| +१.०७०
|-
! ७
| ४
| {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५०.६५६
| +१.२०६
|-
! ८
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.८५३
| +१.४०३
|-
! ९
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:५०.९७०
| +१.५२०
|-
! १०
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| १:५१.४१०
| +१.९६०
|-
! ११
| १६
| {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५१.७२५
| +२.२७५
|-
! १२
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५१.९१६
| +२.४६६
|-
! १३
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:५२.०९४
| +२.६४४
|-
! १४*
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.२७४
| +२.८२४
|-
! १५
| ८
| {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:५२.३९१
| +२.९४१
|-
! १६
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:५२.७४९
| +३.२९९
|-
! १७
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:५२.७९३
| +३.३४३
|-
! १८
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८८६
| +३.४३६
|-
! १९
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५२.८९७
| +३.४४७
|-
! २०
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५३.५४४
| +४.०९४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:५३.७२५
| +४.२७५
|-
! २२
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:५४.५०५
| +५.०५५
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:५७.११२
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/belgique/qualification.aspx |title=Belgium 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}
*&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; राल्फ शुमाकर आणि त्रुली पिटलेनमधून शर्यतीची सुरुवात करतील.

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ५
| {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]'''
| '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| १:३३:४६.७१७
| ३
| '''१०'''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| १२
| {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]'''
| '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +२६.७५३
| ४
| '''६'''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३२.१४७
| ७
| '''४'''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| १६
| {{flagicon|UK}} '''[[जॉनी हर्बर्ट]]'''
| '''[[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +३९.०२५
| ११
| '''३'''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| ३
| {{flagicon|Canada}} '''[[जाक व्हिलनव्ह]]'''
| '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +४२.१०३
| १
| '''२'''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| ८
| {{flagicon|Austria}} '''[[गेरहार्ड बर्गर]]'''
| '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]'''
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:०३.७४१
| १५
| '''१'''
|-
! ७
| २
| {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४४
| +१:२५.९३१
| ८
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| ७
| {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.००८
| २
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|Italy}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| +१:४२.५८२
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| ६
| {{flagicon|UK}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| अपघात
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! ११
| १९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| +१ लॅप
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! १३
| १
| {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| चाकाचा नट
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! १४
| २०
| {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| इंजिन
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! १५
| १४
| {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ४२
| +२ लॅप्स
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| २५
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| २१
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| पीएल
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| १९
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| १०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|Brazil}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १८
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ८
| स्टीयरिंग
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| ५
| इलेक्ट्रिकल
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अपात्र|अपात्र ठरवले}}
| ९
| {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]
| {{Goodyear}}
| ४४
| इंधनातील अनियमितता (+३०.८५६)
| ५
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |title=1997 Belgian Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029035826/http://www.formula1.com/results/season/1997/158/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1997-belgian-grand-prix/|title=1997 Belgian Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=24 August 1997 |access-date=23 October 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|बेल्जियम ग्रांप्री]]
[[वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>7k8bb5e322mx7lzui1n0sx3jm62ybwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९७ लक्झेंबर्ग ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93111</id>
    <revision>
      <id>2698957</id>
      <parentid>1240399</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2698957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13664" sha1="q46fdtlsz9xchtas9qzryy8eahiem4z" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

== शर्यत ==
=== पात्रता फेरी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक
|-
! १
| ९
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| १:१६.६०२
| 
|-
! २
| ३
| {{flagicon|CAN}} [[जाक व्हिलनव्ह]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१६.६९१
| +०.०८९
|-
! ३
| ४
| {{flagicon|DEU}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]
| [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१६.७४१
| +०.१३९
|-
! ४
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:१७.२८९
| +०.६८७
|-
! ५
| ५
| {{flagicon|DEU}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.३८५
| +०.७८३
|-
! ६
| १०
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| १:१७.३८७
| +०.७८५
|-
! ७
| ८
| {{flagicon|AUT}} [[गेरहार्ड बर्गर]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१७.५८७
| +०.९८५
|-
! ८
| ११
| {{flagicon|DEU}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| १:१७.५९५
| +०.९९३
|-
! ९
| २२
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:१७.६१४
| +१.०१२
|-
! १०
| ७
| {{flagicon|FRA}} [[जॉँ अलेसी]]
| [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]
| १:१७.६२०
| +१.०१८
|-
! ११
| १४
| {{flagicon|FRA}} [[ऑलिव्हिये पानिस]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:१७.६५०
| +१.०४८
|-
! १२
| २३
| {{flagicon|DEN}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:१७.७२२
| +१.१२०
|-
! १३
| १
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:१७.७९५
| +१.१९३
|-
! १४
| ६
| {{flagicon|GBR}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| १:१७.८५५
| +१.२५३
|-
! १५
| २
| {{flagicon|BRA}} [[पेड्रो डिनिज]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| १:१८.१२८
| +१.५२६
|-
! १६
| १६
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:१८.३०३
| +१.७०१
|-
! १७
| १५
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| १:१८.६९९
| +२.०९७
|-
! १८
| २१
| {{flagicon|BRA}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:१९.३४७
| +२.७४५
|-
! १९
| १७
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| १:१९.४९०
| +२.८८८
|-
! २०
| १९
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:१९.५२६
| +२.९२४
|-
! २१
| १८
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| १:१९.५३१
| +२.९२९
|-
! २२
| २०
| {{flagicon|JPN|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| १:२०.६१५
| +४.०१३
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[१०७% वेळ]]: १:२१.९६४
|-
!colspan=&quot;6&quot;| संदर्भ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statsf1.com/en/1997/luxembourg/qualification.aspx |title=Luxembourg 1997 - Qualifications |publisher=StatsF1 |access-date=27 March 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== मुख्य शर्यत ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|- 
! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! टायर !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण
|- style=&quot;background-color: #D4EDDA;&quot;
! १
| ३
| {{flagicon|CAN}} ''[[जाक व्हिलनव्ह]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ६७
| १:३१:२७.८४३
| २
| ''१०''
|- style=&quot;background-color: #D1ECF1;&quot;
! २
| ७
| {{flagicon|FRA}} ''[[जॉँ अलेसी]]''
| ''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ६७
| +११.७७०
| १०
| ''६''
|- style=&quot;background-color: #FFF3CD;&quot;
! ३
| ४
| {{flagicon|DEU}} ''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''
| ''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ६७
| +१३.४८०
| ३
| ''४''
|- style=&quot;background-color: #E2E3E5;&quot;
! ४
| ८
| {{flagicon|AUT}} ''[[गेरहार्ड बर्गर]]''
| ''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''
| {{Goodyear}}
| ६७
| +१६.४१६
| ७
| ''३''
|- style=&quot;background-color: #F8D7DA;&quot;
! ५
| २
| {{flagicon|BRA}} ''[[पेड्रो डिनिज]]''
| ''[[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]''
| {{Bridgestone}}
| ६७
| +४३.१४७
| १५
| ''२''
|- style=&quot;background-color: #E8DAEF;&quot;
! ६
| १४
| {{flagicon|FRA}} ''[[ऑलिव्हिये पानिस]]''
| ''[[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]''
| {{Bridgestone}}
| ६७
| +४३.७५०
| ११
| ''१''
|-
! ७
| १६
| {{flagicon|GBR}} [[जॉनी हर्बर्ट]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ६७
| +४४.३५४
| १६
| &amp;nbsp;
|-
! ८
| १
| {{flagicon|GBR}} [[डॅमन हिल]]
| [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]]
| {{Bridgestone}}
| ६७
| +४४.७७७
| १३
| &amp;nbsp;
|-
! ९
| १७
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानी मोर्बिदेली]]
| [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]]
| {{Goodyear}}
| ६६
| +१ लॅप
| १९
| &amp;nbsp;
|-
! १०
| १९
| {{flagicon|FIN}} [[मिका सालो]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ६६
| +१ लॅप
| २०
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १८
| {{flagicon|NED}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]]
| [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Goodyear}}
| ५०
| शर्यतीबाहेर (स्पीन)
| २१
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ९
| {{flagicon|FIN}} [[मिका हॅकिनन]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| {{Goodyear}}
| ४३
| इंजिन
| १
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २२
| {{flagicon|BRA}} [[रुबेन्स बारिकेला]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४३
| गिअरबॉक्स
| ९
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १०
| {{flagicon|GBR}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]]
| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सेडीझ-बेंझ|मर्सेडीझ]]
| {{Goodyear}}
| ४२
| इंजिन
| ६
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २३
| {{flagicon|DEN}} [[यान मॅग्नससेन]]
| [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]]
| {{Bridgestone}}
| ४०
| हाफशाफ्ट
| १२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ६
| {{flagicon|GBR}} [[इडी अर्व्हाइन]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| २२
| इंजिन
| १४
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १५
| {{flagicon|JPN|1947}} [[शिंजी नकाणो]]
| [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]]
| {{Bridgestone}}
| १६
| इंजिन
| १७
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ५
| {{flagicon|DEU}} [[मायकेल शुमाकर]]
| [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]
| {{Goodyear}}
| २
| सस्पेंशन/धडक
| ५
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २१
| {{flagicon|BRA}} [[तार्सो मार्केस]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १
| इंजिन
| १८
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| २०
| {{flagicon|JPN|1947}} [[उक्यो कातायामा]]
| [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]]
| {{Bridgestone}}
| १
| अपघात
| २२
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| १२
| {{flagicon|ITA}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| ०
| अपघात
| ४
| &amp;nbsp;
|-
! {{abbr|अरे|अनिर्णित}}
| ११
| {{flagicon|DEU}} [[राल्फ शुमाकर]]
| [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]
| {{Goodyear}}
| ०
| अपघात
| ८
| &amp;nbsp;
|-
!colspan=&quot;9&quot;|{{center|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;formula1.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/161/ |title=1997 Luxembourg Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029040304/http://www.formula1.com/results/season/1997/161/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1997-luxembourg-grand-prix/|title=1997 Luxembourg Grand Prix - Race Results &amp; History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=15 September 1997 |access-date=27 November 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;}}
|}

{{F1GP}}

[[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]
[[वर्ग:लक्झेंबर्ग ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>q46fdtlsz9xchtas9qzryy8eahiem4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नांगर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97039</id>
    <revision>
      <id>2698794</id>
      <parentid>2697077</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159473" sha1="gjfu5wdl2g1dfxo3q4gb3juv412hxll" xml:space="preserve">'''नांगर''' हे शेतीमध्ये जमिनीची प्राथमिक मशागत करण्यासाठी वापरले जाणारे सर्वांत प्राचीन आणि मूलभूत कृषी अवजार मानले जाते. जमिनीचा वरचा थर उलथणे, माती भुसभुशीत करणे, तणांचे नियंत्रण करणे, पावसाचे पाणी मुरण्यास पोषक परिस्थिती निर्माण करणे तसेच पेरणीपूर्व जमीन तयार करणे ही नांगराची प्रमुख कार्ये आहेत. भारतीय उपखंडात हजारो वर्षांपासून नांगराचा वापर होत असून कृषी संस्कृतीच्या विकासात त्याने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Vol. I. Indian Council of Agricultural Research, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Plow&quot;.&lt;/ref&gt;[[File:नांगर.png|thumb|right|350px|पारंपरिक नांगराचे रेखाचित्र]]

भारतातील पारंपरिक नांगर प्रामुख्याने लाकडापासून तयार केला जात असे. जमिनीला छेद देणाऱ्या भागात लोखंडी फाळ बसविला जात असे. हा नांगर बैलांच्या साहाय्याने ओढला जात असल्यामुळे पशुपालन, शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था यांचा परस्पर संबंध दृढ राहिला. प्रदेशानुसार जमिनीचे स्वरूप, पिकांची पद्धत आणि उपलब्ध लाकूड यांनुसार नांगराच्या आकारात, वजनात आणि रचनेत विविधता आढळते.&lt;ref&gt;Singh, G. (2015). ''Agricultural Engineering – Farm Power and Machinery Management''. Standard Publishers Distributors, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Government of India. ''Farm Implements and Machinery''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेश या प्रदेशांमध्ये स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीनुसार नांगराचे विविध प्रकार विकसित झाले. विशेषतः कोकणातील भातशेतीसाठी हलक्या लाकडी नांगरांचा वापर केला जात असे, तर काळ्या जमिनीच्या प्रदेशात अधिक मजबूत आणि जड नांगर प्रचलित होते. या प्रादेशिक वैशिष्ट्यांचा उल्लेख महाराष्ट्राच्या इतिहास, लोकसंस्कृती आणि ग्रामीण जीवनावरील विविध ग्रंथांमध्ये आढळतो.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. (1979). ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात कृषी यांत्रिकीकरणाला वेग आल्यामुळे ट्रॅक्टर, मोल्डबोर्ड प्लाऊ, डिस्क प्लाऊ आणि रोटाव्हेटर यांसारख्या आधुनिक कृषी अवजारांचा वापर वाढला. परिणामी बैलचलित पारंपरिक नांगराचा वापर लक्षणीयरीत्या घटला. तथापि, डोंगराळ प्रदेश, लहान शेतजमिनी, सेंद्रिय शेती तसेच कृषी वारशाच्या जतनाशी संबंधित उपक्रमांमध्ये पारंपरिक नांगराचे सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Farm Tools and Equipment''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;

=== नांगराची व्याख्या ===

नांगर हे शेतीसाठी वापरले जाणारे असे कृषी अवजार आहे ज्याच्या साहाय्याने जमिनीचा वरचा थर कापून किंवा उलथून तिची मशागत केली जाते. जमिनीची भौतिक रचना सुधारण्यासाठी, तणांचे नियंत्रण करण्यासाठी, पिकांच्या अवशेषांचे जमिनीत मिश्रण करण्यासाठी तसेच पेरणीस योग्य अशी जमीन तयार करण्यासाठी नांगराचा उपयोग केला जातो. कृषी अभियांत्रिकीच्या दृष्टीने नांगर हे प्राथमिक मशागतीचे (Primary Tillage Implement) प्रमुख साधन मानले जाते.&lt;ref&gt;Singh, G. (2015). ''Agricultural Engineering – Farm Power and Machinery Management''. Standard Publishers Distributors, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Farm Implements and Machinery''. New Delhi.&lt;/ref&gt;

नांगराचे कार्य केवळ माती उलथणे एवढ्यापुरते मर्यादित नसून जमिनीमध्ये हवा खेळती राहणे, पावसाचे पाणी मुरण्यास मदत होणे, तणांचा नाश होणे, कीड व रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होणे आणि पिकांच्या मुळांच्या वाढीस पोषक परिस्थिती निर्माण करणे यासाठीही तो महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;FAO. ''Conservation Agriculture''. Food and Agriculture Organization of the United Nations.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Reddy, S. R. (2016). ''Principles of Agronomy''. Kalyani Publishers.&lt;/ref&gt;

भारतीय पारंपरिक शेतीमध्ये नांगर हा बैलांच्या साहाय्याने चालविला जात असे. त्याच्या मुख्य भागामध्ये दांडा, फाळ, जोखडाशी जोडणारा भाग आणि नांगर हाताळण्यासाठी आवश्यक रचना यांचा समावेश होतो. प्रदेशानुसार मातीचा प्रकार, पिकांची पद्धत आणि भौगोलिक परिस्थिती यांनुसार नांगराच्या आकारात, वजनात आणि बांधणीत बदल आढळतात.&lt;ref&gt;Government of India. ''Improved Farm Implements for Dryland Agriculture''. Ministry of Agriculture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, G. (2015). ''Agricultural Engineering – Farm Power and Machinery Management''. Standard Publishers Distributors, New Delhi.&lt;/ref&gt;

मराठी भाषेत &quot;नांगर&quot; हा शब्द शेतीच्या अवजारासाठी रूढ असला तरी भारतातील विविध प्रदेशांत याच अवजाराला हल, नांगल, हलम, नागली किंवा इतर प्रादेशिक नावांनी ओळखले जाते. भाषिक विविधतेनुसार नावांमध्ये फरक असला तरी त्याचे मूलभूत कार्य समान राहते.&lt;ref&gt;Turner, R. L. (1966). ''A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== शेतीतील महत्त्व ===

मानवी संस्कृतीच्या विकासामध्ये नांगराचा शोध हा कृषी इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. स्थिर शेतीव्यवस्थेचा विकास, अन्नधान्य उत्पादनात वाढ आणि ग्रामीण वसाहतींचा विस्तार यामध्ये नांगराचा मोठा वाटा होता. शेतीतील उत्पादकता वाढविण्यासाठी प्राथमिक मशागत हा मूलभूत टप्पा असून नांगर त्यासाठी अत्यावश्यक साधन मानले जाते.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Vol. I. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopaedia Britannica. &quot;Plow&quot;.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात भात, ज्वारी, बाजरी, गहू, ऊस, कडधान्ये आणि इतर पिकांच्या लागवडीपूर्वी नांगरणी करणे ही पारंपरिक शेतीची अविभाज्य प्रक्रिया होती. विशेषतः कोकणातील भातशेतीमध्ये पहिल्या पावसानंतर नांगरणीला प्रारंभ होत असे. स्थानिक हवामान, पर्जन्यमान आणि जमिनीच्या प्रकारानुसार नांगराच्या वापरामध्ये प्रादेशिक वैशिष्ट्ये विकसित झाली.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. (1979). ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात ट्रॅक्टरचलित कृषी अवजारांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला असला तरी डोंगराळ भाग, लहान शेतजमिनी आणि अल्पभूधारक शेतकरी यांच्याकडे पारंपरिक नांगराचा वापर अद्यापही आढळतो. त्याचबरोबर नांगर हे भारतीय कृषी वारसा, ग्रामीण जीवन आणि लोकसंस्कृतीचे प्रतीक मानले जाते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Farm Tools and Equipment''.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== &quot;नांगर&quot; शब्दाची उत्पत्ती ===

&quot;नांगर&quot; हा शब्द मराठीतील प्राचीन कृषिविषयक शब्दांपैकी एक मानला जातो. त्याची व्युत्पत्ती इंडो-आर्यन भाषाकुलातील प्राचीन शब्दपरंपरेशी संबंधित असून संस्कृतमधील &quot;लाङ्गल&quot; (लाङ्गलम्) या शब्दाशी त्याचा निकटचा संबंध मानला जातो. संस्कृतमध्ये &quot;लाङ्गल&quot; हा शब्द शेतीची मशागत करणाऱ्या अवजारासाठी वापरला जात असे. कालांतराने प्राकृत, अपभ्रंश आणि प्रादेशिक भाषांमधील ध्वनीबदलांमुळे विविध स्वरूपे निर्माण झाली आणि मराठीत &quot;नांगर&quot; हा शब्द रूढ झाला.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Turner, R. L. (1966). ''A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ. ''मराठी व्युत्पत्ती कोश''.&lt;/ref&gt;

भारतीय कृषिसंस्कृतीमध्ये नांगराचा वापर अत्यंत प्राचीन असल्यामुळे या अवजाराचा उल्लेख वैदिक आणि उत्तरवैदिक साहित्यात विविध नावांनी आढळतो. ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि नंतरच्या कृषिविषयक ग्रंथांमध्ये शेती, मशागत आणि नांगरणी यांचे उल्लेख आढळतात. तथापि, सर्वच ठिकाणी आधुनिक मराठीतील &quot;नांगर&quot; हा शब्द आढळत नाही; त्याऐवजी त्या काळातील भाषिक परंपरेनुसार &quot;लाङ्गल&quot; किंवा इतर रूपांचा वापर झालेला दिसतो.&lt;ref&gt;Macdonell, A. A.; Keith, A. B. ''Vedic Index of Names and Subjects''. Motilal Banarsidass.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

मराठीमध्ये &quot;नांगर&quot; या शब्दापासून &quot;नांगरणी&quot;, &quot;नांगरट&quot;, &quot;नांगरलेली जमीन&quot;, &quot;नांगरवट&quot; यांसारखे अनेक व्युत्पन्न शब्द तयार झाले असून ते ग्रामीण बोलीभाषा आणि कृषी व्यवहारामध्ये आजही प्रचलित आहेत. या शब्दसंपदेवरून महाराष्ट्रातील कृषी जीवनात नांगराचे असलेले दीर्घकालीन महत्त्व स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन. ''मराठी विश्वकोश''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ. ''मराठी व्युत्पत्ती कोश''.&lt;/ref&gt;

=== संस्कृत, प्राकृत व अपभ्रंशातील रूपे ===

संस्कृतमध्ये &quot;लाङ्गल&quot; हा शब्द नांगरासाठी प्रामुख्याने वापरला जात असे. पाणिनी, अमरकोश आणि इतर संस्कृत कोशग्रंथांमध्ये या शब्दाचा उल्लेख कृषी अवजार म्हणून आढळतो. प्राकृत भाषांमध्ये ध्वनीपरिवर्तनामुळे &quot;लंगल&quot;, &quot;लंगल&quot;, &quot;नंगल&quot; यांसारखी रूपे निर्माण झाली. पुढे अपभ्रंश आणि मध्य इंडो-आर्यन भाषांमधून विविध प्रादेशिक भाषांमध्ये त्यांचे स्थानिक स्वरूप विकसित झाले.&lt;ref&gt;Apte, V. S. ''The Practical Sanskrit-English Dictionary''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Turner, R. L. (1966). ''A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

भाषावैज्ञानिकांच्या मते भारतीय उपखंडातील कृषी संस्कृतीच्या प्रसाराबरोबर या शब्दाचे विविध भाषिक रूपांतरे झाली. त्यामुळे आजही उत्तर भारतापासून दक्षिण भारतापर्यंत नांगरासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अनेक शब्दांमध्ये ध्वनिसाम्य आढळते.&lt;ref&gt;Masica, Colin P. (1991). ''The Indo-Aryan Languages''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Turner, R. L. (1966). ''A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== भारतीय भाषांतील समतुल्य शब्द ===

भारतीय भाषांमध्ये नांगरासाठी विविध शब्द प्रचलित आहेत. हिंदीमध्ये &quot;हल&quot;, संस्कृतमध्ये &quot;लाङ्गल&quot;, गुजरातीमध्ये &quot;હળ&quot;, पंजाबीमध्ये &quot;ਹਲ&quot;, बंगालीमध्ये &quot;লাঙল&quot;, ओडियामध्ये &quot;ଲଙ୍ଗଳ&quot;, आसामीमध्ये &quot;লাঙল&quot; तर कन्नडमध्ये &quot;ನೇಗಿಲು&quot; किंवा &quot;ನಂಗಲ&quot;, तेलुगूमध्ये &quot;నాగలి&quot; आणि तमिळमध्ये &quot;கலப்பை&quot; किंवा स्थानिक प्रकारानुसार इतर शब्द वापरले जातात. हे शब्द भाषिकदृष्ट्या वेगवेगळे असले तरी त्यांचा संबंध शेतीच्या प्राथमिक मशागतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या अवजाराशीच आहे.&lt;ref&gt;Turner, R. L. (1966). ''A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Masica, Colin P. (1991). ''The Indo-Aryan Languages''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== मराठीतील प्रादेशिक नावे ===

महाराष्ट्रात &quot;नांगर&quot; हे प्रमाण मराठीतील सर्वाधिक प्रचलित नाव असले तरी विविध भागांतील बोलीभाषांमध्ये त्याच्या उच्चारात आणि संबोधनात काही प्रमाणात फरक आढळतो. कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशातील ग्रामीण भागात नांगराच्या प्रकारानुसार किंवा रचनेनुसार स्थानिक नावांचा वापर केला जातो. काही भागांत विशिष्ट आकाराच्या किंवा विशिष्ट पिकांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या नांगरांना स्वतंत्र स्थानिक नावे दिलेली आढळतात. या नावांमधून महाराष्ट्रातील कृषी परंपरेतील प्रादेशिक विविधता आणि लोकभाषेची समृद्धता दिसून येते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र शासन. ''मराठी विश्वकोश''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

=== प्रागैतिहासिक शेती ===

मानवाच्या भटक्या जीवनपद्धतीतून स्थिर कृषी समाजाकडे झालेला प्रवास हा मानवी इतिहासातील महत्त्वपूर्ण टप्पा मानला जातो. नवाश्मयुगात (Neolithic Period) वनस्पतींची नियोजित लागवड आणि प्राण्यांचे पाळीवकरण यांसोबत जमिनीची मशागत करण्यासाठी विविध साधनांचा वापर सुरू झाला. सुरुवातीच्या काळात खोदकाठी, लाकडी काठ्या आणि साध्या कृषी अवजारांचा वापर केला जात होता. कालांतराने जमिनीचा वरचा थर सैल करण्यासाठी आणि पेरणीस योग्य बनविण्यासाठी लाकडी नांगरासारख्या अवजारांचा विकास झाला.&lt;ref&gt;Barker, Graeme (2006). ''The Agricultural Revolution in Prehistory: Why Did Foragers Become Farmers?'' Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fuller, Dorian Q. (2007). &quot;Contrasting Patterns in Crop Domestication&quot;. ''Annals of Botany''. 100 (5): 903–924.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात नवाश्मयुगीन वसाहतींमधून शेतीचे पुरावे प्राप्त झाले असून त्या काळात जमिनीची मशागत करण्यासाठी साध्या कृषी अवजारांचा वापर होत असल्याचे पुरातत्त्वीय संशोधनातून सूचित होते. प्रारंभीचे नांगर प्रामुख्याने लाकडापासून बनविले जात असावेत, अशी मांडणी अनेक कृषी इतिहासकारांनी केली आहे; तथापि त्या काळातील लाकडी अवजारे नाशवंत असल्यामुळे त्यांचे प्रत्यक्ष पुरावे मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहेत.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India'', Vol. I. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Possehl, Gregory L. (2002). ''The Indus Civilization: A Contemporary Perspective''. AltaMira Press.&lt;/ref&gt;

=== सिंधू संस्कृती ===

सिंधू संस्कृती (इ.स.पू. सु. 2600–1900) ही जगातील प्राचीन नागरी संस्कृतींपैकी एक मानली जाते. या संस्कृतीतील कृषी हा अर्थव्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार होता. हरप्पा, मोहेंजोदडो, कालीबंगन, राखीगढी आणि इतर पुरातत्त्वीय स्थळांवरील संशोधनातून गहू, बार्ली, कडधान्ये आणि इतर पिकांची लागवड होत असल्याचे पुरावे उपलब्ध झाले आहेत.&lt;ref&gt;Possehl, Gregory L. (2002). ''The Indus Civilization: A Contemporary Perspective''. AltaMira Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kenoyer, Jonathan Mark (1998). ''Ancient Cities of the Indus Valley Civilization''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

राजस्थानातील कालीबंगन येथे उत्खननामध्ये सापडलेल्या समांतर आणि छेदक नांगररेषा (ploughed field) या जगातील सर्वात प्राचीन नांगरलेल्या शेतांच्या पुराव्यांपैकी मानल्या जातात. या पुराव्यांवरून त्या काळात नियोजित नांगरणी आणि पिकांच्या ओळींची लागवड केली जात असल्याचे संशोधकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;Lal, B. B. (1997). ''The Earliest Civilization of South Asia''. Aryan Books International.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archaeological Survey of India. ''Indian Archaeology – A Review''.&lt;/ref&gt;

=== वैदिक काळ ===

वैदिक काळात भारतीय समाजाचा प्रमुख व्यवसाय शेती व पशुपालन हा होता. ऋग्वेद, अथर्ववेद, यजुर्वेद आणि ब्राह्मण ग्रंथांमध्ये कृषी, नांगरणी, पेरणी, धान्य उत्पादन आणि शेतीशी संबंधित विविध विधींचे उल्लेख आढळतात. या काळात शेती ही केवळ उदरनिर्वाहाचे साधन नसून सामाजिक आणि धार्मिक जीवनाचाही महत्त्वाचा भाग होती.&lt;ref&gt;Macdonell, A. A.; Keith, A. B. (1912). ''Vedic Index of Names and Subjects''. Vol. I–II. London: John Murray.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India'', Vol. I. Indian Council of Agricultural Research, New Delhi.&lt;/ref&gt;

संस्कृत साहित्यात नांगरासाठी &quot;लाङ्गल&quot; हा शब्द प्रचलित होता. वैदिक व उत्तरवैदिक साहित्यात या शब्दाचा वापर जमिनीची मशागत करणाऱ्या कृषी अवजारासाठी करण्यात आलेला दिसतो. नांगराच्या साहाय्याने शेतीची मशागत करून धान्य उत्पादन वाढविण्याचे महत्त्व त्या काळातील कृषिपरंपरेत अधोरेखित झालेले आढळते.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier (1899). ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford: Clarendon Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Apte, V. S. (1957). ''The Practical Sanskrit-English Dictionary''. Poona: Prasad Prakashan.&lt;/ref&gt;

वैदिक समाजात बैलांचा उपयोग नांगर ओढण्यासाठी केला जात असे. कृषी उत्पादनासाठी सुपीक जमीन, बैलांची जोडी आणि नांगर ही आवश्यक साधने मानली जात होती. विविध वैदिक मंत्रांमध्ये समृद्ध पीक, सुपीक भूमी आणि यशस्वी शेतीसाठी प्रार्थना केलेली आढळते, ज्यावरून त्या काळातील कृषीव्यवस्थेचे महत्त्व स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Macdonell, A. A.; Keith, A. B. (1912). ''Vedic Index of Names and Subjects''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India'', Vol. I.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन भारत ===

उत्तरवैदिक काळानंतर भारतीय कृषी व्यवस्थेत लक्षणीय प्रगती झाली. मौर्य, सातवाहन, गुप्त आणि इतर राजवंशांच्या काळात शेती हा राज्याच्या अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. जमिनीची मशागत, सिंचन, पिकांचे नियोजन आणि महसूल व्यवस्था यांवर विशेष भर देण्यात आला होता.&lt;ref&gt;Thapar, Romila (2002). ''Early India: From the Origins to AD 1300''. University of California Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shamasastry, R. (Trans.) (1915). ''Kautilya's Arthashastra''. Mysore Government Press.&lt;/ref&gt;

कौटिल्याच्या 'अर्थशास्त्र' या ग्रंथामध्ये कृषी प्रशासन, जमीन, सिंचन व्यवस्था आणि शेतीविषयक विविध बाबींचे सविस्तर वर्णन आढळते. राज्याने शेतीच्या विकासासाठी आवश्यक साधने उपलब्ध करून देणे, शेतीयोग्य जमिनीचा उपयोग वाढविणे आणि उत्पादनक्षमतेत वाढ करणे यांवर भर दिल्याचे या ग्रंथातून दिसून येते.&lt;ref&gt;Shamasastry, R. (Trans.) (1915). ''Kautilya's Arthashastra''. Mysore Government Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kangle, R. P. (1965). ''The Kautiliya Arthasastra''. University of Bombay.&lt;/ref&gt;

या कालखंडात नांगराच्या रचनेत प्रदेशानुसार बदल होत गेले. जमिनीचा प्रकार, पिकांची आवश्यकता आणि स्थानिक उपलब्ध साधनसामग्री यांनुसार लाकडी नांगरामध्ये सुधारणा करण्यात आल्या. बैलांच्या साहाय्याने चालविल्या जाणाऱ्या नांगराचा वापर भारतीय कृषी व्यवस्थेचा अविभाज्य घटक राहिला.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India'', Vol. I.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kumar, Dharma (Ed.) (2005). ''The Cambridge Economic History of India'', Vol. I. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन भारतात शेती हा अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार राहिला. दिल्ली सल्तनत, बहमनी, विजयनगर, दख्खनी सल्तनती आणि मुघल काळात कृषी उत्पादन वाढविण्यासाठी जमिनीची नियमित मशागत, सिंचन व्यवस्था आणि महसूल प्रणाली यांना महत्त्व प्राप्त झाले. या काळात नांगराची मूलभूत रचना लाकडीच राहिली; तथापि प्रदेशानुसार मातीचा प्रकार, पर्जन्यमान आणि पिकांच्या आवश्यकतांनुसार त्यामध्ये स्थानिक बदल विकसित झाले.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India'', Vol. I. Indian Council of Agricultural Research, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Habib, Irfan (1999). ''The Agrarian System of Mughal India (1556–1707)''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

मुघलकालीन प्रशासनात जमिनीचे मोजमाप, महसूल निर्धारण आणि पीकपद्धती यांचा सविस्तर विचार केला जात असे. या व्यवस्थेमुळे कृषी उत्पादनक्षमतेला चालना मिळाली. विविध प्रदेशांतील शेतकरी स्थानिक परिस्थितीनुसार नांगराचे प्रकार वापरत असल्याचे तत्कालीन प्रशासनिक नोंदी आणि कृषी इतिहासावरील अभ्यासांमधून दिसून येते.&lt;ref&gt;Habib, Irfan (1999). ''The Agrarian System of Mughal India (1556–1707)''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;

=== मराठा काळ ===

मराठा साम्राज्याच्या काळात महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने कृषीवर आधारित होती. गावपातळीवरील महसूल व्यवस्था, पाटील–कुलकर्णी पद्धती आणि स्थानिक कृषी व्यवस्थेमुळे शेतीला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले. नांगर हा प्रत्येक शेतकऱ्याच्या मूलभूत कृषी अवजारांपैकी एक मानला जात असे आणि बैलजोडीच्या साहाय्याने शेतीची मशागत केली जात असे.&lt;ref&gt;Kulkarni, A. R. (1996). ''Maharashtra in the Age of Shivaji''. Deshmukh &amp; Company.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;

महाराष्ट्रातील भौगोलिक विविधतेमुळे कोकण, देश, विदर्भ आणि खानदेश या प्रदेशांमध्ये नांगराच्या रचनेत स्थानिक बदल झाले. कोकणातील भातशेतीसाठी हलक्या स्वरूपाचे नांगर, तर कठीण किंवा काळ्या जमिनीसाठी अधिक मजबूत नांगर वापरले जात असल्याचे इतिहास आणि ग्रामीण जीवनावरील अभ्यासांतून दिसून येते.&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;&gt;Khobrekar, V. G. (1979). ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;

=== ब्रिटिशकालीन शेती ===

ब्रिटिश राजवटीत भारतातील कृषी व्यवस्था महसूल धोरण, व्यापारी पिकांची वाढ आणि नवीन कृषी तंत्रज्ञानाच्या प्रभावामुळे बदलू लागली. जमीन महसूल व्यवस्थेतील बदल, रेल्वेचा विस्तार आणि बाजारपेठेचा विकास यांमुळे शेतीच्या स्वरूपात परिवर्तन झाले. तथापि, ग्रामीण भारतातील बहुसंख्य शेतकरी पारंपरिक बैलचलित लाकडी नांगराचाच वापर करत होते. प्रदेशानुसार नांगराच्या रचनेत स्थानिक बदल असले तरी त्याचे मूलभूत स्वरूप मोठ्या प्रमाणात कायम राहिले.&lt;ref&gt;Moreland, W. H. (1929). ''The Agrarian System of Moslem India''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;

एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी कृषी विभाग, कृषी संशोधन संस्था आणि प्रांतिक प्रशासन यांनी देशी कृषी अवजारांच्या सुधारणांवर भर दिला. पारंपरिक लाकडी नांगरामध्ये लोखंडी फाळ बसविणे, अधिक टिकाऊ साहित्याचा वापर करणे आणि मशागतीची कार्यक्षमता वाढविणे यांसाठी विविध प्रयोग करण्यात आले. या काळात काही भागांत सुधारित देशी नांगरांचा प्रसार झाला; तथापि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांमध्ये पारंपरिक नांगराचे प्राबल्य कायम राहिले.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1983). ''A History of Agriculture in India'', Vol. II. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Royal Commission on Agriculture in India (1928). ''Report of the Royal Commission on Agriculture in India''. Government of India.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिशकालीन कृषी अहवालांमध्ये भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या देशी नांगरांचे प्रकार, त्यांची रचना आणि कार्यक्षमता यांचे वर्णन आढळते. महाराष्ट्रासह दख्खन प्रदेशातील काळी जमीन, कोकणातील भातशेती आणि इतर कृषी प्रदेशांमध्ये स्थानिक गरजांनुसार नांगराचे विविध प्रकार वापरात असल्याचे या अहवालांतून स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;Royal Commission on Agriculture in India (1928). ''Report of the Royal Commission on Agriculture in India''. Government of India.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;

=== स्वातंत्र्योत्तर काळ ===

स्वातंत्र्यानंतर भारत सरकारने कृषी विकासाला प्राधान्य देत संशोधन, शिक्षण आणि विस्तार सेवांवर विशेष भर दिला. भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR), राज्य कृषी विद्यापीठे आणि कृषी अभियांत्रिकी संस्थांनी सुधारित कृषी अवजारे विकसित करण्यासाठी संशोधन सुरू केले. या कालखंडात पारंपरिक देशी नांगराबरोबरच सुधारित देशी नांगर, मोल्डबोर्ड नांगर, डिस्क प्लाऊ आणि ट्रॅक्टरचलित नांगर यांचा वापर वाढू लागला.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1983&quot;&gt;Randhawa, M. S. (1983). ''A History of Agriculture in India'', Vol. II. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

हरितक्रांतीनंतर सिंचन, रासायनिक खते, उच्च उत्पादनक्षम बियाणे आणि यांत्रिकीकरण यांचा कृषी क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर प्रसार झाला. त्यामुळे मोठ्या क्षेत्रावरील शेतीमध्ये ट्रॅक्टरचलित अवजारांचा वापर वाढला. तरीही डोंगराळ प्रदेश, आदिवासी भाग, लहान शेतजमिनी आणि भातशेतीप्रधान क्षेत्रांमध्ये पारंपरिक नांगराचा वापर काही प्रमाणात सुरूच राहिला.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Farm Tools and Equipment''.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रातील विविध कृषी विद्यापीठांनी स्थानिक जमिनीच्या प्रकारानुसार सुधारित देशी नांगर विकसित करण्यासाठी संशोधन केले आहे. आधुनिक कृषी यंत्रांचा वापर वाढत असला तरी पारंपरिक नांगर हा भारतीय कृषी इतिहास, ग्रामीण संस्कृती आणि कृषी वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक म्हणून आजही अभ्यासाचा विषय आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;

== नांगराची रचना ==

नांगर हा जमिनीची प्राथमिक मशागत करण्यासाठी वापरला जाणारा कृषी अवजार असून त्याची रचना कार्यक्षम, संतुलित आणि प्रदेशानुसार बदलणारी असते. पारंपरिक भारतीय नांगर मुख्यतः लाकडापासून तयार केला जात असे, तर जमिनीमध्ये प्रवेश करणारा फाळ लोखंडाचा बनविला जाई. जमिनीचा प्रकार, पिकांची पद्धत, बैलांची ताकद आणि स्थानिक सुतार-लोहार यांच्या कौशल्यानुसार नांगराच्या रचनेत विविधता आढळते.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

भारतातील पारंपरिक नांगराची रचना साधारणपणे तीन प्रमुख घटकांवर आधारित असते. पहिला घटक म्हणजे जमिनीमध्ये प्रवेश करून माती सैल करणारा भाग, दुसरा घटक म्हणजे बैलांकडून मिळणारी ओढ नांगरापर्यंत पोहोचविणारी जोडणी आणि तिसरा घटक म्हणजे नांगराची दिशा व खोली नियंत्रित करण्यासाठी शेतकरी वापरत असलेली दांडी किंवा हाताळणीची व्यवस्था. या सर्व घटकांमध्ये योग्य संतुलन असल्यास नांगरणी अधिक प्रभावी होते.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक नांगराची रचना भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये भिन्न स्वरूपात विकसित झाली आहे. कोकणातील भातशेती, दख्खनमधील काळी जमीन, गंगेच्या खोऱ्यातील गाळयुक्त माती आणि राजस्थानातील कोरडवाहू प्रदेश या प्रत्येक भागात जमिनीच्या भौतिक गुणधर्मांनुसार नांगराच्या आकारात, वजनात आणि फाळाच्या स्वरूपात बदल आढळतात. त्यामुळे भारतात नांगराची एकच सार्वत्रिक रचना नसून स्थानिक गरजांनुसार विकसित झालेल्या अनेक प्रादेशिक रचना अस्तित्वात आहेत.&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक कृषी अभियांत्रिकीमध्ये पारंपरिक नांगराच्या मूलभूत तत्त्वांवर आधारित अनेक सुधारित नांगर विकसित करण्यात आले आहेत. लोखंडी व पोलादी भागांचा वापर, समायोजित करता येणारी खोली, बदलता येणारे फाळ आणि यांत्रिक शक्तीशी सुसंगत रचना यांमुळे आधुनिक नांगरांची कार्यक्षमता वाढली आहे. तथापि पारंपरिक नांगराची मूलभूत संकल्पना आजही अनेक आधुनिक नांगरांच्या रचनेचा आधार मानली जाते.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

=== नांगराचे मुख्य भाग ===

पारंपरिक भारतीय नांगर हा अनेक परस्परसंबंधित भागांपासून बनलेला असतो. प्रत्येक भागाचे स्वतंत्र कार्य असून सर्व भागांच्या समन्वयामुळे नांगरणीची प्रक्रिया प्रभावीपणे पार पडते. नांगराच्या आकारात व भागांच्या नावांमध्ये प्रदेशानुसार काही प्रमाणात फरक आढळत असला, तरी त्याची मूलभूत रचना सर्वसाधारणपणे समान असते.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

नांगराच्या पुढील भागाला जू अथवा बैलजोडीशी जोडणारी व्यवस्था असते. या जोडणीद्वारे बैलांकडून निर्माण होणारी ओढ नांगरापर्यंत पोहोचते. नांगराचा मध्यभाग हा संपूर्ण अवजाराचा आधार मानला जातो. याच भागावर इतर घटक बसविलेले असतात आणि नांगराची स्थिरता याच्यावर अवलंबून असते.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

नांगराच्या मागील बाजूस असलेली दांडी किंवा हाताळणीचा भाग शेतकऱ्यास नांगराची दिशा, खोली आणि संतुलन नियंत्रित करण्यासाठी उपयोगी पडतो. नांगरणीदरम्यान शेतकरी या भागाच्या साहाय्याने नांगर योग्य दिशेने चालवितो तसेच आवश्यकतेनुसार त्याची खोली कमी-जास्त करतो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;

जमिनीमध्ये प्रत्यक्ष प्रवेश करणारा फाळ हा नांगराचा सर्वात महत्त्वाचा कार्यकारी भाग आहे. फाळ माती कापून तिचा वरचा थर सैल करतो आणि त्यामुळे पेरणीस योग्य स्थिती निर्माण होते. पारंपरिक नांगरांमध्ये प्रारंभी लाकडी फाळांचा वापर होत असला, तरी पुढे लोखंडी फाळांचा वापर वाढल्यामुळे नांगराची टिकाऊपणा आणि कार्यक्षमता दोन्ही वाढली.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रातील विविध भागांमध्ये नांगराच्या घटकांना स्थानिक नावांनी ओळखले जाते. उदाहरणार्थ, रुमणे, दांडी, मुख्य भाग, खुट आणि फाळ या संज्ञा अनेक भागांत प्रचलित आहेत. या भागांची रचना, परिमाणे आणि जोडणी स्थानिक शेतीपद्धती, जमिनीचा प्रकार आणि पिकांच्या आवश्यकतेनुसार बदलू शकते. त्यामुळे नांगराच्या भागांची नावे आणि स्वरूप यामध्ये प्रादेशिक विविधता आढळते.&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;&lt;/ref&gt;

=== लाकडी भाग ===

पारंपरिक भारतीय नांगराचा मुख्य सांगाडा प्रामुख्याने कठीण व टिकाऊ लाकडापासून तयार केला जात असे. स्थानिक हवामान, जमिनीचा प्रकार आणि उपलब्ध वृक्षप्रजाती यांनुसार नांगर तयार करण्यासाठी बाभूळ, साग, खैर, शिसव, ऐन तसेच इतर मजबूत लाकडांचा वापर केला जाई. लाकडाची निवड करताना त्याची मजबुती, लवचिकता, झीज सहन करण्याची क्षमता आणि वजन यांचा विचार केला जात असे.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

नांगराचा मुख्य भाग, दांडी, ओढणीचा भाग आणि इतर सहाय्यक घटक हे बहुतांश लाकडाचे असत. लाकडी रचनेमुळे नांगराचे वजन तुलनेने कमी राहत असल्याने बैलांना तो सहज ओढता येत असे. तसेच एखादा भाग झिजल्यास किंवा तुटल्यास तो स्थानिक सुताराकडून सहज दुरुस्त किंवा बदलता येत असे. त्यामुळे पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत लाकडी नांगराची देखभाल तुलनेने कमी खर्चिक होती.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रातील विविध प्रदेशांमध्ये नांगराच्या लाकडी भागांच्या आकारात व प्रमाणात भिन्नता आढळते. कोकणातील भातशेतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या नांगराची रचना तुलनेने हलकी असते, तर दख्खनच्या काळ्या जमिनीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या नांगराचा सांगाडा अधिक मजबूत व जाड लाकडाचा तयार केला जातो. स्थानिक अनुभवाच्या आधारे सुतारांनी या रचनांमध्ये कालानुरूप सुधारणा केल्यामुळे अनेक प्रादेशिक प्रकार विकसित झाले.&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;

लाकडी भागांची योग्य जुळवणी आणि संतुलन हे नांगराच्या कार्यक्षमतेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. लाकडाच्या धाग्यांची दिशा, ओलावा, वाळविण्याची पद्धत आणि जोडणीची मजबुती यांचा नांगराच्या टिकाऊपणा व कार्यक्षमतेवर थेट परिणाम होत असल्याचे कृषी अभियांत्रिकीच्या अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I.&lt;/ref&gt;

=== लोखंडी भाग ===

पारंपरिक भारतीय नांगराची मूलभूत रचना लाकडाची असली तरी जमिनीशी थेट संपर्कात येणारे काही भाग लोखंडाचे बनविले जात असत. या भागांमुळे नांगराची टिकाऊपणा, कार्यक्षमता आणि जमिनीची मशागत करण्याची क्षमता वाढत असे. प्रारंभी संपूर्ण लाकडी नांगर वापरात असला, तरी लोहारकलेच्या विकासानंतर नांगराच्या महत्त्वाच्या भागांवर लोखंडाचा वापर वाढू लागला.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

नांगरातील सर्वात महत्त्वाचा लोखंडी भाग म्हणजे फाळ होय. फाळ जमिनीमध्ये प्रथम प्रवेश करून माती कापतो, भेगा निर्माण करतो आणि वरचा थर सैल करतो. फाळाची रचना, लांबी, रुंदी आणि धार ही जमिनीचा प्रकार, आर्द्रता आणि पिकांच्या आवश्यकतेनुसार निश्चित केली जाते. कठीण, दगडी किंवा काळ्या जमिनीसाठी अधिक मजबूत व जाड फाळ वापरला जातो, तर भातशेतीसारख्या मऊ जमिनीसाठी तुलनेने हलका फाळ उपयुक्त मानला जातो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

फाळाव्यतिरिक्त काही पारंपरिक नांगरांमध्ये लोखंडी पट्ट्या, कड्या, खिळे किंवा जोडणीसाठी वापरण्यात येणारे धातूचे भाग असत. या भागांमुळे नांगराची मजबुती वाढत असे आणि वारंवार होणाऱ्या ताणामुळे लाकडी भागांना तडे जाण्याची शक्यता कमी होत असे. प्रदेशानुसार या धातूच्या भागांची संख्या आणि रचना वेगवेगळी असू शकते.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

लोखंडी फाळाची धार कालांतराने झिजत असल्याने त्यास नियमित धार लावणे किंवा आवश्यकतेनुसार नवीन फाळ बसविणे आवश्यक असे. ही कामे पारंपरिक ग्रामीण समाजात लोहाराकडून केली जात असत. त्यामुळे नांगराच्या निर्मिती, देखभाल आणि दुरुस्तीमध्ये सुतार आणि लोहार या दोन्ही पारंपरिक व्यवसायांचे महत्त्वपूर्ण योगदान होते.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1983). ''A History of Agriculture in India'', Vol. II. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mohan, S. (1995). ''Agricultural Implements and Equipment''. Commonwealth Publishers.&lt;/ref&gt;

आधुनिक कृषी अवजारांमध्ये उच्च दर्जाचे पोलाद, मिश्रधातू आणि उष्णताप्रक्रिया केलेले धातू वापरून अधिक टिकाऊ फाळ तयार केले जातात. तथापि पारंपरिक लोखंडी फाळाची कार्यपद्धती आणि मूलभूत रचना आजच्या अनेक सुधारित नांगरांमध्येही कायम राखण्यात आलेली आहे.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''.&lt;/ref&gt;

=== जोडणीची रचना ===

नांगराची कार्यक्षमता केवळ त्याच्या आकारावर किंवा फाळावर अवलंबून नसून त्याच्या जोडणीच्या रचनेवरही अवलंबून असते. बैलजोडी, जू आणि नांगर यांमधील योग्य जोडणीमुळे ओढण्याचे बळ प्रभावीपणे नांगरापर्यंत पोहोचते आणि जमिनीची मशागत समतोलपणे करता येते. जोडणी योग्य नसल्यास नांगर एका बाजूस झुकणे, आवश्यक खोलीपर्यंत न जाणे किंवा बैलांवर अतिरिक्त ताण येणे यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Farm Implements and Machinery''.&lt;/ref&gt;

पारंपरिक भारतीय शेतीमध्ये नांगर बैलांच्या जूला दोर, कातडीचे पट्टे किंवा लाकडी जोडणीद्वारे जोडला जात असे. या जोडणीमुळे बैलांनी निर्माण केलेली ओढ नांगराच्या मुख्य भागापर्यंत पोहोचून फाळ जमिनीत आवश्यक खोलीपर्यंत प्रवेश करतो. जोडणीची लांबी, कोन आणि मजबुती यांचा नांगरणीच्या गुणवत्तेवर थेट परिणाम होतो.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;/&gt;

नांगर चालविताना शेतकरी दांडीच्या साहाय्याने नांगराची दिशा, खोली आणि संतुलन नियंत्रित करतो. जमिनीचा प्रकार, ओलावा आणि पृष्ठभागानुसार दांडीवर कमी-अधिक दाब देऊन फाळाची खोली नियंत्रित केली जाते. अनुभवी शेतकरी बैलांचा वेग, नांगराचा कल आणि जमिनीची प्रतिकारशक्ती यांचा अंदाज घेऊन मशागत करत असत.&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

भारतातील विविध कृषी प्रदेशांमध्ये जोडणीच्या रचनेत स्थानिक परिस्थितीनुसार बदल आढळतात. डोंगराळ प्रदेश, भातशेती, काळी जमीन किंवा कोरडवाहू क्षेत्र यांनुसार जूचा आकार, जोडणीची लांबी आणि नांगराचा कल बदलला जातो. या बदलांचा उद्देश जमिनीच्या प्रकारानुसार नांगर अधिक कार्यक्षम बनविणे हा असतो.&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक कृषी यंत्रांमध्ये बैलांच्या जागी ट्रॅक्टरचा वापर होत असला तरी नांगराच्या जोडणीची मूलभूत अभियांत्रिकी संकल्पना बदललेली नाही. आजच्या ट्रॅक्टरचलित नांगरांमध्ये तीन-बिंदू जोडणी (Three-point linkage) किंवा इतर यांत्रिक प्रणालींचा वापर केला जातो. या प्रणालींचा उद्देश ओढण्याचे बळ समतोलपणे नांगरापर्यंत पोहोचविणे आणि मशागतीची कार्यक्षमता वाढविणे हा आहे.&lt;ref&gt;Kepner, R. A.; Bainer, R.; Barger, E. L. (1978). ''Principles of Farm Machinery''. AVI Publishing Company.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;

=== नांगर तयार करण्याची प्रक्रिया ===

पारंपरिक भारतीय समाजात नांगराची निर्मिती ही स्थानिक सुतार आणि लोहार यांच्या संयुक्त कौशल्यावर आधारित होती. नांगराचा मुख्य सांगाडा तयार करण्याचे काम सुतार करीत असे, तर फाळ आणि इतर धातूचे भाग तयार करून बसविण्याचे काम लोहाराकडे असे. या दोन्ही पारंपरिक व्यवसायांच्या सहकार्यामुळे टिकाऊ, संतुलित आणि स्थानिक गरजांनुसार उपयुक्त नांगर तयार होत असे.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;/&gt;

नांगर तयार करण्यासाठी प्रथम योग्य प्रकारचे लाकूड निवडले जाई. लाकूड पूर्णपणे वाळवून त्याला आवश्यक त्या आकारात घडविले जात असे. नांगराचा मुख्य भाग, दांडी आणि इतर लाकडी घटक तयार झाल्यानंतर त्यांची परस्पर जुळवणी केली जाई. प्रत्येक भागाची लांबी, जाडी आणि कोन हे जमिनीचा प्रकार, बैलांची क्षमता आणि स्थानिक शेतीपद्धती लक्षात घेऊन निश्चित केले जात असत.&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

यानंतर लोहाराकडून तयार करण्यात आलेला लोखंडी फाळ नांगराच्या अग्रभागी बसविला जाई. फाळाची बसवणी मजबूत असणे आवश्यक मानले जात असे, कारण मशागतीदरम्यान सर्वाधिक ताण याच भागावर येत असे. आवश्यकतेनुसार लोखंडी कड्या, खिळे किंवा पट्ट्यांचा वापर करून लाकडी भागांची मजबुती वाढविली जात असे.&lt;ref name=&quot;Randhawa1983&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;

नांगर तयार झाल्यानंतर त्याची प्रत्यक्ष शेतामध्ये चाचणी घेतली जाई. मशागतीची खोली, फाळाचा जमिनीत प्रवेश, नांगराचा समतोल आणि बैलांवरील ओढ यांचे निरीक्षण करून आवश्यक सुधारणा केल्या जात. स्थानिक अनुभवानुसार नांगरामध्ये वेळोवेळी बदल करण्यात येत असल्यामुळे प्रत्येक प्रदेशात विशिष्ट प्रकारचे नांगर विकसित झाले.&lt;ref name=&quot;Khobrekar1979&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Agriculture''.&lt;/ref&gt;

आजही भारतातील काही ग्रामीण भागांमध्ये पारंपरिक पद्धतीने नांगर तयार केले जातात. तथापि आधुनिक कृषी यांत्रिकीकरणामुळे कारखान्यात निर्मित प्रमाणित नांगरांचा वापर वाढला आहे. तरीही पारंपरिक नांगरनिर्मितीची कला ही ग्रामीण तांत्रिक ज्ञान, लोकअभियांत्रिकी आणि सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kepner, R. A.; Bainer, R.; Barger, E. L. (1978). ''Principles of Farm Machinery''. AVI Publishing Company.&lt;/ref&gt;

== नांगराचे प्रकार ==

=== देशी नांगर ===

देशी नांगर हा भारतीय शेतीमध्ये प्राचीन काळापासून वापरला जाणारा पारंपरिक कृषी अवजार आहे. विविध भौगोलिक, हवामानिक आणि कृषी परिस्थितीनुसार भारतातील प्रत्येक प्रदेशात देशी नांगराच्या रचनेत स्थानिक बदल झाले असून त्यातून अनेक प्रादेशिक प्रकार विकसित झाले आहेत. या नांगरांची निर्मिती प्रामुख्याने लाकडापासून केली जात असून जमिनीमध्ये प्रवेश करणारा फाळ लोखंडाचा असतो. बैलांच्या साहाय्याने चालविला जाणारा हा नांगर जमिनीची प्राथमिक मशागत, तण नियंत्रण आणि पेरणीपूर्व तयारी यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो.&lt;ref name=&quot;Randhawa1980&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;

देशी नांगराची रचना साधी, हलकी, कमी खर्चिक आणि स्थानिक परिस्थितीशी सुसंगत असल्यामुळे तो शतकानुशतके भारतीय कृषी संस्कृतीचा अविभाज्य भाग राहिला आहे. त्याच्या निर्मितीसाठी स्थानिक पातळीवर उपलब्ध लाकूड आणि लोखंडाचा वापर होत असल्याने देखभाल व दुरुस्ती सहज शक्य होते. लहान व मध्यम शेतकऱ्यांसाठी हा नांगर दीर्घकाळ प्रमुख कृषी अवजार म्हणून वापरात होता.&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Singh2000&quot;&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये जमिनीचा प्रकार, पर्जन्यमान, शेतीपद्धती आणि पिकांच्या गरजेनुसार देशी नांगराचे अनेक प्रादेशिक प्रकार विकसित झाले आहेत. महाराष्ट्र आणि शेजारील प्रदेशांमध्ये सोलापूर नांगर, पुणेरी नांगर, भातशेतीतील नांगर, चरोचर नांगर, पंचमहाल नांगर आणि धारवाडी हलका नांगर हे प्रमुख प्रकार मानले जातात. या प्रत्येक प्रकाराच्या रचनेत, आकारात आणि उपयोगात स्थानिक कृषी परिस्थितीनुसार वैशिष्ट्यपूर्ण बदल आढळतात.&lt;ref name=&quot;ShilpasamruddhaKonkan&quot;/&gt;

आज आधुनिक कृषी यंत्रांचा वापर वाढला असला तरी डोंगराळ भाग, आदिवासी क्षेत्रे, भातशेतीप्रधान प्रदेश आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांमध्ये देशी नांगराचा वापर अद्यापही आढळतो. कमी खर्च, सोपी रचना आणि स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची क्षमता यांमुळे देशी नांगराचे महत्त्व आजही कायम आहे.&lt;ref name=&quot;ICARHandbook&quot;&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1983&quot;/&gt;

=== सोलापूर नांगर ===

सोलापूर नांगर हा महाराष्ट्रातील दख्खन पठारावर, विशेषतः सोलापूर आणि परिसरातील काळ्या जमिनीसाठी विकसित झालेला देशी नांगराचा एक प्रकार आहे. या प्रदेशातील जमीन तुलनेने कठीण, चिकण आणि खोल असल्यामुळे तिच्या प्रभावी मशागतीसाठी मजबूत व टिकाऊ नांगराची आवश्यकता होती. या गरजेतून सोलापूर नांगराची रचना विकसित झाली असल्याचे मानले जाते.
सोलापूर नांगराची रचना तुलनेने मजबूत असून त्याचा लाकडी सांगाडा जाड व टिकाऊ असतो. जमिनीत अधिक खोलवर प्रवेश करण्यासाठी यामध्ये मजबूत लोखंडी फाळ बसविण्यात येतो. त्यामुळे काळ्या जमिनीतील घट्ट माती फोडणे, पावसापूर्व मशागत करणे आणि पेरणीसाठी जमीन तयार करणे अधिक सुलभ होते.&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;/&gt;

हा नांगर प्रामुख्याने बैलांच्या साहाय्याने चालविला जातो. योग्य संतुलन, मजबूत जोडणी आणि टिकाऊ रचना यांमुळे दीर्घकाळ वापर करूनही त्याची कार्यक्षमता टिकून राहते. स्थानिक सुतार आणि लोहार यांच्या कौशल्यामुळे सोलापूर नांगरामध्ये प्रदेशानुसार लहान-मोठे बदल आढळतात.&lt;ref name=&quot;Singh2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1983&quot;/&gt;

यांत्रिकीकरणामुळे ट्रॅक्टरचलित अवजारांचा वापर वाढला असला तरी महाराष्ट्रातील काही भागांत पारंपरिक शेती करणारे शेतकरी आजही सोलापूर नांगराचा वापर करतात. पारंपरिक कृषी तंत्रज्ञान, स्थानिक लोकज्ञान आणि ग्रामीण कारागिरीचे प्रतीक म्हणून या नांगराला विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref name=&quot;MaharashtraLandPeople2009&quot;&gt;
Government of Maharashtra.
''Maharashtra: Land and Its People'' (Revised English Edition).
Gazetteers Department,
Government of Maharashtra,
Mumbai, 2009,
pp. xx–yy.
&lt;/ref&gt;

=== पुणेरी नांगर ===

पुणेरी नांगर हा महाराष्ट्रातील देशी नांगराचा एक प्रादेशिक प्रकार असून त्याचा वापर मुख्यतः पुणे आणि आसपासच्या दख्खन पठारी प्रदेशात केला जात असे. या प्रदेशातील मध्यम ते भारी जमिनीची मशागत, पेरणीपूर्व जमीन तयार करणे आणि तण नियंत्रण यासाठी या नांगराचा उपयोग केला जात असे. स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती आणि शेतीपद्धतीनुसार त्याच्या रचनेत विकसित झालेले बदल हे त्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य मानले जाते.

पुणेरी नांगराचा सांगाडा मजबूत लाकडापासून तयार केला जातो. त्याचा फाळ जमिनीमध्ये योग्य खोलीपर्यंत प्रवेश करून माती सैल करण्यास उपयुक्त असतो. नांगराचे वजन, दांडीची उंची आणि फाळाचा कोन यांमध्ये असे संतुलन राखले जाते की बैलांवर अनावश्यक ताण न येता प्रभावी मशागत करता येते.&lt;ref name=&quot;MichaelOjha2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ICARImplements&quot;/&gt;

सोलापूर नांगराच्या तुलनेत पुणेरी नांगराची रचना काही प्रमाणात हलकी असून मध्यम प्रकारच्या जमिनीसाठी अधिक उपयुक्त मानली जाते. स्थानिक सुतार आणि लोहार यांच्या अनुभवामुळे या नांगरामध्ये गावागावानुसार लहान-मोठे बदल आढळतात. त्यामुळे पुणेरी नांगराचे एकच प्रमाणित स्वरूप नसून त्याच्या अनेक स्थानिक रूपांचा वापर प्रचलित होता.&lt;ref name=&quot;Singh2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Randhawa1983&quot;/&gt;

यांत्रिकीकरणानंतर या नांगराचा वापर कमी झाला असला तरी महाराष्ट्रातील काही ग्रामीण भागांमध्ये पारंपरिक शेती करणारे शेतकरी आजही त्याचा वापर करतात. महाराष्ट्राच्या कृषी इतिहासात आणि पारंपरिक कृषी तंत्रज्ञानात पुणेरी नांगराला महत्त्वाचे स्थान आहे.

=== भातशेतीतील नांगर ===

भातशेतीतील नांगर हा पाणथळ आणि चिखलयुक्त जमिनीच्या मशागतीसाठी विकसित झालेला देशी नांगराचा एक प्रकार आहे. भारतातील भात उत्पादक प्रदेशांप्रमाणेच महाराष्ट्रातील कोकण, विदर्भातील काही भाग तसेच पश्चिम महाराष्ट्रातील भात लागवड होणाऱ्या क्षेत्रांमध्ये या नांगराचा पारंपरिक वापर आढळतो. पाण्याने भरलेल्या शेतात जमीन भुसभुशीत करणे, चिखल तयार करणे आणि भात रोपांच्या लागवडीसाठी योग्य परिस्थिती निर्माण करणे हा या नांगराचा मुख्य उद्देश असतो.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

भातशेतीतील नांगराची रचना कोरडवाहू प्रदेशातील नांगरापेक्षा वेगळी असते. पाणथळ जमिनीत सहज हालचाल करता यावी आणि चिखलात अडकू नये यासाठी त्याचा फाळ, दांडी आणि इतर भाग स्थानिक गरजांनुसार तयार केले जातात. काही भागांत लाकडी फाळ वापरला जात असला तरी अनेक ठिकाणी लोखंडी फाळाचा वापर करून नांगराची कार्यक्षमता वाढविली जाते.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

भातशेतीमध्ये नांगरणीची प्रक्रिया सामान्यतः अनेक टप्प्यांत केली जाते. प्रथम जमीन नांगरून पाण्याबरोबर माती मिसळली जाते, त्यानंतर पुन्हा मशागत करून चिखल एकसमान केला जातो. या प्रक्रियेमुळे तणांचे नियंत्रण होण्यास मदत होते तसेच भात रोपांची लागवड आणि वाढ अधिक सुलभ होते.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

ट्रॅक्टरचलित रोटाव्हेटर, पडलर आणि इतर आधुनिक कृषी यंत्रांचा वापर वाढल्यामुळे पारंपरिक भातशेतीतील नांगराचा वापर काही प्रमाणात कमी झाला आहे. तथापि, डोंगराळ प्रदेश, लहान शेतजमिनी आणि यांत्रिकीकरण मर्यादित असलेल्या भागांमध्ये आजही हा नांगर वापरात असून तो पारंपरिक भातशेतीचा महत्त्वपूर्ण घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

=== चरोचर नांगर ===

चरोचर नांगर हा पश्चिम भारतातील काही प्रदेशांमध्ये प्रचलित असलेला देशी नांगराचा एक प्रादेशिक प्रकार आहे. स्थानिक मृदाप्रकार, हवामान आणि शेतीपद्धती लक्षात घेऊन या नांगराची रचना विकसित झाली. मध्यम ते हलक्या जमिनीची मशागत, पेरणीपूर्व जमीन तयार करणे आणि तण नियंत्रण यासाठी या नांगराचा उपयोग केला जात असे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

या नांगराची रचना पारंपरिक लाकडी सांगाड्यावर आधारित असून जमिनीमध्ये प्रवेश करणारा फाळ लोखंडाचा असतो. स्थानिक गरजेनुसार दांडी, मुख्य भाग आणि फाळ यांच्या आकारात व लांबीमध्ये बदल केले जातात. त्यामुळे विविध भागांमध्ये चरोचर नांगराच्या रचनेत काही प्रमाणात भिन्नता आढळते.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

चरोचर नांगर प्रामुख्याने बैलजोडीच्या साहाय्याने चालविला जात असे. जमिनीची प्राथमिक मशागत, पृष्ठभागावरील तणांचे नियंत्रण आणि पेरणीसाठी जमीन भुसभुशीत करणे ही त्याची प्रमुख कार्ये होती. कमी खर्च, स्थानिक उपलब्ध साहित्य आणि सहज दुरुस्ती यांमुळे हा नांगर ग्रामीण भागात दीर्घकाळ वापरात राहिला.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक कृषी यंत्रांच्या वापरामुळे चरोचर नांगराचा वापर लक्षणीयरीत्या कमी झाला आहे. तथापि पारंपरिक कृषी तंत्रज्ञानाचा अभ्यास, ग्रामीण कारागिरीचा इतिहास आणि भारतीय कृषी वारशाचे दस्तऐवजीकरण यांमध्ये या नांगराचे महत्त्व कायम आहे.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

=== पंचमहाल नांगर ===

पंचमहाल नांगर हा गुजरात राज्यातील पंचमहाल प्रदेशात विकसित झालेला देशी नांगराचा एक प्रादेशिक प्रकार आहे. स्थानिक मृदाप्रकार, पर्जन्यमान आणि पारंपरिक शेतीपद्धती लक्षात घेऊन या नांगराची रचना विकसित झाली. मध्यम ते हलक्या जमिनीची मशागत, पेरणीपूर्व जमीन तयार करणे आणि तण नियंत्रण यासाठी त्याचा प्रामुख्याने उपयोग केला जात असे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

पंचमहाल नांगराचा मुख्य सांगाडा स्थानिक उपलब्ध कठीण लाकडापासून तयार केला जाई, तर जमिनीत प्रवेश करणारा फाळ लोखंडाचा असे. प्रदेशातील भूप्रदेश आणि शेतीच्या गरजेनुसार त्याच्या दांडीची लांबी, फाळाचा कोन आणि इतर भागांमध्ये स्थानिक बदल आढळतात. त्यामुळे या नांगराची रचना कार्यक्षम आणि स्थानिक परिस्थितीशी सुसंगत मानली जात असे.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

हा नांगर बैलांच्या साहाय्याने चालविला जाई. जमिनीचा वरचा थर सैल करणे, तणांचे नियंत्रण करणे आणि पेरणीसाठी आवश्यक मशागत करणे ही त्याची प्रमुख कार्ये होती. ग्रामीण भागातील सुतार आणि लोहार यांच्या कौशल्यामुळे या नांगराची निर्मिती, देखभाल आणि दुरुस्ती स्थानिक पातळीवरच केली जात असे.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

आधुनिक कृषी यांत्रिकीकरणामुळे पंचमहाल नांगराचा वापर मोठ्या प्रमाणावर कमी झाला असला तरी भारतीय पारंपरिक कृषी अवजारांच्या इतिहासात आणि प्रादेशिक कृषी तंत्रज्ञानाच्या अभ्यासात त्याला महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

=== धारवाडी हलका नांगर ===

धारवाडी हलका नांगर हा कर्नाटकातील धारवाड परिसरात विकसित झालेला देशी नांगराचा एक प्रादेशिक प्रकार आहे. मध्यम व हलक्या जमिनीच्या मशागतीसाठी तसेच कमी ओढशक्ती असलेल्या बैलजोडीने सहज चालविता यावा या उद्देशाने त्याची रचना करण्यात आली. महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागात आणि कर्नाटकाच्या सीमावर्ती प्रदेशातही या नांगराचा वापर आढळत असे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

या नांगराचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची तुलनेने हलकी रचना. मुख्य सांगाडा मजबूत परंतु कमी वजनाच्या लाकडापासून तयार केला जाई, तर जमिनीमध्ये प्रवेश करणारा फाळ लोखंडाचा असे. कमी वजनामुळे नांगर हाताळणे सोपे होत असे आणि हलक्या जमिनीत प्रभावी मशागत करता येत असे.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. (2014). ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers.&lt;/ref&gt;

धारवाडी हलका नांगराचा उपयोग पेरणीपूर्व प्राथमिक मशागत, वरचा मातीचा थर सैल करणे आणि तण नियंत्रणासाठी केला जाई. कमी खर्च, सोपी रचना आणि स्थानिक कारागिरांकडून सहज दुरुस्ती करता येणे यांमुळे हा नांगर ग्रामीण भागात लोकप्रिय होता.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''.&lt;/ref&gt;

भारतात कृषी यांत्रिकीकरणाचा प्रसार झाल्यानंतर ट्रॅक्टरचलित नांगर आणि इतर आधुनिक अवजारांचा वापर वाढल्यामुळे धारवाडी हलका नांगराचा वापर कमी झाला. तथापि पारंपरिक कृषी अवजारांचा इतिहास, ग्रामीण तांत्रिक ज्ञान आणि स्थानिक कृषी संस्कृतीच्या अभ्यासात या नांगराचे महत्त्व आजही मान्य केले जाते.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan (2000). ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Oxford &amp; IBH Publishing Co. Pvt. Ltd.&lt;/ref&gt;

== कोकणातील पारंपरिक नांगर ==
=== परीचय ===
कोकणातील पारंपरिक नांगर हा महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीतील भातप्रधान शेतीसाठी विकसित झालेला देशी नांगराचा एक प्रकार आहे. मुसळधार पर्जन्यमान, पाणथळ शेतजमिनी आणि लहान आकाराच्या शेतांमुळे या प्रदेशात हलक्या वजनाचा व सहज हाताळता येणारा नांगर विकसित झाला. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये कोकणातील नांगराची रचना, त्याचे विविध भाग, वापरले जाणारे साहित्य आणि कार्यपद्धती यांचे सविस्तर वर्णन उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_implements.html}}&lt;/ref&gt;...अपरांत प्रदेशातील कृषी परंपरेचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.&lt;/ref&gt;

=== रचना ===

कोकणातील पारंपरिक नांगराचा मुख्य सांगाडा लाकडाचा असून फाळ लोखंडाचा असतो. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये त्याचे पुढील भाग नमूद केले आहेत.

* खोड (Body)
* खडसा (Shoe)
* फाळ (Share)
* हाळा किंवा इसाड (Beam)
* रुमणे (Handle)
* मूठ
* वासवे
* फाळ बसविण्याची जोडणी

नांगराची रचना साधी असली तरी ती मजबूत व कार्यक्षम मानली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे साहित्य ===

नांगराच्या विविध भागांसाठी साग, ऐन, खैर, भेंडी, किंजळ, फणस, चिंच आणि शिवण यांसारख्या स्थानिक वृक्षांचे लाकूड वापरले जाई. फाळ, खिळे आणि आवश्यक जोडणीचे काही भाग लोखंडाचे असत. स्थानिक उपलब्ध साधनसामग्रीचा उपयोग करून नांगर तयार करण्याची परंपरा कोकणात दीर्घकाळ टिकून होती.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== पारंपरिक निर्मिती तंत्र ===

कोकणातील पारंपरिक नांगराची निर्मिती ही स्थानिक सुतार व लोहार यांच्या संयुक्त कौशल्यावर आधारित होती. नांगराचा मुख्य सांगाडा सुतार तयार करीत असे, तर फाळ, कड्या, खिळे आणि इतर लोखंडी भाग लोहार घडवीत असे. नांगर तयार करताना लाकडाचा नैसर्गिक वाकलेपणा, तंतूंची दिशा, टिकाऊपणा आणि वजन यांचा विचार केला जाई. त्यामुळे प्रत्येक नांगर हा त्या परिसरातील जमिनीच्या प्रकारानुसार व बैलांच्या क्षमतेनुसार थोडाफार वेगळा असू शकत असे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

नांगराच्या मुख्य दांड्यासाठी मजबूत व टिकाऊ लाकूड वापरले जाई, तर जमिनीशी घर्षण होणाऱ्या भागात लोखंडी फाळ बसविला जाई. फाळ झिजल्यानंतर तो बदलण्याची सोय असल्यामुळे संपूर्ण नांगर बदलण्याची आवश्यकता भासत नसे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== नांगराची कार्यपद्धती ===

कोकणातील पारंपरिक नांगर सामान्यतः एका बैलजोडीद्वारे ओढला जात असे. बैलांच्या मानेवर जू बसवून त्याला इसाड किंवा हाळा जोडला जाई. शेतकरी नांगराच्या रुमण्यास धरून त्याची दिशा नियंत्रित करत असे. नांगरणी करताना फाळ जमिनीत शिरून माती फोडत असे, तर नांगराचा उर्वरित भाग जमिनीवर संतुलित राहून सरळ रेषेत चालण्यास मदत करीत असे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

जुवाची जोडणी पुढे किंवा मागे बदलून नांगरणीची खोली नियंत्रित केली जात असे. भातशेतीमध्ये खोल नांगरणीपेक्षा उथळी मशागत अधिक उपयुक्त असल्यामुळे कोकणातील नांगर साधारण दोन ते चार इंच खोलीपर्यंत जमीन फोडत असे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;...कोकणातील लाकडी नांगराची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीनुसार विकसित झाली.&lt;ref&gt;घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.&lt;/ref&gt;

=== भातशेतीतील उपयोग ===

कोकणातील भातशेतीमध्ये नांगराचा उपयोग जमीन प्रथम फोडणे, पावसाळ्यापूर्वी मशागत करणे, चिखल तयार करणे आणि लागवडीसाठी जमीन तयार करणे यासाठी होत असे. पाणथळ परिस्थितीत जड नांगरापेक्षा हलका लाकडी नांगर अधिक उपयुक्त मानला जात असे. या नांगराचे सरासरी आयुष्य तीन ते चार वर्षे असल्याचे गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील नांगराची वैशिष्ट्ये ===

कोकणातील पारंपरिक नांगर इतर भागांतील देशी नांगरांच्या तुलनेत काही बाबतीत वेगळा मानला जातो.

* आकाराने लहान व वजनाने हलका.
* पाणथळ भातशेतीसाठी अनुकूल.
* स्थानिक वृक्षांच्या लाकडापासून तयार केलेला.
* लोखंडी फाळामुळे माती फोडण्याची क्षमता अधिक.
* सहज दुरुस्त करता येणारी रचना.
* कमी खर्चात स्थानिक कारागिरांकडून तयार होणारे कृषी अवजार.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील स्थानिक नावे ===

कोकणातील विविध भागांमध्ये पारंपरिक नांगरासाठी प्रामुख्याने '''नांगर''' ही संज्ञाच प्रचलित असली तरी त्याच्या विविध भागांसाठी, तसेच रचनेतील लहान-मोठ्या बदलांनुसार स्थानिक बोलींमध्ये भिन्न नावे आढळतात. रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांतील मालवणी, आगरी, कातकरी, कुणबी तसेच इतर ग्रामीण बोलीभाषांमध्ये नांगराच्या भागांना वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले जाते. तथापि या नावांमध्ये प्रदेशानुसार आणि गावागावांनुसार बदल आढळत असल्यामुळे त्यांचे एकसमान प्रमाणित स्वरूप उपलब्ध नाही.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_implements.html}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये कोकणातील नांगराच्या मुख्य भागांचा उल्लेख '''खोड''', '''खडसा''', '''फाळ''', '''हाळा (इसाड)''', '''रुमणे''' आणि '''मूठ''' अशा नावांनी केला आहे. या संज्ञा पारंपरिक सुतार, लोहार आणि शेतकरी यांच्यामध्ये प्रचलित होत्या. काही भागांमध्ये याच अवयवांना स्थानिक बोलीनुसार पर्यायी नावेही वापरली जात असल्याचे आढळते.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

मालवणी व कोकणी बोलीभाषांमध्ये कृषी अवजारांच्या नावांमध्ये ध्वनीबदल, उच्चारभेद आणि स्थानिक भाषिक परंपरेमुळे विविधता दिसून येते. त्यामुळे एका गावात वापरले जाणारे नाव दुसऱ्या गावात किंचित वेगळ्या स्वरूपात आढळू शकते. तथापि नांगराची मूलभूत रचना आणि त्याचे कार्य सर्वत्र समान राहते.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक कृषी संस्कृतीचा अभ्यास करताना या स्थानिक संज्ञांना विशेष महत्त्व आहे. या संज्ञांमधून केवळ कृषी तंत्रज्ञानाचाच नव्हे, तर स्थानिक बोलीभाषा, ग्रामीण कारागिरी आणि लोकपरंपरेचाही इतिहास स्पष्ट होतो. त्यामुळे कृषी इतिहास, लोकसंस्कृती आणि बोलीभाषांच्या संशोधनासाठी या स्थानिक नावांचे दस्तऐवजीकरण महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. New Delhi: Indian Council of Agricultural Research, 1980.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील नांगराची मोजमापे व तांत्रिक वैशिष्ट्ये ===

कोकणातील पारंपरिक नांगराची रचना भातशेतीच्या गरजा लक्षात घेऊन विकसित झालेली असल्यामुळे त्याची मोजमापे व आकारमान इतर प्रदेशांतील देशी नांगरांपेक्षा वेगळी आढळतात. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये या नांगराचे वजन साधारण २५ ते ४० पौंड (सुमारे ११ ते १८ किलोग्रॅम) असल्याची नोंद आहे. हलक्या वजनामुळे पाणथळ व चिखलयुक्त जमिनीत नांगर सहज चालविता येतो तसेच बैलांवरील ताणही तुलनेने कमी पडतो.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_implements.html}}&lt;/ref&gt;

या नांगराचा लोखंडी फाळ जमिनीत साधारण दोन ते चार इंच खोलीपर्यंत प्रवेश करतो. भातशेतीमध्ये खोल नांगरणीपेक्षा उथळी मशागत अधिक उपयुक्त मानली जात असल्याने या प्रकारची रचना स्वीकारण्यात आली होती. जमिनीच्या प्रकारानुसार बैलांच्या जुवाची जोडणी बदलून नांगरणीची खोली नियंत्रित करता येत असे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

सामान्य परिस्थितीत एका बैलजोडीद्वारे दिवसाला सुमारे पंधरा गुंठे क्षेत्राची नांगरणी करता येत असल्याचे गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे. नांगराचे सरासरी आयुष्य तीन ते चार वर्षे असून फाळ झिजल्यानंतर तो स्वतंत्रपणे बदलण्याची व्यवस्था असल्यामुळे संपूर्ण नांगर बदलण्याची आवश्यकता भासत नसे.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== जिल्हानुसार आढळणारे प्रकार ===

कोकण विभागातील रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड आणि तत्कालीन कुलाबा जिल्ह्यांमध्ये पारंपरिक नांगराच्या रचनेत किरकोळ स्थानिक बदल आढळून येतात. लाकडाची उपलब्धता, जमिनीचा प्रकार, भातशेतीचे स्वरूप आणि स्थानिक कारागिरांची परंपरा यांनुसार नांगराच्या दांडा, रुमणे, फाळ व इसाड यांच्या आकारात बदल होत असत. तथापि त्याची मूलभूत रचना सर्वत्र समान राहिली.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील डोंगरउतारावरील भातशेतीसाठी तुलनेने हलक्या प्रकारचा नांगर वापरला जात असे, तर रायगड जिल्ह्यातील काही सपाट भागात किंचित मोठ्या आकाराचे देशी नांगरही वापरात असल्याचे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये उल्लेख आढळतात.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== इतर कृषी अवजारांशी संबंध ===

कोकणातील पारंपरिक शेतीमध्ये नांगराबरोबर मैंद, कुळव, दाताळे, पेटारी आणि इतर कृषी अवजारांचा वापर केला जात असे. या सर्व अवजारांचा उपयोग जमीन तयार करणे, भात लागवड, तण नियंत्रण आणि कापणीनंतरची कामे यासाठी केला जाई.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== देखभाल व दुरुस्ती ===

पारंपरिक नांगराचे नियमित आयुष्य टिकविण्यासाठी प्रत्येक हंगामानंतर त्याची देखभाल केली जात असे. लाकडी भाग उन्हात पूर्णपणे वाळवून सुरक्षित ठिकाणी ठेवले जात. लोखंडी फाळ धारदार करण्यासाठी किंवा झिजलेला भाग बदलण्यासाठी स्थानिक लोहाराची मदत घेतली जाई. सैल झालेल्या जोडण्या पुन्हा घट्ट बसविणे, लाकडाला तेल किंवा नैसर्गिक संरक्षक द्रव्य लावणे आणि कुजण्यापासून संरक्षण करणे ही नियमित कामे होती.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |chapter=Agricultural Implements}}&lt;/ref&gt;

=== आर्थिक व सामाजिक महत्त्व ===

कोकणातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत नांगराचे महत्त्व केवळ शेतीपुरते मर्यादित नव्हते. नांगर तयार करणारे सुतार व लोहार हे ग्रामीण व्यवसायव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग होते. शेतकरी, बैलगाडी चालक, सुतार आणि लोहार यांच्यातील परस्परावलंबी संबंधांमुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला स्थैर्य प्राप्त होत असे. पारंपरिक कृषी साधनांच्या निर्मितीमुळे स्थानिक रोजगारालाही चालना मिळत असे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक काळातील बदल ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून पॉवर टिलर, ट्रॅक्टरचलित नांगर आणि रोटाव्हेटर यांच्या वापरामुळे पारंपरिक लाकडी नांगराचा वापर कमी झाला. तथापि लहान आकाराच्या शेतजमिनी, डोंगरउतार आणि पारंपरिक भातशेती असलेल्या काही भागांमध्ये त्याचा वापर आजही आढळतो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

=== कृषी वारशातील स्थान ===

कोकणातील पारंपरिक नांगर हा महाराष्ट्राच्या कृषी वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक मानला जातो. या नांगरामध्ये स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर, ग्रामीण कारागिरांचे तांत्रिक कौशल्य आणि पारंपरिक कृषी ज्ञान यांचा संगम दिसून येतो. कृषी यांत्रिकीकरणानंतर त्याचा वापर कमी झाला असला तरी कृषी इतिहास, लोकसंस्कृती, ग्रामीण तंत्रज्ञान आणि कृषी अभियांत्रिकीच्या अभ्यासात त्याला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. New Delhi: Indian Council of Agricultural Research, 1980.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. New Delhi: Kalyani Publishers.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक महत्त्व ===

कोकणातील पारंपरिक नांगर हा केवळ कृषी अवजार नसून ग्रामीण कारागिरी, स्थानिक तांत्रिक ज्ञान आणि बैलजोडीवर आधारित पारंपरिक शेतीसंस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. महाराष्ट्रातील कृषी वारशाच्या अभ्यासात या नांगराला विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. (1980). ''A History of Agriculture in India''. New Delhi: Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;

== नांगराचा वापर ==

नांगराचा वापर जमिनीचा वरचा थर फोडणे, माती उलटविणे, तण व पिकांचे अवशेष जमिनीत मिसळणे आणि मशागतीसाठी जमीन तयार करणे यासाठी केला जातो. पारंपरिक शेतीमध्ये नांगर मुख्यतः बैलांच्या साहाय्याने चालविला जात असे, तर आधुनिक शेतीमध्ये ट्रॅक्टरच्या साहाय्याने विविध प्रकारचे नांगर वापरले जातात. नांगराच्या प्रकार, जमिनीचा प्रकार आणि उपलब्ध ओढशक्ती यांनुसार त्याचा वापर बदलतो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;...ग्रामीण जीवनातील नांगराचे सांस्कृतिक महत्त्व विशेष मानले गेले आहे.&lt;ref&gt;दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.&lt;/ref&gt;

=== बैलचलित नांगर ===

भारतात शतकानुशतके बैलचलित नांगर हा शेतीचा प्रमुख आधार राहिला आहे. या पद्धतीमध्ये नांगर जोखडाच्या साहाय्याने बैलजोडीला जोडला जातो. शेतकरी नांगराच्या मूठीवर नियंत्रण ठेवून फाळ जमिनीत आवश्यक त्या खोलीपर्यंत प्रवेश करेल याची काळजी घेतो. जमिनीचा प्रकार आणि बैलांची ताकद यांनुसार नांगरणीची खोली व गती निश्चित होते.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

बैलचलित नांगर लहान व मध्यम आकाराच्या शेतजमिनी, डोंगराळ प्रदेश आणि कोकणासारख्या भातशेतीप्रधान भागांमध्ये विशेष उपयुक्त मानला जातो. या नांगराचे वजन तुलनेने कमी असल्यामुळे तो अरुंद बांधांमध्ये आणि लहान तुकड्यांच्या शेतांमध्ये सहज वापरता येतो.&lt;ref&gt;Ratnagiri District Gazetteer. ''Agricultural Implements''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra.&lt;/ref&gt;

=== ट्रॅक्टरचलित नांगर ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात कृषी यांत्रिकीकरणामुळे ट्रॅक्टरचलित नांगरांचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला. ट्रॅक्टरला जोडल्या जाणाऱ्या मोल्डबोर्ड नांगर, डिस्क नांगर, चिझेल नांगर आणि रिव्हर्सिबल नांगर यांच्या साहाय्याने मोठ्या क्षेत्राची मशागत कमी वेळात आणि अधिक खोलीपर्यंत करता येते.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

ट्रॅक्टरचलित नांगरांमध्ये कामाची गती, खोली आणि कार्यक्षमता अधिक असते. त्यामुळे मोठ्या शेतांमध्ये, कठीण जमिनीत आणि व्यापारी शेतीमध्ये या नांगरांचा व्यापक वापर होतो. तथापि लहान व तुकड्यात विभागलेल्या शेतांमध्ये किंवा डोंगराळ प्रदेशात बैलचलित नांगर अजूनही उपयुक्त मानला जातो.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== नांगर चालविण्याची पद्धत ===

नांगर चालविताना फाळ जमिनीत योग्य खोलीपर्यंत जाईल आणि सरळ रेषेत पुढे जाईल याकडे विशेष लक्ष दिले जाते. नांगराची मूठ धरून दिशा नियंत्रित केली जाते, तर ओढणारी शक्ती बैल किंवा ट्रॅक्टरद्वारे पुरविली जाते. सलग फेऱ्यांमध्ये प्रत्येक नवीन ओळ मागील ओळीला समांतर ठेवली जाते, ज्यामुळे संपूर्ण शेताची एकसमान मशागत होते.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

नांगर चालविताना फाळाची धार, नांगराचा झुकाव, जोडणीची उंची आणि जमिनीची स्थिती यांचा कार्यक्षमतेवर थेट परिणाम होतो. योग्य समायोजनामुळे माती समप्रमाणात उलटली जाते आणि नांगरावरील अनावश्यक ताण कमी होतो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

=== कार्यक्षमतेवर परिणाम करणारे घटक ===

नांगराची कार्यक्षमता अनेक घटकांवर अवलंबून असते. त्यामध्ये जमिनीचा प्रकार, मातीतील आर्द्रता, फाळाची धार, नांगराची रचना, ओढणाऱ्या प्राण्यांची किंवा ट्रॅक्टरची क्षमता, तसेच नांगर चालविणाऱ्या व्यक्तीचे कौशल्य यांचा समावेश होतो.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

फाळ बोथट झाल्यास किंवा नांगराची योग्य देखभाल न झाल्यास माती व्यवस्थित उलटली जात नाही आणि ओढण्यासाठी अधिक शक्ती लागते. याउलट योग्य देखभाल केलेला आणि जमिनीच्या प्रकारानुसार निवडलेला नांगर अधिक कार्यक्षम ठरतो, तसेच त्याचे आयुष्यही वाढते.&lt;ref&gt;ICAR. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

== नांगराची देखभाल व सुरक्षितता ==

नांगराचे कार्यक्षम आयुष्य वाढविण्यासाठी त्याची नियमित देखभाल आणि सुरक्षित वापर आवश्यक मानला जातो. नांगराचा फाळ, लाकडी भाग, जोडणीचे घटक आणि धातूचे अवयव यांची वेळोवेळी तपासणी केल्यास त्याची कार्यक्षमता टिकून राहते. योग्य देखभालीमुळे नांगरावरील झीज कमी होते, ओढण्यासाठी लागणारी शक्ती कमी लागते आणि मशागतीची गुणवत्ता सुधारते.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== देखभाल ===

नांगराचा वापर झाल्यानंतर त्यावरील माती, गवत व इतर अवशेष स्वच्छ काढून टाकावेत. विशेषतः फाळ आणि धातूच्या भागांवर ओलावा राहिल्यास गंज निर्माण होण्याची शक्यता असते. लाकडी भागांना भेगा पडल्या आहेत का, जोडणी सैल झाली आहे का किंवा धातूचे भाग वाकले आहेत का याची नियमित तपासणी करणे आवश्यक असते. आवश्यकतेनुसार दुरुस्ती किंवा बदल केल्यास नांगराची कार्यक्षमता टिकून राहते.&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== फाळाची धार ===

फाळ हा नांगराचा सर्वात महत्त्वाचा कार्यकारी भाग असून त्याची धार तीक्ष्ण असणे आवश्यक असते. बोथट झालेला फाळ माती प्रभावीपणे कापू शकत नाही, त्यामुळे ओढण्यासाठी अधिक शक्ती लागते आणि नांगरणीची गुणवत्ता कमी होते. म्हणून फाळाची धार वेळोवेळी घासून तीक्ष्ण करणे किंवा आवश्यक असल्यास नवीन फाळ बसविणे ही नियमित देखभालीचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== साठवण ===

नांगर वापरात नसताना तो कोरड्या, हवेशीर आणि पावसापासून सुरक्षित ठिकाणी ठेवावा. धातूच्या भागांना गंज लागू नये म्हणून त्यांना तेल किंवा ग्रीसचा पातळ थर लावला जातो. लाकडी नांगर दीर्घकाळ ओलाव्यात ठेवल्यास लाकूड कुजण्याची किंवा वाकण्याची शक्यता असते. योग्य साठवणुकीमुळे नांगराचे आयुष्य वाढते आणि पुढील वापरासाठी तो चांगल्या स्थितीत राहतो.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

=== सुरक्षित वापर ===

नांगर वापरताना त्याची जोडणी व्यवस्थित आणि मजबूत आहे याची खात्री करावी. बैलचलित नांगरामध्ये जोखड, दोर व नांगराची जोडणी सुरक्षित असणे आवश्यक असते, तर ट्रॅक्टरचलित नांगरामध्ये तीन-बिंदू जोडणी (Three-point linkage) आणि इतर यांत्रिक सांधे योग्य प्रकारे बसविलेले असावेत. दगड, झाडांची मुळे किंवा इतर कठीण अडथळ्यांवर नांगर आदळल्यास त्याचे नुकसान होऊ शकते, म्हणून अशा परिस्थितीत काळजीपूर्वक काम करणे आवश्यक असते. नियमित तपासणी, योग्य देखभाल आणि सुरक्षित संचालन यांमुळे नांगराची कार्यक्षमता वाढते तसेच अपघातांची शक्यता कमी होते.&lt;ref&gt;ICAR. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

== सांस्कृतिक व ऐतिहासिक महत्त्व ==

नांगर हा केवळ शेतीचे अवजार नसून भारतीय कृषिसंस्कृती, ग्रामीण जीवन आणि सभ्यतेच्या विकासाचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानला जातो. प्राचीन काळापासून नांगर हा अन्ननिर्मिती, स्थिर वस्ती, भूमीची मशागत आणि कृषी अर्थव्यवस्थेचे प्रतीक म्हणून ओळखला जात आहे. भारतीय साहित्य, लोकपरंपरा, धार्मिक विधी आणि लोककलेमध्ये नांगराला श्रम, समृद्धी आणि भूमीशी असलेल्या मानवी नात्याचे प्रतीकात्मक स्थान प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. ''Indian Sadhus'' (सांस्कृतिक संदर्भांसाठी); तसेच भारतीय कृषीसंस्कृतीवरील विविध अभ्यासग्रंथ.&lt;/ref&gt;

=== भारतीय संस्कृतीतील स्थान ===

भारतीय उपखंडात कृषीप्रधान समाजाच्या विकासाबरोबर नांगराला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. भूमीची मशागत करणारे प्रमुख अवजार म्हणून नांगराने मानवी समाजाला भटक्या जीवनातून स्थिर कृषिसांस्कृतिकडे नेण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. अनेक प्राचीन शिल्पांमध्ये, मंदिरांतील कोरीव कामांमध्ये आणि ऐतिहासिक चित्रणांमध्ये बैलजोडीसह नांगराचे दर्शन घडते. त्यामुळे नांगर हा भारतीय कृषीपरंपरेचा ऐतिहासिक प्रतीक मानला जातो.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dhavalikar, M. K. ''Indian Archaeology''. New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== लोकपरंपरा ===

भारतीय ग्रामीण भागात नांगराला श्रम, उपजीविका आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. अनेक प्रदेशांमध्ये नवीन नांगर तयार झाल्यानंतर किंवा शेतीच्या हंगामाच्या प्रारंभी त्याची पूजा करण्याची परंपरा आढळते. काही भागांत नांगर, बैलजोडी आणि जोखड यांचे पूजन करून शेतीच्या कामास प्रारंभ केला जातो. कोकण, महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि भारतातील इतर कृषीप्रधान प्रदेशांमध्ये अशा परंपरा आजही काही प्रमाणात जतन झालेल्या आहेत.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Ratnagiri District Gazetteer''; ''Kolaba District Gazetteer''.&lt;/ref&gt;

=== साहित्य व म्हणी ===

मराठी तसेच इतर भारतीय भाषांतील लोकसाहित्य, ओव्या, लोकगीते, भारुडे आणि ग्रामीण कथांमध्ये नांगराचा वारंवार उल्लेख आढळतो. नांगर हा कष्ट, प्रामाणिक श्रम आणि शेतीप्रधान जीवनाचे प्रतीक म्हणून अनेक म्हणी आणि वाक्प्रचारांमध्येही वापरला जातो. ग्रामीण साहित्यामध्ये नांगर हे शेतकऱ्याच्या जीवनाशी अभिन्नपणे जोडलेले अवजार म्हणून चित्रित केलेले आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ. ''मराठी लोकसाहित्य''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dhere, R. C. ''लोकसंस्कृतीचे उपासक''.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव व धार्मिक संदर्भ ===

भारतातील अनेक कृषीप्रधान समाजांमध्ये शेतीच्या हंगामाच्या प्रारंभी नांगराचे पूजन करण्याची परंपरा आहे. महाराष्ट्रातील बैलपोळा, कर्नाटकातील करगा परिसरातील कृषीपरंपरा तसेच भारतातील विविध प्रादेशिक कृषीउत्सवांमध्ये नांगराला बैलांसह सन्मानाचे स्थान दिले जाते. काही भागांमध्ये भूमिपूजन किंवा पहिल्या मशागतीपूर्वी नांगराची पूजा केली जाते. या परंपरांमधून नांगराला कृषीसमृद्धी, भूमीचा सन्मान आणि श्रमसंस्कृतीचे प्रतीक म्हणून मान्यता मिळाल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. Indian Council of Agricultural Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers. ''Ratnagiri District Gazetteer''.&lt;/ref&gt;
== आधुनिक बदल ==

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून कृषी क्षेत्रात यांत्रिकीकरणाचा वेग वाढल्यामुळे नांगराच्या रचना, साहित्य आणि वापराच्या पद्धतींमध्ये लक्षणीय बदल झाले. पारंपरिक लाकडी नांगरांच्या जागी अधिक टिकाऊ आणि कार्यक्षम लोखंडी तसेच पोलादी नांगरांचा वापर वाढला. ट्रॅक्टरच्या प्रसारामुळे विविध प्रकारचे यांत्रिक नांगर विकसित झाले असून त्यांचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जात आहे.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== यांत्रिकीकरणाचा प्रभाव ===

कृषी यांत्रिकीकरणामुळे नांगराच्या वापरामध्ये मोठा बदल झाला. पारंपरिक बैलचलित नांगरांबरोबरच ट्रॅक्टरचलित मोल्डबोर्ड नांगर, डिस्क नांगर, चिझेल नांगर आणि रिव्हर्सिबल नांगर यांचा वापर वाढला. या नांगरांच्या साहाय्याने अधिक खोलीपर्यंत, कमी वेळात आणि मोठ्या क्षेत्रावर मशागत करणे शक्य झाले. तथापि, लहान शेतजमिनी, डोंगराळ प्रदेश आणि कोकणासारख्या भागांमध्ये पारंपरिक नांगर आजही वापरात आहेत.&lt;ref&gt;ICAR. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. Jain Brothers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

=== सुधारित नांगर ===

कृषी संशोधन संस्थांनी आणि कृषी अभियांत्रिकी क्षेत्रातील संशोधनामुळे पारंपरिक नांगरांच्या अनेक सुधारित आवृत्त्या विकसित करण्यात आल्या आहेत. उच्च प्रतीचे पोलाद, बदलता येणारे फाळ, अधिक मजबूत चौकट, समायोजित करता येणारी खोली आणि ट्रॅक्टरशी सुसंगत जोडणी यांसारख्या वैशिष्ट्यांमुळे आधुनिक नांगर अधिक कार्यक्षम ठरले आहेत. जमिनीच्या प्रकारानुसार आणि शेतीच्या गरजेनुसार विविध आकार व प्रकारचे नांगर विकसित करण्यात आले आहेत.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणीय विचार ===

आधुनिक कृषी व्यवस्थेमध्ये नांगराच्या वापराचा पर्यावरणीय परिणामही विचारात घेतला जातो. जमिनीची धूप, सेंद्रिय घटकांचे संरक्षण, मातीची रचना आणि आर्द्रतेचे संवर्धन यांचा विचार करून योग्य प्रकारचा नांगर निवडण्यावर भर दिला जातो. काही भागांमध्ये मातीची अनावश्यक उलथापालथ टाळण्यासाठी कमी मशागत (Minimum Tillage) किंवा संरक्षणात्मक मशागत (Conservation Tillage) यांसाठी विशेष प्रकारचे नांगर वापरले जातात. अशा सुधारित पद्धतींमुळे मातीचे आरोग्य जपणे, इंधनाची बचत करणे आणि शाश्वत कृषी व्यवस्थेला चालना देणे शक्य होते.&lt;ref&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Conservation Agriculture''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ICAR. ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

=== पर्यावरणपूरक नांगरणीसाठी विकसित नांगर ===

मृदा संवर्धन, नैसर्गिक संसाधनांचे संरक्षण आणि शाश्वत कृषी विकास यांना प्राधान्य देऊन आधुनिक काळात पर्यावरणपूरक नांगरांची निर्मिती करण्यात आली आहे. पारंपरिक खोल नांगरणीमुळे काही परिस्थितींमध्ये मातीची धूप, सेंद्रिय घटकांचे नुकसान आणि इंधनाचा अधिक वापर होऊ शकतो. त्यामुळे जमिनीची कमीतकमी उलथापालथ करणारे, कमी ओढशक्तीची आवश्यकता असलेले आणि मातीची नैसर्गिक रचना जपणारे विविध प्रकारचे नांगर विकसित करण्यात आले आहेत.&lt;ref&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Conservation Agriculture''. Rome: FAO.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;

पर्यावरणपूरक नांगरांमध्ये संरक्षणात्मक मशागतीसाठी (Conservation Tillage) वापरले जाणारे नांगर, अल्प मशागतीसाठी (Minimum Tillage) विकसित केलेले नांगर, पट्टा मशागतीसाठी (Strip Tillage) वापरले जाणारे नांगर तसेच जमिनीचा वरचा थर कमीतकमी विस्कळीत करणारे विशेष प्रकारचे चिझेल नांगर (Chisel Plough) यांचा समावेश होतो. हे नांगर जमिनीतील सेंद्रिय पदार्थ, सूक्ष्मजीवांची क्रियाशीलता आणि मातीतील आर्द्रता यांचे संरक्षण करण्यास सहाय्य करतात.&lt;ref&gt;FAO. ''Conservation Agriculture''. Rome: FAO.&lt;/ref&gt;

आधुनिक पर्यावरणपूरक नांगरांच्या निर्मितीत उच्च प्रतीचे पोलाद, बदलता येणारे फाळ, झीजप्रतिरोधक धातू, कमी वजनाची रचना आणि इंधनाची बचत करणारी अभियांत्रिकी यांचा वापर केला जातो. यामुळे नांगराचे आयुष्य वाढते, ओढण्यासाठी लागणारी शक्ती कमी होते आणि ऊर्जा वापरात बचत होते.&lt;ref&gt;Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. Kalyani Publishers, New Delhi.&lt;/ref&gt;

भारतातील विविध भौगोलिक प्रदेश, मातीचे प्रकार आणि हवामान लक्षात घेऊन पर्यावरणपूरक नांगरांच्या विविध आवृत्त्या विकसित करण्यात आल्या आहेत. कृषी विद्यापीठे, भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) आणि कृषी अभियांत्रिकी संस्थांनी विकसित केलेले अनेक सुधारित नांगर मृदा संवर्धन, इंधन बचत आणि शाश्वत कृषी पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी वापरले जात आहेत.&lt;ref&gt;Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Central Institute of Agricultural Engineering (CIAE). ''Farm Implements and Machinery''. Bhopal.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==

{{reflist}}
       
== हेही पहा ==
* [[कृषी]]
* [[नांगरणी]]
* [[वखर]]
* [[पाटा]]
* [[बैल]]
* [[ट्रॅक्टर]]
* [[मृदा]]
== चित्रदालन ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:A farmer with traditional plough and oxes, on a rainy day - panoramio.jpg|पावसाळ्यात बैलांच्या साहाय्याने पारंपरिक लाकडी नांगराने नांगरणी
File:Ploughing by mini-tractor 2.jpg|मिनी ट्रॅक्टरद्वारे आधुनिक नांगरणी
File:Plowing with mission oxen, Bihar, India, 1959 (16796288079).jpg|बिहारमध्ये बैलांच्या साहाय्याने पारंपरिक नांगरणी (१९५९)
File:Aut.jpg|पारंपरिक लाकडी नांगर
File:Ploughing in Salem district.jpg|शेतात बैलांच्या साहाय्याने नांगरणी
File:नांगर.png|पारंपरिक नांगराचे रेखाचित्र 
File:The Pima Indians - pg 98a.png|पारंपरिक नांगराचा ऐतिहासिक वापर दर्शविणारे चित्र
File:Memanfaatkan Tenaga Hewan Ternak.jpg|पाळीव जनावरांच्या साहाय्याने नांगरणी
&lt;/gallery&gt;

== ग्रंथसूची ==
=== मराठी ===
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''.
* दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोध निबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

=== इंग्रजी ===
* Khobrekar, V. G. ''Kokan: From the Earliest to 1818 A.D.''.
* Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''.
* Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''.
* Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I.
* Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''.
* Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Conservation Agriculture''.
* Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). ''Conservation Agriculture''. Rome: FAO.
* Indian Council of Agricultural Research (ICAR). ''Handbook of Agriculture''. New Delhi: ICAR.
* Singh, Gurcharan. ''Farm Machinery: Principles and Applications''. New Delhi: Kalyani Publishers.
* Michael, A. M.; Ojha, T. P. ''Principles of Agricultural Engineering'', Vol. I. New Delhi: Jain Brothers.
* Randhawa, M. S. ''A History of Agriculture in India''. New Delhi: Indian Council of Agricultural Research.
* Central Institute of Agricultural Engineering (CIAE). ''Farm Implements and Machinery''. Bhopal.
* Maharashtra State Gazetteers. ''Ratnagiri District Gazetteer''.
* Maharashtra State Gazetteers. ''Kolaba District Gazetteer''.
* Government of India. ''Agricultural Machinery Manual''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://icar.org.in भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR)]
* [https://farmer.gov.in भारत सरकार – शेतकरी पोर्टल]
* [https://agricoop.nic.in कृषी व शेतकरी कल्याण विभाग, भारत सरकार]
* [https://www.fao.org Food and Agriculture Organization (FAO)]
* [https://ciae.icar.gov.in Central Institute of Agricultural Engineering (CIAE)]
* [https://krishi.maharashtra.gov.in महाराष्ट्र शासन – कृषी विभाग]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:शेती]]</text>
      <sha1>gjfu5wdl2g1dfxo3q4gb3juv412hxll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विभावरी देशपांडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135445</id>
    <revision>
      <id>2698885</id>
      <parentid>2675593</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अभिनेत्री */</comment>
      <origin>2698885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15194" sha1="r8ab2i2jc56le6euztp1ds4kbxgt6bx" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव =
| चित्र = Vibhavari Deshpande.jpg
| चित्र_रुंदी = 200px
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव =
| जन्म_दिनांक = [[१ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९७९]]
| जन्म_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| इतर_नावे = विभावरी दीक्षित (पूर्वाश्रमीचे)
| कार्यक्षेत्र = [[चित्रपट]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय लोक|भारतीय]]
| भाषा = मराठी (मातृभाषा)
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = 
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = उपेंद्र दीक्षित
| आई_नाव = 
| पती_नाव = हृषीकेश देशपांडे 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}
'''विभावरी देशपांडे''' ([[१ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९७९]] - हयात) ही [[मराठी भाषा|मराठी]] चित्रपटसृष्टीतील अभिनेत्री आहे.

== कारकीर्द ==
===लेखक व दिग्दर्शक ===
विभावरी देशपांडेंनी आपली कारकीर्द महाविद्यालयात असताना लेखन व नाटकांत अभिनय करून सुरू केली. [[राष्ट्रीय नाट्य विद्यालय]], [[दिल्ली]] येथील अनेक कार्यशाळांमध्ये त्यांनी भाग घेतला. प्रसिद्ध नाटककार [[सत्यदेव दुबे]] ह्यांच्या ह्या विद्यार्थी. नाटकांत काम करत असताना त्यांनी संवाद लेखनाचेपण काम केले.&lt;ref &gt;[http://www.marathimovieworld.com/interviews/vibhavari-deshpande-interview.php &quot;I am too eager to do variety of roles in films&quot;- Vibhavari Deshpande ]&lt;/ref&gt;

&quot;[[ग्रिप्स नाट्य चळवळ|ग्रिप्स थिएटर]]&quot; या जर्मन नाट्यसमूहासमवेत त्यांनी अनेक बालनाटकांमध्ये काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&amp;action=translate&amp;sectid=56&amp;contentid=2012051320120513023417718794ed97d&amp;subsite= |title=Coming to Grips with reality |access-date=2013-02-06 |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://archive.is/20130218053015/http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&amp;action=translate&amp;sectid=56&amp;contentid=2012051320120513023417718794ed97d&amp;subsite= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; त्यांनी ''गुम्मा बंडा गुम्मा'' या कन्‍नड नाटकाचेही दिग्दर्शन केले आहे.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/mp/2006/12/09/stories/2006120900680200.htm All a child's play]&lt;/ref&gt;
ग्रिप्ससाठी त्यांनी काही नाटकेही लिहिली. '''प्रोजेक्ट अदिती''', '''तू दोस्त माह्या'''  ही त्यातील काही नाटके आहेत.

=== अभिनेत्री ===
देशपांडे यांनी चित्रपटातील अभिनयाची सुरुवात २००४ सालापासून केली. ''श्वास'' ह्या चित्रपटातून त्यांनी एक छोटीशी भूमिका केली. त्याच वर्षी त्यांचा ''[[सातच्या आत घरात (चित्रपट)|सातच्या आत घरात]]'' हा बहुचर्चित चित्रपट पण सादर झाला. पुढे काही हिंदी चित्रपटांमधून छोट्या भूमिकांतही त्या दिसल्या.

२००९ मध्ये देशपांडेंना त्यांच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाची भूमिका मिळाली. [[हरिश्‍चंद्राची फॅक्टरी]] या चित्रपटात त्यांनी भारतीय चित्रपटांचे जनक मानल्या गेलेल्या [[धुंडिराज गोविंद फाळके]] यांच्या पत्‍नीची व्यक्तिरेखा साकार केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://ibnlive.in.com/news/masand-review-harishchandrachi-factory-an-important-film/109409-8.html?from=webx |title=Watch out for 'Harishchandrachi Factory' |access-date=2013-02-06 |archive-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111205906/http://ibnlive.in.com/news/masand-review-harishchandrachi-factory-an-important-film/109409-8.html?from=webx |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111205906/http://ibnlive.in.com/news/masand-review-harishchandrachi-factory-an-important-film/109409-8.html?from=webx |date=2010-11-11 }}&lt;/ref&gt; त्याकरिता त्यांना [[मिफ्ता]]चे सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचे पारितोषिकपण मिळाले.&lt;ref&gt;[http://www.thenational.ae/arts-culture/film/bachchan-accepts-and-confers-honours-in-marathi-films Bachchan accepts and confers honours in Marathi films]&lt;/ref&gt; पुढील वर्षी, म्हणजे २०१० साली, नटरंग चित्रपटात त्या [[अतुल कुलकर्णी]] ह्यांनी साकारलेल्या गुणा ह्या व्यक्तिरेखेच्या पत्‍नीच्या भूमिकेत दिसल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://ibnlive.in.com/news/atul-kulkarnis-natarang-is-powerful/112209-47-82.html |title=Atul Kulkarni's 'Natarang' is powerful |access-date=2013-02-06 |archive-date=2010-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513192345/http://ibnlive.in.com/news/atul-kulkarnis-natarang-is-powerful/112209-47-82.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100513192345/http://ibnlive.in.com/news/atul-kulkarnis-natarang-is-powerful/112209-47-82.html |date=2010-05-13 }}&lt;/ref&gt; २०११ साली त्यांनी पुन्हा एकदा एक ऐतिहासिक व्यक्तिरेखा वठवली, तीही प्रसिद्ध नाट्यगायक बालगंधर्वांच्या पत्‍नी, लक्ष्मी ह्यांची.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-26/art-culture/29585404_1_balgandharva-mahesh-limaye-marathi |title=The real reel |access-date=2013-02-06 |archive-date=2014-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107114535/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-26/art-culture/29585404_1_balgandharva-mahesh-limaye-marathi |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107114535/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-26/art-culture/29585404_1_balgandharva-mahesh-limaye-marathi |date=2014-01-07 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! इ. स. !! शीर्षक !! भूमिका !! माध्यम !! भाषा !! टिपणी
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २००४ || ''[[चकवा (चित्रपट)|चकवा]]'' || - || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] || संवाद लेखन
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २००४ || ''[[श्वास (चित्रपट)|श्वास]]'' || रिसेप्शनिस्ट || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २००४ || ''[[सातच्या आत घरात]]'' || केतकी || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#FFF0F5;&quot;
| २००७ || ''दम काटा'' || अनन्याची आई || चित्रपट || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] ||
|- style=&quot;background-color:#FFF0F5;&quot;
| २००८ || ''मुंबई मेरी जान'' || अर्चना कदम || चित्रपट || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २००९ || ''[[हरिश्‍चंद्राची फॅक्टरी]]'' || सरस्वती फाळके || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] || [[दादासाहेब फाळके]] यांची पत्नी (सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री - मिफ्ता पुरस्कार)
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१० || ''[[नटरंग (चित्रपट)|नटरंग]]'' || द्वारका कागलकर || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०११ || ''[[बालगंधर्व (चित्रपट)|बालगंधर्व]]'' || लक्ष्मी || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] || [[बालगंधर्व]] यांची पत्नी
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०११ || ''[[देऊळ (चित्रपट)|देऊळ]]'' || मंगला || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१२ || ''चिंटू'' || दीपा (चिंटूची आई) || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१२ || ''तुह्या धर्म कोनचा?'' || भुलाबाई || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१३ || ''चिंटू २'' || दीपा (चिंटूची आई) || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१३ || ''पुणे ५२'' || वैशाली आपटे || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१४ || ''गांधीगिरी'' || - || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१५ || ''कट्यार काळजात घुसली'' || झरीनाची आई || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#FFF0F5;&quot;
| २०१७ || ''तुम्हारी सुलू'' || पोलीस अधिकारी || चित्रपट || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०१८ || ''मी शिवाजी पार्क'' || - || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| २०२१ || ''कारखानीसांचीवारी'' || - || चित्रपट || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| - || ''एम एच १२ - मुक्काम पोस्त पुणे'' || - || नाटक || [[मराठी भाषा|मराठी]] ||
|- style=&quot;background-color:#E6E6FA;&quot;
| - || ''गुम्मा बंडा गुम्मा'' || - || नाटक || [[कन्नड भाषा|कन्नड]] || दिग्दर्शक
|- style=&quot;background-color:#E6F2FF;&quot;
| - || ''अग्निहोत्र'' || - || मालिका || [[मराठी भाषा|मराठी]] || संवाद लेखन
|}

== व्यक्तिगत आयुष्य ==
पुणे येथे विभावरी दीक्षित म्हणून जन्मलेल्या देशपांडेंनी आपले शालेय शिक्षण गरवारे विद्यालयातून केले. पुढे फर्ग्युसन महाविद्यालयातून त्या पदवीधर झाल्या. त्यांचे वडील उपेंद्र दीक्षित हे १९३१ मध्ये पित्याने स्थापन केलेले &quot;इंटरनॅशनल बुक सर्व्हिसेस&quot; हे दुकान चालवतात. विभावरींची आई लेखिका आहे. त्यांच्या आजी, मुक्ताबाई दीक्षित ह्याही नाटके लिहीत..&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11580551.cms |title='विभावरी देशपांडेचे वडील' |access-date=2013-02-06 |archive-date=2014-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107121540/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11580551.cms |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107121540/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11580551.cms |date=2014-01-07 }}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी|२ }}

== बाह्य दुवे ==
* {{आय.एम.डी.बी. नाव|3252571|{{लेखनाव}}}}

{{DEFAULTSORT:देशपांडे, विभावरी}}
[[वर्ग:मराठी व्यक्ती]]
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>r8ab2i2jc56le6euztp1ds4kbxgt6bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158284</id>
    <revision>
      <id>2698911</id>
      <parentid>2443317</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2698911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="3sr5aaxdbj11v9kj1m1q8xgcrcis7qc" xml:space="preserve">'''श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]च्या पूर्व भागातील [[श्रावस्ती]] शहरामध्ये स्थित असून येथील दोन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[श्रावस्ती जिल्हा|श्रावस्ती जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत.

हा मतदारसंघ २००८ साली अस्तित्वात आला. 

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ श्रावस्ती मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| भिंगा
| rowspan=2 | [[श्रावस्ती जिल्हा|श्रावस्ती]]
|-
|२
| श्रावस्ती
|-
|३
| तुलसीपूर
| rowspan=3 | [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर]]
|-
|४
| गैनसारी
|-
|५
| [[बलरामपूर]]
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[विनय कुमार पांडे]]
| bgcolor=#33CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[दद्दन मिश्रा]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| rowspan=2 | [[राम शिरोमणी वर्मा]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:श्रावस्ती जिल्हा]]
[[वर्ग:बलरामपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>3sr5aaxdbj11v9kj1m1q8xgcrcis7qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698912</id>
      <parentid>2698911</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3717" sha1="ddvcuvac6i3e39eblgy269y8dy6soep" xml:space="preserve">'''श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]च्या पूर्व भागातील [[श्रावस्ती]] शहरामध्ये स्थित असून येथील दोन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[श्रावस्ती जिल्हा|श्रावस्ती जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर जिल्ह्यामध्ये]] आहेत.

हा मतदारसंघ २००८ साली अस्तित्वात आला. ह्यापूर्वी येथील बहुसंख्य मतदारसंघ [[बलरामपूर लोकसभा मतदारसंघ (१९५७-२००८)|बलरामपूर लोकसभा मतदारसंघात]] समाविष्ट होते.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ श्रावस्ती मध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| भिंगा
| rowspan=2 | [[श्रावस्ती जिल्हा|श्रावस्ती]]
|-
|२
| श्रावस्ती
|-
|३
| तुलसीपूर
| rowspan=3 | [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर]]
|-
|४
| गैनसारी
|-
|५
| [[बलरामपूर]]
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[विनय कुमार पांडे]]
| bgcolor=#33CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[दद्दन मिश्रा]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| rowspan=2 | [[राम शिरोमणी वर्मा]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:श्रावस्ती जिल्हा]]
[[वर्ग:बलरामपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>ddvcuvac6i3e39eblgy269y8dy6soep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू</title>
    <ns>4</ns>
    <id>179533</id>
    <revision>
      <id>2698860</id>
      <parentid>2698382</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="tqkf1tr7nu7g8isglh7xh6v2jqixdo4" xml:space="preserve">'''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[तीजन बाई]] (५ जुलै, २०२६), {{*}} [[गिरीश भारद्वाज]] (७ जुलै, २०२६), {{*}} [[एस. जानकी]] (११ जुलै, २०२६), {{*}} [[गीता उपाध्याय]] (१२ जुलै, २०२६), {{*}} [[पूमणि]] (१३ जुलै, २०२६), {{*}} [[मूळिक्कल पंकजाक्षी]] (१५ जुलै, २०२६), {{*}} [[गारफील्ड सोबर्स]] (१७ जुलै, २०२६), {{*}} [[ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल]] (१९ जुलै, २०२६), {{*}} [[आलमबदी आझमी]] (२२ जुलै, २०२६), {{*}} [[सुनील आनंद]] (२८ जुलै, २०२६), {{*}} [[कैलाश चंद्र पंत]] (३१ जुलै, २०२६){{*}} [[पारस चंद्र जैन]] (३ ऑगस्ट, २०२६)

&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]]
[[वर्ग:मुखपृष्ठ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tqkf1tr7nu7g8isglh7xh6v2jqixdo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698938</id>
      <parentid>2698860</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365" sha1="fssp48sh6wh7vcrm4dexiqix5tngrau" xml:space="preserve">'''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[गिरीश भारद्वाज]] (७ जुलै, २०२६), {{*}} [[एस. जानकी]] (११ जुलै, २०२६), {{*}} [[गीता उपाध्याय]] (१२ जुलै, २०२६), {{*}} [[पूमणि]] (१३ जुलै, २०२६), {{*}} [[मूळिक्कल पंकजाक्षी]] (१५ जुलै, २०२६), {{*}} [[गारफील्ड सोबर्स]] (१७ जुलै, २०२६), {{*}} [[ग्रेगरी कॅरोटेम्प्रेल]] (१९ जुलै, २०२६), {{*}} [[आलमबदी आझमी]] (२२ जुलै, २०२६), {{*}} [[सुनील आनंद]] (२८ जुलै, २०२६), {{*}} [[कैलाश चंद्र पंत]] (३१ जुलै, २०२६){{*}} [[पारस चंद्र जैन]] (३ ऑगस्ट, २०२६), {{*}} [[ज्ञानदेव यशवंतराव पाटील|डी.वाय. पाटील]] (४ ऑगस्ट, २०२६)

&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]]
[[वर्ग:मुखपृष्ठ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fssp48sh6wh7vcrm4dexiqix5tngrau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Tiven2240</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197206</id>
    <revision>
      <id>2698881</id>
      <parentid>2697421</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T19:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>38883</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-32 */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2698881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365837" sha1="rb3u98mdwbyjgillsue3hlwwkgfnx61" xml:space="preserve">{{स्वयं संग्रह
|counter = 0
|minthreadsleft = 0
|archive = सदस्य चर्चा:Tiven2240/जुनी चर्चा ४
|algo = old(1d)
|minthreadstoarchive = 1
}}
{{सदस्य:Tiven2240/चर्चा}}
&lt;div class=&quot;usermessage&quot;&gt; '''हे सदस्य पानावर शेवटी संपादने {{ #time: H:i:s F d, Y | {{LOCALTIMESTAMP}}}} IST ला by [[सदस्य:{{REVISIONUSER}}]] द्वारा केली होती... माझे स्थानीय समय आहे: {{Time|IST}}. ''' &lt;/div&gt;
।
&lt;div style='border:solid 1px #282; background:#beb; padding:1em; margin:1em 0;' class=plainlinks&gt;
'''''या पानाच्या तळाशी आपला संदेश द्या, उदाहरणार्थ वापरून &quot;नवीन विभाग&quot; or &quot;+&quot; शीर्षस्थानी टॅब, किंवा क्लिक करून -&gt; [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=सदस्य_चर्चा:Tiven2240&amp;action=edit&amp;section=new इथे] &lt;- &lt;/div&gt;
&lt;!-- -------------------- Comments below here -------------------- --&gt;
__TOC__{{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes|
&lt;center&gt;[[सदस्य चर्चा:Tiven2240/जुनी चर्चा १|1]], [[सदस्य चर्चा:Tiven2240/जुनी चर्चा २|2]], [[सदस्य चर्चा:Tiven2240/जुनी चर्चा ३|3]], [[सदस्य_चर्चा:Tiven2240/जुनी चर्चा ४|4]], [[/जुनी चर्चा ५|5]] &lt;/center&gt;
}}
&lt;div style=&quot;width:15%; margin-left: -5px; margin-bottom: 5px; margin-top: 10px; margin-right: -5px; padding: 5px; background: #f9f9f9; border: 1px solid #8888aa; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px;&quot;&gt;&lt;center&gt;
या सुंदर दिवशी
&lt;div style=&quot;border:1px solid #ccc; background: #fff; border-right:3px solid #ccc; border-bottom:3px solid #ccc; text-align: center; padding:3px; float:{{{1}}}; font-size: smaller; line-height: 1.3; margin-right: 4px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;{{LOCALDAYNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: x-large; width: 100%;&quot;&gt;{{LOCALDAY}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 100%;&quot;&gt; {{LOCALMONTHNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background: #aaa; color: #000;&quot;&gt;'''{{LOCALTIME}}''' IST&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
विकिपीडियावर '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेख आहे.&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
----------

{{Quote|text=म्हणून आपण खात्रीने म्हणू शकतो“देव माझा साहायकर्ता आहे, मी भिणार नाही. मनुष्य माझे काय करणार? इब्री लोकांस १३:६}}

[[वर्ग:१०,००० पेक्षा जास्त संपादने केलेले सदस्य]]

== विशेष बार्नस्टार ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''खास बार्नस्टार'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | १२-०१-२०१८च्या मंत्रायलातील कार्यशाळेतील संपादनांवर लक्ष ठेवून आवश्यक ती पावले उचलल्याबद्दल तुम्हाला हा बार्नस्टार देत आहे. तुमच्या सदस्यपानावर तो मिरवाल अशी अपेक्षा. [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १२:२९, १३ जानेवारी २०१८ (IST)
|}

धन्यवाद {{साद|अभय नातू}} सर असेस आमच्यावर असेस आशीर्वाद ठेवा --[[सदस्य:Tiven2240|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;टाय&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;वीन&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;२२४०&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;माझ्याशी बोला&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १४:३०, १३ जानेवारी २०१८ (IST)

== बार्नस्टार ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Editors Barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''संपादकीय बार्नस्टार'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | टायवीन, आपण मराठी विकिपीडिया वर महत्त्वपूर्ण देत आहात आणि आपली अलीकडेच १० हजार संपादने पूर्ण झालेली आहेत. त्यामुळे मी हा संपादकीय बार्नस्टार तुम्हास देत आहे. पुढील संपादनासाठी शुभेच्छा. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १०:५९, २४ फेब्रुवारी २०२० (IST)
|}

{{साद|Sandesh9822}}
हा बार्नस्टार देण्यासाठी मी आपले आभारी आहे. धन्यवाद --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १९:५६, २४ फेब्रुवारी २०२० (IST)

&gt;

== मला मदतीची गरज आहे ==

नमस्कार {{साद| Tiven2240}}  मी एक आठवडा ब्रेकवर होतो आणि अचानक मी पाहिले कि विकीपेडिया वरून मी लॉग आउट झालो . मी पाहिले आहे की माझे खाते जागतिक स्तरावर अवरोधित आहे, कृपया माझे खाते परत मिळविण्यात आपण मला मदत करू शकता का ? [[विशेष:योगदान/2409:4042:E15:AE0:1AF8:B7F7:A945:5D37|2409:4042:E15:AE0:1AF8:B7F7:A945:5D37]] १८:३१, २५ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

नमस्कार,
आपले सदस्य नाव? 

--[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २०:५१, २५ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

{{साद| Tiven2240}} हे आहे  [[सदस्य:Alexhuff13]]  [[विशेष:योगदान/2409:4042:4E1A:9869:AE6B:8D6:CE9:D189|2409:4042:4E1A:9869:AE6B:8D6:CE9:D189]] २३:१५, २५ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

मी विनंती केली आहे, [[:m:User talk:Tks4Fish]] --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:१३, २६ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

नमस्कार 
मी वाचले , ते म्हणत आहे की मी पैशाच्या मोबदल्यात विकिपीडियावर योगदान देत आहे जे खरे नाही. आपल्याला माहित आहे की मी दररोज निरंतर कसे काम केले आणि लोकांना मूळ भाषेतील विविध विषयांचे ज्ञान मिळविण्यास मदत करणे हा माझा मुख्य हेतू होता.कृपया मला मार्गदर्शन करा आता मी काय करावे? [[विशेष:योगदान/2409:4042:282:5E62:50AB:109C:4C6A:C8D9|2409:4042:282:5E62:50AB:109C:4C6A:C8D9]] ११:१७, २७ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

:आपण प्रतिपालकाना थेट संवाद साधा. एकदा [[:en:Wikipedia:Paid editing (essay)|Wikipedia:Paid editing (essay)]] पाहावे. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:४८, २७ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

== एक बॉट तयार करणे ==

शुभ प्रभात ,
मला आढळले की बर्‍याच पानांवर माहितीचौकट नाहीत, आपण आपल्या मराठी विकिपीडियासाठी एखादा   बॉट तयार करूयात का ? त्याच्या मदतीने आपल्याला पृष्ठे ज्यात माहितीचौकट नाही ते  सूचीबद्ध करता येईल . [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) ११:५०, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

नमस्कार {{साद|Rockpeterson}},

त्यासाठी लेखनाची यादी तयार करावी लागेल. त्यानंतर {{tl|विकिडाटा माहितीचौकट}} किव्हा उचित माहितीचौकट साचे त्यात 
सांगकाम्या द्वारे लावावी लागतील. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १३:२९, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)
:मला वाटते की एकदा आपल्याकडे माहिती बॉक्स नसणारे लेखांची यादी मिळाली की मी माझ्या सह संयोजकांसह {{साद|Sandesh9822}},{{साद|Saudagar abhishek}}  पृष्ठांवर स्वहस्ते माहितीचौकट जोडू शकतो, कल्पना कशी आहे?
::नक्की {{साद|Goresm|अभय नातू}} यावर आपले काय मत आहेत? --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १३:५६, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)
:चालेल, परंतु आपण म्हणता तशी प्रथम लेखांची यादी करावी लागेल. तद्नंतर मग माहितीचौकट बनवायला सुरुवात करावी लागेल. आणि हो, प्रथम माहितीचौकट साचे तयार करायला शिकावे लागेल.
::[[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  [[User talk:Goresm|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt;💬&lt;/span&gt;]] १४:३९, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

:::{{साद|Goresm|अभय नातू|Sandesh9822|Saudagar abhishek}} ही मूलभूत कल्पना आहे, बॉट या विकिपीडियावरील सर्वे पृष्ठांवर क्रॉल करेल, जर लेखात माहितीचौकट नसल्याचे ट्रिगर झाले तर बॉट  [[माहितीचौकात नसलेले लेख]] हा वर्ग जोडेल.आपण नंतर हे सर्वे पृष्ठ माहितीचौकात नसलेले लेख या सूचीमध्ये भागू शकतो [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १८:०१, २ मार्च २०२१ (IST)

{{साद|Rockpeterson}}
६०,०००+ लेख आहेत पूर्ण यादी एका पानावर जाहीर करता येणार नाही. [https://quarry.wmflabs.org/query/52925 इथे] पहावे --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २३:०२, २ मार्च २०२१ (IST)

सांगकाम्या (बॉट) चालवून माहितीचौकट घालणे शक्य आहे परंतु सगळ्या लेखांमध्ये माहितीचौकट पाहिजेच असे नाही. शिवाय अनेक लेखांमध्ये तत्सम साचे आहेत, उदा. {{t|क्रिकेटपटू}}. तरी एकूण लेखांमधील एक-एक वर्ग घेउन त्यांवर हा सांगकाम्या चालवावा - उदा. [[:वर्ग:मराठी लेखक|मराठी लेखक]] किंवा [[:वर्ग:दागिने|दागिने]], इ. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०६:४८, ८ मार्च २०२१ (IST)

== [[महाराष्ट्राच्या उपमुख्यमंत्र्यांची यादी]] ==

कृपया या लेखातील राजकीय पक्षांच्या रंगांचा कॉलम दुरुस्त करावा. --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १५:५०, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)
:{{Done}}--[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १७:४७, २८ फेब्रुवारी २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes.
* A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs.

'''Problems'''
* There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437]
* Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;

----

००:३८, २ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21161722 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Wikimedia Foundation Community Board seats: Call for feedback meeting ==

The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats/Ranked voting system|call for feedback about community selection processes]] between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history.

In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, it would be good to have a community discussion to discuss the proposed ideas and share our thoughts, give feedback and contribute to the process. To discuss this, you are invited to a community meeting that is being organized on March 12 from 8 pm to 10 pm, and the meeting link to join is https://meet.google.com/umc-attq-kdt. You can add this meeting to your Google Calendar by [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&amp;tmeid=MDNqcjRwaWxtZThnMXBodjJkYzZvam9sdXQga2N2ZWxhZ2EtY3RyQHdpa2ltZWRpYS5vcmc&amp;tmsrc=kcvelaga-ctr%40wikimedia.org clicking here]. Please ping me if you have any questions. Thank you. --[[User:KCVelaga (WMF)]], १६:००, ८ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21198421 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293]
* When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185]

'''Problems'''
* Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257]

'''Future changes'''
* There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]].
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews]
* New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W10&quot;/&gt; २३:२१, ८ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21175593 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== मार्गदर्शन हवे  ==

नमस्कार Tiven2240 , आपल्या मराठी विकिपीडियावर खूप कमी सक्रिय रोलबॅकर असल्याने, मी या हक्कांसाठी स्वत: ला नामनिर्देशित करू शकतो का ? मी विकिडेटा वर रोलबॅकर आहे . कृपया मला आपले मत सांगा [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) ००:४१, १४ मार्च २०२१ (IST)
इतर विकिप्रकल्पात अधिकार असल्यामुळे आपल्याला त्यावही माहिती मिळाली आहे. मला हरकत नाही. आपण नामनिर्देशित करू शकता --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०४:५३, १४ मार्च २०२१ (IST)

नमस्कार Tiven2240, मराठी विकिपीडियासाठी कोणती कार्यशाळा आहे का जेनेकरुन माहिती अनेक लोकांपर्यंत पोहोचवता येऊ शकते? [[सदस्य:Omkar Jack|Omkar Jack]] [[सदस्य:Omkar Jack|Omkar Jack]]

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&amp;orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296]

'''Problems'''
* Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322]
* You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database &lt;code&gt;JOINS&lt;/code&gt; will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W11&quot;/&gt; ०४:५३, १६ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21226057 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] ==

&lt;section begin=&quot;technews-2021-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia.

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).
* [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting]

'''Future changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like &quot;tone&quot; or &quot;depth&quot;. It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from &lt;code dir=ltr&gt;wg*&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;mw.config&lt;/code&gt;. &lt;code dir=ltr&gt;wg*&lt;/code&gt; will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;section end=&quot;technews-2021-W12&quot;/&gt; २२:२३, २२ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21244806 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== सदस्य पण प्रचार  ==

कृपया हे सदस्य पण तपासा, त्याने नुकतेच हे पण स्वतःबद्दल जाहिरात करण्यासाठी वापरले आहे [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १२:०३, २८ मार्च २०२१ (IST)

== दुवा https://marathidoctor.com/ स्पॅमिंग by [[2409:4042:2389:9059:0:0:27ED:18B1]] ==

मी या आयपी द्वारे केलेली सर्व संपादने परत केली आहेत, कृपया वापरकर्त्यास चेतावणी द्या किंवा अवरोधित करा. व्यक्ती प्रत्येक लेखामध्ये हा ब्लॉग दुवा https://marathidoctor.com/ जोडत आहे [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १७:२२, २९ मार्च २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to &lt;code&gt;irc.wikimedia.org&lt;/code&gt; and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579]

'''Problems'''
* When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350]
* Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२३:०१, २९ मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21267131 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to &lt;code&gt;irc.wikimedia.org&lt;/code&gt; and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579]

'''Problems'''
* When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350]
* Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:०९, ३० मार्च २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21267131 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== प्रचालक? ==

[[सदस्य:संपादन गाळणी|संपादन गाळणीचे]] काहीच योगदान नाही आहे तारी ते प्रचालक आहेत? [[सदस्य:ExclusiveEditor|ExclusiveEditor]] ([[सदस्य चर्चा:ExclusiveEditor|चर्चा]]) १३:४८, १ एप्रिल २०२१ (IST)

== लिंक स्पॅमिंग [[Marathinibandh]]  द्वारा  ==

या सदस्याने प्रत्येक लेखात हा ब्लॉग दुवा https://inmarathi.net जोडला आहे (आता मी  रेव्हर्ट केले ).[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १२:२७, ३ एप्रिल २०२१ (IST)

== लेख हटविणे आणि सदस्य ब्लॉक विनंत्या ==

हे दोन [[विशाल मिगलान]]ी आणि [[सर्वेश श्रीवास्तव]] प्रचारात्मक लेख हटविण्याची विनंती . हे दोन सदस्यांना ब्लॉक दाखल करा [[रोहित बाटलीवाल]]ा आणि [[नवीन काले ]] [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २३:४६, ५ एप्रिल २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example &lt;code&gt;2010-12-XX&lt;/code&gt; instead of &lt;code&gt;2010-12&lt;/code&gt; for dates with a month but no days. This is because &lt;code&gt;2010-12&lt;/code&gt; could be confused with &lt;code&gt;2010-2012&lt;/code&gt; instead of &lt;code&gt;December 2010&lt;/code&gt;. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database &lt;code&gt;JOINS&lt;/code&gt; will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:११, ६ एप्रिल २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21287348 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294]
* If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use &lt;code&gt;mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')&lt;/code&gt; to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898]
* The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week.

'''Changes later this week'''
*  There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:१९, १९ एप्रिल २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21356080 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:५५, २७ एप्रिल २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21391118 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== पान अर्धसुरक्षित करणे बाबत ==

नमस्कार, सध्या विकिपीडियावर युवा चित्रपट अभिनेत्यांच्या पानावर उत्पात माजलाय. विविध ip ॲडड्रेस वरून पानात काही विशिष्ट बदल होत आहेत, जसे की, चित्र आकार बदलणे, multiple images साचा लावून अनेक संचिका चढवणे. काही उदाहरणे [[शाहिद कपूर]], [[कार्तिक आर्यन]], [[रणबीर कपूर]], [[रितेश देशमुख]], [[वरुण धवन]], [[सिद्धार्थ मल्होत्रा]], [[आयुष्मान खुराणा]], [[आदित्य रॉय कपूर]], [[अर्जुन कपूर]], [[टायगर श्रॉफ]], इत्यादी. तेव्हा विनंती आहे की, या व इतर पानांना अर्ध सुरक्षित करावे.
::[[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[User talk:Goresm|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt;💬&lt;/span&gt;]] ) १४:१९, १ मे २०२१ (IST)
:चित्रदालन लेखात खाली असावे. माहितीचौकट नसावे. जास्त लेख सुरक्षित करता येणार नाही. जर एक IP द्वारे उत्पात होत आहेत आपण त्याला अवरोधित करू शकतो--[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:१९, १ मे २०२१ (IST) --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:१९, १ मे २०२१ (IST)
ठीक आहे
::[[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[User talk:Goresm|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt;💬&lt;/span&gt;]] ) २१:५५, १ मे २०२१ (IST)

कृपया [https://mr.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8/43.242.226.18 हे पहा]. या ip ॲड्रेस वरून पुन्हा तोच प्रपंच चालू आहे.
::[[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[User talk:Goresm|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt;💬&lt;/span&gt;]] ) १३:१४, २ मे २०२१ (IST)


:::अशा पानांची यादी केल्यास तात्पुरते अंकपत्त्यांवरुन सुरक्षित करता येईल.
:::धन्यवाद.
:::[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २३:०१, २ मे २०२१ (IST)

:{{साद|Tiven2240|अभय नातू}} कृपया वरील पाने तात्पुरते सुरक्षित करावीत.
::[[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[User talk:Goresm|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt;💬&lt;/span&gt;]] ) १६:५६, १७ मे २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository.

'''Problems'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346]
* Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212]

'''Changes later this week'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes &lt;code dir=ltr&gt;.error&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;.warning&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;.success&lt;/code&gt; do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:१३, ३ मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21418010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository.

'''Problems'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346]
* Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212]

'''Changes later this week'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes &lt;code dir=ltr&gt;.error&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;.warning&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;.success&lt;/code&gt; do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

१८:२७, ४ मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21418010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२०:४०, १० मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21428676 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:५६, १० मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21428676 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021]
* Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from &lt;code&gt;[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;utf8mb3&lt;/code&gt;. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the  [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] &lt;code&gt;MediaWiki:Pageimages-blacklist&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;MediaWiki:Pageimages-denylist&lt;/code&gt;. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

१९:२०, १७ मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21464279 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:३८, २४ मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21477606 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available.

'''Problems'''
* There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:३६, ३१ मे २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21516076 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980]
* Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for &lt;code&gt;Bedusz&lt;/code&gt; doesn't find &lt;code&gt;Będusz&lt;/code&gt; on German Wikipedia. The character &lt;code&gt;ę&lt;/code&gt; isn't used in German so many would write &lt;code&gt;e&lt;/code&gt; instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:३३, ८ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21551759 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980]
* Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for &lt;code&gt;Bedusz&lt;/code&gt; doesn't find &lt;code&gt;Będusz&lt;/code&gt; on German Wikipedia. The character &lt;code&gt;ę&lt;/code&gt; isn't used in German so many would write &lt;code&gt;e&lt;/code&gt; instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:०५, ८ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21551759 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763]
* Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work.
* German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530]
* All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:५६, १५ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21587625 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The &lt;code&gt;otrs-member&lt;/code&gt; group name is now &lt;code&gt;vrt-permissions&lt;/code&gt;. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615]

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:२०, २१ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21593987 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Editing news 2021 #2 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;mr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2021/June|इतर भाषेत वाचा]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|या बहुभाषीक वार्तापत्रासाठीची वर्गणीदारांची यादी]]&lt;/em&gt;

[[File:Reply Tool A-B test comment completion.png|alt=सर्व सहभागी विकिपीडियांवरील नवीन सदस्यांचा टिप्पणी पूर्ण करण्याचा दर|thumb|296x296px|जेव्हा नवीन सदस्यांना प्रत्युत्तराचे साधन होते आणि त्यांनी चर्चा पृष्ठावर लिहण्याचा प्रयत्न केला तेव्हा ते अधिक यशस्वी झाले. ([https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ स्त्रोत])]]

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Earlier this year, the Editing team ran a large study of [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply Tool]].  The main goal was to find out whether the Reply Tool helped [[mw:Talk pages project/Glossary|newer editors]] communicate on wiki.  The second goal was to see whether the comments that newer editors made using the tool needed to be reverted more frequently than comments newer editors made with the existing wikitext page editor.&lt;/span&gt;

याचे मुख्य परिणाम होते:

* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Newer editors who had automatic (&quot;default on&quot;) access to the Reply tool were [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ more likely] to post a comment on a talk page.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The comments that newer editors made with the Reply Tool were also [https://wikimedia-research.github.io/Reply-tools-analysis-2021/ less likely] to be reverted than the comments that newer editors made with page editing.&lt;/span&gt;

हे परिणाम संपादन कार्यसंघाला आत्मविश्वास देतात की हे साधन उपयुक्त आहे.

&lt;strong&gt;पुढे पहाता&lt;/strong&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The team is planning to make the Reply tool available to everyone as an opt-out preference in the coming months.  This has already happened at the Arabic, Czech, and Hungarian Wikipedias.&lt;/span&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The next step is to [[phab:T280599|resolve a technical challenge]]. Then, they will deploy the Reply tool first to the [[phab:T267379|Wikipedias that participated in the study]].  After that, they will deploy it, in stages, to the other Wikipedias and all WMF-hosted wikis.&lt;/span&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can turn on &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|in Beta Features]] now.  After you get the Reply tool, you can change your preferences at any time in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].&lt;/span&gt;

–[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|चर्चा]])
&lt;/div&gt; १९:४२, २४ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Elitre (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter&amp;oldid=21602894 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page &lt;code&gt;Special:EditGrowthConfig&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423]
* Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the &quot;extract text&quot; button on Wikisource you can add &lt;code&gt;.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }&lt;/code&gt; to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311]

'''Problems'''
*You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* &lt;code&gt;Threshold for stub link formatting&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;thumbnail size&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;auto-number headings&lt;/code&gt; can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]].
* A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:०२, २८ जून २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21653312 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* The next issue of Tech News will be sent out on 19 July.

'''Recent changes'''
* [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage&lt;/code&gt; has moved to &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config&lt;/code&gt;. &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version&lt;/code&gt; has moved to &lt;code&gt;Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON&lt;/code&gt;. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196]

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from &lt;code&gt;archive.is&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;web.archive.org&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432]

'''Changes later this week'''
* The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२३:०३, ५ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21694636 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553]
* [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:०२, १९ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21755027 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:०४, २३ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If &lt;code&gt;{{int:monobook-responsive-label}}&lt;/code&gt; is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] &lt;code&gt;{{int:prefs-skin-responsive}}&lt;/code&gt;. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:४१, २७ जुलै २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21771634 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-rtl&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without the required &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;dir&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot; lang=&quot;en&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-rtl&quot; dir=&quot;rtl&quot; lang=&quot;he&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This also applies to some other HTML tags, such as &lt;code&gt;span&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;code&lt;/code&gt;. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]].
* Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated.

'''Problems'''
* Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList]

'''Changes later this week'''
* When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this.
* The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks.  You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis.  You can test this now by adding &lt;code&gt;?dtenable=1&lt;/code&gt; to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:१८, ३ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21818289 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available.

'''Problems'''
* You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449]

'''Changes later this week'''
* The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;visualClear&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]].

'''Future changes'''
* [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:५१, ९ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21856726 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== SPAM link in [[इ.स. ३३३]] ==
Hi there! Sorry to bother you but thought you might want to keep an eye on this article as it constantly is being spammed by the same link from 'angelclan.org' by anonymous IP. --[[विशेष:योगदान/79.65.113.174|79.65.113.174]] १४:२७, १३ ऑगस्ट २०२१ (IST)
:Added to my watchlist. Will take necessary actions if needed -[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:४३, १७ ऑगस्ट २०२१ (IST)

== Feedback for Mini edit-a-thons ==

Dear Wikimedian, 

Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here].  You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:२८, १७ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206]

'''Problems'''
* There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719]

'''Changes later this week'''
* A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549]
*Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for &quot;Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition&quot;|from tool maintainers]] on some specific questions.
* In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:५८, १७ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21889213 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
== ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' ==

&lt;div style = &quot;line-height: 1.2&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics.

We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']].

Best wishes,&lt;br&gt;
[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] &lt;!---[[सदस्य:HirokBot|HirokBot]] ([[सदस्य चर्चा:HirokBot|चर्चा]])---&gt; ०३:१५, १९ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;/div&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;score&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in &quot;safe mode&quot;. The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]].

'''Problems'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:२९, २४ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21923254 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Read-only reminder ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;MassMessage&quot;/&gt;
A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes.

This will affect your wiki as well as 11 other wikis. During this time, publishing edits will not be possible. 

Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes).

For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]].

A banner will be displayed 30 minutes before the operation.

Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}&lt;section end=&quot;MassMessage&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:०५, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21927201 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत आठवणीने मतदान करा ==

नमस्कार {{PAGENAME}},

आपण विकिमीडिया फाउंडेशन 2021 बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजच्या निवडणुकीत मतदान करण्यास पात्र असल्याने आपल्याला हा मेल मिळाला आहे. निवडणूक 18 ऑगस्ट, 2021 रोजी सुरू झाली आणि 31 ऑगस्ट, 2021 रोजी संपेल. विकिमीडिया फाउंडेशन मराठी विकिपीडियासारख्या प्रकल्पांचे संचालन करते आणि त्याचे नेतृत्व बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजद्वारे केले जाते. हा बोर्ड ही विकिमीडिया फाउंडेशनची निर्णय घेणारी संस्था आहे.  [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजबद्दल अधिक जाणून घ्या]].

या वर्षी सामूहिक मतदानाद्वारे चार पदांसाठी निवडणूक होणार आहे. या पदांसाठी जगभरातून एकोणीस उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|2021च्या बोर्ड ऑफ ट्रस्टीजविषयी अधिक जाणून घ्या]]

समूहांच्या सुमारे 70,000 सदस्यांना मतदान करण्यास निमंत्रित करण्यात आले आहे. त्यात आपणही आहात! मतदान फक्त 31 ऑगस्ट रोजी  23:59 UTC (जागतिक प्रमाणवेळ) पर्यंतच सुरू राहील.

* [[:mr:विशेष:सुरक्षीतकौल/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''मराठी विकिपीडियाच्या सेक्युअरपोलवर जाऊन मतदान करा''']].

आपण याआधीच मतदान केले असल्यास, मतदान केल्याबद्दल आभार. कृपया हा मेल दुर्लक्षित करा. लोक त्यांची कितीही खाती असली, तरी फक्त एकदाच मतदान करू शकतात.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|या निवडणुकीविषयी अधिक माहिती वाचा]]. धन्यवाद, [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०३, २५ ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:KCVelaga (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21933963 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors.

'''Problems'''
* Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance.
* All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:३२, ३० ऑगस्ट २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21954810 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

==विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१==
[[:विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] स्पर्धेचे आयोजन आजपासून झाले आहे. कृपया याची साईट नोटीस तयार करा, जेणेकरून मराठी विकी सदस्यांचे यावर सहज लक्ष जाईल. धन्यवाद.--[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:५२, १ सप्टेंबर २०२१ (IST)

== Wikipedia Page ==

sir i dont think this page should be deleted.
mr.wikipedia.org/wiki/मोहित_चुरीवाल
please revert this page back

:Hi, please explain me why this article meets our notability guidelines?. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:१४, ५ सप्टेंबर २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/]
* Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२०:५०, ६ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=21981010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680]
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more.

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]).
* Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664]
* You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;golang&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;output&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:०६, १३ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22009517 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकी लव्हज् वुमन २०२१ ==

[[File:Wiki Loves Women South Asia-mr.png|right|frameless]]

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्हज् वुमन दक्षिण आशिया]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. हा आंतरराष्ट्रीय विकी लव्हज् वुमन स्पर्धेचा एक भाग आहे. हे मुख्यत्वे महिला आणि महिला संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''पोस्टकार्ड, बार्नस्टार, तसेच $१२ USD ते $२५० USD पर्यंतचे बक्षीस''' आमच्याकडून जिंकू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१/ नोंदणी|येथे]] आपली नोंदणी करा. आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wlwsa2021-mr हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ११:००, १६ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&amp;oldid=22025036 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021.
* MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which &quot;stubs&quot; would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917]
* A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported.

'''Problems'''
* There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;piprop&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter has been renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prpiprop&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585]

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks.  It is currently part of &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:०३, २१ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22043415 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis.

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.vector-menu-dropdown-noicon&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752]
* A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]].
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]]

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of &quot;{{int:discussiontools-preference-label}}&quot; in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:५४, २८ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22077885 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary ==

[[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]]
Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:०३, २८ सप्टेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Request ==
Hi, please block: [[User:2409:4042:4E13:8CAC:0:0:22CA:FC05]]: spam. Thanks,--[[सदस्य:Mtarch11|Mtarch11]] ([[सदस्य चर्चा:Mtarch11|चर्चा]]) १०:५६, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:{{Done}}--[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:१५, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;hidden&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; property will no longer say an entry is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;implicit&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;false&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718]
* A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]].

'''Future changes'''
* You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgExtraSignatureNamespaces&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgLegalTitleChars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgIllegalFileChars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will soon be removed from &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. These are not part of the &quot;stable&quot; variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] 
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookiePrefix&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookieDomain&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookiePath&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wgCookieExpiration&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; from the &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]&lt;/bdi&gt;&quot; module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;tech-newsletter-content&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:०३, ४ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22101208 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== तुषार रायते या लेखासंदर्भात  ==

नमस्कार आपण कालच नवीन लिहिण्यात आलेला लेख तुषार रायते हा काढण्यात आला त्याचे कारण समजू शकेल का ? तसेच येथे नवीन सदस्य असल्यामुळे त्यामध्ये अचूक बदल करून कशा पद्धतीने त्याला पुन्हा स्थापित करण्यात येईल कळू शकेल का ?
जेणेकरून मला अजून काही लेख लिहिण्यात मदत होईल

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Reke@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

* The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|&quot;auto-number headings&quot; preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering.

'''Meetings'''
* You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:०१, ११ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22152137 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development.
* 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities.
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&amp;min=00&amp;sec=0&amp;day=22&amp;month=10&amp;year=2021 22 October 15:00 UTC].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:२४, १९ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22176877 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
*[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526]
* The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600]

'''Meetings'''
* You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:३८, २६ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22232718 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:५८, २ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22269406 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== संग्राम देशमुख यांचे पृष्ठ dlt केल्याबद्दल.... ==

नमस्कार मी संग्राम देशमुख यांची माहिती अपलोड केली होती ती आपण का dlt केली हे मला कळेल का? 
संग्राम देशमुख हे राजकीय व्यक्तिमत्त्व असले तरी पश्चिम महाराष्ट्रात त्यांनी केलेले योगदान भरपूर आहे. अशी माणसे प्रसिद्धी परामुख असल्याने त्यांच्याबद्द्द्ल विकिपिडीयावर लेखन करून त्यांचे कार्य समाजासमोर आणावे या हेतूने मी लेखन करत होतो. आपण ते पान dlt का केले याबद्दल मला माहिती द्यावी. काम चालू असा साचा लावला असून देखील आपण ते dlt केलेत हे कॅयोग्य वाटते. आपण नक्की उत्तर द्याल अशी अपेक्षा आहे.

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105]

'''Changes later this week'''
* [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Future changes'''
* In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:०७, ९ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22311003 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;stashfailed&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; or &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;DBQueryError&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available.

'''Problems'''
* Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525]
* There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:३७, १६ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22338097 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;


== ''WLWSA-2021 Newsletter #6 (Request to provide information)'' ==
&lt;div style=&quot;background-color:#FAC1D4; padding:10px&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''&lt;/span&gt;
&lt;br/&gt;'''September 1 - September 30, 2021'''
&lt;span style=&quot;font-size:120%; float:right;&quot;&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|&lt;span style=&quot;font-size:10px;color:red&quot;&gt;''view details!''&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;&quot;&gt;[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Please fill out &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']&lt;/span&gt; and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates.

&lt;small&gt;If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Hirok_Raja|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]&lt;/small&gt;

''Regards,''
&lt;br/&gt;[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']]
&lt;br/&gt;१२:४४, १७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- sent by [[User:Hirok Raja|Hirok Raja]] --&gt;
&lt;/div&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
*The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:३३, २३ नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22366010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:४५, ३० नोव्हेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22375666 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available.

'''Problems'''
* MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MentorDashboard&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=ajax&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;jquery.jStorage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.storage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:२९, ७ डिसेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22413926 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the &quot;Project:&quot; namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[WB:]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will go to the local language default for the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Project:]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:५८, १४ डिसेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22441074 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2021-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022.

'''Recent changes'''
* Queries made by the DynamicPageList extension (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;DynamicPageList&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week or next week.

'''Future changes'''
* The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2021-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:३६, २१ डिसेंबर २०२१ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22465395 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

२३:४८, ४ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&amp;oldid=22532651 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;oauth_consumer&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|actions=edit,history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withgadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withJS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;withCSS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966]
* The heading on the main page can now be configured using &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]&lt;/span&gt; for logged-in users and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Mainpage-title]]&lt;/span&gt; for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715]
* Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०६:५४, ११ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22562156 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages.  If you click &quot;{{int:Disambiguator-review-link}}&quot; in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item.
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]].  You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies.  This is available at most wikis.  Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T263819]
* When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|&quot;preloaded&quot; with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:२५, १८ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22620285 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO.
* You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619]

'''Events'''
* You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year.
* You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:०८, २५ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22644148 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== चर्चा करण्यासाठी वेळ अपेक्षित.... ==

माननीय महोदय, 
आपल्याबद्दल माहिती मिळाली, अभिमान वाटला. नव्या पिढीसाठी प्रोत्साहक, प्रेरणादायी व्यक्ती आहात. संपर्क क्रमांक दिल्यास अधिक बोलता येईल. काही विशेष कार्यक्रम ठरवता येईल. धन्यवाद.   [[विशेष:योगदान/106.77.29.157|106.77.29.157]] ०९:०२, २५ जानेवारी २०२२ (IST)

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;?withgadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;supportsUrlLoad&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead:
** The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; will be renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki.

'''Events'''
* You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२३:१२, ३१ जानेवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22721804 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२ ==

प्रिय विकिसदस्य,&lt;/br&gt;

&lt;b&gt;[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२]]&lt;/b&gt; ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. विकी लव्हस फॉल्कलोर ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.&lt;/br&gt; 
&lt;/br&gt;
ही स्पर्धा आज &lt;b&gt;२ फेब्रुवारी २०२२&lt;/b&gt; रोजी सुरू झाली असून &lt;b&gt;३१ मार्च २०२२&lt;/b&gt; रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल, पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत कोणत्याही मदतीसाठी, ज्युरी सदस्यांच्या [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांच्या चर्चा पानावर संदेश लिहा.&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२#नियम|त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२ ]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२/ नोंदणी |स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२/ नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2022 हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १२:२५, २ फेब्रुवारी २०२२ (IST)

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२ ==

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022|विकी लव्हस फॉल्कलोर]] ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा आज २ फेब्रुवारी २०२२ रोजी सुरू झाली असून ३१ मार्च २०२२ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल, पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत कोणत्याही मदतीसाठी, ज्युरी सदस्यांच्या [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांच्या चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२#नियम|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२/नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२२|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2022 हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा. 

--[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) ११:०१, ३ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlw&amp;oldid=22748073 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]).
* Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823]

'''Problems'''
* A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;vector&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; should be updated to also check for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;vector-2022&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:४६, ८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22765948 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Congrats for organizing Feminism and Folklore 2022 now whats next ? ==

Dear Organizers, 

Congratulations on successfully organizing [[:m:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]] on your local Wikipedia language. Here are few things that you need to look around during the contest.Make sure that all submissions follow the set of rules as mentioned below and are related to the theme of the project.

#The expanded or new article should have a minimum 3000 bytes or 300 words.
#The article should not be purely machine translated.
#The article should be expanded or created between 1 February and 31 March.
#The article should be within theme feminism or folklore.Articles will be accepted if it either belongs to Folklore or Feminism.
#No copyright violations and must have proper reference as per Wikipedia notability guidelines.

Please refer to the set of rules and guidelines [[:m:Feminism and Folklore 2022|from here]]. During the contest if you face any issue or have queries regarding the project please feel free to reach out on [[:m:Feminism and Folklore 2022/Contact Us|Contact Us]] page. Feminism and Folklore  team will be assisting you throughout the contest duration. We thank you for your numerous efforts which you have put in for making this project successful.

Best wishes

[[User:Rockpeterson|Rockpeterson]] 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ११:२२, १२ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf&amp;oldid=22820293 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; function has been updated so that it does not remove the &quot;space&quot; character. Wikis are advised to wrap all the uses of &lt;code dir=ltr&gt;rmspecials()&lt;/code&gt; with &lt;code dir=ltr&gt;rmwhitespace()&lt;/code&gt; wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:४९, १५ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22821788 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== International Mother Language Day 2022 edit-a-thon ==

Dear Wikimedian,

CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 &amp; 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day.

This time we will celebrate the day by creating &amp; developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels &amp; Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:४३, १५ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;small&gt;

On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]&lt;/bdi&gt;) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020]
* At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820]
* You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;class=notpageimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. For example, &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:Example.png|class=notpageimage]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator.

'''Events'''
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system.  There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/]
* Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated &quot;talk&quot; page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:४२, २२ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22847768 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909]
* Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group &lt;code&gt;oversight&lt;/code&gt; was renamed &lt;code&gt;suppress&lt;/code&gt;. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]].

'''Problems'''
* The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features.
* If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: &lt;code dir=ltr&gt;successbox, messagebox, errorbox, warningbox&lt;/code&gt;), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:३०, १ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22902593 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available.

'''Problems'''
* There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:४६, ८ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22958074 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== International Women's Month 2022 edit-a-thon ==

Dear Wikimedians,

Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:२३, १४ मार्च २०२२ (IST)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771]

'''Problems'''
* There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]].
* There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]).
* When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;uselang=qqx&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as &quot;{{int:vector-view-history}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T300069]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have &lt;code dir=ltr&gt;deletelogentry&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;deletedhistory&lt;/code&gt; rights through their group memberships. Before, only those with the &lt;code dir=ltr&gt;deleterevision&lt;/code&gt; right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928]
* On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114]

'''Future changes'''
*  The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617]

'''Events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०३:३८, १५ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=22993074 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available.

'''New code release schedule for this week'''
* There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]].

'''Recent changes'''
* You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043]

'''Future changes'''
* Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२१:३१, २१ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23034693 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2022 ends soon ==

[[File:Feminism and Folklore 2022 logo.svg|right|frameless|250px]]
[[:m:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]] which is an international writing contest organized at Wikipedia ends soon that is on &lt;b&gt;31 March 2022 11:59 UTC&lt;/b&gt;. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as &lt;i&gt;folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more&lt;/i&gt;

Keep an eye on the project page for declaration of Winners. 

We look forward for your immense co-operation.

Thanks 
Wiki Loves Folklore international Team
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:५८, २६ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf&amp;oldid=23060054 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:२५, २९ मार्च २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23073711 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available.

'''Problems'''
* For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be &lt;code dir=ltr&gt;Tech News: 2022-14&lt;/code&gt; anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920]
* Over the next few months, the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where &quot;Link recommendation&quot; is already available]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:३१, ५ एप्रिल २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23097604 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2022 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2022 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 25th April 2022.
# Email us on [mailto:wikilovesfolklore@gmail.com wikilovesfolklore@gmail.com] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2022|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.
[[File:Feminism and Folklore.webm|frameless|right|300px]]

Thanks and regards

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:४९, ६ एप्रिल २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf1&amp;oldid=23111012 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new public status page at &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]&lt;/span&gt;. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project].
* On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:१५, १२ एप्रिल २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23124108 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]).
* Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated &quot;Talk&quot; page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]].
* On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: &lt;code dir=ltr&gt;successbox&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;errorbox&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;warningbox&lt;/code&gt;. The styles for those classes and &lt;code dir=ltr&gt;messagebox&lt;/code&gt; will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]].

'''Future changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:४२, १९ एप्रिल २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23167004 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]).
* Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:२६, २६ एप्रिल २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23187115 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Editing news 2022 #1&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;&lt;i&gt;[[metawiki:VisualEditor/Newsletter/2022/April|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]&lt;/i&gt;
[[File:Junior Contributor New Topic Tool Completion Rate.png|thumb|New editors were more successful with this new tool.]]

The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New discussion tool|New topic tool]] helps editors create new ==Sections== on discussion pages.  New editors are more successful with this new tool.  You can [[mw:Talk pages project/New topic#21 April 2022|read the report]].  Soon, the Editing team will offer this to all editors at the 20 Wikipedias that participated in the test.  You will be able to turn it off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]].&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ००:१३, ३ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter&amp;oldid=23092897 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese.
* [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967]
* If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include &lt;code dir=ltr&gt;#mw-anon-edit-warning&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;#mw-undelete-revision&lt;/code&gt; and 3 others.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:०४, ३ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23232924 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966]

'''Problems'''
* Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586]
* Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966]
*  [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022).

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२०:५३, ९ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23256717 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:२८, १७ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23291515 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2022 - Local prize winners ==

&lt;div style=&quot;border:8px brown ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2022 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations for winning a local prize in '''[[:m:Feminism and Folklore 2022/Project Page|Feminism and Folklore 2022]]''' writing competition. Thank you for your contribution and documenting your local folk culture on Wikipedia. Please fill in your preferences before 15th of June 2022 to receive your prize. Requesting you to fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScK5HgvVaLph_r_afctwShUuYVtXNwaN24HUSEYnzUUho8d-Q/viewform?usp=sf_link this form] before the deadline to avoid disappointments.  

Feel free to [[:m:Feminism and Folklore 2022/Contact Us|contact us]] if you need any assistance or further queries. 

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2022|FNF 2022 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १३:२०, २२ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=23312270 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341]
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]&lt;/span&gt; portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629]

'''Problems'''
* The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915]
* Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०५:५१, २४ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23317250 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== त्वरित वगळणे ==

:{{साद|Tiven2240}} कृपया, [[सदस्य:हर्षदा गाडगे]], [[सहाय्य चर्चा:सहाय्य पृष्ठ--DUP]], [[साचा:माहितीचौकट अभिनेता,डान्सर,मॉडेल]],  [[चर्चा:मॅजिक एअर]], [[शिवाजी नावाच्या संस्था]], [[चर्चा:Sandbox/MainPage]], [[चर्चा:Sanjiv borkar:धुळपाटी/]], [[चर्चा:ज्ञानभाषा मराठी (समाज माध्यमांवरील समूह)]], [[सदस्य चर्चा:शिवचरित्रकार शुभम चौहान]], [[सदस्य:शिवचरित्रकार शुभम चौहान]], [[चर्चा:संपादन]] ही पाने त्वरित वगळावीत ही विनंती. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:४१, ३० मे २०२२ (IST)
::{{साद|Khirid Harshad}} {{Done}}--[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:०९, ३१ मे २०२२ (IST)

:{{साद|Tiven2240}} कृपया, [[सदस्य चर्चा:QueerEcofeminist/taggerforMarathi.js]], [[सदस्य:QueerEcofeminist/सदस्य योगदानाची प्रताधिकार भंगासाठी तपासणी]], [[चर्चा:ऑस्ट्रेलियाला येणे]], [[चर्चा:ज्ञानभाषा मराठी (समाज माध्यमांवरील समूह )]], [[चर्चा:गुलाम गौस सादिकशाह बाबा (रहेमतुल्ला अलेह)]], [[साचा:विकिपीडिया:सदस्य प्रताधिकारभंग/ज]], [[विभाग चर्चा:Dir\तात्पुरते]] ही पाने त्वरित वगळावीत ही विनंती. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:१९, २७ जून २०२२ (IST)

::{{Done}} --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ११:२८, २७ जून २०२२ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]]  In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an &lt;code dir=ltr&gt;ip_in_ranges()&lt;/code&gt; function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple &lt;code dir=ltr&gt;ip_in_range()&lt;/code&gt; expressions joined by &lt;code&gt;|&lt;/code&gt; into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017]
* The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]]  The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the &lt;code&gt;uciprange&lt;/code&gt; parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150]
* A new parser function will be introduced: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{=}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. It will replace existing templates named &quot;=&quot;. It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:५९, ३१ मे २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23340178 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Reminder to provide information - Feminism and Folklore 2022 ==

Dear User

The Google form to submit information of winners during the 2022 edition of Feminism and Folklore 2022 end on 10th of June 2022. Please be informed that you will loose your prize once the deadline for sending information ends. We humbly urge you to kindly fill the form using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScK5HgvVaLph_r_afctwShUuYVtXNwaN24HUSEYnzUUho8d-Q/viewform?usp=sf_link this link] as soon as possible. 

Feel free to contact us on mail or talkpage if you have any difficulties.

Thank you for understanding!

Regards

International Team

Feminism and Folklore 2022

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १८:०८, ५ जून २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=23364696 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;str_replace_regexp()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०८:१६, ७ जून २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23366979 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471]
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July.

'''Future changes'''
* By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:२९, १३ जून २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23389956 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;site_stats&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;user_global_editcount&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]&lt;/span&gt; to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910]

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;typeof&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute values, and instead use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:File&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for all types. Tool authors should adjust any code that expects: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Image&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Audio&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw:Video&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:४८, २१ जून २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23425855 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps &amp; Wikimedia Cloud Services]] continues.
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033]
*  Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472]
* Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:३३, २८ जून २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23453785 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;proofreadpage_source_href&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be removed from &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and be replaced with the variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prpSourceIndexPage&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;.  [https://phabricator.wikimedia.org/T309490]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:०२, ५ जुलै २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23466250 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thanks for organizing Feminism and Folklore ==

Dear Organiser/Jury

Thank you so much for your enormous contribution during the [[:Feminism and Folklore 2022|Feminism and Folklore 2022]] writing competition. We appreciate your time and efforts throughout the competition to bridge cultural and gender gap on Wikipedia. We are sending you a special postcard as a token of our appreciation and gratitude. Please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeZ5eNggLMULDNupu4LFuTIcDmEyCIRh0QLhElkhkZvAmg0wQ/viewform this form] by July 20th 2022 to receive a postcard from us. We look forward to seeing you in 2023 next year.

Stay safe!

Gaurav Gaikwad.

International Team

Feminism and Folklore 
[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:२०, १० जुलै २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf1&amp;oldid=23501899 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&amp;compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932]
*The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:५५, १२ जुलै २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23502519 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available.

'''Problems'''
* The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;TDFSupport@wikimedia.org&lt;/span&gt; before 12 August.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:३०, १९ जुलै २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23517957 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]&lt;/span&gt; and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]&lt;/span&gt; portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179]

'''Problems'''
*  Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391]
* Administrators will now see buttons on user pages for &quot;{{int:changeblockip}}&quot; and &quot;{{int:unblockip}}&quot; instead of just &quot;{{int:blockip}}&quot; if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570]

'''Future meetings'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

००:५७, २६ जुलै २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23545370 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Phantom&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]].

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]].

'''Future meetings'''
* This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:५२, २ ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23615613 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]).

'''Future meetings'''
* The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०१:२०, ९ ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23627807 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]].

'''Future changes'''
* The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August.  Discussions will look different.  You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०२:३९, १६ ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23658001 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778]

'''Future changes'''
* The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]].  The Editing team is enabling this tool everywhere.  You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०५:४३, २३ ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23675501 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets.

'''Problems'''
* In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]).

'''Future changes'''
* The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]].  If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]&lt;/span&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:३६, ३० ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23725814 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Editing news 2022 #2 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;&lt;i&gt;[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2022/August|Read this in another language]] • [[m:VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]&lt;/i&gt;
[[File:Desktop Topic Subscriptions median response time.png|alt=Graph showing 90-minute response time without the new tool and 39-minute response time with the tool|thumb|The [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button shortens response times.]]
The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|notifies people when someone replies]] to their comments. It helps newcomers get answers to their questions. People reply sooner. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Notifications#12_August_2022|read the report]]. The Editing team is turning this tool on for everyone. You will be able to turn it off [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in your preferences]].&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

–[[m:User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ०५:०६, ३० ऑगस्ट २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter&amp;oldid=23569286 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#p-namespaces&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; should be updated to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#p-associated-pages&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०४:५२, ६ सप्टेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23757743 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

०७:२०, १३ सप्टेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23787318 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;templatelinks&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table are now being dropped: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_namespace&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_title&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tl_target_id&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. See &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T299417|T299417]]&lt;/span&gt; for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available.  Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons]

'''Future changes'''
* In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/span&gt; ०३:४६, २० सप्टेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23826293 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;rel&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute of links. Further details are in &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T315209|T315209]]&lt;/bdi&gt;.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias.  They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile]
* In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.json&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:००, २७ सप्टेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23860085 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Inactive admins ==

(Apologies for writing in English if that is still not allowed). It seems that there are a few inactive admins: [https://meta.toolforge.org/stewardry/mrwiki?sysop=1&amp;bureaucrat=1&amp;interface-admin=1] '''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' ०६:०९, ३ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

:Hi {{ping|Rschen7754}}, the community is aware of the inactive admins and we have local inactivity policy on this Wiki project. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १५:३०, ३ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID]
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias.  They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;scribunto-console&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] 
* The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:५४, ४ ऑक्टोबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23885489 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

१९:३९, १० ऑक्टोबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23912412 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements]
* A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( &quot;strict&quot; )]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to add errors for some possible code problems. This replaces &quot;[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]&quot; on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310]

'''Future changes'''
* The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The &quot;{{int:discussiontools-replylink}}&quot; button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:१६, १८ ऑक्टोबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23943992 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]].
* On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]].

'''Problems'''
* Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] 
* Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list]
* Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:Unicode 11 case map migration]]&lt;/bdi&gt;. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]].
* The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]].

'''Future changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:५३, २५ ऑक्टोबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23975411 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997]
* In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for &quot;{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T321155]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818]
* It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817]
* It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815]
* It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:४६, १ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=23977539 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२ ==

[[चित्र:Wikipedia Asian Month 2022 Banner mr.svg|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊ शकता तसेच डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2022 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]], [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]] यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.

'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२२'''
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:Tiven2240/test&amp;oldid=2192714 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592]

'''Problems'''
* Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:०२, ८ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24001035 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962]
* The &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]&lt;/span&gt;, &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]&lt;/span&gt;, and &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]&lt;/span&gt; portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* There will be a new link to directly &quot;Edit template data&quot; on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&amp;oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309]
* Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:२५, १५ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24071290 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:५५, १६ नोव्हेंबर २०२२ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:५१, १८ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]].

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५२, २२ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24071290 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]).
* Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327]
* On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:३३, २९ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24114342 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:५१, २ डिसेंबर २०२२ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:११, ६ डिसेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24151590 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]].  Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961]
* The character &lt;code&gt;=&lt;/code&gt; cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714]

'''Events'''
* The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०५, १३ डिसेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24216570 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १३:४१, १८ डिसेंबर २०२२ (IST)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:Nitesh Gill@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2022-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2022-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023.

'''Recent changes'''
* On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536]

'''Problems'''
* Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week or next week.
* The word &quot;{{int:discussiontools-replybutton}}&quot; is very short in some languages, such as Arabic (&quot;&lt;bdi lang=&quot;ar&quot;&gt;ردّ&lt;/bdi&gt;&quot;). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537]

'''Future changes'''
* Edits can be automatically &quot;tagged&quot; by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063]
* The Trust &amp; Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. 
* [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021.

'''Events'''
* You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2022-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३०, २० डिसेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24258101 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Messages to Wikipedian Asian Month 2022 Organizers ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hello all Wikipedia Asian Month campaign organizors,

The last WAM campaign has ended yesterday. Thank you all so much for organizing and participating this year's Wikipedia Asian Month Campaign. Give yourself and all editors a big applaud!

While editors can take a break, the jury's work is just about to begin. Some WAM ended earlier, and has already finished the audit and review of all contributions. Just a reminder, this year, the rules has changed to whoever edit more than 3000 bytes with relaible sources can grant a barnstar (it doesn's has to be a newly created page). So make sure you include those editors, no matter with tool you are using for edit tracking. 

We suggest '''January 20th''' to be the deadline for all campaign to finalize their list, and report the username of [[Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|&quot;Ambassador&quot;]] (who has the most edit at your campaign) and a list of all eligible editors at the WAM 2022 Ambassadors page, List of eligible editors(page link) column. 

Thank you! And wish you all a happy new year.

WAM International Team 2022
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&amp;oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to organize Feminism and Folklore 2023 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Christmas Greetings and a Happy New Year 2023,
 
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a fountain tool or dashboard.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]].
 
This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023.
 
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १५:४१, २४ डिसेंबर २०२२ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=24282249 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-02&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349]
* [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]].
* You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541]
* A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257]
* [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use &lt;code&gt;matrix:&lt;/code&gt; to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021]
* You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493]

'''Changes later this week'''
* [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:३८, १० जानेवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24342971 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available.

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in &quot;{{int:last}}&quot; links on page history now contain &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;diff=prev&amp;oldid=[revision ID]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in place of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;diff=[revision ID]&amp;oldid=[revision ID]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on &lt;code&gt;{{ns:1}}:&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;{{ns:3}}:&lt;/code&gt; namespaces.  These will be extended to other talk namespaces, such as &lt;code&gt;{{ns:5}}:&lt;/code&gt;.  They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including &lt;code&gt;{{ns:4}}:&lt;/code&gt; pages (e.g., at the Village Pump).  You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417]
*On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841]
* The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]].

'''Future changes'''
* The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:४१, १७ जानेवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24381020 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== 2022 Wikipedia Asian Month Organizer Update ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear all WAM organizers, 

Happy 2023! 

Thank you for updating the Ambassador list. We will '''start issuing the Barnstar''' to all eligible participants by late January. All ambassadors will received an additional special Barnstar. Please be sure to update '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Ambassadors|the list]]''' if you haven't done so. We also provide a '''[https://docs.google.com/document/d/1t1UEXwVkTsP5oP0sQmE74302M1SUDrlFW-kz2uTT5X0/edit?usp=sharing certificate template]''' for you to edit and print out to your participants.

Once again, thank you for organizing and participating the 2022WAM, we like to hear your comment. Much appreciate for filling, and spreading out this [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link '''feedback survey'''].

Look forward to seeing you again in 2023 WAM!

best,

Wikipedia Asian Month International Team
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&amp;oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907]
* The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१६, २४ जानेवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24418874 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:११, ३० जानेवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३६, ३१ जानेवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24455949 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433]
* Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as &quot;What links here&quot; in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692]
*[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;skins=…&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १५:५१, ६ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24491749 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३ ==

प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|विकी लव्हस फॉल्कलोर]] ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे.योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२३ रोजी सुरू झाली असून ३१ मार्च २०२३ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल, पहिल्या विजेत्याला ३०० USD, द्वितीय विजेत्याला आणि तीसऱ्या विजेत्याला अनुक्रमे २०० USD आणि १०० USD दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत कोणत्याही मदतीसाठी, ज्युरी सदस्यांच्या [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]] किंवा [[सदस्य:Sandesh9822|Sandesh9822]] यांच्या चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया या पृष्ठावरील [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३#नियम|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३]] सर्व सूचना आणि नियम वाचा. या पेजवरून [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३/नोंदणी]] या स्पर्धेत सहभागी व्हा. आपण योगदानामध्ये सहभागी झाल्यास आपल्या मुख्य पृष्ठावर हा [[साचा:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२३|साचा]] वापरा. येथून [https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr हा दुवा] तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा.
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&amp;oldid=2236216 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2022 Campaign Survey - We'd like to hear from you! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
'''Dear WAM2022 organizors and participants,'''

Once again, the WAM international team would like to hear your feedback by filling out the survey below. 
=== [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd8Jo4ixbwKS1rC6KmfC1q6wW53nmoCQATbmsMatbZ4A1RCwA/viewform?usp=sf_link Wikipedia Asian Month 2022 Survey] ===
We apologize for the permission setting that was blocking many of you from open the survey, this problem have been fixed. Please share this survey with your community. We hope to see you again with a better version in the 2023 campaign.

all the best,

The WAM International Team
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/WAM2022_Post_Campaign_Mass_Message_receiver&amp;oldid=24259258 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available.

'''Problems'''
* On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site.  You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:१९, १४ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24540832 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
*The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February.

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:२८, २१ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24570514 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Editing news 2023 #1 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;&lt;i&gt;[[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2023/February|Read this in another language]] • [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter|Subscription list for this multilingual newsletter]]&lt;/i&gt;

This newsletter includes two key updates about the [[mw:Special:MyLanguage/Editing team|Editing]] team's work:

# The Editing team will finish adding new features to the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|Talk pages project]] and deploy it.
# They are beginning a new project, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]].

&lt;strong&gt;Talk pages project&lt;/strong&gt;
[[File:Page Frame Features on desktop.png|alt=Screenshot showing the talk page design changes that are currently available as beta features at all Wikimedia wikis. These features include information about the number of people and comments within each discussion.|thumb|300px|Some of the upcoming changes]]

The Editing team is nearly finished with this first phase of the [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project|Talk pages project]]. Nearly all [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|new features]] are available now in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature for {{int:discussiontools-preference-label}}]].

It will show information about how active a discussion is, such as the date of the most recent comment. There will soon be a new &quot;{{int:skin-action-addsection}}&quot; button. You will be able to turn them off at [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion]]. Please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Talk_pages_project/Usability#c-PPelberg_(WMF)-20230215001000-Feedback:_Proposed_Revisions_to_%22Add_topic%22_button|tell them what you think]].

[[File:Daily edit completion rates mobile talk pages.png|thumb|300px|Daily edit completion rate by test group: DiscussionTools (test group) and MobileFrontend overlay (control group)]]

An A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|{{int:discussiontools-preference-label}} on the mobile site]] has finished. Editors were [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|more successful with {{int:discussiontools-preference-label}}]]. The Editing team is enabling these features for all editors on the mobile site.

&lt;strong&gt;New Project: Edit Check&lt;/strong&gt;

The Editing team is beginning [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|a project to help new editors of Wikipedia]]. It will help people identify some problems before they click &quot;{{int:publishchanges}}&quot;. The first tool will encourage people to add references when they add new content. Please [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist|watch]] that page for more information. You can [[mw:Special:MyLanguage/Editing_team/Community_Conversations#20230303|join a conference call on 3&amp;nbsp;March&amp;nbsp;2023]] to learn more.&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

–[[User:Whatamidoing (WMF)|Whatamidoing (WMF)]] ([[User talk:Whatamidoing (WMF)|{{int:Talkpagelinktext}}]]) ०४:४८, २३ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=VisualEditor/Newsletter&amp;oldid=24472950 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१७, २८ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24634242 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023.
* On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२०, ७ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24676916 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Women's Month Datathon on Commons ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month.  

You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. 

If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:३९, १२ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५०, १४ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24700189 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]].
* There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662]

'''Meetings'''
* You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:५६, २१ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24732558 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Women's Month Datathon on Commons Online Session ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. 

There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १९:०८, २२ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&amp;oldid=21886141 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609]
* [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521]
* Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:४४, २८ मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24780854 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०९:५८, ३० मार्च २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.hoverIntent&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;hover()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;on()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194]
* Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242]
* You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__ARCHIVEDTALK__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; magic word.  There will also be a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.mw-archivedtalk&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221]

'''Future changes'''
* The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१०, ४ एप्रिल २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24820268 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the &quot;{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}&quot; option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876]

'''Problems'''
* There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:३५, ११ एप्रिल २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24851886 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature &quot;{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}&quot;. Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for &quot;{{int:globalwatchlist-markpageseen}}&quot; for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246]

'''Problems'''
* At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:२५, १८ एप्रिल २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24881071 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]].  [https://phabricator.wikimedia.org/T334316]

'''Problems'''
* Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940]
* For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794]

'''Changes later this week'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]].
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:३४, २५ एप्रिल २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24933592 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend &quot;Who Wrote That?&quot; tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891]
* The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits]
* The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:१५, २ मे २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24966974 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Last week, Community Tech released the first update for providing [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diffs]], the #1 request in the 2022 Community Wishlist Survey. [[phab:T324759|This update]] adds legends and tooltips to inline diffs so that users unfamiliar with the blue and yellow highlights can better understand the type of edits made.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;wikitext&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;html5&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;moin&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;html+handlebars&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828]
* [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&amp;section=new&amp;preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;preload=MediaWiki:July&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337]

'''Problems'''
* Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like &lt;bdi lang=&quot;de&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[:de:Modul:Graph]]&lt;/bdi&gt;. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&amp;action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750]

'''Future changes'''
* During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805]
* There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] &lt;code&gt;jquery.tipsy&lt;/code&gt; will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with &lt;code&gt;.tipsy(&lt;/code&gt; can be commented out. &lt;code&gt;OO.ui.PopupWidget&lt;/code&gt; can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:०६, ९ मे २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=24998636 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] 

'''Future changes'''
* There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:१५, १६ मे २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25011501 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The &quot;recent edits&quot; time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250]

'''Changes later this week'''
* An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२२:२५, २२ मे २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25028325 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has &quot;{{int:watchlistedit-normal-check-all}}&quot; options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - &quot;check all&quot; checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252]	

'''Problems'''
* For a few days earlier this month, the &quot;Add interlanguage link&quot; item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:३४, ३० मे २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25079963 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750]
* Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for &quot;{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}&quot;. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081]

'''Problems'''
* For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:२२, ६ जून २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25114640 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments.

If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १६:१७, १० जून २०२३ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25134473 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend &quot;Who Wrote That?&quot; tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341]
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937]
* The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064]

'''Problems'''
* For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__TOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101]
* Currently, the &quot;{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}&quot; feature in VisualEditor is broken. Existing &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;#wpReason&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&lt;code&gt;#wpReason &gt; input&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&amp;diff=22859956&amp;oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529]

'''Future changes'''
* From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:२२, १२ जून २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25133779 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.
* There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing &lt;code&gt;\&lt;/code&gt; or pressing &lt;code&gt;ctrl + shift + p&lt;/code&gt;. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:३९, २० जून २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25159510 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to all &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prop=extlinks&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the &lt;code&gt;externallinks&lt;/code&gt; database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994]

'''Problems'''
* Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.mbox-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|targets=&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;|skins=&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parameter in &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;MediaWiki:Gadgets-definition&lt;/bdi&gt;) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268]
* All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126]
* The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४९, २६ जून २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25202311 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - International prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations! We are thrilled to announce that you have emerged as the victorious champion in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition, securing an International prize. Your achievement is truly exceptional and worthy of celebration!

We would like to express our utmost gratitude for your invaluable contribution to the documentation of your local Folk culture and Women on Wikipedia. The dedication and hard work you exhibited throughout the competition were truly remarkable.

To ensure that you receive your well-deserved prize, we kindly request you to take a moment and complete the preferences form before the 10th of July 2023. By doing so, you will help us tailor the prize according to your preferences and guarantee a delightful experience for you. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfruDbLLEVmVA7WV0ngG2uLV6G5ekd73LmXf-708c5HnUrUtw/viewform?usp=sf_link by clicking here]..

Should you have any queries or require any further assistance, please do not hesitate to reach out to us. You can easily contact us via the talkpage or by email. We are more than delighted to provide any support you may need.

Once again, congratulations on this outstanding achievement! We are proud to have you as our winner and eagerly look forward to hearing from you.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ११:३३, २९ जून २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25231197 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:२१, ४ जुलै २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25231546 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles.
* [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159]
* [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431]
* The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&amp;messages=&amp;x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the &quot;Completion&quot; for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810]
* [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218]

'''Future changes'''
* There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI]
* There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:२४, ११ जुलै २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25278797 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;en-ca&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;en-gb&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;action=growthsetmentorstatus&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;action=growthmanagementorlist&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:३८, १८ जुलै २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25289122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]]   On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:५०, २५ जुलै २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25332248 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ००:०७, २६ जुलै २०२३ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates.
* The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338]
* The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open &quot;office hours&quot;|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI]

'''Problems'''
* It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२४, १ ऑगस्ट २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25362228 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on &quot;{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}&quot; in your settings and use the &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; button in the &quot;{{int:Minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:५१, ८ ऑगस्ट २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25420038 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] &lt;!-- TODO replace wiki codes --&gt;

'''Future changes'''
* A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ११:३०, १५ ऑगस्ट २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25428668 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868]
* From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages.
** Since the last edition, two new wikis have been created:
*** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|&lt;code&gt;wikt:blk:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540]
*** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|&lt;code&gt;s:su:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539]
** To catch up, the next most recent six wikis are:
*** Wikifunctions ([[f:|&lt;code&gt;f:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945]
*** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|&lt;code&gt;wikt:btm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216]
*** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|&lt;code&gt;w:gpe:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969]
*** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|&lt;code&gt;n:guw:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394]
*** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|&lt;code&gt;wikt:kbd:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266]
*** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|&lt;code&gt;w:fat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

२०:५५, २१ ऑगस्ट २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25497111 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166]
* Wikisource users can now use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;prpbengalicurrency&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;pagelist&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tag.  [https://phabricator.wikimedia.org/T268932]
* Two preferences have been relocated. The preference &quot;{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}&quot; is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|&quot;{{int:prefs-editing}}&quot; tab]] at all wikis. Previously it was shown on the &quot;{{int:prefs-betafeatures}}&quot; tab at some wikis. The preference &quot;{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}&quot; is now also shown on the &quot;{{int:prefs-editing}}&quot; tab at all wikis, instead of the &quot;{{int:prefs-betafeatures}}&quot; tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt;, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]].
* All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921]

'''Future changes'''
* The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;=&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]].
* A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १९:३०, २८ ऑगस्ट २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25510866 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763]
* There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294]
* One new wiki has been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|&lt;code&gt;w:tly:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166]
'''Problems'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०४, ५ सप्टेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25566983 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, &quot;{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}&quot; and &quot;{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}&quot;), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115]
* When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263]
* The Enterprise API is launching a new feature called &quot;[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]&quot;. Currently in BETA, this attempts to identify likely &quot;newsworthy&quot; topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:३८, १२ सप्टेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25589064 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263]
* All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५०, १९ सप्टेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25623533 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there.
* Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new &quot;namespaces&quot; option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces.

'''Future changes'''
* New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;global_account_groups&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;global_account_editcount&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format]

'''Meetings'''
* You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:२१, २६ सप्टेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25655264 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for &quot;{{int:tog-forcesafemode}}&quot;. This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new &quot;&lt;var&gt;contentModels&lt;/var&gt;&quot; option]]. The option takes a list of page content models, like &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;wikitext&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;css&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:५७, ३ ऑक्टोबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25686930 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|&lt;code&gt;w:fon:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]).
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139]
* At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under &quot;Images recommendations&quot; [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#page-actions&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#p-views&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:०९, ९ ऑक्टोबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25712895 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.''
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]]
&lt;big&gt;Dear all,&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;The '''[[Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !&lt;/big&gt; &lt;big&gt;The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same!  &lt;/big&gt;'''&lt;big&gt;Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|&quot;Here&quot;]] to Organize/Join a WAM Event.&lt;/big&gt;'''


'''1. Propose &quot;Focus Theme&quot; related to Asia !'''

If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your &quot;Focus Theme&quot; by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2].

'''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.'''

Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs &amp; Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023.

'''3. More flexible campaign time'''

The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community.

'''Timetable'''

* October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year
* October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023.
* Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia.
* November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.)
* January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia.
* March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team
* April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event.

For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4].
&lt;big&gt;
We look forward to your participation.

Cheers!!!

WAM 2023 International Team&lt;/big&gt;

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023

[2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event

[4] info@asianmonth.wiki
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joycewikiwiki@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&amp;oldid=25753309 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:४६, २४ ऑक्टोबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25782286 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]).
* The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).
* Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] 
* Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203]

'''Future changes'''
* There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]].
* The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५१, ३१ ऑक्टोबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25801989 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३ ==

[[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo Mr.svg|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|विकिपीडिया आशियाई महिना ]]''' हे विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेले एक वार्षिक अभियान आहे. हे अभियान मुख्यत्वे आशिया खंडातील देश आणि तेथील संस्कृती संबंधित विषयांवरील लेखांवर लक्ष केंद्रित करते. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतलेला आहे. आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले अमूल्य योगदान द्यावे.

प्रकल्प पृष्ठ [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३|येथे]] उपलब्ध आहे. आपण ही स्पर्धा जिंकल्यास आपण '''विकिपीडिया आशियाई दूत घोषित होऊन तुम्हाला सही केलेले प्रमाणपत्र मिळेल व एक अधिक पोस्टकार्ड मिळेल''' तसेच '''डिजीटल बार्नस्टार''' देखील प्राप्त करू शकता. अधिक माहितीसाठी प्रकल्प पृष्ठ तपासा. [[विकिपीडिया:विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३/सहभागी|येथे]] आपली नोंदणी करा आणि [https://fountain.toolforge.org/editathons/wam-mr-2023 हा दुवा] वापरून आपला लेख सादर करा.

जर तुम्हाला कोणत्या मदतीची आवश्यकता असेल तर स्थानिक आयोजक [[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे ]], [[सदस्य:Sandesh9822|संदेश हिवाळे]] किंवा [[सदस्य:Tiven2240|टायविन]]  यांना संपर्क करावा.

धन्यवाद.

:'''आयोजक विकिपीडिया आशियाई महिना २०२३'''
:&lt;small&gt;हा संदेश [[विकिपीडिया:स्वागत आणि साहाय्य चमू|विकिपीडिया मदत चमू]] करिता [[विकिपीडिया:एकगठ्ठा संदेश प्रणाली]] सुविधा वापरून [[विपी:प्रचालक|मराठी विकिपीडिया प्रचालकांमार्फत]] पाठविला गेला असण्याची संभावना आहे.&lt;/small&gt;
&lt;!-- सदस्य:संतोष गोरे@mrwiki ने https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AF:%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8B%E0%A4%B7_%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%87/test&amp;oldid=2341857 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062]

'''Problems'''
* Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).
* The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:३६, ७ नोव्हेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25838105 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Four new wikis have been created:
** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|&lt;code&gt;w:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216]
** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|&lt;code&gt;w:dga:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218]
** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|&lt;code&gt;w:bbc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320]
** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|&lt;code&gt;q:bjn:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217]

'''Problems'''
* Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695]
* Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]).

'''Future changes'''
* Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;meta.domain == &quot;canary&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२२, १४ नोव्हेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25859263 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot; ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] 
* The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711]

'''Future changes'''
* There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:२५, २१ नोव्हेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25884616 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499]
* The deployment of &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]&quot; announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:३९, २८ नोव्हेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25906379 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754]
* The &quot;{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}&quot; feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:...}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398]

'''Changes later this week'''
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* On 6 December, people who have the enabled the preference for &quot;{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot; will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]].

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/]
* Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]].

'''Events'''
* Registration &amp; Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२०, ५ डिसेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25914435 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the &quot;choosing own vs not own work&quot; step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709]

'''Problems'''
* There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the &quot;impact module&quot; and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:४२, १२ डिसेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25945501 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2023-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2023-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available.

'''Tech News'''
* The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]].

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The &quot;Move Page&quot; feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794]

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]].
* The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2023-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४८, १८ डिसेंबर २०२३ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Johan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=25959059 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-02&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W02&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W02&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:५०, ९ जानेवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26026251 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as &quot;ES2015&quot;) and ES7 (&quot;ES2016&quot;). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;requiresES6&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957]
* You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388]
* An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;jquery.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module was deprecated and replaced with the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki.cookie&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966]

'''Future changes'''
* Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४३, १६ जानेवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26074460 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!.

We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia.

This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles.   

To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps:

# Go to the tool link: &lt;nowiki&gt;https://tools.wikilovesfolklore.org/&lt;/nowiki&gt;
# Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as &quot;{{CONTENTLANG}}&quot; for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}).
# Give your campaign a name example &quot;Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})&quot;.
# Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31).
# Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section).
# Make sure to keep the checkboxes ticked for &quot;Allow users to submit articles that were not created but expanded.&quot; if you want to use the campaign for expanded articles also. 
# Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next.
# In the jury section, keep the checkboxes ticked for &quot;Allow jury members to participate in the campaign&quot; and &quot;Prevent jury members from seeing each other's votes.&quot; As per your preference.
# Under the jury search box, type the username of your jury and click on the &quot;+&quot; button to add; you can add multiple jury members.
# Click next to review and then click on save.

With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats.

Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: &lt;nowiki&gt;https://tools.wikilovesfolklore.org/&lt;/nowiki&gt;

There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below.

# '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page.
# '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard.
# '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline.
# '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage.
# '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem.
# '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability.
# '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented.

Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email.

We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024.

Thank you and Best wishes,

'''Feminism and Folklore 2024 International Team'''

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १२:२१, १८ जानेवारी २०२४ (IST)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=26088038 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available.

'''Problems'''
* A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:३४, २३ जानेवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26096197 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].&lt;!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--&gt; [https://phabricator.wikimedia.org/T302011]
* There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the &quot;Tools&quot; menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;targets&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;skins&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०१, ३० जानेवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26137870 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]].
*On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about &quot;action blocks&quot;]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199]

'''Future changes'''
* [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५२, ६ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26180971 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
*  The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation]

'''Problems'''
*There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed.  

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ११:१९, १३ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26223994 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;
== Move a configuration page ==
Can you please move [[सदस्य:CampWiz_Bot/Templates/wlf.json]] to ''सदस्य:CampWiz_Bot/wlf.json''? [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) २१:२२, १६ फेब्रुवारी २०२४ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* If you have the &quot;{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}&quot; option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984]
* There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively.
*Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]].
*The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid.
* The CSS &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; property can now be used in HTML &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;style&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:०७, १९ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26254282 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value &lt;code&gt;wgGlobalGroups&lt;/code&gt; now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;if (/globalgroupname/.test(mw.config.get(&quot;wgGlobalGroups&quot;)))&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;changetags&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024.
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५३, २७ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26294125 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Delete a page ==

Please delete the page [[सदस्य:CampWiz Bot/Templates/Article এভালুয়াতেদ/তিতলে]] [[सदस्य:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[सदस्य चर्चा:Nokib Sarkar|चर्चा]]) ०९:०९, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST)

:{{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २३:२७, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ११:२६, २९ फेब्रुवारी २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Rockpeterson@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Special:Book&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; page (as well as the associated &quot;Create a book&quot; functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437]
* [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace.  Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details.
* Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Gadget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Gadget_definition&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespaces and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;gadgets-definition-edit&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272]
* A usability improvement to the &quot;Add a citation&quot; in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
*  All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233]
* The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;?useparsoid=1&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]).
*

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:१७, ५ मार्च २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26329807 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498]
*The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315]

'''Future changes'''
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:३४, १२ मार्च २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26374013 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The notice &quot;Language links are at the top of the page&quot; that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/]
* Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746]

'''Problems'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:१०, १८ मार्च २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26410165 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२७, २६ मार्च २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26446209 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product &amp; Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product &amp; Technology OKRs|comment on the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०९:०६, २ एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26462933 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights.

Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link]

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team #WeTogether'''

[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १३:५६, ७ एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey.
* Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727]
* Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०८, ९ एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26564838 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available.

'''Problems'''
* Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the &quot;{{Int:tag-mw-reverted}}&quot; tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435]
* A new variable &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;page_last_edit_age&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769]

'''Future changes'''
* Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;abuse_filter&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;abuse_filter_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५९, १६ एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26564838 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086]
* You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. 

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:५८, २३ एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26647188 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available.

'''Recent changes'''

[[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491]
* Seven new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|&lt;code&gt;w:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|&lt;code&gt;w:kus:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|&lt;code&gt;w:igl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|&lt;code&gt;wikt:kaa:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|&lt;code&gt;s:my:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|&lt;code&gt;s:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|&lt;code&gt;s:ka:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085]
* You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501]
* Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]].

'''Problems'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mapstyle=&quot;osm&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०९:०४, ३० एप्रिल २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26689057 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
[[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the &lt;code&gt;SiteAdminHelper&lt;/code&gt;. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* When you look at the Special:Log page, the first view is labelled &quot;All public logs&quot;, but it only shows some logs. This label will now say &quot;Main public logs&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T237729]

'''Future changes'''
* A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension.
* Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]&quot;. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:१५, ६ मे २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26729363 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;__EXPECTWITHOUTSCANS__&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214]
* If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] &quot;{{int:tog-uselivepreview}}&quot;, then the template-page feature &quot;{{int:Templatesandbox-editform-legend}}&quot; will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907]
* [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;alt=&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute. This is identical in usage to the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;alt=&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137]
* The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]&quot; feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295]

'''Future changes'''
* In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; database table (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_namespace&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_title&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) are being dropped soon. Users must use two columns of the new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table instead (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_namespace&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_title&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). In your existing SQL queries:
*# Replace &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN pagelinks&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN linktarget&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;pl_&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;lt_&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;ON&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; statement
*# Below that add &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;
** See &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[phab:T222224]]&lt;/bdi&gt; for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२९, १४ मे २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26762074 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351]
* New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]]  The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:३४, २१ मे २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26786311 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.collapsible&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.multicol&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.reflist&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.coordinates&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;.topicon&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed.

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४५, २८ मे २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26832205 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Submission Deadline for Winners' Information Feminism and Folklore 2024 ==

Dear Organiser/Jury,

Thank you for your invaluable contribution to the Feminism and Folklore writing competition. As a crucial part of our jury/organising team, we kindly request that you submit the information of the winners on [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|our winners' page]]. Please ensure this is done by '''June 7th, 2024'''. Failure to meet this deadline will result in your wiki being ineligible to receive the local prize for Feminism and Folklore 2024.

If you require additional time due to a high number of articles or need assistance with the jury task, please inform us via email or the project talk page. The International Team of Feminism and Folklore will not be responsible for any missed deadlines.

Thank you for your cooperation.

Best regards,

'''The International Team of Feminism and Folklore'''
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&amp;oldid=26865458 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086]
* The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot; to &quot;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;&quot;. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|&lt;code&gt;w:dtp:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Future changes'''
* Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:०५, ४ जून २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26844397 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! ==

Dear Winner,

We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions.

As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project.

Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future.

Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative!

Warm regards,

'''The Feminism and Folklore Team'''
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&amp;oldid=26890688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw-reference-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; class, Parsoid now also adds the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;reference-text&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705]

'''Problems'''
* There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;span class=&quot;mw-cite-backlink&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] 
* On multilingual wikis that use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;translate&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:५०, ११ जून २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26893898 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751]
* The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954]
* The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370]

'''Problems'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph]
* Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]&lt;!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१९, १८ जून २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26911987 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717]
* The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515]

'''Problems'''
* You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196]

'''Changes later this week'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]
* Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:०३, २५ जून २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=26989424 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364]
* Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] 
* If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode]
* Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458]
* Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|&lt;code&gt;w:btm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] 

'''Problems'''
* Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119]

'''Future changes'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२९, २ जुलै २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27038456 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available.

'''Recent changes'''
* At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart.
* The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. 
* Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia.
* Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects.

'''Problems'''
* A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. 

'''Future changes'''
* The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]].

'''Tech News survey'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:०२, ९ जुलै २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27080357 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available.

'''Tech News survey'''
* Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available.

'''Recent changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page.
* The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]].
* Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]].
* Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. 

'''Changes later this week'''
* This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help.

'''Future changes'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895]
* Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]].
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:०१, १६ जुलै २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27124561 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:५८, २१ जुलै २०२४ (IST)
&lt;/div&gt;.
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available.

'''Feature News'''
* Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public.
* Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as &quot;Pending Changes&quot;) is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]
*  Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329]
* Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. 
* Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/]

'''Project Updates'''
*  Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language.

'''Learn more'''
* Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. 
* How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]].
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३५, २३ जुलै २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27142915 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]].

'''Bugs status'''
* Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing.
* Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week.

'''Project updates'''
* There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]].
* There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|&lt;code&gt;voy:cs:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] 

'''Learn more'''
* There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times.
* There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images.
* Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API.
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:४१, ३० जुलै २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27164109 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== साचे चढविण्याची आकार मर्यादा ==

नमस्कार टायवीन,

कृपया, [[भारताच्या टी२० क्रिकेट खेळाडूंची यादी]] हे पान पहा. मी हे पान इंग्रजी पानावरुन भाषांतरित केले आहे. ह्या पानावर [[:वर्ग:अशी पाने ज्यांच्यावर साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे|साचे चढविण्याची आकार मर्यादा संपलेली आहे]]. त्यामुळे नोंदी आणि संदर्भयादी दिसत नाही. तसेच यानंतर सुद्धा अजून साचे वापरले जाण्याची शक्यता आहे. 

यावर काही उपाय सुचवू शकता का?

[[सदस्य:Nitin.kunjir|नितीन कुंजीर]] ([[सदस्य चर्चा:Nitin.kunjir|चर्चा]]) १९:२९, ४ ऑगस्ट २०२४ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. These will reduce the need for &lt;code&gt;Template:Dir&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;Template:BCP47&lt;/code&gt; on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the &quot;what links here&quot; database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623]
* Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces.
* The tracking category &quot;Pages using Timeline&quot; has been renamed to &quot;Pages using the EasyTimeline extension&quot; [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&amp;namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match.

'''Project updates'''
* Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]].

'''Learn more'''
* There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]].
* The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available.
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more.
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available.
* The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:१४, ६ ऑगस्ट २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27233905 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110]
* [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses.

'''Project updates'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26.
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|&lt;code&gt;w:bdr:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५२, १३ ऑगस्ट २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27253654 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]].
* Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&amp;namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&amp;namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&amp;namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&amp;namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&amp;namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&amp;namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;categories&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt; property of &lt;code&gt;&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]&lt;/bdi&gt;&lt;/code&gt;. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372]

'''Bugs status'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with &lt;code&gt;Talk:WP:&lt;/code&gt; so that their titles start with &lt;code&gt;Wikipedia talk:&lt;/code&gt;), but it may have failed for some pages, and moved them to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[Special:PrefixIndex/T195546/]]&lt;/bdi&gt; instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]].
* Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Project updates'''
* The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee.

'''Learn more'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers.
* The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:२४, २० ऑगस्ट २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27307284 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]].
* Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as &quot;Pending Changes&quot;) may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]

'''Bugs status'''
* Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Project updates'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization.
* Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013.

'''Learn more'''
* If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]].
* To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out:
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project.
** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:०४, २७ ऑगस्ट २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27341211 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]].
* Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as &quot;Pending Changes&quot;) may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156]

'''Bugs status'''
* Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Project updates'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization.
* Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013.

'''Learn more'''
* If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]].
* To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out:
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project.
** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:०६, २७ ऑगस्ट २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27341211 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts.

'''Feature news'''
* Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633]
* Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].
* Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243]
* Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]].

'''Project updates'''
* A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded.

'''Learn more'''
* To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out:
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project.
** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:३८, ३ सप्टेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27390268 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available.

'''Feature news'''
* Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;entity:getSitelink()&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw.wikibase.getSitelink(qid)&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356]

'''Project updates'''
*  Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962]
* Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS:&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mos&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२३, १० सप्टेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27424457 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available.

'''Improvements and Maintenance'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]].
* The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag &quot;Edit Check (references) activated&quot; was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692]
* It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].
* Any pages or tools that still use the very old CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mw-message-box&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&amp;regex=1&amp;namespaces=&amp;title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;cdx-message&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&amp;diff=prev&amp;oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499]

'''Technical project updates'''
* Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962]

'''Tech in depth'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: 
** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task.
** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३३, १७ सप्टेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27460876 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers.

'''Updates for editors'''
[[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]]
* Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]&quot;. Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]].
* The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{…}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166]
* Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223]
* View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: 
** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too.
** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content.

'''In depth'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the &quot;[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]&quot; and &quot;[https://query-main.wikidata.org main]&quot; subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०७, २४ सप्टेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27493779 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month.
* Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding &lt;code dir=ltr&gt;?veaction=editsource&lt;/code&gt; to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796]
* For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the &quot;donate&quot; link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to &quot;Create an account&quot;. This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585]
* The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]].
* View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis.

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/]

'''Meetings and events'''
* October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa
* November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:५१, १ ऑक्टोबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27530062 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new &quot;Revert Risk&quot; machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934]

'''Updates for editors'''
* Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422]
* View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* It is now possible for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;syntaxhighlight&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; code blocks to offer readers a &quot;Copy&quot; button if the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;copy=1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932]
* Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]].
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]].
* Five new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|&lt;code&gt;w:kge:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|&lt;code&gt;m:mos:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|&lt;code&gt;wikt:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|&lt;code&gt;q:gor:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088]
** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|&lt;code&gt;n:shn:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१३, ८ ऑक्टोबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27557422 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722]
* WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''hastemplate''&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''incategory''&lt;/bdi&gt; keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29]
* View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles.

'''Updates for technical contributors'''
* Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the &quot;search engine&quot; option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool]
* [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;bdi&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975]

'''In depth'''
* The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more.
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:५२, १५ ऑक्टोबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27597254 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Dear 2022 &amp; 2023 WAM Organizers,

Greetings from Wikipedia Asian Month User Group!

The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the &quot;[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]&quot; page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! 
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]]

[[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]]


&lt;small&gt;You received this message because you was an organizer in the previous campaigns.
- [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Betty2407@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&amp;oldid=27632678 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the &quot;Donate&quot; button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years.
[[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]]

'''Updates for editors'''
* Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]].
* Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]].
* View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556]
* It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}&lt;/code&gt; parser function. For example, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{#timef:now|date|en}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will show as &quot;&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#timef:now|date|en}}&lt;/bdi&gt;&quot;. Previously, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{#time:…}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#timef&lt;/code&gt; (or &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#timefl&lt;/code&gt; for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{USERLANGUAGE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead of using &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{int:lang}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects.
* The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of.
* The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content.

'''Meetings and events'''
* 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel.
* 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२३, २२ ऑक्टोबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27634672 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklores  2024 Organizers Feedback ==

Dear Organizer,
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]]

We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success.

To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). 

Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives.

Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6  survey]. 

By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement.

The survey covers:
#Community engagement and participation
#Challenges and successes
#Partnership

Thank you again for your tireless efforts in promoting  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore].

Best regards,&lt;br&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia].
* View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set &lt;code&gt;emitTransitionOnStep&lt;/code&gt; to &lt;code&gt;true&lt;/code&gt; to fix an old bug. They can use the new flag &lt;code&gt;allowAutomaticBack&lt;/code&gt; to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528]
*  Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the &quot;Nuke&quot; tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२६, २९ ऑक्टोबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27668811 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949]
* Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help.
* The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446]
* View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page.

'''Updates for technical contributors'''
* XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/]

'''In depth'''
* Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance.
*  The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available.  It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२०, ५ नोव्हेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27693917 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! ==

Dear Feminism and Folklore Organizers,

We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st.

For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit

Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline

We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out:  '''support@wikilovesfolkore.org'''

Kind regards, &lt;br&gt;
On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. &lt;br&gt;
[[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463]
* View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] 

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]&lt;/code&gt;, the logic of Wikibase function &lt;code&gt;getAllStatements&lt;/code&gt; changed to behave like &lt;code&gt;getBestStatements&lt;/code&gt;. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]].

'''In depth'''
* Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488]

'''Meetings and events'''
* 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] &amp; [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons.
'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३८, १२ नोव्हेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27732268 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057]
* View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676]

'''Updates for technical contributors'''
* On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380]

'''In depth'''
* There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis.

'''Meetings and events'''
* Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas.
* Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''.
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:३१, १९ नोव्हेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27806858 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]].
* The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;B&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for bold and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;I&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928]
* Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;bswiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;elwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;euwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;fiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiquote&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikiversity&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwikivoyage&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;idwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;lvwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;plwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;ptwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;urwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;viwikisource&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwikisource&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. 
* View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to &quot;protected&quot; [[phab:T377765|if it includes a protected variable]].

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;Ctrl&lt;/code&gt;+&lt;code&gt;,&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and un-selecting &quot;&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Live Autocompletion&lt;/bdi&gt;&quot;.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069]

'''Meetings and events'''
* A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:१२, २६ नोव्हेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27847039 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Two new parser functions were added this week. The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;MOS:&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the &lt;code&gt;mos&lt;/code&gt; language code prefix of Mooré Wikipedia]].
* Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/]
* Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: &lt;bdi&gt;arwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;cawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;frwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;mediawikiwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;orwiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wawiktionary&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;wikidatawiki&lt;/bdi&gt;{{int:comma-separator/en}}&lt;bdi&gt;zhwiki&lt;/bdi&gt;. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910]
* This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the &quot;Download as PDF&quot; system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438]

'''Updates for technical contributors'''
* In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:५३, ३ डिसेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27873992 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia ==

Dear Recipient,&lt;br&gt;
We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled &lt;b&gt;&quot;Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,&quot;&lt;/b&gt; will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships.

===Workshop Objectives===
* &lt;b&gt;Introduction to Partnerships: &lt;/b&gt;Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement.
* &lt;b&gt;Strategies for Collaboration: &lt;/b&gt;Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships.
* &lt;b&gt;Case Studies:&lt;/b&gt; Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community.
* &lt;b&gt;Interactive Discussions: &lt;/b&gt;Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy.

===Workshop Details===
📅 Date: 7th December 2024&lt;br&gt;
⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])&lt;br&gt;
📍 Venue: Zoom Meeting

===How to Join:===
Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia &lt;br&gt;
Meeting ID: 860 4444 3016 &lt;br&gt;
Passcode: 834088

We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts.

Thank you,

Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;#wikimedia-techdocs&lt;/bdi&gt; IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted.
* The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details.
* Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the &quot;[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=specialcx&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=collections&amp;active-list=suggestions&amp;from=es&amp;to=en All collection]&quot; category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;page-collection&gt; &lt;/page-collection&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion.
* The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365]
* The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, &lt;code dir=ltr&gt;archiveUrl&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;archiveDate&lt;/code&gt;, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&amp;diff=1261320172&amp;oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&amp;q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&amp;regex=1&amp;title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|&lt;code&gt;voy:id:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726]
* Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662]
* [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system.
* The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]].
* There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:४६, १० डिसेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27919424 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2024-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]].

'''Updates for editors'''
* Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history.
* Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles.
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information.
* The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped.

'''Updates for technical contributors'''
* There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2024-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:५५, १७ डिसेंबर २०२४ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=27942374 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country ==

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]]

Dear Team,
My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign.

Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons.

As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet.

* Please find the project page for this year’s edition at:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025
* To sign up and organize the event in your country, visit:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize

If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know.

In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia.

We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested.

* You can find the Feminism and Folklore project page here:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

* The page to sign up is:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page

For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know.

We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons.

Sincerely,

The Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign.

We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture.

=== Why Host the Competition? ===
* Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture.
* Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics.
* Raise awareness: Increase global understanding of these important issues.

=== Exciting Prizes Await! ===
We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes:

**International Recognition:**
* 1st Prize: $300 USD
* 2nd Prize: $200 USD
* 3rd Prize: $100 USD
* Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each

**Local Recognition (Details Coming Soon!):**
Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements!  
All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency.

=== Ready to Get Involved? ===
Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025]  
Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page]

=== Collaboration is Key! ===
Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region.

=== Let's Collaborate! ===
For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further.  
Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content!

Thank you,  
**Wiki Loves Folklore International Team**

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- सदस्य:Biplab Anand@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline.

'''Updates for editors'''
* On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the &lt;code dir=ltr&gt;inproject:&lt;/code&gt; keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|&lt;code&gt;w:tig:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise.
* Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. 
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its &lt;code&gt;sub&lt;/code&gt; field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139]
* Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt; until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027]

'''Meetings and events'''
* The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:१२, १४ जानेवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28048614 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846]
* On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as &quot;manually patrolled&quot; instead of &quot;autopatrolled&quot;, which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's &quot;Insert link&quot; feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912]
* The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०७:०७, २१ जानेवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28129769 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year.

'''Updates for editors'''
* iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content.
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145]
* Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''

* For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;mediawiki_user_history&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; dump, the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; field will be renamed to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;is_anonymous&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:४५, २८ जानेवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28149374 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use the &quot;Special characters&quot; editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722]
* Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements.
* Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki.
** (1) Administrators should update the local versions of the page &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Citoid-template-type-map.json&lt;/code&gt; to include entries for &lt;code dir=ltr&gt;preprint&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;standard&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;dataset&lt;/code&gt;; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1189164774&amp;oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&amp;diff=1270832208&amp;oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset'].
** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270829051&amp;oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&amp;diff=1270831369&amp;oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are &lt;code dir=ltr&gt;archiveID&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;identifier&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repository&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;organization&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;repositoryLocation&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;committee&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;versionNumber&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|&lt;code&gt;w:knc:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३९, ४ फेब्रुवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28203495 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''

* The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February.

'''Updates for editors'''
* The &quot;Special pages&quot; portlet link will be moved from the &quot;Toolbox&quot; into the &quot;Navigation&quot; section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211]
* As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (&lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr&gt;[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]&lt;/code&gt;). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a &quot;default for all languages&quot;]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511]
* The function &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;getDescription&lt;/code&gt; was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660]
* As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/related&lt;/code&gt; endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;morelike&lt;/code&gt;&quot; action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/]

'''In depth'''

* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the &quot;Contribute&quot; menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. 
* The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४२, ११ फेब्रुवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28231022 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Communities using growth tools can now showcase one event on the &lt;code&gt;{{#special:Homepage}}&lt;/code&gt; for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at &lt;code&gt;{{#special:CommunityConfiguration}}&lt;/code&gt;. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]].

'''Updates for editors'''
[[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]]
* Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102]
* You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324]
* When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like &quot;1.23&quot; or localized alphabetic markers like &quot;a b c&quot; in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed.  As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like &quot;1.23&quot; once the alphabetic markers are all used.
* The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements.
* A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488]
* Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193]

'''Updates for technical contributors'''
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640]
* Developers of tools that run on-wiki should note that &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; is deprecated. Tools requiring &lt;code dir=ltr&gt;mw.Uri&lt;/code&gt; must explicitly declare &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.Uri&lt;/code&gt; as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native &lt;code dir=ltr&gt;URL&lt;/code&gt; API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:४७, १८ फेब्रुवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28275610 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348]
* The &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://wikibooks.org wikibooks.org]&lt;/bdi&gt;, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|&lt;code&gt;wikt:sat:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289]

'''Meetings and events'''
* The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&amp;A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:१२, २५ फेब्रुवारी २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28296129 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers &amp; Jury ==

Hello Community Organizers and Jury,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

# First Prize: $25 USD

# Second Prize: $20 USD

# Best Jury Article: $15 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''.

Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles.

Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.

We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;March 5, 2025&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form]


Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.

We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]]

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Stella and Tiven

Wiki loves folklore international team


[[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&amp;oldid=28309519 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers &amp; Jury ==

Hello Community Organizers and Jury,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

# First Prize: $25 USD

# Second Prize: $20 USD

# Best Jury Article: $15 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''.

Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles.

Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.

We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;March 5, 2025&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form]


Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.

We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]]

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Stella and Tiven

Wiki loves folklore international team


[[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC)
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&amp;oldid=28309519 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The &quot;{{int:Minerva-page-actions-editfull}}&quot; link is accessible from the &quot;{{int:minerva-page-actions-overflow}}&quot; menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180]
* Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching &quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw-ref&lt;/code&gt;&quot; from their local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Common.css]]&lt;/bdi&gt;. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&amp;regex=1&amp;namespaces=8&amp;title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&amp;oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[1]&lt;/code&gt;&quot;) are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks (&quot;&lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;mw:referencedBy&lt;/code&gt;&quot;) should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you.
* When editors embed a file (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:MediaWiki.png]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{:File:MediaWiki.png}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109]
* When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010]
* When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797]
* The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline.
* Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|&lt;code&gt;w:syl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०८:०१, ४ मार्च २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28334563 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844]
* The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline &amp; Limited Internet Use|Join the discussion]] or email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;aramadan@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;!
* All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors.
* An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:४०, ११ मार्च २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28372257 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},
{{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}}

Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long!

== Event Details ==
* '''📅 Date''': Today (15 March 2025)
* '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone])
* '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link]
* '''🔗 Session''': [[Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]]
* '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266
* '''🔑 Passcode''': FNF@2025

== Participation ==
Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!''

'''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there!

Best regards,&lt;br&gt;
'''Joris Quarshie'''&lt;br&gt;
[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; text-align:center;&quot;&gt;
Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC].

'''Updates for editors'''

* The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=ig&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based &amp; Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as &quot;Collections&quot;, from wiki-projects and campaigns.
* On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard.
* The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]].
* Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131]
* The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation.
* The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१८, १८ मार्च २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28412594 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag).
* Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;#campaigns-product-team&lt;/bdi&gt; tag). Participants of past events can cancel their registration at any time.
* Administrators at wikis that have a customized &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Sidebar]]&lt;/bdi&gt; should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;* specialpages-url|specialpages&lt;/code&gt;. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927]
* The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]].
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;mw.Api&lt;/code&gt; JavaScript library, can now identify the tool using it with the &lt;code dir=ltr&gt;userAgent&lt;/code&gt; parameter: &lt;code dir=ltr&gt;var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );&lt;/code&gt;. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:१३, २५ मार्च २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28443127 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]&lt;/bdi&gt; - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable.

'''Meetings and events'''
* [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३५, १ एप्रिल २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28473566 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;font-size&lt;/code&gt;, &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;line-height&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;size-icon&lt;/code&gt;.
* The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२३, ८ एप्रिल २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28507470 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914]
* File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914]

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for.
* To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662]
* &quot;Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?&quot; This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies.
* On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;. After this date, scholarly articles will be available through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]&lt;/bdi&gt;, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]&lt;/bdi&gt; endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]].
* The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:५५, १५ एप्रिल २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28540654 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16]
* A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Following its publication on HuggingFace, the &quot;Structured Contents&quot; dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''Meetings and events'''
* The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect &quot;peacock&quot; or &quot;overly-promotional&quot; or &quot;non-neutral&quot; language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:३१, २२ एप्रिल २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28578245 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]].
* Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks&lt;/code&gt;, &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_ipindex&lt;/code&gt;, and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;ipblocks_compat&lt;/code&gt; are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]&lt;/code&gt; new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=es&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events.

'''Meetings and events'''
* The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on &quot;Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects&quot;. You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०२, २९ एप्रिल २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28585685 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product &amp; Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May.

'''Updates for editors'''
* For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released:
** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities.
** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who use the &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the &lt;code dir=ltr&gt;Intl&lt;/code&gt; library or the new &lt;code dir=ltr&gt;mediawiki.DateFormatter&lt;/code&gt; library. The &lt;code dir=ltr&gt;moment&lt;/code&gt; library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]].
* Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (&lt;code dir=ltr style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;wbt_*&lt;/code&gt;) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४५, ६ मे २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28665011 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|&quot;Get shortened URL&quot;]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]].
* Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]].
* The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|&lt;code&gt;w:nup:&lt;/code&gt;]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references.
* The &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;/page/data-parsoid&lt;/code&gt; REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6.

'''Meetings and events'''
* The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]].
* The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:०८, १३ मे २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28714188 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test.

'''Updates for editors'''

* From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]].
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]]  [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]].
* [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template.
* Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751]

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121]
* The &lt;code dir=ltr&gt;mw.title&lt;/code&gt; object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named &lt;code dir=ltr&gt;isDisambiguationPage&lt;/code&gt;. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441]
* [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with &lt;code dir=ltr&gt;mw.loader.load&lt;/code&gt;. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;gitlab.wikimedia.org&lt;/bdi&gt; without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:४३, २० मे २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28724712 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

'''Updates for editors'''
* Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new &lt;code&gt;+&lt;/code&gt; toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June.
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]&lt;/code&gt; parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019]
* This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future.
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The previously deprecated &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]&lt;/code&gt; views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]&lt;/code&gt; views instead.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:३५, २७ मे २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28788673 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]].

'''Updates for editors'''
* It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the &lt;code dir=ltr&gt;_default&lt;/code&gt; key in the local &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]&lt;/bdi&gt; page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting the week of June 2, bots logging in using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;action=clientlogin&lt;/code&gt; will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using &lt;code dir=ltr&gt;action=login&lt;/code&gt; without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205]
* From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;async&lt;/code&gt;/&lt;code&gt;await&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:२५, ३ जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28819186 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716]
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] (&quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121]
* Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492]
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]].
* Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named &lt;code dir=ltr&gt;pageImage&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;pageAssessments&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:४७, १० जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28846858 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०९, १७ जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled:

🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders&lt;br&gt;
🗓 Friday, June 20, 2025&lt;br&gt;
⏰ 4:00 PM UTC&lt;br&gt;
🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]&lt;br&gt;
👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)&lt;br&gt;

Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms!

🔗 Event Page &amp; Details:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders

This session includes:&lt;br&gt;
✔️ A keynote presentation&lt;br&gt;
✔️ Story-sharing interactive segment&lt;br&gt;
✔️ Q&amp;A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia&lt;br&gt;

We hope to see you there!

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Joris Darlington Quarshie@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५१, २४ जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 - International prize winners ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]

🎉 Congratulations! 🎉

We’re absolutely thrilled to announce that you are one amongst the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Results|grand champion]] of the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition, winning the coveted International prize! Your outstanding achievement deserves a standing ovation and endless celebration! 🌟

Your passion, dedication, and incredible effort in bringing local folk culture and the voices of women to life on Wikipedia have truly blown us away. You’ve made a remarkable impact, and we couldn’t be more grateful for your contribution.

Now, to make sure you receive your well-deserved prize (and make it extra special for you!), please fill out the preferences form before July 10, 2025. This will help us customize your prize and ensure it’s a perfect fit. 👉 [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCYwsIY3kTLyDRcIKxSfxJbz2eunqJUrukvc0uuwX6LU-WKA/viewform?usp=dialog Click here to fill out the form!]

If you have any questions or need help with anything at all, don’t hesitate to reach out! You can contact us via the talkpage or email — we’re always here for you and happy to help.

Once again, a huge congratulations on this incredible victory! We’re so proud to celebrate you and can’t wait to hear from you soon.

✨ Best wishes and endless cheers! ✨

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28920195 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:११, १ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१२, १ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३६, ८ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:४०, १५ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१३, २२ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:५७, २९ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०९:११, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:००, १२ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:०९, १९ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४३, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.

'''Meetings and events'''
* Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:
** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२१, २ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:४५, ९ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:३८, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:२६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२४, ३० सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:५४, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३०, १४ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०७, २१ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०२, २८ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०५, ४ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०६, ४ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:०८, ११ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:५७, १७ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:२७, २४ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२८, २ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:१६, ८ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven.

We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year:

#Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]])
#Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign.
#Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]'''

The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before.

'''Special Prize for 2026:'''

Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign.

We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon.

If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested.

If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email.

Looking forward to collaborating again,

'''Wiki Loves Folklore International Team'''

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २३:४८, १२ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29792058 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३३, १६ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:१५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०४, १३ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026

Dear {{BASEPAGENAME}},

We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women.

;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
*For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
* Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]])

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:०१, १८ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=29949330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

&lt;div style=&quot;border:4px maroon ridge; padding:4px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Hello {{BASEPAGENAME}},

We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia.

We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community.

;Why Organize?
The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history.

;We have made it easy for you
You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you:
* '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture.
* '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points.

;Want to talk to us first?
If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&amp;A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]''

;Ready to start?
Please check the project page to see how simple it is to register.

'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]'''

Thank you for your time and hard work!

'''The Feminism and Folklore 2026 Team'''

----
&lt;small&gt;You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:१९, १८ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&amp;oldid=29949530 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:००, २० जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:४८, २७ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:१४, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६ ==

[[File:FNF 2026 Mr logo.png|right|400px|frameless]]
प्रिय विकिसदस्य,

'''[[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]]''' ही विकीमेडियन्स द्वारा स्थापन केलेली एक वार्षिक स्पर्धा आहे. [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|विकी लव्हस फॉल्कलोर]]ची थीम लिंगभेद कमी करणे आणि लोकांवर लक्ष केंद्रित करणे यावर आधारित आहे. अनेक आशियाई व भारतीय विकिपीडिया समुदायांनी यात भाग घेतला आहे आणि आमची अशी इच्छा आहे की आपण मराठी विकिपीडियावर आपले योगदान द्यावे. योगदानाचा मुख्य हेतू लिंग अंतर कमी करण्यात थेट प्रभाव पाडेल.

ही स्पर्धा १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सुरू होऊन ३१ मार्च २०२६ रोजी समाप्त होईल. स्पर्धेतील विजेत्याला तयार केलेल्या पृष्ठांच्या संख्येच्या आधारे घोषित केले जाईल.

पहिले स्थानिक बक्षीस - २५ अमेरिकन डॉलर्स, दुसरे स्थानिक बक्षीस - २० अमेरिकन डॉलर्स, तर सर्वोत्कृष्ट निर्णायक लेखासाठी - १५ अमेरिकन डॉलर्स दिले जातील. सहभाग किंवा योगदान करताना येणाऱ्या कोणत्याही समस्यांबाबत अथवा कोणत्याही मदतीसाठी ज्युरी सदस्यांच्या ([[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] किंवा [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]) चर्चा पानावर संदेश लिहा.

कृपया [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६]] या पृष्ठावरील सर्व सूचना आणि नियम वाचा. तसेच [[विकिपीडिया:स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी|स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६/नोंदणी]] या पानावर आपली नाव नोंदणी करून स्पर्धेत सहभागी व्हावे. तसेच [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/224/submission/new हा दुवा] वापरून तुम्ही तयार केलेला लेख सादर करावा.

:धन्यवाद.
:[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] आणि [[सदस्य: संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
:आयोजक
:'''स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य २०२६'''
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:४२, ५ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2026&amp;oldid=30030409 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०१, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १०:४७, १६ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:४७, १७ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३४, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:२२, २ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२३, १० मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०६, १७ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:२१, २३ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== [[चिखली ते सैलानी]] ==

Hello, Sir,

I hope you are doing well. Actually I want to draw your attention towards cross-wiki abuse, regarding the article, [[चिखली ते सैलानी]], one of the editor of English Wikipedia, User:AltamashNgp is trying to spam Sailani Baba, the subject of the article accross multiple wikis. Since the draft is declined several times on English Wikipedia here &lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Baba_Sailani&lt;/nowiki&gt; and see deletion log too for the mainspace article creation too with different name change. sI am requesting you to  quick delete here it to due to its spam nature as part of long term cross Wikipedia abuse. Thanks. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-19042-99|&amp;#126;2026-19042-99]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-19042-99|talk]]) ०७:०१, २७ मार्च २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:~2026-19042-99|~2026-19042-99]] {{done}} [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०७:५७, २७ मार्च २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] Thanks for your kind co-operation, Respected, Sir. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-18946-71|&amp;#126;2026-18946-71]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-18946-71|talk]]) ०८:१६, २७ मार्च २०२६ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५६, ३१ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४९, ६ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. 

Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

[[User:Tiven2240|Tiven2240]]

on behalf of Feminism and Folklore International Team 

&lt;nowiki&gt;#WeTogether&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:२७, ११ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30391231 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:४९, १३ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:३१, २० एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== मसुदा:गजानन पाटील - अभिप्राय विनंती ==

नमस्कार 
मी Gajanan patil sangli या खात्याचा वापरकर्ता आहे. अभय नातू सरांच्या २७ एप्रिल २०२६ रोजी ६:१६ AM च्या सूचनेनुसार [[मसुदा:गजानन पाटील]] येथे संदर्भांसह भर घातली आहे.

सरांनी आपले नाव सुचवले आहे म्हणून आपल्याकडून मसुद्यावर अभिप्राय आणि मार्गदर्शनाची विनंती करत आहे.

कृपया मसुदा तपासून आपले मत कळवावे. लेख प्रकाशित करण्यास योग्य आहे का ते सुचवावे ही नम्र विनंती.

धन्यवाद.
- गजानन पाटील सांगली. [[सदस्य:गजानन पाटील सांगली|गजानन पाटील सांगली]] ([[सदस्य चर्चा:गजानन पाटील सांगली|चर्चा]]) १४:३६, २७ एप्रिल २०२६ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:३६, २७ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:१४, ५ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५१, १२ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:५२, १९ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:२२, २६ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:३९, २ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 ==

Dear Feminism and Folklore organiser, 

This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''.

Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026.

Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign.

Best regards,

'''Feminism and Folklore International Organizing Team'''

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) ०७:३९, ३ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30627457 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Congratulations to the Top Global Winners of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to announce and congratulate the '''Top Global Winners of Feminism and Folklore 2026'''.

Your contributions have played a significant role in documenting and improving content related to women, gender, culture, oral traditions, and folklore across Wikimedia projects. Through your dedication and commitment, you have helped expand free knowledge and improve the representation of diverse cultural narratives from around the world.

=== Appreciation Form ===

As a token of appreciation, all Top Global Winners are requested to complete the following form on or before '''22 June 2026'''.

'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdSdw0KMLg-1WLcD9E2TKqd_jlON8udTj4suyy6s5fPJ9DqYA/viewform?usp=dialog here]'''

; Deadline
: 22 June 2026

Please ensure that the submitted information is accurate and complete to facilitate the appreciation process.

=== Thank you ===

We extend our sincere gratitude for your outstanding contributions to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts continue to strengthen the Wikimedia movement's mission of sharing free and inclusive knowledge with the world.

Congratulations once again on your achievement, and thank you for being a valued part of the global Feminism and Folklore community.

— ''Feminism and Folklore International Organizing Team''
&lt;/div&gt;

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २१:२४, ७ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30649262 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''.

Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages.

Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign.

=== Appreciation Form ===

As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''.

'''Form link''' - 
[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here]

; Deadline
: 22 June 2026

Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process.

=== Thank you ===

We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world.

Congratulations once again on your achievement.

—''Feminism and Folklore International Organizing Team''
&lt;/div&gt;
--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २२:५५, ७ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30649454 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:००, ९ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:१९, १५ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.

As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.

'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.

'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please submit your response by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!

Regards,

'''Feminism and Folklore Team'''

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) १७:३५, १८ जून २०२६ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704175 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects.

As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions.

As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world.

'''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns!

Best regards,

Feminism and Folklore international Team.

--[[सदस्य:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[सदस्य चर्चा:MediaWiki message delivery|चर्चा]]) २०:०१, १८ जून २०२६ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Tiven2240@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704478 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १८:३५, २३ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १७:१८, २९ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १९:२७, ६ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४२, १३ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ११:१७, २१ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२०, २८ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:१७, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;</text>
      <sha1>rb3u98mdwbyjgillsue3hlwwkgfnx61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ह्यू जॅकमॅन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207981</id>
    <revision>
      <id>2698878</id>
      <parentid>2672689</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T19:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निवडक नाटके */</comment>
      <origin>2698878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23066" sha1="9rdxrbtuubjr2v2896p0nf7bnnne6ip" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = ह्यू जॅकमॅन
| चित्र = World Premiere Logan Berlinale 2017.jpg
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = &lt;small&gt;२०१७ बर्लिन फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये लोगन चित्रपटाच्या जागतिक प्रीमिअरच्या वेळी ह्यू जॅकमॅन&lt;/small&gt; 
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = ह्यू मायकल जॅकमॅन
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|df=yes|1968|10|12}}
| जन्म_स्थान = [[सिडनी]], [[न्यू साउथ वेल्स]], [[ऑस्ट्रेलिया]]
| शिक्षण = [[वेस्टर्न ऑस्ट्रेलियन ॲकॅडमी ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्&amp;zwnj;स]]&lt;br /&gt;[[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी, सिडनी]] (बी.ए.)
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = {{hlist|अभिनेता|गायक|निर्माता}}
| कारकीर्द_काळ = १९९४ - आता
| जोडीदार = डेबोरा ली फर्नेस (१९९६ - आता)
| अपत्ये = २
}}
'''ह्यू मायकेल जॅकमॅन''' (जन्म [[ऑक्टोबर १२|१२ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९६८|१९६८]]) एक ऑस्ट्रेलियन [[अभिनेता]], [[गायक]] आणि निर्माता आहेत. त्यांनी मोठ्या सिनेमांमधील भूमिकांसाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता प्राप्त केली आहे. त्यांना ॲक्शन/सुपरहीरो, ऐतिहासिक आणि रोमँटिक भूमिकांसाठी ओळखले जाते. विशेषतः एक्स-मेन चित्रपट मालिकांमधील [[वोल्व्हरीन]] हे पात्र दीर्घकाळ साकारण्यासाठी ते जगभर ओळखले जातात. त्याचबरोबर ''[[केट अँड लिओपोल्ड]]'' (२००१), ''[[व्हॅन हेल्सिंग]]'' (२००४), ''[[द प्रेस्टिज]]'' (२००६) आणि ''[[ऑस्ट्रेलिया (चित्रपट)|ऑस्ट्रेलिया]]'' (२००८) या चित्रपटातील प्रमुख भूमिकांसाठी ते प्रसिद्ध आहेत.

{{विस्तार}}

== निवडक चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; border-collapse: collapse;&quot;
|-
! चित्रपट !! वर्ष !! सहकलाकार !! पुरस्कार आणि श्रेणी !! वैशिष्ट्य
|-
| [[पेपरबॅक हिरो]] || १९९९ || [[क्लॉडिया कॅर्वन]], [[ब्रुस स्पेन्स]] || -- || पहिला मुख्य भूमिकेतील चित्रपट
|-
| [[एक्स-मेन (चित्रपट)|एक्स-मेन]] || २००० || [[पॅट्रिक स्ट्युअर्ट]], [[इयान मॅककेलन]] || [[सॅटर्न पुरस्कार]]: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.saturnawards.org/ |title=Past Saturn Awards Winners |publisher=Saturn Awards |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || व्यावसायिक यश आणि जागतिक ओळख
|-
| [[केट अँड लिओपोल्ड]] || २००१ || [[मेग रायन]], [[लीव श्रीबर]] || [[गोल्डन ग्लोब पुरस्कार|गोल्डन ग्लोब]] नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.goldenglobes.com/person/hugh-jackman |title=Hugh Jackman Golden Globes History |publisher=Golden Globes |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || व्यावसायिक यश
|-
| [[एक्स २]] || २००३ || [[हॅले बेरी]], [[फॅमके जानसेन]] || -- || प्रचंड व्यावसायिक यश
|-
| [[व्हॅन हेलसिंग (चित्रपट)|व्हॅन हेलसिंग]] || २००४ || [[केट बेकिनसेल]], [[रिचर्ड रॉक्सबर्ग]] || -- || व्यावसायिक यश
|-
| [[द फाउंटन]] || २००६ || [[रेचेल वाइझ]], [[एलन बर्स्टिन]] || सॅटेलाइट पुरस्कार नामांकन || समीक्षकांकडून गौरवलेला चित्रपट
|-
| [[द प्रेस्टिज (चित्रपट)|द प्रेस्टिज]] || २००६ || [[क्रिस्चियन बेल]], [[स्कार्लेट जोहानसन]] || -- || व्यावसायिक आणि टीकात्मक यश
|-
| [[ऑस्ट्रेलिया (२००८ चित्रपट)|ऑस्ट्रेलिया]] || २००८ || [[निकोल किडमन]] || सॅटेलाइट पुरस्कार नामांकन || ऐतिहासिक चित्रपट
|-
| [[एक्स-मेन ओरिजिन्स: वूल्व्हरिन]] || २००९ || [[लीव श्रीबर]], [[रायन रेनॉल्ड्स]] || पीपल्स चॉईस पुरस्कार: आवडता अ‍ॅक्शन स्टार || व्यावसायिक यश
|-
| [[रिअल स्टील]] || २०११ || [[डकोटा गोयो]], [[इव्हँजेलिन लिली]] || -- || व्यावसायिक यश
|- style=&quot;background-color: #f0fff0;&quot;
| [[ले मिझरेबल्स (२०१२ चित्रपट)|ले मिझरेबल्स]] || २०१२ || [[रसेल क्रो]], [[अॅन हॅथवे]] || गोल्डन ग्लोब: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; [[ऑस्कर पुरस्कार|ऑस्कर]] नामांकन &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2013 |title=85th Academy Awards Winners and Nominees |publisher=Oscars.org |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || मोठा पुरस्कार विजेता चित्रपट
|-
| [[प्रिझमर्स]] || २०१३ || [[जेक गिलेनहाल]], [[व्हायोला डेव्हिस]] || -- || टीकात्मक यश
|-
| [[द ग्रेटेस्ट शोमन]] || २०१७ || [[झॅक एफ्रॉन]], [[मिशेल विल्यम्स]] || गोल्डन ग्लोब नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || प्रचंड व्यावसायिक यश
|-
| [[लोगन (चित्रपट)|लोगन]] || २०१७ || [[पॅट्रिक स्टीवर्ट]], [[डॅफने कीन]] || एम्पायर पुरस्कार: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || सुपरहिरो चित्रपटांमधील मैलाचा दगड
|-
| [[डेडपूल अँड वूल्व्हरिन]] || २०२४ || [[रायन रेनॉल्ड्स]], [[एम्मा कॉरिन]] || -- || सर्वात अलीकडील जागतिक यश
|}

== निवडक नाटके ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; border-collapse: collapse;&quot;
|-
! नाटक !! वर्ष !! सहकलाकार !! पुरस्कार आणि श्रेणी !! वैशिष्ट्य
|-
| [[ब्युटी अँड द बीस्ट (म्युझिकल)|ब्युटी अँड द बीस्ट]] || १९९५ || [[बर्ट न्यूटन]], [[पेनी कूक]] || मो पुरस्कार नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || व्यावसायिक रंगमंचावरील पदार्पण (गॅस्टनची भूमिका)
|-
| [[सनसेट बुलेवर्ड (म्युझिकल)|सनसेट बुलेवर्ड]] || १९९६ || [[डेब्रा बायरन]] || मो पुरस्कार: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || ऑस्ट्रेलियातील व्यावसायिक यश
|-
| [[ओक्लाहोमा!]] || १९९८ || [[जोसेफिना गॅब्रिएल]] || [[लॉरेन्स ऑलिव्हिए पुरस्कार]] नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://officiallondontheatre.com/olivier-awards/ |title=Olivier Winners 1999 |publisher=Official London Theatre |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || लंडनमधील वेस्ट एंड पदार्पण आणि मोठे यश
|- style=&quot;background-color: #e6f2ff;&quot;
| [[द बॉय फ्रॉम ओझ]] || २००३ || [[स्टेफनी जे. ब्लॉक]] || [[टोनी पुरस्कार]]: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; [[ड्रामा डेस्क पुरस्कार]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tonyawards.com/winners/?year=2004 |title=Tony Award Winners 2004 |publisher=Tony Awards |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || ब्रॉडवे पदार्पण आणि प्रमुख पुरस्कार विजय
|-
| [[ए स्टेडी रेन]] || २००९ || [[डॅनियल क्रेग]] || Broadway.com ऑडियन्स अवॉर्ड || व्यावसायिकदृष्ट्या प्रचंड यशस्वी नाटक
|-
| [[ह्यु जॅकमन: बॅक ऑन ब्रॉडवे]] || २०११ || -- || विशेष टोनी पुरस्कार (२०१२) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.broadwayworld.com/tonyawardspersoninfo.php?nomname=Hugh%20Jackman |title=Hugh Jackman Special Tony Award |publisher=BroadwayWorld |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || वैयक्तिक कॉन्सर्ट शो
|-
| [[द रिव्हर (नाटक)|द रिव्हर]] || २०१४ || [[कुश जंबो]], [[लॉरा डोनेली]] || -- || गंभीर भूमिकेसाठी कौतुक
|-
| [[द मॅन. द म्युझिक. द शो.]] || २०१९ || -- || -- || जागतिक स्तरावरील यशस्वी म्युझिकल टूर
|- style=&quot;background-color: #e6f2ff;&quot;
| [[द म्युझिक मॅन]] || २०२१ || [[सटन फॉस्टर]] || टोनी पुरस्कार नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; ड्रामा लीग पुरस्कार &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.playbill.com/person/hugh-jackman-vault-0000038429 |title=Hugh Jackman Broadway Credits |publisher=Playbill |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || ब्रॉडवेवरील मोठे पुनरागमन आणि व्यावसायिक यश
|}

== वैयक्तिक आयुष्य ==
जॅकमन यांनी ११ एप्रिल १९९६ रोजी मेलबर्नचे उपनगर असलेल्या [[टुराक, व्हिक्टोरिया]] येथील सेंट जॉन्स चर्चमध्ये [[डेबोरा-ली फर्नेस]] यांच्याशी विवाह केला.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | title = The Wedding of the Year 1996 | publisher = Trumpet Events | access-date = 21 December 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121231033306/http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | archive-date = 31 December 2012 | url-status=dead | language = en | trans-title = द वेडिंग ऑफ द इयर १९९६}}&lt;/ref&gt; त्यांची भेट ऑस्ट्रेलियन टीव्ही शो ''[[कोरेली (मालिका)|कोरेली]]'' च्या सेटवर झाली होती.&lt;ref name=enoughrope&gt;{{cite web | url = http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | title = Deborra-Lee Furness |work=[[इनाफ रोप विथ अँड्र्यू डेंटन]]|publisher=[[ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन]] | date = 29 March 2004 | access-date = 6 September 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100830031154/http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | archive-date = 30 August 2010 | url-status=dead | language = en}}&lt;/ref&gt; जॅकमन यांनी फर्नेससाठी स्वतः मागणी घालण्याची अंगठी (एंगेजमेंट रिंग) डिझाइन केली होती आणि त्यांच्या लग्नाच्या अंगठ्यांवर {{translit|sa|ओम परमर मैनामर}} हे [[संस्कृत]] कोरीव काम होते, ज्याचा अर्थ 'आम्ही आमचे युनियन एका महान स्रोताला समर्पित करतो' असा होतो.&lt;ref name=enoughrope /&gt; फर्नेस यांचे दोनदा गर्भपात झाले,&lt;ref name=enoughrope /&gt; त्यानंतर त्यांनी आणि जॅकमन यांनी दोन मुले दत्तक घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|title=Hugh Jackman &amp; His Birthday Boy|date=16 May 2010|work=CelebrityBabyScoop.com|first=Jenny|last=Schafer|access-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118015019/http://celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|archive-date=18 November 2010|url-status=dead|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि त्यांचा वाढदिवस असलेला मुलगा}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|title=Hugh Jackman &amp; His Wife Adopt a Daughter|date=27 July 2005|work=People|access-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308181229/http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|archive-date=8 March 2011|url-status=dead|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि त्यांच्या पत्नीने मुलगी दत्तक घेतली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://madamenoire.com/260258/15-white-celebrities-you-didnt-know-were-raising-black-children/13/|title=15 White Celebrities You Didn't Know Were Raising Black Children|work=MadameNoire|date=20 May 2013|access-date=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420191108/http://madamenoire.com/260258/15-white-celebrities-you-didnt-know-were-raising-black-children/13/|archive-date=20 April 2016|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; जॅकमन आणि त्यांचे कुटुंब [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहरात]] राहतात. सप्टेंबर २०२३ मध्ये, या जोडप्याने ते वेगळे झाल्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=France |first=Lisa Respers |date=2023-09-15 |title=Hugh Jackman and wife Deborra-Lee Furness announce separation |url=https://www.cnn.com/2023/09/15/entertainment/hugh-jackman-wife-separate/index.html |access-date=2023-09-15 |website=CNN|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि पत्नी डेबोरा-ली फर्नेस यांनी विभक्त होण्याची घोषणा केली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author= |url=https://www.smh.com.au/culture/celebrity/hugh-jackman-and-deborra-lee-furness-split-after-27-years-of-marriage-20230916-p5e54x.html |title=Hugh Jackman and Deborra-lee Furness split after 27 years of marriage |newspaper=[[द सिडनी मॉर्निंग हेराल्ड]] |date=16 September 2023 |access-date=16 September 2023 |language=en|trans-title=२७ वर्षांच्या लग्नानंतर ह्यू जॅकमन आणि डेबोरा-ली फर्नेस वेगळे झाले}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-18 |title=Hugh Jackman announces divorce after 27 years of marriage |url=https://www.cosmopolitan.com/uk/entertainment/g44441257/celebrity-break-ups-divorces/ |access-date=2023-09-20 |website=Cosmopolitan|language=en|trans-title=२७ वर्षांच्या लग्नानंतर ह्यू जॅकमनने घटस्फोटाची घोषणा केली}}&lt;/ref&gt; फर्नेस यांनी मे २०२५ मध्ये घटस्फोटासाठी अर्ज दाखल केला आणि एका महिन्यानंतर त्याला मंजुरी मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Juneau |first1=Jen |title=Hugh Jackman and Deborra-lee Furness Officially Finalize Their Divorce |url=https://people.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness-officially-finalize-their-divorce-11760120 |magazine=[[पीपल (मासिक)|पीपल]] |publisher=[[डॉटडॅश मेरेडिथ]] |access-date=24 June 2025 |location=युनायटेड स्टेट्स |date=24 June 2025 |issn=0093-7673 |oclc=794712888|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि डेबोरा-ली फर्नेस यांनी अधिकृतपणे घटस्फोट पूर्ण केला}}&lt;/ref&gt; २०२५ पर्यंत, ते ''द म्युझिक मॅन'' मधील त्यांच्या सह-कलाकार [[सटन फॉस्टर]] यांच्यासोबत रिलेशनशिपमध्ये आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.realtor.com/news/celebrity-real-estate/hugh-jackman-deborra-lee-furness-divorce-home-sale/?cid=psc_wsj_syndicationhp_celebrity-real-estate_hugh-jackman-deborra-lee-furness-divorce-home-sale&amp;dsp__10291144_31140741_401117112_219819343&amp;dclid=CNTHpbOO6Y0DFaIcaAgdPz8qYw |title=Hugh Jackman Lists NYC Penthouse for $39 Million Amid Divorce |website=realtor.com |date=2025-06-09 |access-date=2025-06-12|language=en|trans-title=घटस्फोटाच्या पार्श्वभूमीवर ह्यू जॅकमनने न्यू यॉर्क पेन्टहाऊस ३९ दशलक्ष डॉलरला विक्रीसाठी काढले}}&lt;/ref&gt;

जॅकमन यांचे संगोपन [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]] वातावरणात झाले आणि त्यांनी लहानपणी अनेक धार्मिक पुनरुज्जीवन सभांना (रिव्हायव्हल्स) हजेरी लावली होती. २०१५ मधील एका मुलाखतीत त्यांनी स्वतःची ओळख ख्रिश्चन म्हणून करून दिली,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://parade.com/426939/dotsonrader/the-hugh-you-never-knew/2/ |title=The Hugh You Never Knew: From Lost Boy to Blackbeard |first=Dotson |last=Rader |date=1 October 2015 |work=Parade |access-date=29 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415071637/http://parade.com/426939/dotsonrader/the-hugh-you-never-knew/2/ |archive-date=15 April 2016 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; परंतु ते म्हणतात की त्यांच्या श्रद्धेची आवृत्ती त्यांच्या वडिलांपेक्षा वेगळी आहे: &quot;ते त्यांचा धर्म खूप गांभीर्याने घेतात आणि मी चर्चमध्ये जावे याला प्राधान्य देतात,&quot; &quot;आमच्या वेगवेगळ्या विश्वासांबद्दल आमच्यात चर्चा झाली आहे. मला इव्हॅंजेलिकल चर्च खूपच मर्यादित वाटते.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://people.com/movies/hugh-jackman-matt-damon-and-ben-affleck-team-up-for-biblical-movie-apostle-paul/|title=Hugh Jackman, Matt Damon and Ben Affleck Team Up for Biblical Movie Apostle Paul |magazine=[[पीपल (मासिक)|पीपल]] |last=Zaslow |first=Alexandra |date=1 April 2015|access-date=2 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ते दररोज ध्यान करतात आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या निवडक अशा [[स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक सायन्स|स्कूल ऑफ प्रॅक्टिकल फिलॉसॉफी]]च्या शिकवणींचे पालन करतात.&lt;ref name=Scobie /&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जॅकमन, ह्यू}}
[[वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९६८मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>9rdxrbtuubjr2v2896p0nf7bnnne6ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698879</id>
      <parentid>2698878</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T19:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक आयुष्य */</comment>
      <origin>2698879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23004" sha1="f1ee7nvuw3ycaagx7p775cn52hnq8o0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = ह्यू जॅकमॅन
| चित्र = World Premiere Logan Berlinale 2017.jpg
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = &lt;small&gt;२०१७ बर्लिन फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये लोगन चित्रपटाच्या जागतिक प्रीमिअरच्या वेळी ह्यू जॅकमॅन&lt;/small&gt; 
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = ह्यू मायकल जॅकमॅन
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|df=yes|1968|10|12}}
| जन्म_स्थान = [[सिडनी]], [[न्यू साउथ वेल्स]], [[ऑस्ट्रेलिया]]
| शिक्षण = [[वेस्टर्न ऑस्ट्रेलियन ॲकॅडमी ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्&amp;zwnj;स]]&lt;br /&gt;[[युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी, सिडनी]] (बी.ए.)
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = {{hlist|अभिनेता|गायक|निर्माता}}
| कारकीर्द_काळ = १९९४ - आता
| जोडीदार = डेबोरा ली फर्नेस (१९९६ - आता)
| अपत्ये = २
}}
'''ह्यू मायकेल जॅकमॅन''' (जन्म [[ऑक्टोबर १२|१२ ऑक्टोबर]] [[इ.स. १९६८|१९६८]]) एक ऑस्ट्रेलियन [[अभिनेता]], [[गायक]] आणि निर्माता आहेत. त्यांनी मोठ्या सिनेमांमधील भूमिकांसाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता प्राप्त केली आहे. त्यांना ॲक्शन/सुपरहीरो, ऐतिहासिक आणि रोमँटिक भूमिकांसाठी ओळखले जाते. विशेषतः एक्स-मेन चित्रपट मालिकांमधील [[वोल्व्हरीन]] हे पात्र दीर्घकाळ साकारण्यासाठी ते जगभर ओळखले जातात. त्याचबरोबर ''[[केट अँड लिओपोल्ड]]'' (२००१), ''[[व्हॅन हेल्सिंग]]'' (२००४), ''[[द प्रेस्टिज]]'' (२००६) आणि ''[[ऑस्ट्रेलिया (चित्रपट)|ऑस्ट्रेलिया]]'' (२००८) या चित्रपटातील प्रमुख भूमिकांसाठी ते प्रसिद्ध आहेत.

{{विस्तार}}

== निवडक चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; border-collapse: collapse;&quot;
|-
! चित्रपट !! वर्ष !! सहकलाकार !! पुरस्कार आणि श्रेणी !! वैशिष्ट्य
|-
| [[पेपरबॅक हिरो]] || १९९९ || [[क्लॉडिया कॅर्वन]], [[ब्रुस स्पेन्स]] || -- || पहिला मुख्य भूमिकेतील चित्रपट
|-
| [[एक्स-मेन (चित्रपट)|एक्स-मेन]] || २००० || [[पॅट्रिक स्ट्युअर्ट]], [[इयान मॅककेलन]] || [[सॅटर्न पुरस्कार]]: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.saturnawards.org/ |title=Past Saturn Awards Winners |publisher=Saturn Awards |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || व्यावसायिक यश आणि जागतिक ओळख
|-
| [[केट अँड लिओपोल्ड]] || २००१ || [[मेग रायन]], [[लीव श्रीबर]] || [[गोल्डन ग्लोब पुरस्कार|गोल्डन ग्लोब]] नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.goldenglobes.com/person/hugh-jackman |title=Hugh Jackman Golden Globes History |publisher=Golden Globes |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || व्यावसायिक यश
|-
| [[एक्स २]] || २००३ || [[हॅले बेरी]], [[फॅमके जानसेन]] || -- || प्रचंड व्यावसायिक यश
|-
| [[व्हॅन हेलसिंग (चित्रपट)|व्हॅन हेलसिंग]] || २००४ || [[केट बेकिनसेल]], [[रिचर्ड रॉक्सबर्ग]] || -- || व्यावसायिक यश
|-
| [[द फाउंटन]] || २००६ || [[रेचेल वाइझ]], [[एलन बर्स्टिन]] || सॅटेलाइट पुरस्कार नामांकन || समीक्षकांकडून गौरवलेला चित्रपट
|-
| [[द प्रेस्टिज (चित्रपट)|द प्रेस्टिज]] || २००६ || [[क्रिस्चियन बेल]], [[स्कार्लेट जोहानसन]] || -- || व्यावसायिक आणि टीकात्मक यश
|-
| [[ऑस्ट्रेलिया (२००८ चित्रपट)|ऑस्ट्रेलिया]] || २००८ || [[निकोल किडमन]] || सॅटेलाइट पुरस्कार नामांकन || ऐतिहासिक चित्रपट
|-
| [[एक्स-मेन ओरिजिन्स: वूल्व्हरिन]] || २००९ || [[लीव श्रीबर]], [[रायन रेनॉल्ड्स]] || पीपल्स चॉईस पुरस्कार: आवडता अ‍ॅक्शन स्टार || व्यावसायिक यश
|-
| [[रिअल स्टील]] || २०११ || [[डकोटा गोयो]], [[इव्हँजेलिन लिली]] || -- || व्यावसायिक यश
|- style=&quot;background-color: #f0fff0;&quot;
| [[ले मिझरेबल्स (२०१२ चित्रपट)|ले मिझरेबल्स]] || २०१२ || [[रसेल क्रो]], [[अॅन हॅथवे]] || गोल्डन ग्लोब: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; [[ऑस्कर पुरस्कार|ऑस्कर]] नामांकन &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2013 |title=85th Academy Awards Winners and Nominees |publisher=Oscars.org |access-date=२०२६-०३-१५}}&lt;/ref&gt; || मोठा पुरस्कार विजेता चित्रपट
|-
| [[प्रिझमर्स]] || २०१३ || [[जेक गिलेनहाल]], [[व्हायोला डेव्हिस]] || -- || टीकात्मक यश
|-
| [[द ग्रेटेस्ट शोमन]] || २०१७ || [[झॅक एफ्रॉन]], [[मिशेल विल्यम्स]] || गोल्डन ग्लोब नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || प्रचंड व्यावसायिक यश
|-
| [[लोगन (चित्रपट)|लोगन]] || २०१७ || [[पॅट्रिक स्टीवर्ट]], [[डॅफने कीन]] || एम्पायर पुरस्कार: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || सुपरहिरो चित्रपटांमधील मैलाचा दगड
|-
| [[डेडपूल अँड वूल्व्हरिन]] || २०२४ || [[रायन रेनॉल्ड्स]], [[एम्मा कॉरिन]] || -- || सर्वात अलीकडील जागतिक यश
|}

== निवडक नाटके ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: auto; border-collapse: collapse;&quot;
|-
! नाटक !! वर्ष !! सहकलाकार !! पुरस्कार आणि श्रेणी !! वैशिष्ट्य
|-
| [[ब्युटी अँड द बीस्ट (म्युझिकल)|ब्युटी अँड द बीस्ट]] || १९९५ || [[बर्ट न्यूटन]], [[पेनी कूक]] || मो पुरस्कार नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || व्यावसायिक रंगमंचावरील पदार्पण (गॅस्टनची भूमिका)
|-
| [[सनसेट बुलेवर्ड (म्युझिकल)|सनसेट बुलेवर्ड]] || १९९६ || [[डेब्रा बायरन]] || मो पुरस्कार: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता || ऑस्ट्रेलियातील व्यावसायिक यश
|-
| [[ओक्लाहोमा!]] || १९९८ || [[जोसेफिना गॅब्रिएल]] || [[लॉरेन्स ऑलिव्हिए पुरस्कार]] नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://officiallondontheatre.com/olivier-awards/ |title=Olivier Winners 1999 |publisher=Official London Theatre |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || लंडनमधील वेस्ट एंड पदार्पण आणि मोठे यश
|- style=&quot;background-color: #e6f2ff;&quot;
| [[द बॉय फ्रॉम ओझ]] || २००३ || [[स्टेफनी जे. ब्लॉक]] || [[टोनी पुरस्कार]]: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; [[ड्रामा डेस्क पुरस्कार]] &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tonyawards.com/winners/?year=2004 |title=Tony Award Winners 2004 |publisher=Tony Awards |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || ब्रॉडवे पदार्पण आणि प्रमुख पुरस्कार विजय
|-
| [[ए स्टेडी रेन]] || २००९ || [[डॅनियल क्रेग]] || Broadway.com ऑडियन्स अवॉर्ड || व्यावसायिकदृष्ट्या प्रचंड यशस्वी नाटक
|-
| [[ह्यु जॅकमन: बॅक ऑन ब्रॉडवे]] || २०११ || -- || विशेष टोनी पुरस्कार (२०१२) &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.broadwayworld.com/tonyawardspersoninfo.php?nomname=Hugh%20Jackman |title=Hugh Jackman Special Tony Award |publisher=BroadwayWorld |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || वैयक्तिक कॉन्सर्ट शो
|-
| [[द रिव्हर (नाटक)|द रिव्हर]] || २०१४ || [[कुश जंबो]], [[लॉरा डोनेली]] || -- || गंभीर भूमिकेसाठी कौतुक
|-
| [[द मॅन. द म्युझिक. द शो.]] || २०१९ || -- || -- || जागतिक स्तरावरील यशस्वी म्युझिकल टूर
|- style=&quot;background-color: #e6f2ff;&quot;
| [[द म्युझिक मॅन]] || २०२१ || [[सटन फॉस्टर]] || टोनी पुरस्कार नामांकन: सर्वोत्कृष्ट अभिनेता; ड्रामा लीग पुरस्कार &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.playbill.com/person/hugh-jackman-vault-0000038429 |title=Hugh Jackman Broadway Credits |publisher=Playbill |access-date=१५ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt; || ब्रॉडवेवरील मोठे पुनरागमन आणि व्यावसायिक यश
|}

== वैयक्तिक आयुष्य ==
जॅकमन यांनी ११ एप्रिल १९९६ रोजी मेलबर्नचे उपनगर असलेल्या [[टुराक, व्हिक्टोरिया]] येथील सेंट जॉन्स चर्चमध्ये [[डेबोरा-ली फर्नेस]] यांच्याशी विवाह केला.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | title = The Wedding of the Year 1996 | publisher = Trumpet Events | access-date = 21 December 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121231033306/http://www.trumpetevents.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness | archive-date = 31 December 2012 | url-status=dead | language = en | trans-title = द वेडिंग ऑफ द इयर १९९६}}&lt;/ref&gt; त्यांची भेट ऑस्ट्रेलियन टीव्ही शो ''[[कोरेली (मालिका)|कोरेली]]'' च्या सेटवर झाली होती.&lt;ref name=enoughrope&gt;{{cite web | url = http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | title = Deborra-Lee Furness |work=[[इनाफ रोप विथ अँड्र्यू डेंटन]]|publisher=[[ऑस्ट्रेलियन ब्रॉडकास्टिंग कॉर्पोरेशन]] | date = 29 March 2004 | access-date = 6 September 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100830031154/http://www.abc.net.au/tv/enoughrope/transcripts/s1076056.htm | archive-date = 30 August 2010 | url-status=dead | language = en}}&lt;/ref&gt; जॅकमन यांनी फर्नेससाठी स्वतः मागणी घालण्याची अंगठी (एंगेजमेंट रिंग) डिझाइन केली होती आणि त्यांच्या लग्नाच्या अंगठ्यांवर [[संस्कृत]] कोरीव काम होते, ज्याचा अर्थ 'आम्ही आमचे युनियन एका महान स्रोताला समर्पित करतो' असा होतो.&lt;ref name=enoughrope /&gt; फर्नेस यांचे दोनदा गर्भपात झाले,&lt;ref name=enoughrope /&gt; त्यानंतर त्यांनी आणि जॅकमन यांनी दोन मुले दत्तक घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|title=Hugh Jackman &amp; His Birthday Boy|date=16 May 2010|work=CelebrityBabyScoop.com|first=Jenny|last=Schafer|access-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118015019/http://celebritybabyscoop.com/2010/05/16/hugh-jackman-his-birthday-boy|archive-date=18 November 2010|url-status=dead|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि त्यांचा वाढदिवस असलेला मुलगा}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|title=Hugh Jackman &amp; His Wife Adopt a Daughter|date=27 July 2005|work=People|access-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110308181229/http://www.people.com/people/article/0,,1087514,00.html|archive-date=8 March 2011|url-status=dead|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि त्यांच्या पत्नीने मुलगी दत्तक घेतली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://madamenoire.com/260258/15-white-celebrities-you-didnt-know-were-raising-black-children/13/|title=15 White Celebrities You Didn't Know Were Raising Black Children|work=MadameNoire|date=20 May 2013|access-date=29 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420191108/http://madamenoire.com/260258/15-white-celebrities-you-didnt-know-were-raising-black-children/13/|archive-date=20 April 2016|url-status=live|language=en}}&lt;/ref&gt; जॅकमन आणि त्यांचे कुटुंब [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहरात]] राहतात. सप्टेंबर २०२३ मध्ये, या जोडप्याने ते वेगळे झाल्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=France |first=Lisa Respers |date=2023-09-15 |title=Hugh Jackman and wife Deborra-Lee Furness announce separation |url=https://www.cnn.com/2023/09/15/entertainment/hugh-jackman-wife-separate/index.html |access-date=2023-09-15 |website=CNN|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि पत्नी डेबोरा-ली फर्नेस यांनी विभक्त होण्याची घोषणा केली}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author= |url=https://www.smh.com.au/culture/celebrity/hugh-jackman-and-deborra-lee-furness-split-after-27-years-of-marriage-20230916-p5e54x.html |title=Hugh Jackman and Deborra-lee Furness split after 27 years of marriage |newspaper=[[द सिडनी मॉर्निंग हेराल्ड]] |date=16 September 2023 |access-date=16 September 2023 |language=en|trans-title=२७ वर्षांच्या लग्नानंतर ह्यू जॅकमन आणि डेबोरा-ली फर्नेस वेगळे झाले}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-18 |title=Hugh Jackman announces divorce after 27 years of marriage |url=https://www.cosmopolitan.com/uk/entertainment/g44441257/celebrity-break-ups-divorces/ |access-date=2023-09-20 |website=Cosmopolitan|language=en|trans-title=२७ वर्षांच्या लग्नानंतर ह्यू जॅकमनने घटस्फोटाची घोषणा केली}}&lt;/ref&gt; फर्नेस यांनी मे २०२५ मध्ये घटस्फोटासाठी अर्ज दाखल केला आणि एका महिन्यानंतर त्याला मंजुरी मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite magazine |last1=Juneau |first1=Jen |title=Hugh Jackman and Deborra-lee Furness Officially Finalize Their Divorce |url=https://people.com/hugh-jackman-deborra-lee-furness-officially-finalize-their-divorce-11760120 |magazine=[[पीपल (मासिक)|पीपल]] |publisher=[[डॉटडॅश मेरेडिथ]] |access-date=24 June 2025 |location=युनायटेड स्टेट्स |date=24 June 2025 |issn=0093-7673 |oclc=794712888|language=en|trans-title=ह्यू जॅकमन आणि डेबोरा-ली फर्नेस यांनी अधिकृतपणे घटस्फोट पूर्ण केला}}&lt;/ref&gt; २०२५ पर्यंत, ते ''द म्युझिक मॅन'' मधील त्यांच्या सह-कलाकार [[सटन फॉस्टर]] यांच्यासोबत रिलेशनशिपमध्ये आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.realtor.com/news/celebrity-real-estate/hugh-jackman-deborra-lee-furness-divorce-home-sale/?cid=psc_wsj_syndicationhp_celebrity-real-estate_hugh-jackman-deborra-lee-furness-divorce-home-sale&amp;dsp__10291144_31140741_401117112_219819343&amp;dclid=CNTHpbOO6Y0DFaIcaAgdPz8qYw |title=Hugh Jackman Lists NYC Penthouse for $39 Million Amid Divorce |website=realtor.com |date=2025-06-09 |access-date=2025-06-12|language=en|trans-title=घटस्फोटाच्या पार्श्वभूमीवर ह्यू जॅकमनने न्यू यॉर्क पेन्टहाऊस ३९ दशलक्ष डॉलरला विक्रीसाठी काढले}}&lt;/ref&gt;

जॅकमन यांचे संगोपन [[ख्रिश्चन धर्म|ख्रिश्चन]] वातावरणात झाले आणि त्यांनी लहानपणी अनेक धार्मिक पुनरुज्जीवन सभांना (रिव्हायव्हल्स) हजेरी लावली होती. २०१५ मधील एका मुलाखतीत त्यांनी स्वतःची ओळख ख्रिश्चन म्हणून करून दिली,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://parade.com/426939/dotsonrader/the-hugh-you-never-knew/2/ |title=The Hugh You Never Knew: From Lost Boy to Blackbeard |first=Dotson |last=Rader |date=1 October 2015 |work=Parade |access-date=29 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415071637/http://parade.com/426939/dotsonrader/the-hugh-you-never-knew/2/ |archive-date=15 April 2016 |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt; परंतु ते म्हणतात की त्यांच्या श्रद्धेची आवृत्ती त्यांच्या वडिलांपेक्षा वेगळी आहे: &quot;ते त्यांचा धर्म खूप गांभीर्याने घेतात आणि मी चर्चमध्ये जावे याला प्राधान्य देतात,&quot; &quot;आमच्या वेगवेगळ्या विश्वासांबद्दल आमच्यात चर्चा झाली आहे. मला इव्हॅंजेलिकल चर्च खूपच मर्यादित वाटते.&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://people.com/movies/hugh-jackman-matt-damon-and-ben-affleck-team-up-for-biblical-movie-apostle-paul/|title=Hugh Jackman, Matt Damon and Ben Affleck Team Up for Biblical Movie Apostle Paul |magazine=[[पीपल (मासिक)|पीपल]] |last=Zaslow |first=Alexandra |date=1 April 2015|access-date=2 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ते दररोज ध्यान करतात आणि आध्यात्मिकदृष्ट्या निवडक अशा [[स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक सायन्स|स्कूल ऑफ प्रॅक्टिकल फिलॉसॉफी]]च्या शिकवणींचे पालन करतात.&lt;ref name=Scobie /&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जॅकमन, ह्यू}}
[[वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९६८मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>f1ee7nvuw3ycaagx7p775cn52hnq8o0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राम शिरोमणी वर्मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244667</id>
    <revision>
      <id>2698908</id>
      <parentid>2500655</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4869" sha1="81q14rf4wolgu14ef56v2hc0risaubn" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट संसद सदस्य 
| नाव = राम शिरोमणी वर्मा
| लघुचित्र= 
| पद = [[संसद सदस्य]]
| मतदारसंघ = [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१९]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[दद्दन मिश्रा]]
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|}} --&gt;
| जन्मस्थान      =लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, उत्तर प्रदेश 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         =[[समाजवादी पक्ष]]&lt;br&gt;[[बहुजन समाज पार्टी]] 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   =लाखैचनपूर 
| मतदारसंघ = 
| व्यवसाय         =कृषीशास्त्रज्ञ 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}

'''राम शिरोमणी वर्मा''' ( [[ऑगस्ट ५|५ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९७५|१९७५]]. - लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, [[उत्तर प्रदेश]]) बहुजन समाज पक्षाचे एक भारतीय राजकारणी नेता आहेत. २०१९ च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत बहुजन समाज पक्षाचे सदस्य म्हणून ते उत्तर प्रदेशमधील लोकसभेवर निवडून गेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/candidates/ram-shiromani-2|title=RAM SHIROMANI : Bio, Political life, Family &amp; Top stories|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
मार्च २०१९ मध्ये महागाठबंधन यांनी जाहीर केले की राम शिरोमणी वर्मा आगामी २०१९ची सार्वत्रिक निवडणूक बहुजन समाज पक्षाच्या चिन्हावर श्रावस्ती मतदारसंघातून लढवतील. २३ मे रोजी ते ५३२० मतांच्या फरकाने जिंकले आणि लोकसभेवर निवडून गेले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.republicworld.com/india-news/politics/bsp-replaces-partys-deputy-leader-in-lok-sabha.html|title=BSP replaces party's deputy leader in Lok Sabha|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== मागील जीवन आणि शिक्षण ==
राम यांचा जन्म लाखैचनपूर येथे झाला. त्याने एलएलबीची पदवी राम मनोहर लोहिया अवध विद्यापीठातून इथून पूर्ण केली.

== पदे ==

* १७ व्या लोकसभेवर निवडले (मे, २०१९)
* इतर मागासवर्गीयांच्या कल्याण समितीचे सदस्य (३१ जुलै २०१९)
* विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन स्थायी समितीचे सदस्य (१३ सप्टेंबर २०१९)
* सभागृहाच्या सदस्यांच्या अनुपस्थितीवर समिती सदस्य (९ ऑक्टोबर २०१९)
* सल्लागार समिती सदस्य, युवा कार्य व क्रीडा मंत्रालय (९ ऑक्टोबर २०१९)

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
[https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=12424 राम शिरोमणी वर्मा] मायनेता प्रोफाइल

{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>81q14rf4wolgu14ef56v2hc0risaubn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698909</id>
      <parentid>2698908</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4868" sha1="tgrl8pj9l0jyatcxcesg6zz7h9uw7nc" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी 
| नाव = राम शिरोमणी वर्मा
| लघुचित्र= 
| पद = [[संसद सदस्य]]
| मतदारसंघ = [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१९]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[दद्दन मिश्रा]]
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|}} --&gt;
| जन्मस्थान      =लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, उत्तर प्रदेश 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         =[[समाजवादी पक्ष]]&lt;br&gt;[[बहुजन समाज पार्टी]] 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   =लाखैचनपूर 
| मतदारसंघ = 
| व्यवसाय         =कृषीशास्त्रज्ञ 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}

'''राम शिरोमणी वर्मा''' ( [[ऑगस्ट ५|५ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९७५|१९७५]]. - लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, [[उत्तर प्रदेश]]) बहुजन समाज पक्षाचे एक भारतीय राजकारणी नेता आहेत. २०१९ च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत बहुजन समाज पक्षाचे सदस्य म्हणून ते उत्तर प्रदेशमधील लोकसभेवर निवडून गेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/candidates/ram-shiromani-2|title=RAM SHIROMANI : Bio, Political life, Family &amp; Top stories|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
मार्च २०१९ मध्ये महागाठबंधन यांनी जाहीर केले की राम शिरोमणी वर्मा आगामी २०१९ची सार्वत्रिक निवडणूक बहुजन समाज पक्षाच्या चिन्हावर श्रावस्ती मतदारसंघातून लढवतील. २३ मे रोजी ते ५३२० मतांच्या फरकाने जिंकले आणि लोकसभेवर निवडून गेले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.republicworld.com/india-news/politics/bsp-replaces-partys-deputy-leader-in-lok-sabha.html|title=BSP replaces party's deputy leader in Lok Sabha|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== मागील जीवन आणि शिक्षण ==
राम यांचा जन्म लाखैचनपूर येथे झाला. त्याने एलएलबीची पदवी राम मनोहर लोहिया अवध विद्यापीठातून इथून पूर्ण केली.

== पदे ==

* १७ व्या लोकसभेवर निवडले (मे, २०१९)
* इतर मागासवर्गीयांच्या कल्याण समितीचे सदस्य (३१ जुलै २०१९)
* विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन स्थायी समितीचे सदस्य (१३ सप्टेंबर २०१९)
* सभागृहाच्या सदस्यांच्या अनुपस्थितीवर समिती सदस्य (९ ऑक्टोबर २०१९)
* सल्लागार समिती सदस्य, युवा कार्य व क्रीडा मंत्रालय (९ ऑक्टोबर २०१९)

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
[https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=12424 राम शिरोमणी वर्मा] मायनेता प्रोफाइल

{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>tgrl8pj9l0jyatcxcesg6zz7h9uw7nc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698910</id>
      <parentid>2698909</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="nnniid6c0je1935ys1h2atqdwar6ew0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी 
| नाव = राम शिरोमणी वर्मा
| लघुचित्र= 
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१९]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मागील = [[दद्दन मिश्रा]]
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|}} --&gt;
| जन्मस्थान      =लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, उत्तर प्रदेश 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         =[[समाजवादी पक्ष]]&lt;br&gt;[[बहुजन समाज पार्टी]] 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   =लाखैचनपूर 
| व्यवसाय         =कृषीशास्त्रज्ञ 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}

'''राम शिरोमणी वर्मा''' ( [[ऑगस्ट ५|५ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९७५|१९७५]]. - लाखैचनपूर, आंबेडकर नगर, [[उत्तर प्रदेश]]) बहुजन समाज पक्षाचे एक भारतीय राजकारणी नेता आहेत. २०१९ च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत बहुजन समाज पक्षाचे सदस्य म्हणून ते उत्तर प्रदेशमधील लोकसभेवर निवडून गेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/candidates/ram-shiromani-2|title=RAM SHIROMANI : Bio, Political life, Family &amp; Top stories|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
मार्च २०१९ मध्ये महागाठबंधन यांनी जाहीर केले की राम शिरोमणी वर्मा आगामी २०१९ची सार्वत्रिक निवडणूक बहुजन समाज पक्षाच्या चिन्हावर श्रावस्ती मतदारसंघातून लढवतील. २३ मे रोजी ते ५३२० मतांच्या फरकाने जिंकले आणि लोकसभेवर निवडून गेले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.republicworld.com/india-news/politics/bsp-replaces-partys-deputy-leader-in-lok-sabha.html|title=BSP replaces party's deputy leader in Lok Sabha|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2021-02-16}}&lt;/ref&gt;

== मागील जीवन आणि शिक्षण ==
राम यांचा जन्म लाखैचनपूर येथे झाला. त्याने एलएलबीची पदवी राम मनोहर लोहिया अवध विद्यापीठातून इथून पूर्ण केली.

== पदे ==

* १७ व्या लोकसभेवर निवडले (मे, २०१९)
* इतर मागासवर्गीयांच्या कल्याण समितीचे सदस्य (३१ जुलै २०१९)
* विज्ञान आणि तंत्रज्ञान, पर्यावरण आणि वन स्थायी समितीचे सदस्य (१३ सप्टेंबर २०१९)
* सभागृहाच्या सदस्यांच्या अनुपस्थितीवर समिती सदस्य (९ ऑक्टोबर २०१९)
* सल्लागार समिती सदस्य, युवा कार्य व क्रीडा मंत्रालय (९ ऑक्टोबर २०१९)

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
[https://myneta.info/loksabha2019/candidate.php?candidate_id=12424 राम शिरोमणी वर्मा] मायनेता प्रोफाइल

{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>nnniid6c0je1935ys1h2atqdwar6ew0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पोलीस पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244892</id>
    <revision>
      <id>2698888</id>
      <parentid>2576878</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्लेखन</comment>
      <origin>2698888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9088" sha1="i2jdrwszqbgr9vgq9q02n8z9eemidcr" xml:space="preserve">{{भाषांतर}}
{{माहितीचौकट शासकीय पद
| पद = [[पोलीस पाटील]]
| चित्र = 
| चित्र_शीर्षक = 
| संक्षिप्त_नाव = 
| मंत्रालय = [[गृह विभाग, महाराष्ट्र शासन|गृह विभाग]], [[महाराष्ट्र शासन]]
| नियुक्ती_प्रक्रिया = लेखी परीक्षा आणि मुलाखत
| नियुक्तीकर्ता = उपविभागीय अधिकारी (महसूल) / उपविभागीय दंडाधिकारी
| कायदा = महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, १९६७
| मुख्यालय = संबंधित महसुली गाव
| संकेतस्थळ = 
}}

'''पोलीस पाटील''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] महसुली गावाच्या पातळीवर कायदा, सुव्यवस्था आणि शांतता राखण्यासाठी [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनाकडून]] नियुक्त केले जाणारे एक प्रशासकीय पद आहे.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot;&gt;{{Cite book | title = महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, १९६७ | publisher = शासकीय मध्यवर्ती मुद्रणालय | location = मुंबई | language = mr}}&lt;/ref&gt; पोलीस पाटील हा गाव पातळीवरील नागरिक, महसूल प्रशासन आणि [[महाराष्ट्र पोलीस|पोलीस प्रशासन]] यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा म्हणून कार्य करतो.&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot;&gt;{{Cite book | title = Maharashtra State Gazetteers: General Series - Administration | publisher = Directorate of Government Printing, Stationeries and Publications | location = Mumbai | language = en}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
ऐतिहासिक काळात आणि ब्रिटीश काळात गाव पातळीवर कायदा, सुव्यवस्था आणि महसूलविषयक कामांवर देखरेख ठेवण्यासाठी [[पाटील]] हे पद अस्तित्वात होते. ब्रिटिशांच्या काळात १८६७ चा 'बॉम्बे व्हिलेज पोलीस ॲक्ट' लागू करण्यात आला, ज्याद्वारे पाटलाचे पद वंशपरंपरागत स्वरूपात चालत असे.&lt;ref name=&quot;Act1867&quot;&gt;{{Cite book | title = The Bombay Village Police Act, 1867 | publisher = Government Central Press | location = Bombay | year = 1867 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्या काळात पाटील हा [[कोतवाल]] यांच्या मदतीने गावातील महसूल, शांतता आणि सुव्यवस्थेचे काम पाहत असे.

स्वातंत्र्योत्तर काळात महाराष्ट्रात वंशपरंपरागत पदे रद्द करण्याच्या धोरणानुसार १२ जुलै १९६२ पासून वंशपरंपरागत पाटीलकी रद्द करण्यात आली. त्यानंतर गाव पातळीवरील पोलीस प्रशासनाला कायदेशीर चौकट देण्यासाठी १७ डिसेंबर १९६७ रोजी 'महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, १९६७' (Maharashtra Village Police Act, 1967) संमत करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt; या कायद्यान्वये वंशपरंपरागत पद्धत पूर्णपणे बंद करून गुणवत्तेवर आधारित पोलीस पाटलांची पदे भरण्यास सुरुवात झाली.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt;

== नियुक्ती व सेवाशर्ती ==
महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, १९६७ मधील तरतुदींनुसार उपविभागीय दंडाधिकारी (SDM) किंवा उपविभागीय अधिकारी (SDO) हे पोलीस पाटलाची नियुक्ती करतात.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt; 

* ''पात्रता व निवड प्रक्रिया:'' उमेदवाराची निवड लेखी परीक्षा आणि मुलाखतीद्वारे केली जाते. शासनाच्या नियमांनुसार या पदासाठी विविध सामाजिक वर्ग आणि [[आरक्षण|महिलांसाठी आरक्षण]] लागू असते.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt;
* ''अटी:'' पोलीस पाटील पदावर नियुक्त व्यक्तीला संबंधित गावातच निवास करणे बंधनकारक असते. तसेच, या पदावरील व्यक्तीला इतर कोणतीही पूर्णवेळ खाजगी किंवा शासकीय नोकरी करण्यास प्रतिबंध असतो.&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt;

== कर्तव्ये आणि अधिकार ==
महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, १९६७ मधील कलम ६, ७ आणि ८ अनुसार पोलीस पाटलाला खालीलप्रमाणे कर्तव्ये पार पाडावी लागतात:&lt;ref name=&quot;Act1967&quot; /&gt;

# ''कायदा व सुव्यवस्था:'' गावाच्या हद्दीत सार्वजनिक शांतता भंग होणार नाही याची दक्षता घेणे आणि गुन्ह्यांना प्रतिबंध करण्यासाठी उपाययोजना करणे.
# ''माहिती पुरवणे:'' गावातील गुन्हेगारी घडामोडी, अनधिकृत व्यावसायिक हालचाली, तसेच कायदा व सुव्यवस्थेला धोका निर्माण करणाऱ्या बाबींची माहिती संबंधित [[पोलीस ठाणे|पोलीस ठाण्याला]] देणे.
# ''संशयास्पद आणि अनैसर्गिक मृत्यू:'' गावात घडलेल्या संशयास्पद, अपघाती किंवा अनैसर्गिक मृत्यूंची तात्काळ पोलीस ठाण्यात नोंद करणे.
# ''आपत्ती व्यवस्थापन:'' [[पूर]], [[भूकंप]], [[अतिवृष्टी]] किंवा [[साथरोग]] यांसारख्या नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्तींच्या काळात वरिष्ठांना अहवाल देणे आणि मदतकार्यात सहभाग घेणे.
# ''निवडणूक व सण-उत्सव:'' स्थानिक [[निवडणूक|निवडणुका]], [[जत्रा]], सण आणि उत्सवांच्या काळात गावात शांतता राखण्यासाठी पोलीस प्रशासनाला मदत करणे.
# ''तंटामुक्त समिती:'' गावातील तंटामुक्त गाव मोहिमेत निमंत्रक किंवा समन्वयक म्हणून भूमिका बजावणे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत संकेतस्थळ]

[[वर्ग:महाराष्ट्र शासन]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र पोलीस]]</text>
      <sha1>i2jdrwszqbgr9vgq9q02n8z9eemidcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निशीथ प्रामाणिक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246399</id>
    <revision>
      <id>2698928</id>
      <parentid>2032775</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ooarii</username>
        <id>137109</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ooarii ने लेख [[निशिथ प्रामाणिक]] वरुन [[निशीथ प्रामाणिक]] ला हलविला: Misspelled title</comment>
      <origin>2032775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="fytgcrx40b1w90lu9qub0ulm74nj7cv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट संसद सदस्य 
| नाव = निशिथ प्रामाणिक
| लघुचित्र= 
| पद = [[संसद सदस्य]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]]
| मागील = 
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --&gt;
| जन्मस्थान      = 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]]
| व्यवसाय         = 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''निशिथ प्रामाणिक''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले.


{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:चे खासदार]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>fytgcrx40b1w90lu9qub0ulm74nj7cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698931</id>
      <parentid>2698928</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ooarii</username>
        <id>137109</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="2pkh9vn2b64s3ad3ckkgboygd46gbo1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट संसद सदस्य 
| नाव = निशीथ प्रामाणिक
| लघुचित्र= 
| पद = [[संसद सदस्य]]
| कार्यकाळ_आरंभ = [[२३ मे]], [[इ.स. २०१४]]
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| राष्ट्रपती = [[राम नाथ कोविंद]]
| मागील = 
| पुढील = 
| जन्मदिनांक      = &lt;!-- {{जन्म दिनांक आणि वय|1955|11|29}} --&gt;
| जन्मस्थान      = 
| मृत्युदिनांक      = 
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = 
| नाते = 
| पती            =
| पत्नी = 
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| मतदारसंघ = [[ (लोकसभा मतदारसंघ)| ]]
| व्यवसाय         = 
| धर्म             = 
| सही   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''निशीथ प्रामाणिक''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे [[ लोकसभा मतदारसंघ|मतदारसंघातून]] भाजपतर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले.


{{DEFAULTSORT:*}}
[[वर्ग:चे खासदार]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>2pkh9vn2b64s3ad3ckkgboygd46gbo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दद्दन मिश्रा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247185</id>
    <revision>
      <id>2698907</id>
      <parentid>2032603</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2698907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="rov9a0ti5ecrzo8k9s3rygbwv7ocz0k" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = दद्दन मिश्रा
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| कार्यकाळ_आरंभ = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०१९
| मागील = [[विनय कुमार पांडे]]
| पुढील = [[राम शिरोमणी वर्मा]]
| पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| कार्यकाळ_आरंभ1 = २००७
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०१२
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1967|9|30}}
| जन्मस्थान            = [[बहराईच]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               = 
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''दद्दन मिश्रा''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती मतदारसंघातून]] [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले होते. त्या पूर्वी ते [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य राहिले होते.


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>rov9a0ti5ecrzo8k9s3rygbwv7ocz0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नागरिकत्व</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247655</id>
    <revision>
      <id>2698980</id>
      <parentid>2467568</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2698980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8068" sha1="n5i75ww07lq669j4iqw32aj8d51tb7l" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
{{बदल}}
'''नागरिकत्व''' म्हणजे एखाद्या [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राज राजकीय समुदायाचे]] सदस्यत्व आणि त्या राज्याशी असलेली निष्ठा होय.&lt;ref name=&quot;Leydet 2006 w138&quot;&gt;{{cite web |last=Leydet |first=Dominique |date=2006-10-13 |title=Citizenship |url=https://plato.stanford.edu/entries/citizenship/ |access-date=2023-10-03 |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt;{{efn|[[हेलेन अर्विंग]] यांनी नमूद केले आहे की 'निष्ठा' (allegiance) हा शब्द वैयक्तिक दृष्टिकोन दर्शवण्याऐवजी कायद्यांतर्गत स्थान दर्शवण्यासाठी 'नागरिकत्व' या शब्दाचा समानार्थी म्हणून वापरला जाऊ लागला, परंतु त्यांनी असा युक्तिवाद केला आहे की नागरिकाच्या बाजूने राज्याविषयी असलेले हे उत्तरदायित्व दिवसेंदिवस अधिक महत्त्वाचे ठरत आहे.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Irving | first=Helen |authorlink=Helen Irving | title=Allegiance, Citizenship and the Law: The Enigma of Belonging | publisher=Edward Elgar Publishing Limited | series=Elgar Studies in Legal Theory | year=2022 | isbn=978-1-83910-254-7 | url=https://books.google.com/books?id=dB5sEAAAQBAJ |pages=2-3 |language=en}}&lt;/ref&gt;}} जरी आजच्या इंग्रजी भाषक जगात नागरिकत्व ही संकल्पना बऱ्याचदा [[राष्ट्रीयत्व|राष्ट्रीयत्वाशी]] जोडली जात असली,&lt;ref name=&quot;Manual for Human Rights Education with Young people 2011 c993&quot;&gt;{{cite web |date=2011-08-23 |title=Citizenship and Participation — Manual for Human Rights Education with Young people |url=https://www.coe.int/en/web/compass/citizenship-and-participation |access-date=2023-10-03 |website=Manual for Human Rights Education with Young people |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Votruba |first=Martin |title=Nationality, ethnicity in Slovakia. |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/slovaknationalityethnicityenglishtranslation.html |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |access-date=2013-04-23 |archive-date=2014-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140925102426/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/slovaknationalityethnicityenglishtranslation.html |url-status=dead |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://archive.ipu.org/PDF/publications/nationality_en.pdf |title=Nationality and Statelessness: A Handbook for Parliamentarians |publisher=[[संयुक्त राष्ट्रे निर्वासित उच्च आयुक्त|UNHCR]] आणि [[आंतरसंसदीय संघ|IPU]] |year=2005 |access-date=2020-07-16 |issue=11 |language=en}}&lt;/ref&gt; तरी [[आंतरराष्ट्रीय कायदा]] सामान्यतः राष्ट्रीयत्वाचा उल्लेख करण्यासाठी 'नागरिकत्व' हा शब्द वापरत नाही;&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2019-06-19 |title=International Migration Law No. 34 - Glossary on Migration |url=https://publications.iom.int/books/international-migration-law-ndeg34-glossary-migration |format=PDF |journal=[[आंतरराष्ट्रीय स्थलांतर संघटना]] |language=en |pages=143–144 |issn=1813-2278}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Rütte |first=Barbara von |chapter=Citizenship and Nationality: Terms, Concepts and Rights |date=2022-12-19 |chapter-url=https://brill.com/display/book/9789004517523/BP000002.xml |title=The Human Right to Citizenship |pages=11–57 |access-date=2023-11-27 |publisher=Brill Nijhoff |language=en |isbn=978-90-04-51752-3}}&lt;/ref&gt; या दोन्ही संकल्पना वैचारिकदृष्ट्या सामूहिक सदस्यत्वाचे [[राष्ट्रीयत्व|भिन्न पैलू]] आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sassen |first=Saskia |chapter=17. Towards Post-National and Denationalized Citizenship |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gtiZqLcJYZEC&amp;pg=PA277 |editor1-last=Isin |editor1-first=Engin F. |editor2-last=Turner |editor2-first=Bryan S. |title=Handbook of Citizenship Studies |url=https://books.google.com/books?id=gtiZqLcJYZEC |year=2002 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-6858-0 |page=278 |access-date=2016-05-06 |archive-date=2021-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930072523/https://books.google.com/books?id=gtiZqLcJYZEC |url-status=live |language=en}}&lt;/ref&gt;

सहसा नागरिकत्वाला मुदत नसते आणि ते व्यक्तींना त्या राजकीय व्यवस्थेत [[कायमचे वास्तव्य|काम करण्याची]], [[कायमचे वास्तव्य|राहण्याची]] आणि [[मताधिकार|मतदान करण्याची]] परवानगी देते, तसेच त्या राजकीय घटकाशी स्वतःची ओळख जोडण्याची आणि संभाव्यतः [[पारपत्र|पारपत्र]] मिळवण्याची संधी देते. तथापि, [[मताधिकार हिरावून घेणे]] आणि थेट [[रंगभेद]] यांसारख्या [[भेदभाव|भेदभावपूर्ण]] कायद्यांमुळे नागरिकांना [[दुसऱ्या दर्जाचे नागरिक]] बनवले गेले आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, राज्यांमधील [[लोकसंख्या]] मुख्यत्वे [[प्रजा|प्रजा]] होती,&lt;ref name=&quot;Leydet 2006 w138&quot;/&gt; तर नागरिकत्व हा एक विशेष दर्जा होता, ज्याचा उगम शहरी लोकसंख्येच्या अधिकारांमध्ये झाला; जसे की विशेषतः [[पोलिस|प्राचीन नगर-राज्यांमधील]], [[शहर|शहरांमधील]] आणि [[गणराज्य|गणराज्यांमधील]] पुरुष नागरिकांचे अधिकार, ज्यातून [[सिव्हिटास]] आणि [[बुर्जुआ|बुर्जुआजी]] किंवा [[बुर्जुआ|नगरजन]] या [[सामाजिक वर्ग|सामाजिक वर्गाचा]] उदय झाला. तेव्हापासून राज्यांनी नागरिकत्वाचा दर्जा आपल्या बहुतांश राष्ट्रीय [[लोक|लोकांपर्यंत]] विस्तारित केला आहे, ज्यामध्ये [[नागरिकांचे अधिकार|नागरिक अधिकारांची व्याप्ती]] वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये भिन्न आढळते.

{{विस्तार}}

[[वर्ग:समाजशास्त्र]]
[[वर्ग:नागरिकशास्त्र]]</text>
      <sha1>n5i75ww07lq669j4iqw32aj8d51tb7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249715</id>
    <revision>
      <id>2698882</id>
      <parentid>2397881</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2698882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18846" sha1="7rxraqe0hxc0oqn4efq9kvwyn6wmoov" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''राशिद खान अरमान''' (पश्तो: راشد خان ارمان; जन्म २० सप्टेंबर १९९८) हा [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानचा]] क्रिकेट खेळाडू आणि राष्ट्रीय संघाचा सध्याचा कर्णधार आहे. जून २०१८ मध्ये भारत विरुद्ध अफगाणिस्तानातील पहिल्या कसोटी सामन्यात खेळणाऱ्या अकरा क्रिकेट खेळाडूंपैकी तो एक होता.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Afghanistan's Test Debut | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 14 June 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; देशाच्या पहिल्या कसोटी सामन्यात पदार्पण करताना सर्वात महाग गोलंदाजीची नोंद त्याच्या नावावर झाली.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan's tough Test debut | newspaper = [[द हिंदू]] | date = 15 June 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; सप्टेंबर २०१९ मध्ये त्याने [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेशविरुद्धच्या]] कसोटी सामन्यात संघाचे नेतृत्व केले आणि वयाच्या २० वर्षे व ३५० दिवस वयात कसोटी सामन्यात संघाचे नेतृत्व करणारा सर्वात तरुण क्रिकेट खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan becomes youngest Test captain | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 5 September 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt;

राशिद [[सनरायझर्स हैदराबाद]]कडून २०१७ च्या [[इंडियन प्रीमियर लीग|इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये]] (आयपीएल) खेळला.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = IPL Auction 2017: Rashid Khan bought by Sunrisers Hyderabad | url = https://www.iplt20.com/ | publisher = IPL | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt; जून २०१७ मध्ये त्याने एका एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (एकदिवसीय) सामन्यात असोसिएट देशासाठी सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजीची नोंद केली.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan 7 for 18 destroys West Indies | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 9 June 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०१८ मध्ये तो एकदिवसीय सामन्यांत गोलंदाजांच्या आयसीसी रँकिंगमध्ये अव्वल क्रमांकावर पोहोचणारा सर्वात तरुण खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan becomes youngest No. 1 ODI bowler | newspaper = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | date = 20 February 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्याच महिन्यात, त्याने टी-२० मधील गोलंदाजांच्या आयसीसी रँकिंगमध्येही अव्वल स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = ICC Player Rankings | url = https://www.icc-cricket.com/rankings/mens/player-rankings | publisher = ICC | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt; २०१८ च्या [[आशिया चषक|आशिया चषकातील]] कामगिरीनंतर सप्टेंबर २०१८ मध्ये तो आयसीसीच्या अष्टपैलू क्रमवारीत अव्वल क्रमांकाचा खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan top all-rounder in ODIs | newspaper = [[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] | date = 30 September 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt;

मार्च २०१८ मध्ये, [[क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|क्रिकेट विश्वचषक पात्रता फेरीदरम्यान]] त्याने एकदिवसीय सामन्यात प्रथमच अफगाणिस्तानचे नेतृत्व केले. वयाच्या १९ वर्षे आणि १६५ दिवसांत तो आंतरराष्ट्रीय संघाचा कर्णधार असलेला सर्वात तरुण खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan youngest international captain | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 4 March 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीजविरुद्ध]] क्रिकेट विश्वचषक पात्रता फेरीच्या अंतिम सामन्यात खानने शई होपला बाद केले, तेव्हा तो एकदिवसीय सामन्यांत १०० बळी (विकेट्स) घेणारा सर्वात वेगवान व सर्वात तरुण गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan fastest to 100 ODI wickets | newspaper = [[द गार्डियन]] | date = 25 March 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्याने ऑस्ट्रेलियाच्या [[मिचेल स्टार्क]]ने नोंदवलेला ५२ सामन्यांचा मागील विक्रम मोडत आपला १०० वा बळी मिळवण्यासाठी ४४ सामने घेतले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Starc's record broken by Rashid Khan | newspaper = [[क्रिकबझ]] | date = 25 March 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; जून २०१८ मध्ये टी-२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यांत ५० बळी घेणारा तो सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला. बांगलादेशविरुद्धच्या पहिल्या टी-२० मध्ये त्याने दोन वर्षे आणि २२० दिवसांत हा टप्पा गाठला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan fastest to 50 T20I wickets | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 3 June 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt;

एप्रिल २०१९ मध्ये अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्डाने (एसीबी) असगर अफगाणच्या जागी खानचा संघाचा नवा टी-२० आंतरराष्ट्रीय कर्णधार म्हणून समावेश केला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Afghanistan name Rashid Khan T20I captain | newspaper = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | date = 5 April 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt; एकदिवसीय संघाचा उपकर्णधार म्हणूनही खानची नियुक्ती करण्यात आली होती. जून २०१९ मध्ये, [[२०१९ क्रिकेट विश्वचषक|२०१९ च्या क्रिकेट विश्वचषकादरम्यान]], खान अफगाणिस्तानसाठी आपला १०० वा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan plays 100th international match | newspaper = [[द टेलिग्राफ]] | date = 18 June 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt; विश्वचषकांतर खानला तिन्ही स्वरूपांत अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कर्णधार म्हणून नेमण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan appointed Afghanistan captain across all formats | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 12 July 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन ==
रशीद खानचा जन्म १९९८ मध्ये पूर्व अफगाणिस्तानातील [[नंगरहार प्रांत|नंगरहार येथे]] झाला होता.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Berry | first = Scyld | title = Cricket's New Frontiers | publisher = Wisden | year = 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt; तो [[जलालाबाद]] येथील असून त्याला १० भावंडे आहेत. तो लहान असताना त्याचे कुटुंब अफगाण युद्धामुळे घर सोडून काही वर्षे [[पाकिस्तान]]मध्ये राहिले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = The rise of Rashid Khan | newspaper = [[द इंडियन एक्सप्रेस]] | date = 20 May 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt; नंतर ते नेहमीचे जीवन जगण्यासाठी परत अफगाणिस्तानात आले आणि राशिदने आपले शालेय शिक्षण चालू ठेवले. रशिद आपल्या भावांबरोबर क्रिकेट खेळत मोठा झाला आणि त्याची गोलंदाजीची शैली पाकिस्तानी अष्टपैलू [[शाहिद आफ्रिदी]] यांच्या शैलीने प्रभावित आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan's idol Shahid Afridi | newspaper = [[क्रिकबझ]] | date = 12 March 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt;

== आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द ==
त्याने १८ ऑक्टोबर २०१५ रोजी [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वेविरुद्ध]] अफगाणिस्तानकडून एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (एकदिवसीय) सामन्यात पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Rashid Khan ODI debut | url = https://www.espncricinfo.com/ | publisher = ESPNcricinfo | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्याने २६ ऑक्टोबर रोजी झिम्बाब्वेविरुद्धच ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (टी-२०) पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Rashid Khan T20I debut | url = https://www.espncricinfo.com/ | publisher = ESPNcricinfo | access-date = 1 August 2026 | language = en}}&lt;/ref&gt;

१० मार्च २०१७ रोजी, खानने [[आयर्लंड क्रिकेट संघ|आयर्लंडविरुद्धच्या]] दुसऱ्या टी-२० सामन्यात पहिल्यांदा एका टी-२० सामन्यात ५ बळी घेतले. टी-२० मध्ये अफगाणिस्तानच्या क्रिकेटमधील ही सर्वोत्तम गोलंदाजीची कामगिरी ठरली आणि टी-२० सामन्यात २ षटकांत ५ बळी घेणारा तो पहिला खेळाडू ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan's 5 for 3 in two overs | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 10 March 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt; अफगाणिस्तानने हा सामना जिंकला आणि राशिद व [[नजीब तारकई]] यांनी संयुक्तपणे सामनावीर पुरस्कार जिंकला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Afghanistan vs Ireland 2nd T20I Report | newspaper = [[द हिंदू]] | date = 11 March 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt;

आयर्लंडविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेत [[पॉल स्टर्लिंग]] आणि राशिद खान हे वेगवेगळ्या संघांतील अशा गोलंदाजांची पहिली जोडी बनले, ज्यांनी एकाच एकदिवसीय सामन्यात प्रत्येकी ६ बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Stirling and Rashid take six wickets each | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 17 March 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt;

९ जून रोजी त्याने दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात ग्रॉस इस्लेट येथे वेस्ट इंडीजविरुद्ध १८ धावा देऊन ७ गडी बाद केले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan takes 7 for 18 vs West Indies | newspaper = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | date = 10 June 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt; ही एकदिवसीय गोलंदाजीतील चौथी सर्वोत्तम कामगिरी होती आणि ७ बळी घेणारा तो असोसिएट देशाचा पहिला गोलंदाज ठरला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Best ODI bowling figures history | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 10 June 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt; अफगाणिस्तानने २१२ धावांच्या लक्ष्याचा बचाव करताना हा सामना ६३ धावांनी जिंकला आणि खानला सामनावीर घोषित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Afghanistan vs West Indies 1st ODI | newspaper = [[क्रिकबझ]] | date = 10 June 2017 | language = en}}&lt;/ref&gt;

जानेवारी २०१८ मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने (आयसीसी) त्याला 'असोसिएट क्रिकेट खेळाडू ऑफ द इयर' म्हणून घोषित केले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = ICC Awards 2017: Rashid Khan named Associate Cricketer of the Year | newspaper = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | date = 18 January 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; त्यानंतरच्या महिन्यात २०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धेसाठी त्याला अफगाणिस्तान संघाचा कर्णधार म्हणून नियुक्त करण्यात आले, कारण नियमित कर्णधार असगर स्तानिकझई अपेंडिक्सच्या शस्त्रक्रियेनंतर विश्रांतीवर होता.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan to lead Afghanistan in World Cup Qualifiers | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 26 February 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०१८ मध्ये आयसीसीने २०१८ क्रिकेट विश्वचषक पात्रता स्पर्धेपूर्वी खानला १० महत्त्वाच्या खेळाडूंपैकी एक म्हणून नामनिर्देशित केले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = 10 players to watch out for in ICC World Cup Qualifier | newspaper = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | date = 27 February 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt;

एप्रिल २०१८ मध्ये, वेस्ट इंडीजविरुद्धच्या टी-२० सामन्यासाठी त्याला 'वर्ल्ड इलेव्हन' संघात स्थान देण्यात आले, जो ३१ मे २०१८ रोजी [[लॉर्ड्स]] येथे खेळवला गेला.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan named in ICC World XI squad | newspaper = [[इएसपीएन क्रिकइन्फो]] | date = 23 April 2018 | language = en}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०१९ मध्ये, आयर्लंडविरुद्धच्या तिसऱ्या टी-२० सामन्यात, उसने हॅटट्रिकसह चार चेंडूंत चार बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{Cite news | title = Rashid Khan takes four wickets in four balls | newspaper = [[बीबीसी स्पोर्ट]] | date = 24 February 2019 | language = en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:अफगाणिस्तानचे ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तानचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तानचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>7rxraqe0hxc0oqn4efq9kvwyn6wmoov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>केदारकंठ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293944</id>
    <revision>
      <id>2698875</id>
      <parentid>2192354</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[केदारकंठा]] वरुन [[केदारकंठ]] ला हलविला: शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2192354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12701" sha1="2d0ckhqflmiuvwv0zl3soua4pbnsle0" xml:space="preserve">केदारकंठा&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2021-10-29|title=Kedarkantha|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kedarkantha&amp;oldid=1052489400|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt; हे हिमालय पर्वतरांगांच्या गोविंद पासू विहार राष्ट्रीय उद्यानाच्या जंगलात 12,500 फूट (3,810 मीटर) उंचीवर असलेले शिखर आहे. ज्याचा शब्दशः अर्थ भगवान शिवाची मान होतो. केदारकांठा&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.manchalamushafir.com/tour/kedarkantha-trek/|title=Kedarkantha Trek Packages starting@ Just Rs5100|website=Manchala Mushafir|language=en-US|access-date=2021-10-31}}&lt;/ref&gt; हे आध्यात्मिक आणि हिवाळी ट्रेकिंगचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे.


{{बदल}}
ट्रेकिंग मार्गाची एकूण लांबी 20-25 किमी (13-15 मैल) दरम्यान बदलते, मोटार वाहतूक कोठे वापरली जाते आणि ट्रेक कुठे संपला यावर अवलंबून असते. मार्ग केदारकंठा शिखरावर (3810 मीटर/12500 फूट) त्याच्या सर्वोच्च बिंदूवर पोहोचतो. बहुतेक ट्रेकर्स बेसकॅम्प सांक्री येथून त्यांची चढाई सुरू करतात, कारण अशा प्रकारे दररोज उंची वाढणे कमी होते आणि तुलनेने सोपे आणि सुरक्षित असते.

नंदा घुंटी, स्वर्गरोहिणी, कलानाग शिखर, बंदरपंच पर्वत, यमुनोत्री पर्वतरांगा, जांती, गंगोत्री&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2021-08-18|title=Gangotri|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gangotri&amp;oldid=1039416754|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;, द्रौपदी का दांडा, जोरकंडेन यासह रुपिन दरी आणि हर की दुन दरी या पर्वतीय दृश्‍यांमध्ये अगदी जवळून दिसणाऱ्या पर्वतीय दृश्यांचा समावेश होतो.केदारकंठा हा भारतातील सर्वोत्कृष्ट हिवाळी ट्रेक म्हणून निवडला गेला आहे, कारण ते एकत्रितपणे, अतुलनीय सौंदर्य, मोहक गावांची भव्य दृश्ये, कुरण, बर्फाचे मार्ग, सुंदर तलाव, पर्वत, शांत नद्या आणि महान हिमालय शिखर यांनी नटलेले नाट्यमय लँडस्केप.

== इतिहास ==
[[:gu:કેદારકાંઠા|केदारकांठा]] आणि जुडा का तालब - केदारकांठा ट्रेकच्या पायवाटेवर स्थित एक उंच सरोवराभोवती अनेक कथा आणि पुराणकथा आहेत. ही कथा भगवान शिव आणि पांडव यांच्याभोवती फिरते.
केदारकंठाच्या आख्यायिकेनुसार, भगवान शिव ध्यान करण्यासाठी शिखरावर बसले होते परंतु खाली धावत असलेल्या एका बैलाने त्यांना त्रास दिला. म्हणून ते उत्तराखंडमधील केदारनाथ या गावी नंतर ध्यान करण्यासाठी गेले.
आणखी एक स्थानिक पौराणिक कथा पांडवांशी संबंधित आहे, जे भगवान शिवाचे आशीर्वाद घेण्यासाठी हिमालयात गेले होते. मात्र, तो भीमपासून लपला आणि बैलाचा वेश धारण केला. पण, भीमने त्याला ओळखले आणि त्याच्या मागे गेला. त्यामुळे शिव भूगर्भात लपला. जेव्हा तो त्याच्या लपण्याच्या जागेतून बाहेर पडला तेव्हा त्याने त्याच्या शरीराचे अवयव विभाजित होऊ दिले आणि प्रत्येक भाग वेगळ्या ठिकाणी पडला. त्याचा गळा केदारकंठावर पडला, त्यामुळे शिखराला त्याचे नाव मिळाले- लिप्यंतरण- “भगवान शिवाचा गळा”.

उत्तराखंडच्या&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2021-10-30|title=Uttarakhand|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Uttarakhand&amp;oldid=1052756577|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt; गढवाल प्रदेशात स्थित पंच केदार, केदारनाथ, तुंगनाथ, रुद्रनाथ, मध्यमहेश्वर आणि कल्पेश्वर या पाच शिव मंदिरांचा संच असलेल्या पंच केदारच्या कथेशी साधर्म्य आहे. या पौराणिक कथेनुसार, पांडवांनी, भगवान कृष्णाच्या सल्ल्यानुसार, महाभारताच्या काळात आपल्या नातेवाईकांना मारल्याच्या पापांसाठी भगवान शिवाकडे क्षमा मागितली. परंतु, त्यांच्या वर्तनामुळे शिव त्यांच्यावर रागावला आणि बैलाचे रूप घेऊन त्यांना टाळून गढवाल प्रदेशात निघून गेला.

पांडवांनी शिवाला गुप्तकाशीच्या डोंगरावर बैलाच्या रूपात चरताना पाहिले आणि त्याचे शेपूट आणि पाय जबरदस्तीने पकडण्याचा प्रयत्न केला. तथापि, बैल जमिनीत नाहीसा झाला आणि नंतर पाच ठिकाणी भगवान शिवाच्या मूळ रूपात पुन्हा प्रकट झाला- केदारनाथ येथे बैलाचा कुबडा, तुंगनाथ येथे पाय, रुद्रनाथ येथे चेहरा, मध्यमहेश्वर येथे पोट आणि कल्पेश्वर येथे केस. या ठिकाणी पांडवांनी पाच मंदिरे बांधल्याचे मानले जाते.

== हवामान ==
केदारकंठा हा काही हिमालयीन ट्रेकपैकी एक आहे जो वर्षातील बहुतेक भाग ट्रेक करता येतो. हा ट्रेक जून आणि जुलै वगळता वर्षातील जवळपास दहा महिने करता येतो.
प्रत्येक ऋतूमध्ये अडचण, दृश्य, वनस्पती आणि जीवजंतूंच्या बाबतीत काहीतरी वेगळे असते. अधिक स्पष्टतेसाठी प्रत्येक हंगामाची थोडी तपशीलवार चर्चा करूया.

=== हिवाळ्यातील केदारकांठा ट्रेक (डिसेंबर, जानेवारी आणि फेब्रुवारी) ===
केदारकांठा हिवाळ्यातील ट्रेक म्हणून प्रसिद्ध आहे कारण त्याच्या आजूबाजूला बर्फाच्छादित पर्वत आणि दऱ्यांचे अप्रतिम दृश्य आहे. हा ट्रेक सौंदर्य आणि साहस योग्य प्रमाणात एकत्र आणेल आणि बर्फात अगदी आवश्यक नसतानाही कसे जगायचे ते शिकवेल. या भागात बर्फाचा गालिचा आणि नियमित बर्फवृष्टीमुळे हा ट्रेक अधिक सुंदर होतो.

=== वसंत ऋतु (मार्च आणि एप्रिल) दरम्यान केदारकांठा ट्रेक ===
या हंगामात बहुतेक बर्फ वितळते आणि केदारकांठापर्यंतच्या वाटेवर तुम्हाला असंख्य नैसर्गिक झरे मिळतील. तुम्हाला तुमच्या मार्गावर विविध प्रकारचे रोडोडेंड्रॉन्स देखील मिळतील. केदारकंठा ट्रेकच्या शिखरावरून दिसणाऱ्या केदारकंठा शिखरांवर आणि शिखरांवर तुम्हाला वरच्या कॅम्पिंग साइट्सवर बर्फ पडेल.

=== उन्हाळी हंगामात (मे) केदारकांठा ट्रेक ===
उबदार हवामान आणि भरपूर सूर्यप्रकाश यामुळे हिरवेगार लँडस्केप आणि पाने आणि फुलांनी भरलेली झाडे दिसतात.उन्हाळ्यातील केदारकंठा ट्रेकची सर्वात चांगली गोष्ट म्हणजे फुलणारी झाडे आणि फुले. ट्रेकिंग करताना, आपण आश्चर्यकारक रोडोडेंड्रॉन आणि भव्य ओक वृक्षांच्या अनेक पायवाटेवरून जातो.तापमान अतिशय मध्यम राहिल्याने संपूर्ण मार्गही विलक्षण रंगीबेरंगी होतो.

=== केदारकंठा ट्रेक पावसाळ्यानंतरच्या काळात (ऑगस्ट ते नोव्हेंबर) ===
पावसाळ्यानंतर, सप्टेंबरमध्ये संपूर्ण ट्रेक जिवंत होतो. सप्टेंबर महिन्यात कुरण आणि जंगले ताजी आणि जिवंत असतात आणि ऑक्टोबरमध्येही तशीच असतात. हवा कुरकुरीत आहे आणि वरच्या हिमालयाची दृश्ये आश्चर्यकारकपणे स्पष्ट आहेत

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
&lt;references /&gt;
{{संदर्भयादी}}</text>
      <sha1>2d0ckhqflmiuvwv0zl3soua4pbnsle0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चाई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302672</id>
    <revision>
      <id>2698894</id>
      <parentid>2068386</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T02:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>7719</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="h3m7h7droj9zvrviwg1vcrki2wn8wby" xml:space="preserve">'''चाई''' (alopecia areata अ‍ॅलोपेसिया एरियाटा)म्हणजे डोक्यावरील फक्त काही भागातील [[केस]] गळून जातात पण ते परत उगवत नाहीत या विकाराला 'चाई' असे म्हणतात. हे शरीराच्या काही किंवा सर्व भागातून होणारा [[विकार]] आहे. पण डोक्यावरचे केस गळतात ते सहजतेने दिसून येतात त्याला '''अलोमता ''' आणि चाई पडणे असेही संबोधन आहे. टक्कल पडणे हे चाईची पहिली लक्षणे आहेत. हा विकार पुरुष आणि स्त्रियांमध्ये समान संख्येने होतो. चाई [[संसर्गजन्य रोग]] नाही .

==उपचार==
[[आधुनिक वैद्यकशास्त्र]] या स्थितीवर कोणताही [[उपचार]] देऊ शकत नाही. [[आयुर्वेद]] मात्र [[जास्वंद|जास्वंदीचा]] पाला, जपाळाचे बी उगाळून लावल्यास केस येऊ शकतात असे दाखले देतो. आयुर्वेद शास्त्रात याचा उल्लेख ‘इंद्रलुप्त’ या नावाने येतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/chaturang/aayurvedachya-smrutitun/hair-loss-and-chai-1294767/|title=चाई पडणे|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-03-31}}&lt;/ref&gt; 

[[वर्ग: केसांचे आजार]]</text>
      <sha1>h3m7h7droj9zvrviwg1vcrki2wn8wby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पारस चंद्र जैन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304381</id>
    <revision>
      <id>2698847</id>
      <parentid>2648348</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20560" sha1="5egn57ci9zikuxx50sfr5ts8tuahwnj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमधील [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]] आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा खात्याचे माजी कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ते मध्य प्रदेश विधानसभेतील उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून ते आजपर्यंत याच मतदारसंघातून [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य आहेत]] . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले, &lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* [https://twitter.com/parasjainonline अधिकृत ट्विटर]

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>5egn57ci9zikuxx50sfr5ts8tuahwnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698848</id>
      <parentid>2698847</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20631" sha1="dbgfhlfly7c7gp9ns7559cnt12d163r" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमधील [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]] आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा खात्याचे माजी कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ते मध्य प्रदेश विधानसभेतील उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून ते आजपर्यंत याच मतदारसंघातून [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य आहेत]] . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले, &lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* [https://twitter.com/parasjainonline अधिकृत ट्विटर]

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:Pages with unreviewed translations]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>dbgfhlfly7c7gp9ns7559cnt12d163r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698849</id>
      <parentid>2698848</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2698849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20531" sha1="n7lx8uileb0je0l81ez50dfsefs9cv7" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमधील [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]] आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा खात्याचे माजी कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ते मध्य प्रदेश विधानसभेतील उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून ते आजपर्यंत याच मतदारसंघातून [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य आहेत]] . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले, &lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>n7lx8uileb0je0l81ez50dfsefs9cv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698850</id>
      <parentid>2698849</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20532" sha1="mep7cib2wlghpvpwl71han81ce30erc" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमधील [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]] आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा खात्याचे माजी कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ते मध्य प्रदेश विधानसभेतील उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करतात, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून ते आजपर्यंत याच मतदारसंघातून [[आमदार|विधानसभेचे सदस्य आहेत]] . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले, &lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>mep7cib2wlghpvpwl71han81ce30erc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698851</id>
      <parentid>2698850</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20547" sha1="g0q4x8ucdvitasfkyu6xmhjgaapugym" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत) नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले,&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>g0q4x8ucdvitasfkyu6xmhjgaapugym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698852</id>
      <parentid>2698851</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20548" sha1="9qoa9nauzfutkf15b8r3evehtidkqd5" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य भारतातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते आहेत. २००५  ते २०१३  पर्यंत ते मध्य प्रदेश सरकारमध्ये वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री राहिले आहेत. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले,&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>9qoa9nauzfutkf15b8r3evehtidkqd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698853</id>
      <parentid>2698852</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2698853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20564" sha1="lk9al46cgprf1oeb4bf2zqhi1ztd2e2" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे स्वर्गीय श्री समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी झाला, त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. त्यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp &quot;::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp |date=2017-06-22 }}. ''mpinfo.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 June&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>lk9al46cgprf1oeb4bf2zqhi1ztd2e2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698854</id>
      <parentid>2698853</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19696" sha1="2tb1bzcnlyuk1txfcq67al15ul9eyzt" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>2tb1bzcnlyuk1txfcq67al15ul9eyzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698855</id>
      <parentid>2698854</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण */</comment>
      <origin>2698855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20092" sha1="lxev0zj9jg268urghwpoj3s6j3quos0" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|ABVP]] चे सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|RSS]] मध्ये प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|स्वयंसेवक]] असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>lxev0zj9jg268urghwpoj3s6j3quos0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698856</id>
      <parentid>2698855</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द */</comment>
      <origin>2698856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20149" sha1="5ci18bwm236jjst6uk6d0gse04an7fv" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघात]] प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय स्वयंसेवक असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा|सुंदर लाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९०  मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६  डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३  मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

[[दिग्विजय सिंग]] १९९८ मध्ये पुन्हा [[मुख्यमंत्री]] म्हणून आले आणि काँग्रेसने राज्याचे नेतृत्व केले. यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८  च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय [[विधानसभा|मिळवला]] . यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३  आणि २००८  च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५  मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली . शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३  मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले, &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा]]  &lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;आणि नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री बनले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री आहेत. &lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>5ci18bwm236jjst6uk6d0gse04an7fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698857</id>
      <parentid>2698856</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19927" sha1="kza780g2cub1rekp8925vlwmte6otnk" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघात]] प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय स्वयंसेवक असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९० मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६ डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३ मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

१९९८ मध्ये [[दिग्विजय सिंग]] पुन्हा मुख्यमंत्री झाले. त्यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय मिळवला. यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३ आणि २००८ च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५ मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली. शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३ मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागात मंत्री बनले.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री म्हणून कार्यरत होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* शिवराज सिंह चौहान तिसरे मंत्रालय (२०१३ )
* मध्य प्रदेशातील लोकांची यादी
* [[:वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी|वर्ग:भारतीय जनता पक्षाचे राजकारणी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>kza780g2cub1rekp8925vlwmte6otnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698858</id>
      <parentid>2698857</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2698858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19501" sha1="gxhqlqkl9ubg3uqhs2rvafe8rt9msjw" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघात]] प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय स्वयंसेवक असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९० मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६ डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३ मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

१९९८ मध्ये [[दिग्विजय सिंग]] पुन्हा मुख्यमंत्री झाले. त्यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय मिळवला. यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३ आणि २००८ च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५ मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली. शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३ मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागात मंत्री बनले.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री म्हणून कार्यरत होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>gxhqlqkl9ubg3uqhs2rvafe8rt9msjw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698859</id>
      <parentid>2698858</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19600" sha1="8sw6klokuwfzge5xl5h376f8d411a4t" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पारस चंद्र जैन''' ([[२० जून]], [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[३ ऑगस्ट]],  [[इ.स. २०२६|२०२६]])&lt;ref name=&quot;:01&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations, Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=22 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mp&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे सरकारमध्ये [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)| नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागाचे]] कॅबिनेट मंत्री होते.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719233647/http://www.mpenergy.nic.in/hindi/who_is_who.html|archive-date=19 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;त्यांनी मध्य प्रदेश विधानसभेत उज्जैन उत्तर मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|title=Welcome to official website of District Administration Ujjain (M.P.) India|website=ujjain.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170725104829/http://www.ujjain.nic.in/PublicRepresentatives.html|archive-date=25 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Department of Public Relations, Madhya Pradesh&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=Shri Paras Chandra Jain|publisher=Department of Public Relations, Madhya Pradesh|access-date=25 March 2015|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच, ते १९९० ते १९९८ आणि २००३ पासून याच मतदारसंघातून विधानसभेचे आमदार म्हणून राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mp.gov.in/en/mla|title=MLA – govt-of-mp-india|website=www.mp.gov.in|language=hi-IN|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/mp2013/index.php?action=affidavitComparison&amp;myneta_folder2=2008mp&amp;id1=746&amp;id2=441|title=Asset comparison of Paras Jain(BJP):UJJAIN NORTH in Madhya Pradesh 2013|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

ते [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशातील]] [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] ज्येष्ठ नेते होते. २००५  ते २०१३ पर्यंत त्यांनी या  राज्यात वन विभाग, शालेय शिक्षण विभाग, उच्च शिक्षण विभाग, अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभाग यासह विविध विभागांचे राज्यमंत्री म्हणून काम पाहिले. डिसेंबर २०१३  मध्ये, त्यांना शालेय शिक्षण विभागाचे कॅबिनेट मंत्री करण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/paras-jain-the-lone-cabinet-minister-from-malwa-region/881249|title=Paras Jain: The lone cabinet minister from Malwa region {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mponline.in/about/administration/index.html|title=Administration in Madhya Pradesh, Government in Madhya Pradesh|website=www.mponline.in|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024834/http://www.mponline.in/About/Administration/Index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या मंत्रिमंडळ फेरबदलात त्यांना ऊर्जा मंत्रालयाची जबाबदारी देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|title=:: Department Of Public Relations,Madhya Pradesh ::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720050909/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/ministersindex.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|title=Energy Department, Government of Madhya Pradesh|website=www.mpenergy.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717050501/http://www.mpenergy.nic.in/who_is_who.html|archive-date=17 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=18 July 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण ==
पारस जैन यांचा जन्म [[उज्जैन]] येथे समर्थमल तलेरा आणि श्रीमती कैलाश बाई यांच्या पोटी २० जून, १९५० रोजी झाला. त्यांचे वडील धान्य व्यापारी होते. जैन यांनी विक्रम विद्यापीठातून बी.कॉम. पूर्ण केले आणि शिक्षण संपल्यानंतर वडिलांच्या अन्नधान्याच्या व्यापारात सामील झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|access-date=14 June 2017|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622225304/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/English/council/cabinetmin/paras_chandra_jain.asp}}&lt;/ref&gt;

== सुरुवातीची राजकीय कारकीर्द ==
पारस जैन यांचा राजकीय प्रवास महाविद्यालयीन जीवनापासून सुरू झाला. ते [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद|अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे]] सक्रिय सदस्य होते, त्यांनी अनेक पदे भूषवली आणि अखेरीस [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघात]] प्रवेश केला. निवडणुकीच्या राजकारणात येण्यापूर्वी, त्यांनी सक्रिय स्वयंसेवक असताना समाजकारणासाठी खूप काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|title=::Department Of Public Relations,Madhya Pradesh::|website=mpinfo.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711084413/http://mpinfo.org/MPinfoStatic/hindi/council/cabinetmin/paraschandra_jain.asp|archive-date=11 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
अयोध्या आंदोलनाच्या जोरावर , ५४.२१ % मतदानासह, [[सुंदरलाल पटवा]] यांच्या नेतृत्वाखाली, राज्यात भाजप सत्तेवर आल्यावर, १९९० मध्ये उज्जैन मतदारसंघातून त्यांनी पहिली [[विधानसभा|विधानसभेची]] निवडणूक लढवली आणि जिंकली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://zeenews.india.com/assembly-elections-2013/madhya-pradesh-polls/madhya-pradesh-assembly-election-results-shivraj-singh-helps-bjp-retain-fort_895285.html|title=Madhya Pradesh assembly election results: Shivraj Singh helps BJP retain fort|website=zeenews.india.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[बाबरी मशीद]] विध्वंसानंतर ६ डिसेंबर रोजी राज्यात [[राष्ट्रपती राजवट]] लागू करण्यात आली. त्यानंतर १९९३ मध्ये झालेल्या निवडणुकीत भाजपला मोठा धक्का बसला आणि मध्य प्रदेशात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पुन्हा सत्तेवर आली, परंतु पारस जैन यांनी उज्जैनमधून आपली जागा यशस्वीपणे राखली.

१९९८ मध्ये [[दिग्विजय सिंग]] पुन्हा मुख्यमंत्री झाले. त्यावेळी पारस जैन यांनीही आपली जागा गमावली आणि १९९८ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. पाच वर्षांनंतर [[उमा भारती]] यांच्या आक्रमक नेतृत्वाखाली भाजपने विधानसभेच्या निवडणुकीत विजय मिळवला. यावेळी पारस जैन यांनी सुमारे १६००० मतांनी निवडणूक जिंकत त्यांची उज्जैनची जागा परत मिळवली. २००३ आणि २००८ च्या पुढील विधानसभा निवडणुकीत, जैन यांनी त्यांच्या विजयाची पुनरावृत्ती केली, प्रत्येक वेळी वाढत्या फरकाने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://myneta.info/2008mp/candidate.php?candidate_id=441|title=PARAS JAIN(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- Ujjain Uttar(Ujjain) – Affidavit Information of Candidate:|last=ADR|website=myneta.info|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

जेव्हा उमा भारती मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार झाल्या आणि [[बाबुलाल गौर|बाबूलाल गौर]] मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. गौर यांच्या मंत्रिमंडळात पारस जैन यांना जून २००५ मध्ये मंत्री म्हणून पहिली टर्म मिळाली. त्यांना वनविभागाचे राज्यमंत्री करण्यात आले. नंतर त्यांनी राज्यमंत्री म्हणून ऊर्जा मंत्रालय, शालेय शिक्षण मंत्रालय सांभाळले.

[[शिवराज सिंह चौहान]] यांच्या २००८ च्या मंत्रालयात ते उच्च शिक्षण राज्यमंत्री झाले. नंतर अन्न, नागरी पुरवठा आणि ग्राहक संरक्षण विभागाचा स्वतंत्र प्रभार असलेले राज्यमंत्री म्हणून पदोन्नती मिळाली. शिवराज सिंह चौहान यांच्या २०१३ च्या मंत्रालयात, पारस जैन यांचा राजकीय दर्जा आणखी वाढला, ते २०१३ मध्ये शालेय शिक्षणाचे कॅबिनेट मंत्री बनले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|title=शिक्षा मंत्री ने की 5वीं व 8वीं में बोर्ड परीक्षा की वकालत|work=NDTVIndia|access-date=18 July 2017|archive-date=2019-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910105320/https://khabar.ndtv.com/news/bhopal/madhya-pradesh-minister-said-5th-and-8th-class-exam-should-be-board-1261103|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६  कॅबिनेट फेरबदलात ते नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा विभागात मंत्री बनले.&lt;ref name=&quot;mpenergy.nic.in&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://khojkhabarnews.com/2017/02/17/energy-minister-mr-paras-jain-reviews-energy-department/|title=Energy Minister Mr. Paras Jain reviews energy department|last=admin|date=2017-02-17|website=khojkhabarnews.com|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; २०१५  पासून, जेव्हा कैलाश विजयवर्गीय यांना भाजपचे राष्ट्रीय सरचिटणीस बनवण्यात आले, तेव्हापासून पारस जैन हे मध्य प्रदेश सरकारमधील [[माळवा|मालवा]] विभागातील एकमेव कॅबिनेट मंत्री म्हणून कार्यरत होते.&lt;ref name=&quot;free&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
त्याच्या आतील वर्तुळात त्याला &quot;पारस पहेलवान&quot; म्हणून ओळखले जाते.  त्यांना व्यायामाची आवड आहे, तसेच विविध खेळ आणि योगासनांशी त्यांचा संबंध आहे. त्यांनी १९७८  मध्ये अंगुरबाला जैन यांच्याशी लग्न केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|title=Paras Jain : (BJP) Bharatiya Janata Party, MLA, Ujjain North Constituency|website=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110035953/http://www.janpratinidhi.com/parasjain-po4112.aspx|archive-date=10 November 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; त्यांना स्वाती आणि संदेश ही दोन मुले आहेत. 

भारतातील धार्मिक शहरांपैकी एक असलेल्या उज्जैनमध्ये जन्मलेले पारस जैन अत्यंत आध्यात्मिक आहेत आणि अनेक सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रियपणे भाग घेतात. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://naidunia.jagran.com/madhya-pradesh/balaghat-balaghat-news-1239038|title=Balaghat News|work=naidunia|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mp&quot;/&gt; सिंहस्थ, उज्जैनमध्ये पारंपारिकपणे [[कुंभमेळा]] म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या चार मेळ्यांपैकी एक, पारस जैन हे सिंहस्थ केंद्रीय समितीचे सदस्य आहेत &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|title=Simhasth Central Committee {{!}} Simhasth Kumbh Mahaparv Ujjain 2016|website=www.simhasthujjain.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710135812/http://www.simhasthujjain.in/contactus/simhasth-central-committee/|archive-date=10 July 2017|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; आणि २०१६ च्या सिंहस्थाच्या तयारीत त्यांचा जवळून सहभाग होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.freepressjournal.in/ujjain/education-minister-jain-csfoc-chairman-singh-visit-fair-area/828219|title=Education minister Jain &amp; CSFOC chairman Singh visit fair area {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.parasjainonline.com अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807170752/http://parasjainonline.com/ |date=2018-08-07 }}
* {{twitter|parasjainonline}}

{{DEFAULTSORT:जैन, पारस चंद्र}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>8sw6klokuwfzge5xl5h376f8d411a4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Usernamekiran</title>
    <ns>3</ns>
    <id>304694</id>
    <revision>
      <id>2698880</id>
      <parentid>2697420</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T19:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>38883</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-32 */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2698880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="356063" sha1="e3xmw8rbiu4f8f7hrb0pwlrahu0txia" xml:space="preserve">{{जुन्या चर्चा चौकट|search=yes|
&lt;center&gt;[[सदस्य चर्चा:Usernamekiran/Archive 1|जुनी चर्चा १]], [[सदस्य चर्चा:Usernamekiran/Archive 2|जुनी चर्चा २]]&lt;/center&gt;}}
__FORCETOC__
{{clear}}

== कामाची पावती ==
हल्ली कोणी कोणाला असे बार्नस्टार देताना फारसे दिसत नाहीत. पण आपण अल्पावधीत केलेल्या कामाबद्दल हा स्टार. बॉट कसा वापरावा हे तुमच्याकडून शिकण्यासारखे आहे. दुसरे वैशिष्ट्य म्हणजे आपण सामान्य सदस्यांचे ऐकता, कंपूबाजी न करता त्यांना विश्वासात घेता, विचारलेल्या प्रश्नांची प्रामाणिक उत्तरे देता हे सर्व माझ्यासाठी फार महत्त्वाचे आहे. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) १२:४७, ५ एप्रिल २०२२ (IST)
[[Image:Working Wikimedian's Barnstar.png|शुद्धिचिकित्सक बॉटसाठी|right|frame]]

:{{ping|Shantanuo}} खूप खूप धन्यवाद. पण botचा  जवळपास ९८% code आधीच तयार होता, त्यात मी फक्त २% वाढवला आणि खरं तर मराठी विकिपीडियावर bot ची केवळ तांत्रिक प्रोग्रामिंग मी केली, त्यातील जास्तीत जास्त शब्द तुम्हीच सुचवले. ह्याव्यतिरिक तांत्रिकदृष्ट्यासुद्धा तुम्ही खूप मदत केली. मी काही दिवसांपूर्वीच तुम्हाला औपचारिकरीत्या धन्यवाद म्हणणार होतो, पण राहून गेलं. मी त्यामध्ये तुम्ही म्ह्टल्याप्रमाणेच म्हणणार होतो कि स्वतःचा काही फायदा/हेतू नसतानासुद्धा तुम्ही भरपूर मदत केलीत. ह्याचा मी खूप आदर करतो.{{pb}}मी मराठी विकिपीडियावर सक्रियरित्या कार्यरत नसलो तरी गेल्या २-३ वर्षांपासून मी mrwiki बघतोय. सध्या हेतू नसताना कार्य करणारे केवळ १० ते १५ संपादक आहेत, पण ते किती दिवस टिकतील त्याचा नेम नाही.{{pb}}विकिपीडिया हा आपल्या सगळ्यांचाच आहे. मला वाटते त्यामध्ये कंपूबाजी नसावी. पारदर्शकता खूप महत्वाची आहे. तुमच्या मदतीसाठी पुन्हा एकदा आभार. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:१०, ५ एप्रिल २०२२ (IST)

==शुद्धलेखनाचा बार्नस्टार==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Grammar-star.png|100px]]| [[File:Grammar-star.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''शुद्धलेखनाचा बार्नस्टार'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | किरणबॉट द्वारे केलेल्या अविरत परिश्रमाबद्दल.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:३९, १७ एप्रिल २०२२ (IST)
|}

== मिडियाविकी:Spam-blacklist ==

[[मिडियाविकी:Spam-blacklist]] याला संरक्षित केलेले दिसते. मिडियाविकी पाने फक्त प्रचालक संपादन करू शकतात. त्यामुळे संरक्षण काढावे अशी विनंती. --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) २२:१६, १ जुलै २०२२ (IST)
:काढले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०१:४७, २ जुलै २०२२ (IST)

== Request to move (or delete) a page ==

I don't know where to request this on mrwiki, so asking you for help. The article [[लोकेनाथ]] is not the correct name of the subject. It is [[लोकनाथ]] and should be moved to that title. Alternatively, it may be just deleted because it doesn't have any article content at all. Thanks! [[सदस्य:CX Zoom|CX Zoom]] ([[सदस्य चर्चा:CX Zoom|चर्चा]]) १६:०९, १३ जुलै २०२२ (IST)

:नवीन पान निर्माण करून पुनर्निर्देशित देखील केले.-[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १७:११, १३ जुलै २०२२ (IST)

::{{ping|CX Zoom}} Hello. Editor संतोष गोरे has taken care of it. {{ping|संतोष गोरे}} धन्यवाद :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १८:३८, १३ जुलै २०२२ (IST)
::: Thank you both you! [[सदस्य:CX Zoom|CX Zoom]] ([[सदस्य चर्चा:CX Zoom|चर्चा]]) १८:४२, १३ जुलै २०२२ (IST)

== साचा:Ambox ==

नमस्कार {{tl|Ambox}} हा साचा मोबाईल view मध्ये बरोबर दिसत आहे. परंतु डेस्कटॉप view मध्ये तो गायब झाला आहे. मी संबंधीत साच्यात बदल केले आहेत, परंतु तरीही साचा बरोबर दिसत नाही. आपण काही मदत करू शकाल का?  --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) १२:३१, १० ऑगस्ट २०२२ (IST)

:{{ping|Tiven2240}} साच्यामध्ये lua आहे. जर मला जुना (बरोबर काम करत असलेला) व आत्ताचा source code [[सदस्य:Usernamekiran/sandbox]] वर टाकून दिला तर मी धुळपाटीवर प्रयत्न करून बघू शकतो.  —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३५, १० ऑगस्ट २०२२ (IST)

== वर्गातील पाने स्थानांतरण ==

कृपया किरण बॉटद्वारे खालील वर्गातील पाने स्थानांतरित करावी, धन्यवाद!
# [[:वर्ग:न्यू झीलँड क्रिकेट]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँड मधील क्रिकेट संघ]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट संघ]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडचे पंतप्रधान]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडचे पंतप्रधान]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडमधील क्रिकेट मैदाने]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट मैदाने]]
# [[:वर्ग:न्यू झीलँडमधील शहरे]] → [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील शहरे]]
# [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे न्यू झीलँड दौरे]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]]
# [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]]
# [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट]] → [[:वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:इंग्लिश महिला क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:इंग्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
# [[:वर्ग:फिलिपाईन्सचे क्रिकेट खेळाडू]] → [[:वर्ग:फिलिपिन्सचे क्रिकेट खेळाडू]]

[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १२:२०, १२ ऑगस्ट २०२२ (IST)

:{{ping|Khirid Harshad}} हो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:२२, १२ ऑगस्ट २०२२ (IST)
:: {{ping|Khirid Harshad}} वरील ऐवजी [[:वर्ग:न्यू झीलंडमधील क्रिकेट]] व [[:वर्ग:इंग्लंडमधील क्रिकेट]] ह्या नावाने वर्ग तयार केले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १२:५६, १५ ऑगस्ट २०२२ (IST)
::: सगळे झाले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:०७, १६ ऑगस्ट २०२२ (IST)

== नवी यादी ==

अजून काही वर्गातील पाने किरण बॉटद्वारे स्थलांतरित करावी.
# [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट]] → [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट]] → [[:वर्ग:श्रीलंकामधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट]] → [[:वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट]] → [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट]] → [[:वर्ग:पाकिस्तानमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट]] → [[:वर्ग:बांगलादेशमधील क्रिकेट]]
# [[:वर्ग:मर्सिडिज-बेंझ]] → [[:वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ]]
# [[:वर्ग:ब्राझिलचे राष्ट्राध्यक्ष]] → [[:वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष]]
# [[:वर्ग:अशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]] → [[:वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]]
# [[:वर्ग:आर्जेंटिनाचे फुटबॉल खेळाडू]] → [[:वर्ग:आर्जेन्टिनाचे फुटबॉल खेळाडू]]
# [[:वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक मैदाने]] → [[:वर्ग:ऑलिंपिक स्टेडियम]]
# [[:वर्ग:चंदिगड लायन्स खेळाडू]] → [[:वर्ग:चंदिगढ लायन्स खेळाडू]]
# [[:वर्ग:ओरिसामधील जिल्हे]] → [[:वर्ग:ओडिशामधील जिल्हे]]
# [[:वर्ग:ओरिसामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:ओडिशामधील लोकसभा मतदारसंघ]]
# [[:वर्ग:ऑस्कर पुरस्कारविजेते दिग्दर्शक]] → [[:वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेते दिग्दर्शक]]
# [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
# [[:वर्ग:मध्य प्रदेशामधील लोकसभा मतदारसंघ]] → [[:वर्ग:मध्य प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
# [[:वर्ग:कोच्चीतील पर्यटनस्थळे]] → [[:वर्ग:कोचीमधील पर्यटनस्थळे]]
# [[:वर्ग:भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थाने]] → [[:वर्ग:भारतीय तंत्रज्ञान संस्था]]

[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:४६, ३ सप्टेंबर २०२२ (IST)

:{{ping|Khirid Harshad}} एक-दोन दिवसात करतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:२१, ९ सप्टेंबर २०२२ (IST)

दोन महिने झाले अजून बॉटद्वारे स्थानांतर केले नाही, आठवण करुन दिली धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १०:५६, ९ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

:{{ping|Khirid Harshad}} हुकूमशाह आणि हुकूमशहा या दोन शब्दांपैकी योग्य कोणता हे मला नक्की माहीत नाही, त्यामुळे मी तो वर्ग बदलला नाही. {{ping|Shantanuo}} यांना विचारावे लागेल. तसेच &quot;श्रीलंकामधील&quot; ऐवजी &quot;श्रीलंकेमधील&quot;, आणि &quot;ऑलिंपिक स्टेडियम&quot; ऐवजी &quot;ऑलिंपिक मैदाने&quot; अशे वर्ग तयार केले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २२:०९, २२ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

::{{ping|Khirid Harshad}} नमस्कार. जुनी टिप्पणी (comment) बदलण्याऐवजी प्रत्येक वेळेस नवी टिप्पणी लिहून सही करावी हि विनंती. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:२६, २ डिसेंबर २०२२ (IST)

== अधीक्षक का अधिक्षक ==

नमस्कार आपल्या बॉट मध्ये 'अधीक्षक —&gt; अधिक्षक' असा बदल दिसून येतो. परंतु आंतरजालावर तसेच [https://gadchirolipolice.gov.in/Specialunitsinfo?specialunits_category=1 गडचिरोली पोलिस] येथे हा शब्द 'अधीक्षक' असा लिहिलेला दिसून येत आहे. कृपया नक्की अचूक शब्द कोणता आहे हे सांगावे.
:cc {{साद|Shantanuo}} -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १९:१४, २४ ऑगस्ट २०२२ (IST)

:: चूक नजरेस आणून दिल्याबद्दल धन्यवाद. किरण साहेब, कृपया 'अधिक्षक' &gt; 'अधीक्षक' अशी नवीन नोंद करावी आणि '_अधीक_' &gt; '_अधिक_' अशी स्पेस द्यावी. [[सदस्य:Shantanuo|Shantanuo]] ([[सदस्य चर्चा:Shantanuo|चर्चा]]) ०९:४५, २५ ऑगस्ट २०२२ (IST)
: https://shabdakosh.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन व्यवहारासाठी शब्दकोश आणि शास्त्रीय व तांत्रिक परिभाषा कोश येथे पण हा शब्द 'अधीक्षक' असा लिहिलेल आहे.--[[सदस्य:Omega45|Omega45]] ([[सदस्य चर्चा:Omega45|चर्चा]]) १०:२६, २५ ऑगस्ट २०२२ (IST)

:::{{ping|संतोष गोरे|Omega45|Shantanuo}} माफ करा, मी काही दिवस गावाबाहेर होतो. मी आवश्यक ते बदल केले आहेत, सर्व संपादने दुपारी अडीच वाजता होतील, व फक्त &quot;अधिक्षक →  अधीक्षक&quot; हा बदल दुपारी साडे तीन वाजता होईल. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०३:०३, २८ ऑगस्ट २०२२ (IST)

== पान वगळणे ==

[[:वर्ग:उल्लेखनीयता रद्दीकरण]] मध्ये बरीच अनावश्यक पाने व वर्ग आहेत ती कृपया वगळावी, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १७:२०, १८ सप्टेंबर २०२२ (IST)

== विपत्र ==

नमस्कार,

गेले काही दिवस मला नोटिफिकेशन येत आहे की तुम्ही मला विपत्र पाठविले आहे परंतु ते मला माझ्या ईमेल मध्ये दिसत नाही. तरी तुम्ही नक्की हे पाठविले होते का हे कळवावे.

धन्यवाद.

[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) १४:२५, १६ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

:{{ping|अभय नातू}} हो. विपत्र कदाचित स्पॅम मध्ये गेले असावे? तुम्ही मला एक विपत्र पाठवसाल का? म्हणजे मी त्याला उत्तर देऊ शकतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १६:३५, १६ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

:पाठविले.
:[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) ०८:२८, २१ ऑक्टोबर २०२२ (IST)
::{{ping|अभय नातू}}  I've sent you an email, but directly this time. Did you get it? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ००:०१, १३ डिसेंबर २०२२ (IST)

== Edit  ==

Can you kindly provide me a valid reason for this edit? [https://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%95%E0%A5%8C%E0%A4%B2/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95&amp;curid=68011&amp;diff=2188619&amp;oldid=2188237] [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:५०, १८ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

:{{re|Tiven2240}} आताचे संपादन ठीक आहे का? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १९:१२, १८ ऑक्टोबर २०२२ (IST)

== पिंपरी-चिंचवडमधील नाट्यगृहे ==

नमस्कार सर , आता तुम्ही हे '''पिंपरी-चिंचवडमधील नाट्यगृहे''' पानाचं स्थानांतर केलेलं आहे हे पान '''महाराष्ट्रातील नाट्यगृहांची यादी'' नावाने पुन्हा पूर्वपदावर आणा. वेगळं पान न बनवता महाराष्ट्रातील सर्व नाट्यगृहाची माहिती या पानांमध्ये जोडता येऊ शकतं. [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) १९:२०, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST)
:{{re|AShiv1212}} eka tasat karto :-) —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १९:४०, ३ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

धन्यवाद सर [[सदस्य:AShiv1212|AShiv1212]] ([[सदस्य चर्चा:AShiv1212|चर्चा]]) ००:१५, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

== बदल स्वीकारण्याची आणि पान हटवलेले परत आणायचे विनंती ==

नमस्कार किरण, सुप्रभात
मी एका आठवड्यानंतर विकिपीडियावर परत आलो आणि पाहिले की तुम्ही माझ्याद्वारे तयार केलेली आणि अनुल्लेखनीयताचा टॅग असलेली पाने हटवली आहेत. (हे लेख आहेत -  [[जय जय लाइव]] ‎, [[नयामत हांडा]] )

मी ह्यच्या माघे सुदाह लेखात अधिक माहिती आणि संदर्भ घालून अनुल्लेखनीयताचा टॅग काढून घेतला आहे.
मला सर्व उल्लेखनीयतेचे निकष माहित आहेत, ही विनंती आहे की कृपया मला पृष्ठांच्या संदर्भांसह अधिक माहिती जोडण्याची संधी द्या जेणेकरून ते उल्लेखनीयतेचे निकष पूर्ण करेल.स्थिरता समस्या असलेल्या लेखात इंटरनेटवर सार्वजनिकपणे उपलब्ध असलेल्या संदर्भांसह पुरेशी माहिती जोडण्याचा माझा नेहमीच हेतू असतो.

धन्यवाद [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १२:४४, ४ नोव्हेंबर २०२२ (IST)

== वर्ग नाव बदल ==

[[कारंजा घाडगे तालुका]] पानावरील कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे विभागातील सर्व पाने [[:वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे]] हा वर्ग काढून [[:वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे]] या नव्या वर्गास जोडावीत ही विनंती. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १३:४८, १० डिसेंबर २०२२ (IST)

:{{ping|Khirid Harshad}} [[कारंजा घाडगे तालुका]], आणि [[कारंजा लाड तालुका]] हे दोन वेग-वेगळे तालुके आहेत. वरीलप्रमाणे संपादने केल्यास दोन्ही तालुक्यातील गावे एकाच तालुक्याच्या वर्गात जोडण्यात येतील. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १४:०५, १५ डिसेंबर २०२२ (IST)

{{साद|Usernamekiran}} आधीपासून [[कारंजा घाडगे]] तालुक्यातील गावे [[कारंजा लाड]] च्या वर्गात समाविष्ट आहेत, मग पुन्हा ते एकत्र कसे होतील? [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १४:५९, १५ डिसेंबर २०२२ (IST)

:{{re|Khirid Harshad}} मी काही दिवसांनंतर दोन्ही तालुक्यातील गावे योग्य त्या वर्गात टाकतो. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] १५:०३, १५ डिसेंबर २०२२ (IST)

ठीक आहे, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०४, १५ डिसेंबर २०२२ (IST)

:{{re|Khirid Harshad}} झाले. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:५९, १९ डिसेंबर २०२२ (IST)

== [[जावद रमदानी]] ==

Hi Usernamekiran, sorry for writing in English. I wanted to mark [[जावद रमदानी]] for deletion as this page is crosswiki spam / fake, see e.g. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sockpuppet_investigations/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF_%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%A8/Archive][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Title_blacklist/Archives/2015#Javad_Ramezani] (I can provide more links if you want). Unfortunately an abuse filter told me to consider not posting the deletion request as community consensus is against SMWT Members being active on your wiki.

Could you take a look at this and either delete the page or create a deletion request yourself? Thanks and best regards --[[सदस्य:Johannnes89|Johannnes89]] ([[सदस्य चर्चा:Johannnes89|चर्चा]]) १८:४६, ८ जानेवारी २०२३ (IST)

:{{ping|Johannnes89}} deleted, and salted. Thanks for the heads-up. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २०:३८, ८ जानेवारी २०२३ (IST)

== वर्ग स्थानांतरण ==

खालील वर्गातील फक्त वर्षाचे वर्ग (उदा. वर्ग:इ.स. ४१४ किंवा वर्ग:इ.स. ६२८) नव्या वर्गात स्थानांतरण करावे.
# [[:वर्ग:इ.स.चे ५ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे]]
# [[:वर्ग:इ.स.चे ६ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ६ व्या शतकातील वर्षे]]
# [[:वर्ग:इ.स.चे ७ वे शतक]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या ७ व्या शतकातील वर्षे]] 
[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) १५:०८, १६ जानेवारी २०२३ (IST)

: एक महिना उलटून गेला असल्याने आठवण करुन दिली, धन्यवाद. [[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) २१:४२, १७ फेब्रुवारी २०२३ (IST)

# [[:वर्ग:विसावे शतकातील वर्षे]] → [[:वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे]] 
# [[:वर्ग:न्यू यॉर्कमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:न्यू यॉर्क राज्यामधील काउंटी]]
# [[:वर्ग:वॉशिंग्टनमधील काउंटी]] → [[:वर्ग:वॉशिंग्टन राज्यामधील काउंटी]]
# [[:वर्ग:समुद्र किनार्याची चित्रे]] → [[:वर्ग:समुद्र किनाऱ्याची चित्रे]]
# [[:वर्ग:इमारती चित्रे]] → [[:वर्ग:इमारत चित्रे]]
# [[:वर्ग:खाण्याच्या वस्तू चित्रे]] → [[:वर्ग:खाद्य पदार्थाची चित्रे]]

[[सदस्य:Khirid Harshad|Khirid Harshad]] ([[सदस्य चर्चा:Khirid Harshad|चर्चा]]) ०९:५८, २६ फेब्रुवारी २०२३ (IST)

== दुवा दुरुस्ती ==

नमस्कार स्त्रीवाद आणि लोकसाहित्य या प्रकल्पाचे एक गठ्ठा संदेश सक्रिय सदस्यांना पाठवण्यात आले आहेत. परंतु त्यात पुढील दुवा चुकीचा टाकण्यात आलाय. &lt;nowiki&gt;https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023 या  ऐवजी https://fountain.toolforge.org/editathons/fnf2023-mr &lt;/nowiki&gt; हा दुवा पाहिजे आहे. कृपया आपण त्यात बदल करताल का.-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २०:५७, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
:{{re|संतोष गोरे}} namaskar. Mi saddhya gavabaher ahe, tyamule mi durusti karu shaknar nahi. Mi 11 tarkhela durusti karu shakel. Abhay Natu aani Tiven doghe AWB vapartat, te hi durusti karu shaktil. —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] २१:४२, ७ फेब्रुवारी २०२३ (IST)

::{{साद|अभय नातू|Tiven2240}} कृपया बदल करून द्यावा ही विनंती. [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) ०८:५४, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST)
:::{{done}} --[[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०९:४६, ८ फेब्रुवारी २०२३ (IST)

== मंगरूळपीर तालुका, वाशिम जिल्ह्यातील गावांची नावे बदलणे  ==

नमस्कार,
आपल्या KiranBOT ह्या बॉटद्वारे आपण जे गावांच्या नावाबाबतीत काम करीत आहात त्यात सहभाग घ्यावा वाटला. मला प्रत्यक्ष माहीत असलेल्या गावांची नावे मी &quot;स्थानांतरण &quot; च्या मदतीने बदलली आहेत. तरी ही कृती योग्य आहे का हे सांगावे. आणि उचित कृती सुचवावी. 
धन्यवाद. [[सदस्य:मंदार १|मंदार १]] ([[सदस्य चर्चा:मंदार १|चर्चा]]) २१:४६, १६ एप्रिल २०२३ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964]

'''Updates for editors'''
* Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001]
* Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519]
* A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023]

'''Updates for technical contributors'''
* Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates]
* The &lt;code dir=ltr&gt;all_links&lt;/code&gt; variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to &lt;code dir=ltr&gt;new_links&lt;/code&gt; for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the &quot;Add a Link&quot; Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:५१, २४ जून २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28870688 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]].

'''Updates for editors'''
* AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599]
* Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's &quot;Find in page&quot; function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special &quot;favourite list&quot;. The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:११, १ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28917415 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts.

'''Updates for editors'''
* Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]].
* Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22]
* Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]].
* Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726]
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]].
* It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of &quot;Connecting People through Linked Open Data&quot;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:३६, ८ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28930584 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the &quot;featured&quot; tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details.

'''Meetings and events'''
* [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now!
* [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:४०, १५ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=28980963 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the &quot;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=fi#/ ... More]&quot; category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new &quot;{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}&quot; filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257]
* Administrators can now limit &quot;Add a Link&quot; to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|&quot;Add a Link&quot;]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test &amp; &quot;Add a Link&quot; Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 &amp; 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmflabs.org&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr&gt;beta.wmcloud.org&lt;/code&gt;. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:१३, २२ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29005283 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic.

'''Updates for editors'''
* The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598]
* On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council]
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:५७, २९ जुलै २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29051727 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Incident Reporting System ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta.
The page [[:metawikipedia:Incident Reporting System|Incident Reporting System]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Incident+Reporting+System&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is medium.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta translation coordinators‎, ०९:२३, २ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439]
* Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035]
* Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account&lt;/code&gt; and use a value defined in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Ipboptions&lt;/code&gt;. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Gadgets can now include &lt;code dir=ltr&gt;.vue&lt;/code&gt; files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099]
* Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918]
* Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task.
* Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the &quot;no camera&quot; icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as:
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience]
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०९:११, ५ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29083927 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583]
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]].
* The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an &quot;X&quot; to a back arrow. This helps to distinguish it from the other &quot;X&quot; button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944]
* Editors on some wikis will see a new toggle for &quot;Group results by page&quot; on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of &quot;One common data source, multiple local wikis&quot;. Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons]
* Lua code can add warnings when something is wrong, by using the &lt;code dir=ltr&gt;mw.addWarning()&lt;/code&gt; function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:००, १२ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29106516 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Later this week, people who are logged-in and have the &quot;[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to &quot;Thank&quot; individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849]
* An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716]
* An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227]
* Five new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|&lt;code&gt;s:tl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639]
** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|&lt;code&gt;s:mad:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|&lt;code&gt;w:rki:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490]
** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|&lt;code&gt;b:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452]
** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|&lt;code&gt;wikt:zgh:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:०९, १९ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29127690 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: &lt;code&gt;width: fit-content&lt;/code&gt;; &lt;code&gt;ruby-align&lt;/code&gt;; relative units such as &lt;code&gt;lh&lt;/code&gt;; and custom strings in &lt;code&gt;list-style-type&lt;/code&gt;. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619]
* On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455]
* Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240]
* Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] 
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|&lt;code&gt;wikt:bew:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. &lt;code&gt;rc_new&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;rc_type&lt;/code&gt; are being removed in favor of &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt;. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use &lt;code&gt;rc_source&lt;/code&gt; instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] 
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more.

'''Meetings and events'''
* The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:४३, २६ ऑगस्ट २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29175124 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki]
* The lists in the footer of the editing interface, such as &quot;Templates used on this page,&quot; will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066]
* On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the &lt;code&gt;Special:RecentChanges&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Special:Watchlist&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;Special:RelatedChanges&lt;/code&gt; pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789]
* Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions now has a new capability called &quot;lightweight enumeration types&quot;, an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more.
* The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more.

'''Meetings and events'''
* Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions:
** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&amp;t=15910s shared tools to help communities search for these].
** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२१, २ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29196010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]].

'''Updates for editors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577]
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like &lt;code dir=ltr&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an &quot;m&quot; domain (like &lt;code dir=ltr&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the &quot;Desktop view&quot; opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] 
* Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698]
* Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०६:४५, ९ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29238161 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Meta:Deletion policy ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:Meta:Deletion policy|Meta:Deletion policy]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Meta%3ADeletion+policy&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is low.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, १२:३७, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-38&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* References lists that are made using the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;references/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941]
* Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]].
* Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including:
** for the &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;^&lt;/code&gt;) and end-of-line (&lt;code dir=ltr&gt;$&lt;/code&gt;) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599]
** for both &lt;code dir=ltr&gt;intitle:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;insource:&lt;/code&gt; keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (&lt;code dir=ltr&gt;\d&lt;/code&gt;), whitespace (&lt;code dir=ltr&gt;\s&lt;/code&gt;), and word characters (&lt;code dir=ltr&gt;\w&lt;/code&gt;); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (&lt;code dir=ltr&gt;\r&lt;/code&gt;), newline (&lt;code dir=ltr&gt;\n&lt;/code&gt;), tab (&lt;code dir=ltr&gt;\t&lt;/code&gt;), and unicode (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;\uHHHH&lt;/code&gt;). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212]
* When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043]

'''Updates for technical contributors'''
* The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]].
* Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288]
* The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets.
* Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. 
* A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot).
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:३८, १५ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29263921 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-39&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ &quot;Listen to Wikipedia&quot;] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]].

'''Updates for editors'''
* Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator.
* A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#contentmodel}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254]
* Adding or editing a &lt;code&gt;DISPLAYTITLE&lt;/code&gt; for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DISPLAYTITLE}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; would no longer have the literal text &quot;DISPLAYTITLE&quot; or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. 
* Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates).

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०४:२६, २३ सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29305556 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-40&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/]

'''Updates for editors'''
* The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]].
* As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]].
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]].
* On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563]
* The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test.
* The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with &lt;code&gt;sp-contributions-blocked-notice&lt;/code&gt;] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with &lt;code&gt;blocked-notice-logextract&lt;/code&gt;] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed.
* There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;[ ] |&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; after the fragment identifier (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|&lt;code&gt;q:ms:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128]

'''Updates for technical contributors'''
* Later this week, editors using Lua modules will be able to use the &lt;code&gt;[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]&lt;/code&gt; function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once.
* A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product &amp; Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool.
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:२४, ३० सप्टेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29355230 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-41&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects.
'''Updates for editors'''
* Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like &lt;code&gt;en.wikipedia.org&lt;/code&gt;), instead of via a redirect to an &quot;m&quot; domain (like &lt;code&gt;en.m.wikipedia.org&lt;/code&gt;). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the &quot;Desktop view&quot; opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998]
* New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], &lt;code dir=ltr&gt;creationdate:&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;lasteditdate:&lt;/code&gt;, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;&gt;2024&lt;/code&gt;) and relative dates (e.g. &lt;code dir=ltr&gt;today-1d&lt;/code&gt;), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593]
* [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402]
* An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957]
'''Updates for technical contributors'''
* The field &lt;code dir=ltr&gt;rev_sha1&lt;/code&gt; in the revision database table is being removed in favor of &lt;code dir=ltr&gt;content_sha1&lt;/code&gt; in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Starting on Monday, October 6, API endpoints under the &lt;code&gt;rest.php&lt;/code&gt; path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:५४, ६ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29400897 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-42&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. 

'''Updates for editors'''

* Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579]
* This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095]
* Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074]
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531]

'''Updates for technical contributors'''

* The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]].
* [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३०, १४ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29434481 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-43&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415]

'''Updates for technical contributors'''
* The work to reroute all traffic to API endpoints under the &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;rest.php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]].
* Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०७, २१ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29478670 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-44&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]].
* Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285]

'''Updates for technical contributors'''

* The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]].
* The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/]
* Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures.
* A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]].
* Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०२, २८ ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29513638 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Template:AffCom ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:Template:AffCom|Template:AffCom]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Template%3AAffCom&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is low.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, १०:२५, ३० ऑक्टोबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-45&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958]
* For users with &quot;{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools &quot;{{int:Skin-action-addsection}}&quot; or &quot;{{int:Discussiontools-replybutton}}&quot; widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778]
* Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861]
* Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments.  [https://phabricator.wikimedia.org/T395628]
* Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318]
'''Updates for technical contributors'''
* Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as &quot;Get shortened URL&quot;. There are 30 wikis that also install an older &quot;ShortUrl&quot; extension. The old extension will soon be removed. This means &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will not be advertised under article titles via HTML &lt;code dir=ltr&gt;class=&quot;title-shortlink&quot;&lt;/code&gt;. The &lt;code&gt;/s/&lt;/code&gt; URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188]
* On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board.
* MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]]

'''In depth'''
* In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०५, ४ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29552512 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-46&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
[[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]]
* Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in &quot;{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}&quot;. [https://phabricator.wikimedia.org/T379264]
* MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347]
* Using the &quot;{{int:showpreview}}&quot; or &quot;{{int:showdiff}}&quot; buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097]
* Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454]
* The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment]
* The Reader Growth team is launching an experiment called &quot;Image browsing&quot; to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185]

'''Updates for technical contributors'''
* [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28.
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from &lt;code&gt;&lt;user id&gt;&lt;/code&gt; to &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;mw:&lt;identity type&gt;:&lt;user id&gt;&lt;/code&gt;, where &lt;code&gt;&lt;identity type&gt;&lt;/code&gt; is typically &lt;code dir=ltr&gt;CentralAuth:&lt;/code&gt;&lt;!-- not a typo --&gt; (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or &lt;code dir=ltr style=&quot;white-space:nowrap&quot;&gt;local:&lt;wiki id&gt;&lt;/code&gt; (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the &lt;code&gt;sessionJwt&lt;/code&gt; cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199]
* MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$9&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or emailing other users &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;$&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;10&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612]
* A &lt;code&gt;REL1_45&lt;/code&gt; branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/]
* The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W46&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:०८, ११ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29606150 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-47&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November.
* Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]].
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|&lt;code&gt;s:min:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''&quot;Report Visual Bug&quot;'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
* Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;hackathon@wikimedia.org&lt;/bdi&gt;.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W47&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:५७, १७ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29627455 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-48&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the &quot;DWIM&quot; (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''&lt;span lang=&quot;und&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;cxfcnmt&lt;/span&gt;'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''&lt;span lang=&quot;ru&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;счастье&lt;/span&gt;'' (&quot;happiness&quot;) that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734]
* Later this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the &quot;{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}&quot; preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417]

'''Updates for technical contributors'''
*  Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/]
* The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for &lt;code dir=ltr&gt;format=xml'''&amp;xlst={stylesheet}'''&lt;/code&gt; will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/]
* The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (&lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Main graph or &lt;span dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;https://query-scholarly.wikidata.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/span&gt; - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W48&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:२७, २४ नोव्हेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29702226 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-49&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]].
* The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476]
* Two new wikis have been created:
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|&lt;code&gt;w:tok:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457]
** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|&lt;code&gt;q:pcm:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318]
'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W49&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२८, २ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29732328 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Help:Two-factor authentication ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:Help:Two-factor authentication|Help:Two-factor authentication]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Help%3ATwo-factor+authentication&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is medium.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, ०८:३९, ६ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Minorax@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-50&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions.

'''Updates for editors'''
* Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]].
* Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either &lt;bdi lang=&quot;ka-Latn&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''bedniereba''&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;ka-Cyrl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''бедниереба''&lt;/bdi&gt; will now suggest the existing article about &lt;bdi lang=&quot;ka&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;ბედნიერება&lt;/bdi&gt; (&quot;happiness&quot;). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development.
* Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new &quot;Edit full page&quot; button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project.
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025.
* A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting this week, users of the &quot;{{int:codemirror-beta-feature-title}}&quot; [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711]
* Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/]
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W50&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:१६, ८ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29738112 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-51&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927]

'''Updates for technical contributors'''
* To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the &lt;code dir=ltr&gt;externallinks&lt;/code&gt; table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W51&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३३, १६ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29796010 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2025-52&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324]
* The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping &quot;First Steps&quot; in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546]

'''Updates for technical contributors'''
* Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute &lt;code dir=ltr&gt;data-mw=&quot;interface&quot;&lt;/code&gt; to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with &lt;code dir=ltr&gt;data-mw-interface=&quot;&quot;&lt;/code&gt;, to avoid potential conflicts with other &lt;code dir=ltr&gt;data-mw&lt;/code&gt; attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week.
'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2025-W52&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:१५, २३ डिसेंबर २०२५ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29831856 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०४, १३ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open|Universal Code of Conduct/Annual review/Messages/Review open]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Universal+Code+of+Conduct%2FAnnual+review%2FMessages%2FReview+open&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is medium.
The deadline for translating this page is 2026-01-19.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This message will be sent to all the wikis to inform communities about their chance to participate in proposing changes to the Universal Code of Conduct. &lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, ०४:००, १५ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:००, २० जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:४८, २७ जानेवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:१४, २ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०५:०१, १० फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1 ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1|Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wiki+Loves+Ramadan+2026%2FList+of+Articles%2FCulture%2F1&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is low.
The deadline for translating this page is 2026-02-28.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Hello! We have a new page for translation: Wiki Loves Ramadan 2026/List of Articles/Culture/1. Thank you!&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, १६:३२, १५ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Julius 12345@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:४७, १७ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:३४, २४ फेब्रुवारी २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:२२, २ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२३, १० मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:०६, १७ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:२१, २३ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५६, ३१ मार्च २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४९, ६ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:४९, १३ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २०:३१, २० एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २३:३६, २७ एप्रिल २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:३६, २९ एप्रिल २०२६ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:१४, ५ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:५१, १२ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== Translation notification: User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter ==

Hello Usernamekiran,

You are receiving this notification because you signed up as a translator to Marathi on Meta-Wiki.
The page [[:metawikipedia:User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter|User:Keegan (WMF)/U4C eligible voter]] is available for translation. You can translate it here:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-User%3AKeegan+%28WMF%29%2FU4C+eligible+voter&amp;language=mr&amp;action=page&amp;action_source=translation_notification translate to Marathi]

The priority of this page is medium.
The deadline for translating this page is 2026-05-19.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Your help is greatly appreciated. Translators like you help Meta-Wiki to function
as a truly multilingual community.

To unsubscribe or to change your notification preferences for translations, please visit [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:TranslatorSignup Special:TranslatorSignup].

Thank you!

Meta-Wiki translation coordinators‎, ०५:५८, १५ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Keegan (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:५२, १९ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:२२, २६ मे २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Quiddity (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०२:३९, २ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०३:००, ९ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २२:१९, १५ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:UOzurumba (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १८:३५, २३ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:Trizek (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १७:१८, २९ जून २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; १९:२७, ६ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; २१:४२, १३ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ११:१७, २१ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ००:२०, २८ जुलै २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ०१:१७, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)
&lt;!-- सदस्य:STei (WMF)@metawiki ने https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 वरील यादी वापरुन संदेश पाठविला.  --&gt;</text>
      <sha1>e3xmw8rbiu4f8f7hrb0pwlrahu0txia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राम सुभग सिंग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324493</id>
    <revision>
      <id>2698883</id>
      <parentid>2686480</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पदे */</comment>
      <origin>2698883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13787" sha1="mxyq2li1on9oy6ljdylc7wzpln7y58e" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = राम सुभग सिंग
| चित्र = Ram_Subhag_Singh.jpg 
| चित्र रुंदी = 220px    
| पद = [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|लोकसभा विरोधी पक्षनेता]] 
| कार्यकाळ_आरंभ = १७ डिसेंबर १९६९
| कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१
| पंतप्रधान =  
| मागील = ''नवीन पद''
| पुढील = [[यशवंतराव चव्हाण|यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण]]
| मतदारसंघ =  
| पद2 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे ९वे रेल्वेमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ नोव्हेंबर १९६९
| पंतप्रधान2 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील2 = [[सी.एम. पुनाचा]]
| पुढील2 = [[पनमपिल्ली गोविंद मेनन]]
| मतदारसंघ2 =  
| पद3 = [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ3 = १३ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| पंतप्रधान3 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| पुढील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| मतदारसंघ3 =  
| पद4 = [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे संसदीय कामकाज मंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ4 = १३ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| पंतप्रधान4 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील4 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| पुढील4 = [[कोटा रघुरामैय्या]]
| मतदारसंघ4 =  
| पद5 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे रेल्वे राज्यमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ5 = १४ जून १९६४
| कार्यकाळ_समाप्ती5 = १२ मार्च १९६७
| पंतप्रधान5 = [[लाल बहादूर शास्त्री]]&lt;br&gt;[[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील5 =  
| पुढील5 =  
| मतदारसंघ5 =  
| पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|भारतीय संघराज्याचे वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ6 = ९ जून १९६४
| कार्यकाळ_समाप्ती6 = १३ जून १९६४
| पंतप्रधान6 = [[लाल बहादूर शास्त्री]]
| मागील6 = [[नित्यानंद कणुंगो]]
| पुढील6 = [[एच.सी. दसप्पा]]
| मतदारसंघ6 =  
}}  
{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = 
| चित्र = 
| चित्र रुंदी =    
| पद = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] 
| कार्यकाळ_आरंभ = ४ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१
| पंतप्रधान =  
| मागील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]]
| पुढील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]]
| मतदारसंघ = [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]]  
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २ एप्रिल १९६२
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ मार्च १९६७
| पंतप्रधान2 =  
| मागील2 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील2 = [[शिवपूजन शास्त्री]] 
| मतदारसंघ2 = [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]]
| कार्यकाळ_आरंभ3 = ५ एप्रिल १९५७
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = ३१ मार्च १९६२
| पंतप्रधान3 =  
| मागील3 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील3 = [[जगजीवन राम]] 
| मतदारसंघ3 = [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]]
| कार्यकाळ_आरंभ4 = १७ एप्रिल १९५२
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = ५ एप्रिल १९५७
| पंतप्रधान4 =  
| मागील4 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील4 = ''मतदारसंघ विसर्जित'' 
| मतदारसंघ4 = [[दक्षिण शाहबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|दक्षिण शाहबाद]]
| जन्मदिनांक           = ७ जुलै १९१७
| जन्मस्थान            = खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आत्ता खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = १६ डिसेंबर १९८० (वय : {{age in years|1917|7|7|1980|12|16}})
| मृत्युस्थान            = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]]  
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| पती                  = 
| पत्नी                  =  
| नाते                  =  
| अपत्ये                = 
| निवास                =  
| शाळा_महाविद्यालय      = [[महात्मा गांधी केंद्रीय विद्यापीठ]], मिसुरी विद्यापीठ
| व्यवसाय              = राजकारणी 
| धंदा                  = 
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  = 
| संकेतस्थळ             =  
| तळटीपा               =
}}
'''राम सुभग सिंग''' ([[७ जुलै]], [[इ.स. १९१७|१९१७]] - [[१६ डिसेंबर]], [[इ.स. १९८०|१९८०]]) &lt;ref name=&quot;Data&quot;&gt;''Data India'', Press Institute of India, 1981&lt;/ref&gt; हे भारतीय राजकारणी होते जे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] सदस्य होते. त्यांनी १९६२ आणि 1967 मध्ये [[भारत|भारतातील]] [[बिहार]] राज्यातील [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]] आणि [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सरसाठी]] अनुक्रमे ३ऱ्या आणि ४थ्या [[लोकसभा|लोकसभेचे]] सदस्य म्हणून काम केले. १९६९ मध्ये [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षात]] फूट पडल्यानंतर ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] मध्ये राहिले. १९६९ मध्ये ते [[लोकसभा|लोकसभेतील]] पहिले विरोधी पक्षनेते होते. त्यांनी [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] भाग घेतला होता. काँग्रेस पक्षाच्या नेतृत्वाखालील केंद्र सरकारमध्ये ते कॅबिनेट मंत्री होते.

== पदे ==
[[चित्र:Ram_Subhag_Singh.jpg.jpg|अल्ट=|इवलेसे| विरोधी पक्षनेते (उजवीकडून डावीकडे) मधु लिमये, राज नारायण, जॉर्ज फर्नांडिस, अटलबिहारी वाजपेयी, राम सुभग सिंग.]]

* सलग २२ वर्षे केंद्रीय विधिमंडळाचे सदस्य.
* संसद सदस्य, 1948-1952.
* हंगामी संसद, 1950-1952.
* संसद सदस्य, 1952-1957.
* शेतकरी आणि पत्रकार ; अध्यक्ष, शहााबाद जिल्हा कालवा (नाहार) किसान काँग्रेस, 1952-1955.
* संसद सदस्य, 1957-1962.
* सचिव, संसदेत काँग्रेस पक्ष, 1955-1962.
* केंद्रीय अन्न आणि कृषी राज्यमंत्री, 1962-1964.
* केंद्रीय सामाजिक सुरक्षा आणि कुटीर उद्योग मंत्री, 9 जून 1964 - 13 जून 1964.
* [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 1964-1967.
* केंद्रीय संसदीय कार्य मंत्री, 1967-1969.
* केंद्रीय दळणवळण आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री, 1967-1969.
* [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 14 फेब्रुवारी 1969 - 4 नोव्हेंबर 1969.
* ते लोकसभेतील भारताचे पहिले विरोधी पक्षनेते होते, 1969-1970.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सिंग यांचा जन्म जुलै १९१७ मध्ये भारतातील [[बिहार]] राज्यातील [[भोजपूर जिल्हा, भारत|भोजपूर जिल्ह्यात]] झाला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण गव्हर्नमेंट टाउन स्कूल, आरा, बिहार येथे आणि माध्यमिक शिक्षण काशी विद्यापीठ, वाराणसी, उत्तर प्रदेश येथे पूर्ण केले. सिंग यांनी [[मिसूरी स्कूल ऑफ जर्नलनिझम]]मधून पत्रकारितेतील पीएच.डी. पदवी पूर्ण करण्यासाठी [[मिसूरी विद्यापीठ|मिसूरी विद्यापीठात]] शिक्षण घेतले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री]]
[[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:बक्सरचे खासदार]]
[[वर्ग:बिक्रमगंजचे खासदार]]
[[वर्ग:सासारामचे खासदार]]
[[वर्ग:दक्षिण शाहबादचे खासदार]]
[[वर्ग:भारताचे वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]]</text>
      <sha1>mxyq2li1on9oy6ljdylc7wzpln7y58e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698884</id>
      <parentid>2698883</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T21:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुरुवातीचे जीवन */</comment>
      <origin>2698884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13773" sha1="h66c1xsdnp39tpwjgejgog8yj3l0fsa" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = राम सुभग सिंग
| चित्र = Ram_Subhag_Singh.jpg 
| चित्र रुंदी = 220px    
| पद = [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|लोकसभा विरोधी पक्षनेता]] 
| कार्यकाळ_आरंभ = १७ डिसेंबर १९६९
| कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१
| पंतप्रधान =  
| मागील = ''नवीन पद''
| पुढील = [[यशवंतराव चव्हाण|यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण]]
| मतदारसंघ =  
| पद2 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे ९वे रेल्वेमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ नोव्हेंबर १९६९
| पंतप्रधान2 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील2 = [[सी.एम. पुनाचा]]
| पुढील2 = [[पनमपिल्ली गोविंद मेनन]]
| मतदारसंघ2 =  
| पद3 = [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे ८वे दूरसंचार आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ3 = १३ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| पंतप्रधान3 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| पुढील3 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| मतदारसंघ3 =  
| पद4 = [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|भारतीय संघराज्याचे संसदीय कामकाज मंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ4 = १३ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = १४ फेब्रुवारी १९६९
| पंतप्रधान4 = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील4 = [[सत्य नारायण सिन्हा]]
| पुढील4 = [[कोटा रघुरामैय्या]]
| मतदारसंघ4 =  
| पद5 = [[रेल्वेमंत्री|भारतीय संघराज्याचे रेल्वे राज्यमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ5 = १४ जून १९६४
| कार्यकाळ_समाप्ती5 = १२ मार्च १९६७
| पंतप्रधान5 = [[लाल बहादूर शास्त्री]]&lt;br&gt;[[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| मागील5 =  
| पुढील5 =  
| मतदारसंघ5 =  
| पद6 = [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|भारतीय संघराज्याचे वाणिज्य आणि उद्योगमंत्री]] 
| कार्यकाळ_आरंभ6 = ९ जून १९६४
| कार्यकाळ_समाप्ती6 = १३ जून १९६४
| पंतप्रधान6 = [[लाल बहादूर शास्त्री]]
| मागील6 = [[नित्यानंद कणुंगो]]
| पुढील6 = [[एच.सी. दसप्पा]]
| मतदारसंघ6 =  
}}  
{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = 
| चित्र = 
| चित्र रुंदी =    
| पद = [[भारताची संसद|संसद सदस्य (लोकसभा)]] 
| कार्यकाळ_आरंभ = ४ मार्च १९६७
| कार्यकाळ_समाप्ती = १५ मार्च १९७१
| पंतप्रधान =  
| मागील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]]
| पुढील = [[अनंत प्रसाद शर्मा]]
| मतदारसंघ = [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]]  
| कार्यकाळ_आरंभ2 = २ एप्रिल १९६२
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = ४ मार्च १९६७
| पंतप्रधान2 =  
| मागील2 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील2 = [[शिवपूजन शास्त्री]] 
| मतदारसंघ2 = [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]]
| कार्यकाळ_आरंभ3 = ५ एप्रिल १९५७
| कार्यकाळ_समाप्ती3 = ३१ मार्च १९६२
| पंतप्रधान3 =  
| मागील3 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील3 = [[जगजीवन राम]] 
| मतदारसंघ3 = [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]]
| कार्यकाळ_आरंभ4 = १७ एप्रिल १९५२
| कार्यकाळ_समाप्ती4 = ५ एप्रिल १९५७
| पंतप्रधान4 =  
| मागील4 = ''नवीन मतदारसंघ''
| पुढील4 = ''मतदारसंघ विसर्जित'' 
| मतदारसंघ4 = [[दक्षिण शाहबाद लोकसभा मतदारसंघ (१९५२-१९५७)|दक्षिण शाहबाद]]
| जन्मदिनांक           = ७ जुलै १९१७
| जन्मस्थान            = खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार|बिहार आणि ओरिसा प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आत्ता खजुरिया, [[भोजपूर जिल्हा]], [[बिहार]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = १६ डिसेंबर १९८० (वय : {{age in years|1917|7|7|1980|12|16}})
| मृत्युस्थान            = [[नवी दिल्ली]], [[भारत]]  
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| पती                  = 
| पत्नी                  =  
| नाते                  =  
| अपत्ये                = 
| निवास                =  
| शाळा_महाविद्यालय      = [[महात्मा गांधी केंद्रीय विद्यापीठ]], मिसुरी विद्यापीठ
| व्यवसाय              = राजकारणी 
| धंदा                  = 
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  = 
| संकेतस्थळ             =  
| तळटीपा               =
}}
'''राम सुभग सिंग''' ([[७ जुलै]], [[इ.स. १९१७|१९१७]] - [[१६ डिसेंबर]], [[इ.स. १९८०|१९८०]]) &lt;ref name=&quot;Data&quot;&gt;''Data India'', Press Institute of India, 1981&lt;/ref&gt; हे भारतीय राजकारणी होते जे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] सदस्य होते. त्यांनी १९६२ आणि 1967 मध्ये [[भारत|भारतातील]] [[बिहार]] राज्यातील [[बिक्रमगंज लोकसभा मतदारसंघ|बिक्रमगंज]] आणि [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सरसाठी]] अनुक्रमे ३ऱ्या आणि ४थ्या [[लोकसभा|लोकसभेचे]] सदस्य म्हणून काम केले. १९६९ मध्ये [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस पक्षात]] फूट पडल्यानंतर ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (संघटन)]] मध्ये राहिले. १९६९ मध्ये ते [[लोकसभा|लोकसभेतील]] पहिले विरोधी पक्षनेते होते. त्यांनी [[भारताचा स्वातंत्र्यलढा|भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत]] भाग घेतला होता. काँग्रेस पक्षाच्या नेतृत्वाखालील केंद्र सरकारमध्ये ते कॅबिनेट मंत्री होते.

== पदे ==
[[चित्र:Ram_Subhag_Singh.jpg.jpg|अल्ट=|इवलेसे| विरोधी पक्षनेते (उजवीकडून डावीकडे) मधु लिमये, राज नारायण, जॉर्ज फर्नांडिस, अटलबिहारी वाजपेयी, राम सुभग सिंग.]]

* सलग २२ वर्षे केंद्रीय विधिमंडळाचे सदस्य.
* संसद सदस्य, 1948-1952.
* हंगामी संसद, 1950-1952.
* संसद सदस्य, 1952-1957.
* शेतकरी आणि पत्रकार ; अध्यक्ष, शहााबाद जिल्हा कालवा (नाहार) किसान काँग्रेस, 1952-1955.
* संसद सदस्य, 1957-1962.
* सचिव, संसदेत काँग्रेस पक्ष, 1955-1962.
* केंद्रीय अन्न आणि कृषी राज्यमंत्री, 1962-1964.
* केंद्रीय सामाजिक सुरक्षा आणि कुटीर उद्योग मंत्री, 9 जून 1964 - 13 जून 1964.
* [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 1964-1967.
* केंद्रीय संसदीय कार्य मंत्री, 1967-1969.
* केंद्रीय दळणवळण आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री, 1967-1969.
* [[भारताचे रेल्वेमंत्री|केंद्रीय रेल्वे राज्यमंत्री]], 14 फेब्रुवारी 1969 - 4 नोव्हेंबर 1969.
* ते लोकसभेतील भारताचे पहिले विरोधी पक्षनेते होते, 1969-1970.

== सुरुवातीचे जीवन ==
सिंग यांचा जन्म जुलै १९१७ मध्ये भारतातील [[बिहार]] राज्यातील [[भोजपूर जिल्हा|भोजपूर जिल्ह्यात]] झाला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण गव्हर्नमेंट टाउन स्कूल, आरा, बिहार येथे आणि माध्यमिक शिक्षण काशी विद्यापीठ, वाराणसी, उत्तर प्रदेश येथे पूर्ण केले. सिंग यांनी [[मिसूरी स्कूल ऑफ जर्नलनिझम]]मधून पत्रकारितेतील पीएच.डी. पदवी पूर्ण करण्यासाठी [[मिसूरी विद्यापीठ|मिसूरी विद्यापीठात]] शिक्षण घेतले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतीय रेल्वेमंत्री]]
[[वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:बक्सरचे खासदार]]
[[वर्ग:बिक्रमगंजचे खासदार]]
[[वर्ग:सासारामचे खासदार]]
[[वर्ग:दक्षिण शाहबादचे खासदार]]
[[वर्ग:भारताचे वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]]</text>
      <sha1>h66c1xsdnp39tpwjgejgog8yj3l0fsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड आणि नेदरलँड्स दौरा, २००२</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325318</id>
    <revision>
      <id>2698873</id>
      <parentid>2512408</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* नेदरलँड्सचा दौरा */</comment>
      <origin>2698873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12842" sha1="rwti1b51qheau5hiwacwdrfhmnnr9f8" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा नेदरलँड्स दौरा, २००२
| team1_image                  = Flag of Netherlands.svg
| team1_name                   = नेदरलँड
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = २५
| to_date                      = २८ जून २००२
| team1_captain                = कॅरोलिन सोलोमन्स
| team2_captain                = [[एमिली ड्रम]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 0
| team2_ODIs_won               = 3
| team1_ODIs_most_runs         = पॉलिन ते बीस्ट (४०)
| team2_ODIs_most_runs         = [[केट पुलफोर्ड]] (१३१)
| team1_ODIs_most_wickets      = कॅरोलिन सोलोमन्स (४)
| team2_ODIs_most_wickets      = एमी वॅटकिन्स (७)
| player_of_ODI_series         = 
}}
न्यू झीलंड महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने जून आणि जुलै २००२ मध्ये नेदरलँड्स आणि आयर्लंडचा दौरा केला. त्यांनी नेदरलँड्स ३-० आणि आयर्लंड २-० ने पराभूत करून तीन सामन्यांच्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय मालिकेत दोन्ही बाजू खेळल्या. दौऱ्यानंतर, ते इंग्लंडमध्ये तिरंगी मालिकेत इंग्लंड आणि भारत खेळले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262 |title=New Zealand Women tour of Netherlands 2002 |access-date=15 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259 |title=New Zealand Women tour of Ireland 2002 |access-date=15 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

==नेदरलँड्सचा दौरा==
===महिला एकदिवसीय मालिका===
====पहिला सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २५ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = २४५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[निकोला पायने]] ३७ (६६)
| wickets1 = [[मार्योलेन मोलेनार]] ३/३८ (१० षटके)
| score2 = ७६ (४१ षटके)
| runs2 = [[पाउलीन ते बीस्ट]] २३ (४२)
| wickets2 = [[राहेल फुलर]] ३/१० (८ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला १६९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-67319/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[स्पोर्टपार्क मार्शालकरवीर्ड]], [[उट्रेच]]
| umpires = बॉब व्हॅन केउलेन (नेदरलँड्स) आणि जी.ए.जे.एम. अबेनह्युईस (नेदरलँड्स)
| motm = [[राहेल फुलर]] (न्यू झीलंड)
| toss = नेदरलँड्स महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

====दुसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २६ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = ३३५/४ (५० षटके)
| runs1 = [[केट पुलफोर्ड]] ९५ (७८)
| wickets1 = [[बिरगिट विगर्स]] १/२५ (५ षटके)
| score2 = ८७ (३५ षटके)
| runs2 = [[हेल्मियन रामबाल्डो]] १९ (२३)
| wickets2 = [[एमी वॅटकिन्स]] ४/२६ (८ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला २४८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-67321/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[व्हीआरए क्रिकेट मैदान]], [[अ‍ॅम्स्टेलवीन]]
| umpires = पी.ए. क्रिस्टियन्स (नेदरलँड्स) आणि झेथ अली (नेदरलँड्स)
| motm = [[केट पुलफोर्ड]] (न्यू झीलंड)
| toss = नेदरलँड्स महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[इंगे लुअर्स]] (नेदरलँड्स), [[फिओना फ्रेझर]] आणि [[सारा मॅकग्लॅशन]] (न्यू झीलंड) या सर्वांनी महिला एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.
}}

====तिसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २८ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = २६३/५ (४५ षटके)
| runs1 = [[हैडी टिफेन]] ८७ (८९)
| wickets1 = [[कॅरोलिन सोलोमन्स]] २/३० (७ षटके)
| score2 = ५३ (२७.१ षटके)
| runs2 = [[ॲनेमरी टँके]] १४ (६३)
| wickets2 = [[केट पुलफोर्ड]] ४/५ (३.१ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला २१० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-67320/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[स्पोर्टपार्क मार्शालकरवीर्ड]], [[उट्रेच]]
| umpires = फ्रान्स डी लीडे (नेदरलँड्स) आणि जे.बी.एम. कॉर्स (नेदरलँड्स)
| motm = [[हैडी टिफेन]] (न्यू झीलंड)
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना ४५ षटकांचा करण्यात आला.
| notes = 
}}

==आयर्लंडचा दौरा==
{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००२
| team1_image                  = Cricket Ireland flag.svg
| team1_name                   = आयर्लंड
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = १
| to_date                      = ६ जुलै २००२
| team1_captain                = ऍनी लिनहान
| team2_captain                = [[एमिली ड्रम]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 0
| team2_ODIs_won               = 2
| team1_ODIs_most_runs         = कॅट्रिओना बेग्ज (५९)
| team2_ODIs_most_runs         = रेबेका रोल्स (१७४)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[कॅथरीन ओ'नील]] (४)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[हैडी टिफेन]] (५)
| player_of_ODI_series         = 
}}

===महिला एकदिवसीय मालिका===
====पहिला सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = १ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = २४९/६ (४२ षटके)
| runs1 = रेबेका रोल्स ८८ (७०)
| wickets1 = डेविना प्रॅट २/४१ (७ षटके)
| score2 = १८/१ (६.१ षटके)
| runs2 = क्लेअर ओ'लेरी १२[[नाबाद|*]] (२३)
| wickets2 = राहेल फुलर १/९ (३.१ षटके)
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-67086/full-scorecard धावफलक]
| venue = कॅसल अव्हेन्यू, [[डब्लिन]]
| umpires = लुई फोरी (आयर्लंड) आणि रॉनी ओ'रेली (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढचा खेळ शक्य नाही.
| notes =
}}

====दुसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = ३ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १७६ (४७ षटके)
| runs1 = कॅट्रिओना बेग्ज ५६ (१०८)
| wickets1 = फ्रान्सिस किंग ४/२७ (७ षटके)
| score2 = १७९/२ (३०.३ षटके)
| runs2 = रेबेका रोल्स ८६ (८३)
| wickets2 = [[कॅथरीन ओ'नील]] २/४३ (१० षटके)
| result = न्यू झीलंड महिलांनी ८ गडी राखून विजय मिळवला
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-67325/full-scorecard धावफलक]
| venue = मलाहाइड क्रिकेट क्लब ग्राउंड, मालाहाइड
| umpires = पीटर थ्यू (आयर्लंड) आणि स्टू डॉल्ट्रे (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = आयर्लंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

====तिसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = ६ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = ९० (३८.१ षटके)
| runs1 = [[कॅथरीन ओ'नील]] ३९[[नाबाद|*]] (८८)
| wickets1 = [[निकोला ब्राउन]] ४/२० (१० षटके)
| score2 = ९१/१ (२०.४ षटके)
| runs2 = [[हैडी टिफेन]] ३३ (३३)
| wickets2 = [[कॅथरीन ओ'नील]] १/८ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-67029/full-scorecard धावफलक]
| venue = कॉलेज पार्क, [[डब्लिन]]
| umpires = गेरी लियॉन्स (आयर्लंड) आणि निगेल पारनेल (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = आयर्लंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = मारियान हर्बर्ट (आयर्लंड) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००२ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे नेदरलँड्स दौरे]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे]]</text>
      <sha1>rwti1b51qheau5hiwacwdrfhmnnr9f8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698874</id>
      <parentid>2698873</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* महिला एकदिवसीय मालिका */</comment>
      <origin>2698874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12836" sha1="5r40weyvq8pkqg6el7ap5xi9t1gcxnd" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा नेदरलँड्स दौरा, २००२
| team1_image                  = Flag of Netherlands.svg
| team1_name                   = नेदरलँड
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = २५
| to_date                      = २८ जून २००२
| team1_captain                = कॅरोलिन सोलोमन्स
| team2_captain                = [[एमिली ड्रम]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 0
| team2_ODIs_won               = 3
| team1_ODIs_most_runs         = पॉलिन ते बीस्ट (४०)
| team2_ODIs_most_runs         = [[केट पुलफोर्ड]] (१३१)
| team1_ODIs_most_wickets      = कॅरोलिन सोलोमन्स (४)
| team2_ODIs_most_wickets      = एमी वॅटकिन्स (७)
| player_of_ODI_series         = 
}}
न्यू झीलंड महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने जून आणि जुलै २००२ मध्ये नेदरलँड्स आणि आयर्लंडचा दौरा केला. त्यांनी नेदरलँड्स ३-० आणि आयर्लंड २-० ने पराभूत करून तीन सामन्यांच्या एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय मालिकेत दोन्ही बाजू खेळल्या. दौऱ्यानंतर, ते इंग्लंडमध्ये तिरंगी मालिकेत इंग्लंड आणि भारत खेळले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262 |title=New Zealand Women tour of Netherlands 2002 |access-date=15 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259 |title=New Zealand Women tour of Ireland 2002 |access-date=15 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

==नेदरलँड्सचा दौरा==
===महिला एकदिवसीय मालिका===
====पहिला सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २५ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = २४५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[निकोला पेन]] ३७ (६६)
| wickets1 = [[मार्योलेन मोलेनार]] ३/३८ (१० षटके)
| score2 = ७६ (४१ षटके)
| runs2 = [[पाउलीन ते बीस्ट]] २३ (४२)
| wickets2 = [[राहेल फुलर]] ३/१० (८ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला १६९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-67319/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[स्पोर्टपार्क मार्शालकरवीर्ड]], [[उट्रेच]]
| umpires = बॉब व्हॅन केउलेन (नेदरलँड्स) आणि जी.ए.जे.एम. अबेनह्युईस (नेदरलँड्स)
| motm = [[राहेल फुलर]] (न्यू झीलंड)
| toss = नेदरलँड्स महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

====दुसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २६ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = ३३५/४ (५० षटके)
| runs1 = [[केट पुलफोर्ड]] ९५ (७८)
| wickets1 = [[बिरगिट विगर्स]] १/२५ (५ षटके)
| score2 = ८७ (३५ षटके)
| runs2 = [[हेल्मियन रामबाल्डो]] १९ (२३)
| wickets2 = [[एमी वॅटकिन्स]] ४/२६ (८ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला २४८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-67321/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[व्हीआरए क्रिकेट मैदान]], [[अ‍ॅम्स्टेलवीन]]
| umpires = पी.ए. क्रिस्टियन्स (नेदरलँड्स) आणि झेथ अली (नेदरलँड्स)
| motm = [[केट पुलफोर्ड]] (न्यू झीलंड)
| toss = नेदरलँड्स महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[इंगे लुअर्स]] (नेदरलँड्स), [[फिओना फ्रेझर]] आणि [[सारा मॅकग्लॅशन]] (न्यू झीलंड) या सर्वांनी महिला एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.
}}

====तिसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = २८ जून २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|Netherlands}}
| score1 = २६३/५ (४५ षटके)
| runs1 = [[हैडी टिफेन]] ८७ (८९)
| wickets1 = [[कॅरोलिन सोलोमन्स]] २/३० (७ षटके)
| score2 = ५३ (२७.१ षटके)
| runs2 = [[ॲनेमरी टँके]] १४ (६३)
| wickets2 = [[केट पुलफोर्ड]] ४/५ (३.१ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला २१० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-netherlands-2002-62262/netherlands-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-67320/full-scorecard धावफलक]
| venue = [[स्पोर्टपार्क मार्शालकरवीर्ड]], [[उट्रेच]]
| umpires = फ्रान्स डी लीडे (नेदरलँड्स) आणि जे.बी.एम. कॉर्स (नेदरलँड्स)
| motm = [[हैडी टिफेन]] (न्यू झीलंड)
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना ४५ षटकांचा करण्यात आला.
| notes = 
}}

==आयर्लंडचा दौरा==
{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००२
| team1_image                  = Cricket Ireland flag.svg
| team1_name                   = आयर्लंड
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = १
| to_date                      = ६ जुलै २००२
| team1_captain                = ऍनी लिनहान
| team2_captain                = [[एमिली ड्रम]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 0
| team2_ODIs_won               = 2
| team1_ODIs_most_runs         = कॅट्रिओना बेग्ज (५९)
| team2_ODIs_most_runs         = रेबेका रोल्स (१७४)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[कॅथरीन ओ'नील]] (४)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[हैडी टिफेन]] (५)
| player_of_ODI_series         = 
}}

===महिला एकदिवसीय मालिका===
====पहिला सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = १ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = २४९/६ (४२ षटके)
| runs1 = रेबेका रोल्स ८८ (७०)
| wickets1 = डेविना प्रॅट २/४१ (७ षटके)
| score2 = १८/१ (६.१ षटके)
| runs2 = क्लेअर ओ'लेरी १२[[नाबाद|*]] (२३)
| wickets2 = राहेल फुलर १/९ (३.१ षटके)
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-67086/full-scorecard धावफलक]
| venue = कॅसल अव्हेन्यू, [[डब्लिन]]
| umpires = लुई फोरी (आयर्लंड) आणि रॉनी ओ'रेली (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढचा खेळ शक्य नाही.
| notes =
}}

====दुसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = ३ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १७६ (४७ षटके)
| runs1 = कॅट्रिओना बेग्ज ५६ (१०८)
| wickets1 = फ्रान्सिस किंग ४/२७ (७ षटके)
| score2 = १७९/२ (३०.३ षटके)
| runs2 = रेबेका रोल्स ८६ (८३)
| wickets2 = [[कॅथरीन ओ'नील]] २/४३ (१० षटके)
| result = न्यू झीलंड महिलांनी ८ गडी राखून विजय मिळवला
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-67325/full-scorecard धावफलक]
| venue = मलाहाइड क्रिकेट क्लब ग्राउंड, मालाहाइड
| umpires = पीटर थ्यू (आयर्लंड) आणि स्टू डॉल्ट्रे (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = आयर्लंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

====तिसरा सामना====
{{Single-innings cricket match
| date = ६ जुलै २००२
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = ९० (३८.१ षटके)
| runs1 = [[कॅथरीन ओ'नील]] ३९[[नाबाद|*]] (८८)
| wickets1 = [[निकोला ब्राउन]] ४/२० (१० षटके)
| score2 = ९१/१ (२०.४ षटके)
| runs2 = [[हैडी टिफेन]] ३३ (३३)
| wickets2 = [[कॅथरीन ओ'नील]] १/८ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-ireland-2002-62259/ireland-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-67029/full-scorecard धावफलक]
| venue = कॉलेज पार्क, [[डब्लिन]]
| umpires = गेरी लियॉन्स (आयर्लंड) आणि निगेल पारनेल (आयर्लंड)
| motm = 
| toss = आयर्लंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = मारियान हर्बर्ट (आयर्लंड) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००२ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे नेदरलँड्स दौरे]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे]]</text>
      <sha1>5r40weyvq8pkqg6el7ap5xi9t1gcxnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>349120</id>
    <revision>
      <id>2698948</id>
      <parentid>2694585</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2698948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8392" sha1="ce3m1a71qz4wjylxwdh535o4h5kylm5" xml:space="preserve">{{Navbox with collapsible groups
| name = आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| title = आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| state = collapsed| listclass = hlist

| group1 = कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे
| state1 = expanded
| list1 = {{navbox|subgroup
| group1 = अफगाणिस्तान
| list1 = 
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]]

| group2 = ऑस्ट्रेलिया
| list2 = 
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१२|२०१२]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]]

| group3 = बांगलादेश
| list3 = 
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड आणि नेदरलँड्स दौरा, २०१२|२०१२]]
* [[बांगलादेश क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा (इंग्लंडमध्ये), २०२३|२०२३]]

| group4 = इंग्लंड
| list4 = 
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००६|२००६]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००९|२००९]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०११|२०११]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१३|२०१३]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२५|२०२५]]

| group5 = भारत
| list5 = 
* [[२००७ फ्युचर चषक|२००७]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२३|२०२३]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|२०२६]]
| group6 = न्यू झीलंड 
| list6 =
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२२|२०२२]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६|२०२६]]

| group7 = पाकिस्तान
| list7 = 
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०११|२०११]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१३|२०१३]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१८|२०१८]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२४|२०२४]]

| group8 = दक्षिण आफ्रिका
| list8 = 
* [[२००७ फ्युचर चषक|२००७]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२१|२०२१]]

| group9 = श्रीलंका
| list9 = 
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१४|२०१४]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड आणि आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]]

| group10 = वेस्ट इंडीज 
| list10 = 
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१७|२०१७]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२५|२०२५]]

| group11 = झिम्बाब्वे 
| list11 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१९|२०१९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२१|२०२१]]
}}

| group2 = प्रमुख स्पर्धा आयोजित केल्या
| state2 = expanded
| list2 = {{navbox|subgroup
| group1 = अनेक संघ
| list1 = 
* [[२००७ आयर्लंड चौरंगी मालिका|२००७]]
* [[२००८ आयसीसी विश्व टी-२० पात्रता|२००८]]
* [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१५|२०१५]]
* [[आयर्लंड त्रिकोणी मालिका, २०१७| २०१७]]
* [[२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९]]
* [[२०१९-२० आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९-२०]]
}}

| group3 = इतर दौरे
| state3 = expanded
| list3 = {{navbox|subgroup
| group1 = कॅनडा
| list1 = 
* [[कॅनडा क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००८|२००८]]

| group2 = हाँग काँग
| list2 = 
* [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१६|२०१६]]

| group3 = केनिया
| list3 = 
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००८|२००८]]
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २००९|२००९]]

| group4 = नेदरलँड्स 
| list4 = 
* [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१०|२०१०]]

| group5 = स्कॉटलंड
| list5 = 
* [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१४|२०१४]]
* [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०१५|२०१५]]
}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ce3m1a71qz4wjylxwdh535o4h5kylm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारताच्या राष्ट्रकुल खेळ पदकविजेत्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352887</id>
    <revision>
      <id>2698779</id>
      <parentid>2698656</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2698779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123902" sha1="lvu3wz5t4xo2l13hytfsfnjcyc8z1ap" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुळ खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}</text>
      <sha1>lvu3wz5t4xo2l13hytfsfnjcyc8z1ap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698783</id>
      <parentid>2698779</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2698783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125177" sha1="6ktfq8xme0facc0ruig2vm52056efup" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|}</text>
      <sha1>6ktfq8xme0facc0ruig2vm52056efup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698789</id>
      <parentid>2698783</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127730" sha1="oztow2ggqrxmuiobv0wtbsqsmvm0ca2" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|}</text>
      <sha1>oztow2ggqrxmuiobv0wtbsqsmvm0ca2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698792</id>
      <parentid>2698789</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129643" sha1="scyr14z78pa3oa6l2g0ty1jt5fh51de" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|}</text>
      <sha1>scyr14z78pa3oa6l2g0ty1jt5fh51de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698796</id>
      <parentid>2698792</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134317" sha1="srckiemb4pfae7ecw0y16ql6wgshgsh" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|}</text>
      <sha1>srckiemb4pfae7ecw0y16ql6wgshgsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698802</id>
      <parentid>2698796</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:17:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137455" sha1="re0dtgvfndggc6ahp40yrkx7dwlnawu" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|}</text>
      <sha1>re0dtgvfndggc6ahp40yrkx7dwlnawu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698803</id>
      <parentid>2698802</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138203" sha1="niazp4axq9moe1gm3w13gh2kokrn337" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>niazp4axq9moe1gm3w13gh2kokrn337</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698804</id>
      <parentid>2698803</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138205" sha1="9erka55xx7xtrfy4jfxttbpaiixl31x" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>9erka55xx7xtrfy4jfxttbpaiixl31x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698818</id>
      <parentid>2698804</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140532" sha1="9krwf33axz1r159eump85at6zvmj3th" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|}</text>
      <sha1>9krwf33axz1r159eump85at6zvmj3th</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698820</id>
      <parentid>2698818</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142250" sha1="mhg9ugkxww6fn7j2tkigkg02jzj5k2s" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}
==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|}</text>
      <sha1>mhg9ugkxww6fn7j2tkigkg02jzj5k2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698824</id>
      <parentid>2698820</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2698824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142271" sha1="0a5rrmgyq3o1u6sz25k8vhchcjndxyu" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|}</text>
      <sha1>0a5rrmgyq3o1u6sz25k8vhchcjndxyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698825</id>
      <parentid>2698824</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2698825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142271" sha1="hy9nmd243oxnbdfimosj4x80kwbyqi9" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|}</text>
      <sha1>hy9nmd243oxnbdfimosj4x80kwbyqi9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698827</id>
      <parentid>2698825</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T15:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146701" sha1="65z1rdcxr44olwkf46gcoo1hupol1vk" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|}</text>
      <sha1>65z1rdcxr44olwkf46gcoo1hupol1vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698833</id>
      <parentid>2698827</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2698833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146701" sha1="be4xluga97vcir5xbm29iti752ejptp" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|}</text>
      <sha1>be4xluga97vcir5xbm29iti752ejptp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698915</id>
      <parentid>2698833</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149037" sha1="4sqynpptigh4sllyenyigr74q3knqjb" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|}</text>
      <sha1>4sqynpptigh4sllyenyigr74q3knqjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698917</id>
      <parentid>2698915</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152981" sha1="240sxivuq0fwln9edej4oik9iu30hcb" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|}</text>
      <sha1>240sxivuq0fwln9edej4oik9iu30hcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698918</id>
      <parentid>2698917</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152982" sha1="72n1xlqi8avym5xvy69b3l4q0jq7oe9" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|}</text>
      <sha1>72n1xlqi8avym5xvy69b3l4q0jq7oe9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698919</id>
      <parentid>2698918</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154476" sha1="qk2i8uapqdw5cyepuk0wxjz4cj3h1cx" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|}</text>
      <sha1>qk2i8uapqdw5cyepuk0wxjz4cj3h1cx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698920</id>
      <parentid>2698919</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* सुवर्ण पदक */</comment>
      <origin>2698920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154476" sha1="goitfd3st4sqcqwf429tlc8gn0nanqt" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|}</text>
      <sha1>goitfd3st4sqcqwf429tlc8gn0nanqt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698921</id>
      <parentid>2698920</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156366" sha1="kbblcl2uznij6jpj84guosoq6lh21lq" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 


==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>kbblcl2uznij6jpj84guosoq6lh21lq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698926</id>
      <parentid>2698921</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2698926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157176" sha1="busrjxosscw4az0dm7kl93iz5fodnpx" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''४१'''
|}
{{col-end}}
==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>busrjxosscw4az0dm7kl93iz5fodnpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698927</id>
      <parentid>2698926</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */</comment>
      <origin>2698927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157643" sha1="jv8akz14j8mphwbuo8jw0d7m9eb4jjx" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
|align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ४९ || ३९ || २६ || ११४
|-
|align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || ४७ || ५७ || ३७ || १४१
|-
|align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || १८ || १६ || २० || ५४
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''४१'''
|}
{{col-end}}

==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>jv8akz14j8mphwbuo8jw0d7m9eb4jjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698930</id>
      <parentid>2698927</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */</comment>
      <origin>2698930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158343" sha1="izeo3zir70wd2ycf71q32ta6sofv2hp" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
|align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ४९ || ३९ || २६ || ११४
|-
|align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || ४७ || ५७ || ३७ || १४१
|-
|align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || १८ || १६ || २० || ५४
|-
|align=left| [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || १० || ८ || १३ || ३१
|-
|align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ९ || २१ || २२ || ५२
|-
|align=left| [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || १० || १५ || १३ || २८
|-
|align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ३ || १ || ४ || ८
|-
|align=left| [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || २ || ६ || ७ || १५
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''४१'''
|}
{{col-end}}

==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>izeo3zir70wd2ycf71q32ta6sofv2hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698932</id>
      <parentid>2698930</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */</comment>
      <origin>2698932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158577" sha1="gi3o3ge6h3dscck0przc60x6smbowqu" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
|align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ४९ || ३९ || २६ || ११४
|-
|align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || ४७ || ५७ || ३७ || १४१
|-
|align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || १८ || १६ || २० || ५४
|-
|align=left| [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || १० || ८ || १३ || ३१
|-
|align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ९ || २१ || २२ || ५२
|-
|align=left| [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || १० || १५ || १३ || २८
|-
|align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ३ || १ || ४ || ८
|-
|align=left| [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || २ || ६ || ७ || १५
|-
|align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || १ || ४ || १ || ६
|-
|align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || १ || २ || २ || ५
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''४१'''
|}
{{col-end}}

==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>gi3o3ge6h3dscck0przc60x6smbowqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698939</id>
      <parentid>2698932</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* खेळांप्रमाणे पदकसंख्या */</comment>
      <origin>2698939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159479" sha1="g45kdy4ua8mz7jb6ztxomjqyl92eb51" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
|align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ४९ || ३९ || २६ || ११४
|-
|align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || ४७ || ५७ || ३७ || १४१
|-
|align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || १८ || १६ || २० || ५४
|-
|align=left| [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || १० || ८ || १३ || ३१
|-
|align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ९ || २१ || २२ || ५२
|-
|align=left| [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || १० || १५ || १३ || २८
|-
|align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ३ || १ || ४ || ८
|-
|align=left| [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || २ || ६ || ७ || १५
|-
|align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || १ || ४ || १ || ६
|-
|align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || १ || २ || २ || ५
|-
|align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १ || १ || २ || ४
|-
|align=left| [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || १ || १ || ० || २
|-
|align=left| [[File:Powerlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन|दिव्यांग भारोत्तोलन]] || ० || ० || २ || २
|-
|align=left| [[File:Gymnastics pictogram.svg|20px|जिम्नॅस्टिक्स]][[जिम्नॅस्टिक्स]] || ० || १ || २ || ३
|-
|align=left| [[File:Cricket pictogram.svg|20px|क्रिकेट]][[क्रिकेट]] || ० || १ || ० || १
|-
|align=left| [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || ० || ० || १ || १
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''६०२'''
|}
{{col-end}}

==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|}</text>
      <sha1>g45kdy4ua8mz7jb6ztxomjqyl92eb51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698940</id>
      <parentid>2698939</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* रजत पदक */</comment>
      <origin>2698940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="162322" sha1="6merw9irfrgy00gsncro7lq8s8oqfyq" xml:space="preserve">खालील यादी भारताने आतापर्यंत [[राष्ट्रकुल खेळ]] या खेळांमध्ये मिळवलेल्या सर्व पदकांची आहे. 

==सहभाग सारांश==
{{col-begin}}
{{col-2}}
=== स्पर्धेनुसार सहभाग व पदकसंख्या===
{{col-2}}

=== खेळांप्रमाणे पदकसंख्या ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|-
!खेळ
|style=&quot;background:gold; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|सुवर्ण
|style=&quot;background:silver; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|रौप्य
|style=&quot;background:#cc9966; width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|कांस्य
!style=&quot;width:4.5em; font-weight:bold;&quot;|एकूण
|-
|align=left| [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || ६३ || ४४ || २८ || १३५
|-
|align=left| [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || ४९ || ३९ || २६ || ११४
|-
|align=left| [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || ४७ || ५७ || ३७ || १४१
|-
|align=left| [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || १८ || १६ || २० || ५४
|-
|align=left| [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || १० || ८ || १३ || ३१
|-
|align=left| [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[अ‍ॅथलेटिक्स]] || ९ || २१ || २२ || ५२
|-
|align=left| [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || १० || १५ || १३ || २८
|-
|align=left| [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || ३ || १ || ४ || ८
|-
|align=left| [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || २ || ६ || ७ || १५
|-
|align=left| [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || १ || ४ || १ || ६
|-
|align=left| [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || १ || २ || २ || ५
|-
|align=left| [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || १ || १ || २ || ४
|-
|align=left| [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || १ || १ || ० || २
|-
|align=left| [[File:Powerlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन|दिव्यांग भारोत्तोलन]] || ० || ० || २ || २
|-
|align=left| [[File:Gymnastics pictogram.svg|20px|जिम्नॅस्टिक्स]][[जिम्नॅस्टिक्स]] || ० || १ || २ || ३
|-
|align=left| [[File:Cricket pictogram.svg|20px|क्रिकेट]][[क्रिकेट]] || ० || १ || ० || १
|-
|align=left| [[File:Swimming pictogram.svg|20px|जलतरण]][[जलतरण]] || ० || ० || १ || १
|-
| colspan=&quot;4&quot; | '''एकूण''' || '''६०२'''
|}
{{col-end}}

==सुवर्ण पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मिल्खा सिंग]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष ४४० यार्ड|पुरुष ४४० यार्ड]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लिलाराम संगवान]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिशंभर सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[भिम सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेद प्रकाश]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[उदय चंद]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुख्तियार सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[हरिश्चंद्र माधव बिराजदार]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रेम नाथ]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जागरूप सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रघुनाथ पवार]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतबीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एकंबरम करुणाकरन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑगस्ट १९७८ || [[प्रकाश पडुकोण]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्टकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९७८ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रामचंद्र सारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[महाबीर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर १९८२ || [[सईद मोदी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्टकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९८२ राष्टकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंगास्वामी पुन्नूस्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परमजीत शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६५ कि.ग्रा.|पुरुष ६५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधार मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्टकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८६ कि.ग्रा.|पुरुष ८६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ट्रॅप|पुरुष ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्टकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मनशेर सिंग]]&lt;br&gt;[[मानवजीत सिंग संधू]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ|पुरुष ऑलिंपिक ट्रॅप संघ]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल प्रोन|महिला ५० मीटर रायफल प्रोन]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सथीशा राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्टकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २००२ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[समीर आंबेकर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी ५० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[सुमा शिरुर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २००२ || [[मोराद अली खान]]&lt;br&gt;[[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी डबल ट्रॅप|पुरुष जोडी डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[अंजली भागवत]]&lt;br&gt;[[राज कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[समरेश जंग]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २००२ || [[मुकेश कुमार (नेमबाज)|मुकेश कुमार]]&lt;br&gt;[[भंवरलाल ढाका]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २००२ || [[जसपाल राणा]]&lt;br&gt;[[महावीर सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २००२ || [[सनामचा चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २००२ || [[प्रतिमा कुमारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ६३ कि.ग्रा.|महिला ६३ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[अंजली भागवत]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[मोहम्मद अली कमर]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ४८ कि.ग्रा.|पुरुष ४८ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[शैलजा पुजारी]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ७५ कि.ग्रा.|महिला ७५ किलो स्नॅच]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || '''[[भारत राष्ट्रीय महिला हॉकी संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अमनदीप कौर (हॉकी खेळाडू)|अमनदीप कौर]]{{spaces|10|type}}}}|[[सुमरई तेते]]|[[सुमन बाला]]|[[कांती बा]]|[[सिता गुस्सैन]]|[[तिंगाँगलैइमा चानू]]|[[हेलेन मेरी]]|[[पाकपी देवी नगासेपम]]|[[सूरजलता देवी]]|[[मसिरा सुरीन]]|[[मनजिंदर कौर]]|[[संगगई चानू]]|[[प्रीतम राणी सिवच]]|[[ममता खराब]]|[[ज्योती कुल्लू]]|[[सबा अंजुम करीम]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Hockey pictogram.svg|20px|हॉकी]][[हॉकी]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील हॉकी — महिला स्पर्धा|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[चरण सिंह (भारतीय नेमबाज)|चरण सिंह]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[रमेश कुमार (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रमेश कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[कृष्ण कुमार]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[पलविंदर सिंह चीमा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२००२ राष्टकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १२० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २००२ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|ENG}} [[२००२ राष्ट्रकुल खेळ|२००२ मॅंचेस्टर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[२००२ राष्ट्रकुल खेळांतील नेमबाजी|नेमबाजी]] || [[२००२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[राज्यवर्धनसिंग राठोड]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष डबल ट्रॅप|पुरुष डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[विवेक सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[पेंबा तमांग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[सरोजा झुठू]]&lt;br&gt;[[सुश्मा राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[जसपाल राणा]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]]&lt;br&gt;[[रोनक पंडित]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल|पुरुष जोडी २५ मीटर स्टॅन्डर्ड पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[समरेश जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[तेजस्विनी सावंत]]&lt;br&gt;[[अवनीत सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला जोडी १० मीटर एर रायफल|महिला जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अनुजा जंग]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १६ मार्च २००६ || [[कुंजराणी देवी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १८ मार्च २००६ || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला ५८ कि.ग्रा.|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २२ मार्च २००६ || [[गीता राणी]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — महिला +७५ कि.ग्रा.|महिला +७५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || मार्च २००६ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[शुभजित साहा]]|[[सौम्यदीप रॉय]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२००६ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || २६ मार्च २००६ || [[अखिल कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२००६ राष्ट्रकुल खेळ|२००६ मेलबर्न]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२००६ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टीयुद्ध — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ कि.ग्रा.]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br&gt;[[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]]&lt;br&gt;[[राही सरनोबत]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[रविंदर सिंह (भारतीय कुस्ती खेळाडू)|रविंदर सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिल कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑक्टोबर २०१० || [[संजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रेणू बाला चानू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[रवि कुमार कटुलू]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरुष ६९ किलो|पुरुष ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[अनीसा सय्यद]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[राजेंदर कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]]&lt;br&gt;[[गुरप्रीत सिंग (नेमबाज)|गुरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑक्टोबर २०१० || [[गीता फोगट]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अलका तोमर]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[अनिता शेओरन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपिका कुमारी]]|[[डोला बॅनर्जी]]|[[बॉम्बेला देवी लैशराम]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह सांघिक|महिला रिकर्व्ह संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[ओंकार सिंग|ओंकार सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]]&lt;br&gt;[[इमरान हसन खान]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरुष जोडी ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[विजय कुमार]]&lt;br&gt;[[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[गगन नारंग]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[नरसिंग यादव|नरसिंह पंचम यादव]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ९ ऑक्टोबर २०१० || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[दीपिका कुमारी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[हरप्रीत सिंग (नेमबाज)|हरप्रीत सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल एकेरी|पुरुष २५ मीटर सेंटर फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[राहुल बॅनर्जी]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Archery pictogram.svg|20px|तिरंदाजी]][[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरुष रिकर्व्ह वैयक्तिक]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १० ऑक्टोबर २०१० || [[सोमदेव देववर्मन]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Tennis pictogram.svg|20px|टेनिस]][[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ११ ऑक्टोबर २०१० || [[कृष्णा पुनिया]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला थाळीफेक|महिला थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || [[हीना सिधू]]&lt;br&gt;[[अन्नुराज सिंग|अन्नुराज सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|महिला जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १२ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[मनजीत कौर]]|[[सिनी जोस]]|[[अश्विनी अकुंजी]]|[[मनदीप कौर]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला ४ x ४०० मीटर रिले|महिला ४ x ४०० मीटर रिले]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[शुभजित साहा]]|[[अचंता शरत कमल]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[मनोज कुमार (मुष्टियोद्धा)|मनोज कुमार]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – लाइट वेल्टरवेट|पुरुष लाइट वेल्टरवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[सुरंजोय सिंग|सुरंजोय सिंह]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १३ ऑक्टोबर २०१० || [[परमजीत समोटा]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – सुपर हेवीवेट|पुरुष सुपर हेवीवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[ज्वाला गुट्टा]]}}}} || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ ऑक्टोबर २०१० || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|IND}} [[२०१० राष्ट्रकुल खेळ|२०१० दिल्ली]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २४ जुलै २०१४ || [[सुखन डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २५ जुलै २०१४ || [[अभिनव बिंद्रा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर रायफल|पुरुष १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[अपूर्वी चंदेला]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर रायफल|महिला १० मीटर एर रायफल]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०१४ || [[राही सरनोबत]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०१४ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २८ जुलै २०१४ || [[जितू राय]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर पिस्तूल|पुरुष ५० मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[अमित कुमार दहिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ४८ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०१४ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[बबिता कुमारी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[योगेश्वर दत्त]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०१४ || [[विकास गौडा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष थाळीफेक|पुरुष थाळीफेक]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०१४ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[दीपीका पल्लीकल]]|[[जोशना चिनप्पा]]}}}} || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Squash pictogram.svg|20px|स्क्वॉश]][[स्क्वॉश]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३ ऑगस्ट २०१४ || [[पारूपल्ली कश्यप]] || {{flagicon|SCO}} [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळ|२०१४ ग्लासगो]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ५ एप्रिल २०१८ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ एप्रिल २०१८ || [[संजिता चानू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ५३ कि.ग्रा.|महिला ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[रगला वेंकट राहुल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ८५ कि.ग्रा.|पुरुष ८५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ७ एप्रिल २०१८ || [[सतीश शिवलिंगम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[पूनम यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ६९ कि.ग्रा.|महिला ६९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || [[मनू भाकर]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एर पिस्तूल|महिला १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ८ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय महिला टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[मनिका बत्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[मधुरिका पाटकर]]|[[मौमा दास]]|[[सुतिर्था मुखर्जी]]|[[पूजा सहस्रबुद्धे]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला संघ|महिला संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || [[जितू राय]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[अँथनी अमलराज]]|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ९ एप्रिल २०१८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय मिश्र बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[प्रणव चोप्रा]]{{spaces|10|type}}}}|[[एच.एस. प्रणॉय]]|[[सायना नेहवाल]]|[[अश्विनी पोनप्पा]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]|[[एन. सिक्की रेड्डी]]|[[चिराग शेट्टी]]|[[ऋत्विका गड्डे]]|[[पी.व्ही. सिंधू]]|[[श्रीकांत किदंबी]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] ||[[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१४ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – मिश्र संघ|मिश्र संघ]]
|-
| {{gold medal}} || १० एप्रिल २०१८ || [[हीना सिधू]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल|महिला २५ मीटर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || ११ एप्रिल २०१८ || [[श्रेयसी सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला डबल ट्रॅप|महिला डबल ट्रॅप]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[राहुल आवरे]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १२ एप्रिल २०१८ || [[सुशील कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[तेजस्विनी सावंत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[अनीश भानवाला]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल|पुरुष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्तूल]]
|-
| {{gold medal}} || १३ एप्रिल २०१८ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मेरी कॉम]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[संजीव राजपूत]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन|पुरुष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[गौरव सोलंकी]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[नीरज चोप्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष भालाफेक|पुरुष भालाफेक]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[सुमित मलिक]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १२५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५० कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[मनिका बत्रा]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०१८ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || १४ एप्रिल २०१८ || [[विकास कृष्ण यादव]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष मिडलवेट|पुरुष मिडलवेट]]
|-
| {{gold medal}} || १५ एप्रिल २०१८ || [[सायना नेहवाल]] || {{flagicon|AUS}} [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळ|२०१८ गोल्ड कोस्ट]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०१८ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ३० जुलै २०२२ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४९ कि.ग्रा.|महिला ४९ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[जेरेमी लालरिन्नुंगा]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ६७ कि.ग्रा.|पुरुष ६७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२२ || [[अचिंता शेउली]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – पुरुष ७३ कि.ग्रा.|पुरुष ७३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[रुपा रानी तिर्के]]|[[नयनमोनी सैकिया]]|[[लवली चौबे]]|[[पिंकी सिंह]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Lawn bowls pictogram.svg|20px|लॉन बोलिंग]][[लॉन बोलिंग|लॉन बॉल्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बॉल्स – महिला चौकडी|महिला चौकडी]]
|-
| {{gold medal}} || २ ऑगस्ट २०२२ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष टेबल टेनिस संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अचंता शरत कमल]]{{spaces|10|type}}}}|[[हरमीत देसाई]]|[[सनिल शेट्टी]]|[[साथियान गणसेकरन]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[बजरंग पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६५ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[साक्षी मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ५ ऑगस्ट २०२२ || [[दीपक पुनिया (पैलवान)|दीपक पुनिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८६ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[रविकुमार दहिया]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[विनेश फोगट]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - महिला फ्रीस्टाइल ५३ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५३ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[नवीन मलिक]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती - पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ६ ऑगस्ट २०२२ || [[भाविना पटेल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis - Paralympic pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — महिला एकेरी सी३—५|महिला एकेरी सी३—५]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[नीतू घंघास]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला मिनिममवेट|महिला मिनिममवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[अमित पंघाल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष फ्लायवेट|पुरुष फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[एल्डहोस पॉल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || [[निखत झरीन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला लाइट फ्लायवेट|महिला लाइट फ्लायवेट]]
|-
| {{gold medal}} || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अचंता शरत कमल]]|[[श्रीजा अकुला]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — मिश्र दुहेरी|मिश्र दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[पी.व्ही. सिंधू]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[लक्ष्य सेन]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[चिराग शेट्टी]]|[[सात्विकसाईराज रंकीरेड्डी]]}}}} || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – पुरुष दुहेरी|पुरुष दुहेरी]]
|-
| {{gold medal}} || ८ ऑगस्ट २०२२ || [[अचंता शरत कमल]] || {{flagicon|ENG}} [[२०२२ राष्ट्रकुल खेळ|२०२२ बर्मिंगहॅम]] || [[File:Table tennis pictogram.svg|20px|टेबल टेनिस]][[टेबल टेनिस]] || [[२०२२ राष्टकुल खेळांमधील टेबल टेनिस — पुरुष एकेरी|पुरुष एकेरी]]
|-
| {{gold medal}} || २६ जुलै २०२६ || [[साइखोम मीराबाई चानू]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || २७ जुलै २०२६ || [[शर्मिला धनखड]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – महिला गोळाफेक एफ५७|महिला गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || २९ जुलै २०२६ || [[दिलीप महादू गावित]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष १०० मीटर टी४७|पुरुष १०० मीटर टी४७]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[अस्मिता डे]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – महिला ४८ कि.ग्रा.|महिला ४८ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || ३१ जुलै २०२६ || [[हर्ष सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Judo pictogram.svg|20px|जुडो]][[जुडो]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील जुडो – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिती पंवर]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५४ कि.ग्रा.|महिला ५४ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[जॅस्मीन लंबोरिया]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५७ कि.ग्रा.|महिला ५७ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सोमन राणा]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Athletics - Paralympic pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स – पुरुष गोळाफेक एफ५७|पुरुष गोळाफेक एफ५७]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[साक्षी चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ५१ कि.ग्रा.|महिला ५१ किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[प्रिया घंघास]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ६० कि.ग्रा.|महिला ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अरुंधती चौधरी]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – महिला ७० कि.ग्रा.|महिला ७० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[सचिन सिवच]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{gold medal}} || १ ऑगस्ट २०२६ || [[अंकुश पंघाल]] || {{flagicon|SCO}} [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळ|२०२६ ग्लासगो]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[२०२६ राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध – पुरुष ८० कि.ग्रा.|पुरुष ८० किलो]]
|}

==रजत पदक==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!style=&quot;width:6em&quot;| पदक
!style=&quot;width:10em&quot;| दिनांक
!style=&quot;width:10em&quot;| नाव
!style=&quot;width:10em&quot;| स्पर्धा
!style=&quot;width:8em&quot;| खेळ
!style=&quot;width:20em&quot;| प्रकार
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ]] (१९५४ - १९६६)'''
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |''{{flagicon|IND}} [[भारत गणराज्य]] म्हणून''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[लक्ष्मीकांत पांडे]] || {{flagicon|Wales|1953}} [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९५८ कार्डिफ]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९५८ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[प्रवीण कुमार सोबती]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष हातोडाफेक|पुरुष हातोडाफेक]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहनलाल घोष]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शामराव साबळे]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५० कि.ग्रा.|पुरुष ५० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रंधावा सिंह]] || {{flagicon|JAM}} [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळ|१९६६ किंग्स्टन]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९६६ ब्रिटिश साम्राज्य आणि राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५७ कि.ग्रा.|पुरुष ५७ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ|ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७० - १९७४)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सज्जन सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मारुती माने]] || {{flagicon|SCO}} [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७० एडिनबरा]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७० ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मोहिंदर सिंह गिल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Athletics pictogram.svg|20px|ॲथलेटिक्स]][[ॲथलेटिक्स]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील ॲथलेटिक्स — पुरुष तिहेरी उडी|पुरुष तिहेरी उडी]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[चंद्रा नारायण]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ५१ कि.ग्रा.|पुरुष ५१ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अनिल मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[शिवाजी चिंगळे]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[नेत्रपाल सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[दादू चौगुले]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिश्वनाथ सिंह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळ|१९७४ क्राइस्टचर्च]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७४ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;6&quot; |'''[[राष्ट्रकुल खेळ]] (१९७८ - सद्य)'''
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५६ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुदेश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगदीश कुमार]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६८ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जगमिंदर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९७८ राष्ट्रकुल खेळ|१९७८ एडमंटन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९७८ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[अशोक पंडित (नेमबाज)|अशोक पंडित]]|[[मोंहिदर लाल]]}}}} || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गुरुनंदन कोंबिया]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बिजय कुमार सत्पथी]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[एम. तमिळ सेल्वन]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार (कुस्ती खेळाडू)|अशोक कुमार]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[करतार सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ९० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ९० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतपाल सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १०० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १०० किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राजिंदर सिंह]] || {{flagicon|AUS}} [[१९८२ राष्ट्रकुल खेळ|१९८२ ब्रिस्बेन]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९८२ ब्रिटिश राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल १००+ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सुरिंदर मारवाह]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष २५ मीटर सेंटर-फायर पिस्तूल|पुरुष सेंटर-फायर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[वेलू गोविंदराज]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५२ कि.ग्रा.|पुरुष ५२ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[गोपाळ मरुथचेलम]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[परवेश चंद्र शर्मा]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ६० कि.ग्रा.|पुरुष ६० किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[कर्णधर मोंडल]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सोरोनोमथ्थु रामास्वामी]] || {{flagicon|NZ}} [[१९९० राष्ट्रकुल खेळ|१९९० ऑकलंड]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९० राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ८२.५ कि.ग्रा.|पुरुष ८२.५ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रूपा उन्नीकृष्णन]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन|महिला ५० मीटर स्मॉल बोर रायफल थ्री पोझिशन]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[बडाथाला आदिशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[मुरगासन वीरसामी]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५४ कि.ग्रा.|पुरुष ५४ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[राघवन चंद्रशेखर]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५९ कि.ग्रा.|पुरुष ५९ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[सतीश राय]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७० कि.ग्रा.|पुरुष ७० किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[अशोक कुमार गर्ग]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ५७ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || दिनांक अज्ञात || [[रणधीर सिंह]] || {{flagicon|CAN}} [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळ|१९९४ व्हिक्टोरिया]] || [[File:Wrestling pictogram.svg|20px|कुस्ती]][[कुस्ती]] || [[१९९४ राष्ट्रकुल खेळांमधील कुस्ती — पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ८२ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || '''[[भारत|भारत राष्ट्रीय पुरुष बॅडमिंटन संघ]]''' {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|{{nowrap|[[अभिन्नश्याम गुप्ता]]{{spaces|10|type}}}}|[[जॉर्ज थॉमस]]|[[पुल्लेला गोपीचंद]]|[[जसिल पी. इस्माइल]]|[[मार्कोस ब्रिस्टोव]]|[[निखिल कानेटकर]]|[[व्हिन्सेंट लोबो]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — पुरुष संघ|पुरुष संघ]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अपर्णा पोपट]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Badminton pictogram.svg|20px|बॅडमिंटन]][[बॅडमिंटन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील बॅडमिंटन — महिला एकेरी|महिला एकेरी]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जिंतेदर कुमार (मुष्टियोद्धा, जन्म १९७७)|जिंतेदर कुमार]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Boxing pictogram.svg|20px|मुष्टीयुद्ध]][[मुष्टियुद्ध]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील मुष्टियुद्ध — पुरुष ७५ कि.ग्रा.|पुरुष ७५ किलो]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[जसपाल राणा]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल|पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || {{columns-list|colwidth=10em|small=yes|style=width:22em|{{ubl|[[जसपाल राणा]]|[[सतेंद्र कुमार]]}}}} || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Shooting pictogram.svg|20px|नेमबाजी]][[नेमबाजी]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील नेमबाजी — पुरुष १० मीटर एर पिस्तूल जोडी|पुरुष जोडी १० मीटर एर पिस्तूल]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[धमराज विल्सन]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो स्नॅच]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[अरुमुगम पांडियान]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ५६ कि.ग्रा.|पुरुष ५६ किलो एकत्रित]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[सतीश राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो क्लीन अँड जर्क]]
|-
| {{silver medal}} || २१ सप्टेंबर १९९८ || [[सतीश राय]] || {{flagicon|MAS}} [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळ|१९९८ क्वालालंपूर]] || [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px|भारोत्तोलन]][[भारोत्तोलन]] || [[१९९८ राष्ट्रकुल खेळांमधील भारोत्तोलन — पुरुष ७७ कि.ग्रा.|पुरुष ७७ किलो एकत्रित]]
|}</text>
      <sha1>6merw9irfrgy00gsncro7lq8s8oqfyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>10</ns>
    <id>362518</id>
    <revision>
      <id>2698942</id>
      <parentid>2632890</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T07:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2698942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3596" sha1="5ijf5ztpf3rluk3rd7pb5ngbhbmo3kt" xml:space="preserve">{{Navbox
| name =२०२६ महिला टी२० विश्वचषक
| title = [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] 
| state = {{{state|autocollapse}}}
| bodyclass = hlist

| above =
* [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]
* [[महिला टी२० विश्वचषक]]
* [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]

| group1 = टप्पे
| list1 =
* [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#सराव सामने|सराव सामने]]
* गट टप्पा
** [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#गट अ|अ]]
** [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#गट ब|ब]]

* [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक#बाद फेरी|बाद फेरी]]
** [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]

| group2 = [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता]]
| list2 =
* प्रादेशिक
** [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता स्पर्धा|आफ्रिका]]
** [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता स्पर्धा|अमेरिका]]
** [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक ईएपी पात्रता स्पर्धा|ईएपी]]
** [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता स्पर्धा|आशिया]]
** [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा|युरोप]]

* [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|वैश्विक]]

&lt;!-- 
| group3 = [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ|संघ]]
| list3 =

| group4 = [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#स्थळे|स्थळे]]
| list4 =

| group5 = [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक आकडेवारी|आकडेवारी]]
| list5 = 

| group6 = सामान्य माहिती
| list6 = 
* [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#प्रसारण|प्रसारण]]
* [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#सामना अधिकारी|पंच आणि अधिकारी]]
* [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक#बक्षीस रक्कम|बक्षीस रक्कम]]
 --&gt;
| below = {{align|left|[[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|← २०२४ महिला टी२० विश्वचषक]]}}{{align|right|[[२०२८ महिला टी२० विश्वचषक|२०२८ महिला टी२० विश्वचषक →]]}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक साचे|*]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ijf5ztpf3rluk3rd7pb5ngbhbmo3kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मिरागाची राखण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366243</id>
    <revision>
      <id>2698793</id>
      <parentid>2696381</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5655" sha1="diep2du8esl332trro9l0jsbqcs7hta" xml:space="preserve">'''मिरागाची राखण''' हा महाराष्ट्रातील कोकण भागात जून–जुलै मध्ये, मृग नक्षत्र सुरू होताच अमावस्या जवळचा काळ असलेल्या पारंपरिक कृषीधार्मिक विधीचा भाग आहे. जून महिन्यात मृग नक्षत्र सुरू होताच व अमावस्येच्या पर्यंत, शेतकरी आपल्या शेतात नारळ, हळद, कुंकू वाहून, पूर्वजांची आठवण काढतो. या विधीत कोंबडीचा बळी देण्याची जुनी परंपरा देखील अनेक [[खडीकोळवण]] गावात प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=What is the practice of 'Rakhan' in Mrig Nakshatra?
 |url=https://marathi.abplive.com/tv-show/special-report/what-is-the-practice-of-rakhan-in-mrig-nakshatra-konkan-991197
 |website=ABP माझा
 |language=mr
 |access-date=2025-07-25
}}&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक स्वरूप ==
ही विधी प्रथा पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली असून, शेतात येणाऱ्या पिकासाठी वरदान मिळावे, कीड रोग टळावा, आणि नैसर्गिक आपत्तींपासून शेताचे संरक्षण व्हावे म्हणून ही 'राखण' केली जाते. या काळात शेतकऱ्यांचे संपूर्ण लक्ष शेतीकडे केंद्रित असते. पुर्वीचे ग्रामीण जीवन शेतावर अवलंबून होते. आता शेती करण्यासाठी माणसे मिळत नसल्यामुळे शेती कमी झाली. पिक देणाऱ्या जमिनी ओसाड.&lt;ref name=&quot;https://prahaar.in/2025/06/08/ilo-mirag/&quot;&gt;[दैनिक प्रहार]&lt;/ref&gt;

== धार्मिक विधी ==
शेतकरी खालील पद्धतीने विधी पार पाडतो:
* सगळ्यात प्रथम कुलदैवत/ग्रामदैवताची पूजा, नारळी-हळदी-कुंकू'वाहणं.
* शेतकरी आपल्या महापुरुषाची आठवण करतो.
* काही भागात कोंबडीचा बळी (पारंपरिक रीतीप्रमाणे).
* पंगती, फुलं, धूप–दीप व ‘गाऱ्हाणे’ (धान्य, दूध–दही, तांदूळ इ.) शेतीस मंगळमय करण्यासाठी.
* अंती: पिक चांगलं होवो, पाऊस मिळो, कीड–रोग टळोत – अशी प्रार्थना केली जाते.
* पाण्याची गरज पूर्ण व्हावी म्हणून पावसासाठी प्रार्थना करतो

== सध्याची स्थिती ==
कोकणातील भातशेती आजकाल घटती झाली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे:
* रेशनिंगमुळे स्वस्त दरात तांदूळ उपलब्ध होणे.
* तरुण मोठ्याप्रमाणात शहरांकडे स्थलांतर होतात.
* शेतीसाठी आवश्यक मनुष्यबळ आणि जनावरे यांची कमतरता.
* पारंपरिक वाड्यांच्या जागी नवी घरे तयार होतात.
* वाढते स्थानिक वाद, सामाजिक कलह.

या बदलांमुळे मिरागाची राखण ही परंपरा आता हळूहळू लोप पावत आहे.

== सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व ==
ही फक्त कृषी विधी नसून, कोकणातील शेतकऱ्यांचा निसर्गाशी असलेला संवाद, देवत्वावरचा विश्वास आणि पिढ्यानपिढ्यांचा वारसा जपण्याचा एक प्रयत्न आहे. अनेक लोक अजूनही मुंबई वा इतर शहरांतून राखणसाठी सुट्टी घेऊन गावाकडे येतात आणि ही परंपरा पाळतात. काही एकटे जातात तर काही परीवारसह जातात. ओस पडत असलेल्या खेड्यात राखण परंपरा लुप्त होण्याच्या मार्गावर आहे.

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:शेती]]</text>
      <sha1>diep2du8esl332trro9l0jsbqcs7hta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाराबलुतेदार पद्धत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368170</id>
    <revision>
      <id>2698791</id>
      <parentid>2696379</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40408" sha1="roe7jrbzrm3wjws8jbat4c7h0a4ulo2" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = बाराबलुतेदार
| abovestyle = background:#D8E8C8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image = 
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक बाराबलुतेदार व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#EFEFEF;

| label2 = प्रकार
| data2 = ग्रामसेवा व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = कालखंड
| data4 = यादवकाल – ब्रिटिशकाल

| label5 = कार्यक्षेत्र
| data5 = ग्रामीण महाराष्ट्र

| label6 = सेवा संख्या
| data6 = १२ बलुतेदार

| label7 = मोबदला
| data7 = बलुता (धान्य, शेतीमाल, वस्तू किंवा सेवा)

| label8 = प्रमुख व्यवसाय
| data8 = सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट, चांभार, महार, मांग इ.

| label9 = उद्देश
| data9 = गावातील आवश्यक सेवा पुरविणे

| label10 = संबंधित व्यवस्था
| data10 = [[बलुता]] • [[अलुतेदार]] • जजमानी व्यवस्था • ग्रामव्यवस्था

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = ऐतिहासिक सामाजिक-आर्थिक व्यवस्था
}}

'''बाराबलुतेदार पद्धत''' ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण समाजव्यवस्थेतील एक अनोखी सेवा आधारित आर्थिक रचना होती. यामध्ये गावातील वेगवेगळ्या १२ व्यावसायिक समुदायांनी (बलुतेदार) विशिष्ट सेवा पुरवून [[धान्य]], [[वस्त्र]] वा [[शेती]]माल स्वरूपात मोबदला घेतला जात असे.

या पद्धतीतून गावातले [[शेती]]प्रधान अर्थकारण, जातीनिहाय सामाजिक कार्यविभागणी, परस्परावलंबन आणि एकात्मता दिसून येते. &quot;बलुतं देणं&quot; ही संकल्पना गावकऱ्यांच्या सहजीवनाचा एक भाग होती, जी औद्योगिकीकरणा नंतर हळूहळू इतिहासजमा झाली.

आजही काही ग्रामीण भागात या पारंपरिक पद्धतीची छायाचित्रं पाहायला मिळतात आणि यावर संशोधन सुरू आहे.

===बलुते म्हणजे काय?===
&quot;बलुते&quot; या शब्दाचा अर्थ म्हणजे सेवा देणाऱ्या व्यक्तीस मिळणारा नैसर्गिक मोबदला — जो विशिष्ट कर्तव्यासाठी दिला जाई.
उदाहरणार्थ, - भट पूजा करत असे, सुतार शेती अवजारे बनवत असे, तर त्याच्या मोबदल्यात [[धान्य]], [[अन्न]], कपडे, सणासुदीला मानपान असे मिळे.

&quot;बाराबलुते&quot; म्हणजे १२ महत्त्वाच्या पारंपरिक सेवा देणारे समुदाय – जे गावाच्या आर्थिक आणि सांस्कृतिक व्यवस्थेचा अविभाज्य भाग होते.

=== बाराबलुतेदार पद्धतीची तुलना जजमानी व्यवस्थेशी ===
काही अभ्यासकांनी महाराष्ट्रातील बाराबलुतेदार व्यवस्था आणि उत्तर भारतातील जजमानी व्यवस्था यांची तुलना केली आहे. तथापि, दोन्ही व्यवस्थांच्या संघटनात्मक रचनेत आणि सेवा-संबंधांच्या स्वरूपात भिन्नता असल्याचेही नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gould
 |first=Harold A.
 |title=The Hindu Jajmani System: A Case of Economic Particularism
 |journal=Journal of Anthropological Research
 |volume=42
 |issue=3
 |year=1986
}}&lt;/ref&gt;

===ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील बाराबलुतेदार पद्धतीचे स्थान===
बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील एक अत्यंत महत्त्वाची सेवा-आधारित प्रणाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports|url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt;
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध &lt;ref&gt;{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr }} &lt;/ref&gt; व्यावसायिक समुदाय (बलुतेदार) त्यांच्या विशिष्ट कौशल्यांच्या माध्यमातून गावकऱ्यांना सेवा पुरवत आणि त्याबदल्यात धान्य, कपडे, शेतीमाल वा वस्तू स्वरूपात मोबदला घेत असत.

ही रचना कोणत्याही रोख व्यवहाराशिवाय चालत असे आणि त्यामुळे ती &quot;वस्तुविनिमय आधारीत लोकशाही ग्रामीण अर्थव्यवस्था&quot; म्हणून ओळखली जात असे.
ही अर्थव्यवस्था सहकार्य, परस्परावलंबन आणि सामूहिक जीवनपद्धतीवर आधारलेली होती.&lt;ref name=&quot;dandekar&quot;&gt;{{cite book |title=गाव आणि समाज |author=प्रा. गो. ना. दांडेकर |year=1982 |publisher=ग्रंथाली}}&lt;/ref&gt;
सुतार, लोहार, नाई, धोबी, गुरव, भट, कुंभार, सोनार, महार, चांभार इत्यादी बलुतेदारांनी गावात सेवा पुरवून गावगाडा चालविला जात असे.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot;&gt;{{cite thesis |title=Barabalutedar System in Rural India |author=Dr. D.P. Waghmare |publisher=Shodhganga |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in }}&lt;/ref&gt;
औद्योगिकीकरणानंतर आणि नगदी अर्थव्यवस्था वाढल्यामुळे ही पद्धत कालांतराने लोप पावली, परंतु ग्रामीण भारताच्या आर्थिक आणि सामाजिक इतिहासात याचे योगदान अमूल्य आहे.

==पद्धतीची पार्श्वभूमी==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक सामाजिक व आर्थिक रचना होती, जी विशेषतः पेशवेकालीन व [[मराठा साम्राज्य|मराठा काळात]] अधिक दृढ झाली होती. या पद्धतीचा पाया शेतीप्रधान समाजव्यवस्था आणि व्यवसायाधारित जातपद्धती होती.

गावातील प्रत्येक प्रमुख कौशल्य व सेवा विशिष्ट समुदायाच्या हातात होती. हे समुदाय त्या-त्या क्षेत्रातील विशेषज्ञ असत आणि त्यांचे कार्य गावाच्या आवश्यक सेवांशी निगडीत असे. &lt;ref name=&quot;dandekar&quot; /&gt;

या पद्धतीपूर्वी ग्रामपंचायत प्रणाली अस्तित्वात नव्हती; गावातील व्यवहार हे बलुतेदार, पटेल, कोतवाल यांच्याद्वारे चालवले जात. त्यातूनच बलुतेदार पद्धती ही एक लोकशाही व परस्परावलंबी आर्थिक यंत्रणा म्हणून विकसित झाली.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot; /&gt;

या पद्धतीचा उदय सामूहिक जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान, आणि गावकेंद्रित अर्थकारण यावर आधारलेला होता. औद्योगिकीकरणानंतर व इंग्रज काळात या व्यवस्थेला हळूहळू ऱ्हास आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports |url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन|url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr}}&lt;/ref&gt;

===इतिहास===

बाराबलुतेदार पद्धतीचा इतिहास मध्ययुगीन भारत|मध्ययुगीन कालखंड आणि विशेषतः [[मराठा साम्राज्य]] व [[पेशवे]] युगाशी संबंधित आहे. महाराष्ट्रात ही सेवा-आधारित सामाजिक रचना कृषीप्रधान गावांमध्ये दृढपणे प्रस्थापित झाली.

[[शिवाजी महाराज]] यांच्या स्वराज्य स्थापनेनंतर, स्थानिक प्रशासन आणि ग्रामीण व्यवस्था यामध्ये गावकेंद्रित यंत्रणेला अधिक महत्त्व देण्यात आले. गावगुंड, देशमुख, पटेल, कोतवाल यांच्यासोबत '''बलुतेदार''' हे देखील एक प्रमुख घटक होते, जे गावातील सेवा आणि कामकाज सुरळीत ठेवत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Barabalutedar System and Rural Society |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/215874 |website=Shodhganga |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

[[पेशवे]] कालखंडात ही पद्धत अधिक औपचारिक व स्थिर स्वरूपात रूजली. बलुतेदारांना दरवर्षी पिकांनंतर [[धान्य]], [[वस्त्रे]], [[फळे]] व इतर वस्तूंमध्ये 'बलुतं' दिलं जात असे. ही परंपरा वस्तुविनिमयाधिष्ठित आणि आपसातील परस्परावलंबनावर आधारित होती.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sardesai |first=Govind Sakharam |title=New History of the Marathas Vol II |year=1948 |publisher=Phoenix Publications |language=en |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32035}}&lt;/ref&gt; ब्रिटिश कालखंडात ही पद्धत हळूहळू बदलत गेली आणि नगदी अर्थव्यवस्थेच्या आगमनामुळे काही बलुते लोप पावली.

===[[शेती]]प्रधान समाज आणि सेवा-देणारी जातपद्धती===

बाराबलुतेदार पद्धती महाराष्ट्रातील पारंपरिक शेतीप्रधान ग्रामीण समाजरचनेचा एक महत्त्वाचा भाग होती.बहुतेक गावांमध्ये शेती हा मुख्य व्यवसाय होता आणि त्या शेतीस पूरक असलेल्या सेवा विशिष्ट व्यावसायिक समुदायांकडून (बलुतेदार) दिल्या जात असत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=International Journal of Research in Social Sciences (IJMRA) |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;
 प्रत्येक बलुतेदाराला एक विशिष्ट कार्य सोपवले गेलेले असे — उदा. सुताराने शेतीच्या अवजारी बनवणे, लोहाराने नांगर तयार करणे, गुरवाने देवपूजा करणे व कुंभाराने भांडी घडवणे.  
ही कामे जातपात आधारित सामाजिक विभागणीनुसार ठरलेली असत. त्यामुळे सेवा आणि व्यवसाय हे जातवर्गीकरण प्रणालीशी निगडीत होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Rural Economy and Barabalutedar System in Maharashtra |author=Dr. M.N. Jadhav |publisher=Shivaji University, Kolhapur |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/47936 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ही सेवा-व्यवस्था वस्तुविनिमय आधारीत अर्थव्यवस्था, समूहकेंद्रित कामकाज आणि अस्पृश्यता व सामाजिक भेदभाव यांचा मिलाफ होती — जरी ती परस्परावलंबी स्वरूपात अस्तित्वात होती, तरी तिच्यामध्ये असमतोलही दिसून येतो.

===ग्रामपंचायतपूर्वीची स्वरचना===

बाराबलुतेदार पद्धती ही आधुनिक ग्रामपंचायत यंत्रणेच्या आधीची सामाजिक आणि आर्थिक रचना होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Evolution of Panchayati Raj System in India |url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/panchayati-raj-system |website=india.gov.in |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
* पूर्वीच्या ग्रामीण भारतात ग्रामसभा, गावपाटील, कोतवाल, बलुतेदार, देशमुख आणि देशपांडे हे मिळून गाव चालवत असत. यामध्ये निर्णयप्रक्रिया ही पारंपरिक लोकशाहीसदृश स्वरूपाची होती.

गावपाटील हा प्रमुख व्यक्ती असे. गावकऱ्यांच्या वतीने तो [[महसूल]] प्रशासन, करसंकलन आणि सरकारी संपर्क साधत असे. त्यासोबतच कोतवाल हा कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रमुख असत. बलुतेदार हे शेती, पूजाविधी, व्यापार, घरकाम, शारीरिक सेवा इ. गोष्टींची जबाबदारी घेत. या व्यवस्थेचा ढाचा असा होता की, गावाची बहुतेक गरज हेच स्थानिक समुदाय भागवत.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=The Traditional Village Governance in Maharashtra |author=Dr. M.S. Bhosale |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223465 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामपंचायत ही संकल्पना भारतात १९५९ मध्ये सुरू झाली, [[पंचायतराज कायदा|पंचायतराज]] कायद्यानंतर. त्याआधीपर्यंत ही पारंपरिक यंत्रणा गावस्वराज्य म्हणून कार्यरत होती.

==बलुतेदारांची कार्यविभागणी==

बाराबलुतेदार पद्धतीतील प्रत्येक बलुतेदाराचा विशिष्ट सेवा कार्यभाग असायचा. खाली प्रमुख बलुतेदार व त्यांची कार्ये दिली आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! कार्य
|-
| [[सुतार]] || घरबांधणी, शेतीची अवजारे, लाकडी साहित्य
|-
| [[लोहार]] || लोखंडी हत्यारे, नांगर, कुऱ्हाड, फावडे
|-
| नाव्ही || दाढी, केस कापणे, सण-कार्यक्रमातील उपस्थिती
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, सणासुदीचे वस्त्र सेवा
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, हांडे, माठ, दिवे तयार करणे
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, अभिषेक, नित्यपूजा
|-
| [[भट]] || धार्मिक विधी, पूजा, मंत्रपठण
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल, सांडल), विणकाम
|-
| [[सोनार]] || दागिने बनविणे व दुरुस्ती
|-
| [[महार]] || गावकऱ्यांना बातमी पोहोचवणे, शासकीय कागदपत्रे वाहतूक
|-
| [[गवळी]] || दूध, लोणी, तूप पुरवठा
|-
| [[कोळी]], [[कुणबी]] || मासेमारी, शेती जलसंपत्तीशी संबंधित काम
|}

वरील बलुतेदार पद्धतीने गावातील प्रत्येक सेवा पूरक व अनिवार्य होती. ही परस्परावलंबी रचना गावगाडा टिकवून ठेवण्यास मदत करत असे.

== बारा-बलुते कोण? (मुख्य १२ बलुते)==
बलुतेदार सेवा

# [[भट]]:	पूजा विधी
# [[गुरव]]:	मंदिर सेवा
# [[सोनार]]:	दागिने तयार करणे
# [[सुतार]]:	घर, शेती अवजारे तयार करणे
# [[लोहार]]:	हत्यारे व अवजारे
# [[कुंभार]]:	मातीची भांडी
# [[चांभार]]:	चपला, पायतान तयार करणे
# [[नाव्ही]]:	केस कापणे, दाढी
# [[धोबी]]:	कपडे धुणे
# [[गवळी]]:	दूधपुरवठा
# [[कोळी]],[[कुणबी]]: मासेमारी, शेती करणे 
# [[महार]]: माहिती पोहोचवणे, गावकामे

(काही भागात [[भिल्ल]], [[मांग]], [[ढवळे]] यांचा समावेश असतो)

==सामाजिक स्वरूप==

बाराबलुतेदार पद्धती हे ग्रामीण महाराष्ट्रातील एक परस्परावलंबी सामाजिक आणि आर्थिक रचनाचक्र होते. या व्यवस्थेमध्ये प्रत्येक समुदायाची विशिष्ट जबाबदारी ठरलेली होती, आणि संपूर्ण गाव एकमेकांवर अवलंबून असायचा.

===अ) आपसातील परस्परावलंबन ===

गावातील प्रत्येक सेवा – उदा. शेतीसाठी अवजारे, पूजेसाठी ब्राह्मण, कपड्यांसाठी धोबी, घरासाठी सुतार – या सगळ्या सेवा विशिष्ट बलुतेदार समुदायांकडून दिल्या जात.या समुदायांनी आपले कौशल्य गावासाठी अर्पण केलं आणि त्याबदल्यात ‘बलुतं’ स्वरूपात अन्नधान्य, कपडे, वस्त्र मिळालं. ही एक प्रकारे सामूहिक जीवनव्यवस्था आणि नैसर्गिक विनिमय व्यवहार होता.बाराबलुतेदार पद्धत महाराष्ट्राच्या ग्रामीण समाजात व्यवसायाचे जातीनिहाय वाटप दर्शवते. ही परंपरा मुख्यतः शेतीला पूरक सेवांच्या आधारे समाज रचनेत स्थिरावली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System in Maharashtra |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=IJMRA Journal |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) जातिनिहाय विभागणी===

सेवा पद्धती ही जातिव्यवस्था|जातिनिहाय सामाजिक विभागणीवर आधारित होती.  
बलुतेदारांची जात समाजाने स्वीकारलेली असायची आणि ती पिढ्यान्‌पिढ्या चालत असायची. जातीनुसार व्यवसाय ठरलेला असल्यामुळे व्यक्तींच्या कौशल्यांची मर्यादा देखील ठरवली गेली होती, ज्यामुळे सामाजिक गतिशीलता अपुरी राहिली.

===क) ग्रामजीवनातील भूमिका===

बलुतेदार पद्धतीने गावगाडा नीट चालवला जात असे.  
अन्न, वस्त्र, निवारा, आरोग्य, धार्मिक विधी – या प्रत्येक घटकात कोणत्या ना कोणत्या बलुतेदाराचा हात असायचा.  
यामुळे ही पद्धत केवळ आर्थिक नाही, तर सामाजिक एकात्मतेचा आणि ग्रामस्वराज्य योजनेचा पाया ठरत असे.,&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Social Structure of Village Occupations |author=Dr. A.D. Kulkarni |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/254789 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

==आर्थिक रचना==

बाराबलुतेदार पद्धतीची आर्थिक रचना ही वस्तुविनिमय अर्थव्यवस्था म्हणून ओळखली जात होती. गावकऱ्यांकडून विविध सेवा पुरवणाऱ्या बलुतेदारांना त्याबदल्यात धान्य, फळे, कपडे किंवा इतर वस्तू स्वरूपात मोबदला दिला जात असे. ही पद्धत पूर्णपणे रोख व्यवहाराशिवाय कार्यरत होती.

===अ) उतार / दिंडी देऊन सेवा===

बलुतेदार सेवकाला दिला जाणारा मोबदला उतार किंवा दिंडी म्हणून ओळखला जाई. हा मोबदला बहुधा वर्षातून एकदा, मुख्यत: कापणीच्या हंगामानंतर दिला जात असे. उतारामध्ये धान्याची मोजणी ‘पायली’, ‘शेर’, ‘रट्टा’ यासारख्या स्थानिक मापात केली जाई. काही गावांमध्ये या सेवा रजिस्टर स्वरूपात गावकऱ्यांनी ठरवून दिलेल्या नियमांनुसार दिल्या जात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Can Barter System Work in Today’s India? |url=https://www.ipsnews.net/2022/01/can-barter-system-work-todays-india/ |website=IPS News |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=What makes barter popular among rural communities in India? |url=https://idronline.org/article/livelihoods/what-makes-barter-popular-among-rural-communities-in-india/ |website=IDR Online |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) [[धान्य]] / [[वस्त्र]] / [[फळे]] यांचा मोबदला===

बलुतेदारांच्या कामांबदल्यात शेतकरी धान्य (भात, नाचणी), सणासुदीची वस्त्रे, उकडलेली फळे, शिळं अन्न, सडा/पाण्याचे भांडे इत्यादी. स्वरूपात देणग्या देत.  
ही मोबदला पद्धत समाजात एकत्रित जीवनपद्धतीला चालना देत असे.

===क) रोख रक्कम नसेच===

या व्यवस्थेमध्ये रोखी व्यवहार फारसे नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Economy and Exchange in Traditional Maharashtra |author=Dr. P.L. Patil |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/328119 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
तेव्हाच्या काळात रोख व्यवहार मुख्यत:- कररूपी सरकारकडे किंवा व्यापाऱ्यांशी होत असत, पण गावातील बलुतेदार व्यवहार वस्तूंच्या आधारेच ठरत.  
ही पद्धत आधुनिक काळात आर्थिक शास्त्रात &quot;Gift Economy&quot; किंवा &quot;Non-Monetized Community Exchange&quot; म्हणून ओळखली जाते.

==हळूहळू विस्मरणात जात चाललेली परंपरा==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा होती, परंतु औद्योगिकीकरण आणि आधुनिक विकासाच्या प्रक्रियेमुळे ही पद्धत हळूहळू लोप पावत गेली.

===अ) औद्योगिकीकरण===

१९५० नंतरच्या औद्योगिक धोरणांमुळे शहरांकडे स्थलांतर वाढले आणि ग्रामसेवक व्यवसायांची गरज कमी झाली.  
औद्योगिक कारखाने, बाजारव्यवस्था, आणि मोबदल्याच्या रोखी पद्धतीमुळे वस्तुविनिमय पद्धतीचा ऱ्हास झाला. बलुतेदार समुदायाने हळूहळू शेतीमजुरी, कंत्राटी कामे वा शहरांत मजूरी सुरू केली.

===ब) आधुनिक यंत्रसामग्री===

सुतार, लोहार, चांभार यांची परंपरागत कामं यंत्रांनी घेतली.  
शेतीसाठी ट्रॅक्टर, नांगरणी यंत्र, रोप लावणी मशीन आल्यामुळे बलुतेदारांची गरज कमी झाली. प्लास्टिक, स्टील आणि तयार कपड्यांमुळे कुंभार, धोबी, चांभार यांचे व्यवसायही झपाट्याने कमी झाले.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Transformation of Traditional Occupations in Rural India |author=Dr. Neeta B. Kharat |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/293885 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

===क) गावपातळीवर बदललेली गरज===

गावांची जीवनशैली बदलली आहे. शेतीतील अवलंबित्व कमी झाले, पूजा विधी सोपवले गेले, वस्त्रधारण सुलभ झाली आणि लोकांच्या गरजा शहरांप्रमाणे झपाट्याने बदलल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Modernization Affected India’s Village Systems |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/how-modernization-dismantled-the-village-service-systems/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; या बदलाने अनेक पारंपरिक बलुतेदार वंशांनी आपला पारंपरिक व्यवसाय सोडून दिला.

==[[कोकणा]]तील [[खडीकोळवण]] पुरातन [[बलुतेदार]]==

[[खडीकोळवण]] ता. [[संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी]] हे कोकणातील एक पारंपरिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध गाव आहे.  
इथे आजही बाराबलुतेदार पद्धतीचे काही अंश स्थानिक जीवनशैलीत आढळतात.

===अ) कोकणातील बलुते प्रणाली===

[[कोकण]] विभागात बाराबलुते पद्धतीचे स्थानिक रूप अधिक नैसर्गिक वातावरणाशी संलग्न होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Traditional Occupations and Community Identity |author=Dr. L.N. Chavan |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223879 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; भातशेती, गरम पाण्याचे झरे, आणि जंगलसंपत्तीमुळे काही बलुतेदारांची कामं भिन्न स्वरूपात विकसित झाली होती — उदा.  - [[गवळी]] हा केवळ दूधपुरवठा करणारा नसून गायी-रेघांच्या देखरेखीचाही प्रमुख होता. - [[गुरव]], [[भट]], व [[कोळी]] हे धार्मिक व निसर्गसंपत्तीशी निगडीत कार्य करीत. - [[महार]], ढवळे, [[मांग]] यांना देखील विशेष समाजोपयोगी जबाबदाऱ्या असत.

=== ब) [[खडीकोळवण]] गावातील पारंपरिक [[बलुतेदार]] ===

[[खडीकोळवण]] गावात आजही काही बलुतेदारांची नावे, आडनावे व कुटुंबे ओळखली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=खडीकोळवण गाव माहिती – VillageInfo |url=https://villageinfo.in/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt; या गावात पारंपरिक बलुतेदार समुदायांमध्ये खालीलांचा समावेश होता:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! पारंपरिक कार्य
|-
| [[सुतार]] || लाकडी शेती अवजारे, घरबांधणी 
|-
| [[लोहार]] || नांगर, कोयते तयार करणे  
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, गाडगे, दिवे 
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल) 
|-
| नाव्ही || दाढी, सण-कार्य सेवा 
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, शुद्धता राखणे
|-
| [[भट]] || पूजा, संस्कार, श्राद्धकर्म
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, देवीदासपंथ
|-
| [[महार]] || बातमी पोचवणे, शेवटचे संस्कार 
|-
|[[कुणबी]]|| शेती करणे
|} 

या सर्वांनी गावच्या अर्थकारणात व सामाजिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. &lt;ref&gt; {{cite book |title=गाव आणि समाज |author=गो. ना. दांडेकर |publisher=ग्रंथाली |year=1980 |language=mr}} &lt;/ref&gt;
आज काही घराण्यांनी व्यवसाय बदलले आहेत, परंतु इतिहासात त्यांचे योगदान अमूल्य होते.

==आजच्या काळात अभ्यासयोग्य संकल्पना==

बाराबलुतेदार पद्धत ही केवळ ऐतिहासिक नाही, तर आजही अभ्यासाच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त आहे. अशा पद्धतीच्या अभ्यासातून स्थानीय अर्थव्यवस्थेतील परस्परावलंबन, शेतीप्रधान व्यवस्थेची गरज, आणि सामाजिक एकात्मता यांविषयी अंतर्दृष्टी मिळते.

भारत सरकारच्या ग्रामीण विकास धोरणांमध्ये – विशेषतः - स्थानिक उत्पादन केंद्रित आत्मनिर्भर भारत अभियानात, अशी परंपरा उपयुक्त ठरू शकते.  
हे मॉडेल sustainable livelihood, community-based micro-economy आणि local self-reliance या आधुनिक सिद्धांतांशी सुसंगत आहे.

==सामुदायिक अर्थव्यवस्थेचा आदर्श==

बाराबलुतेदार पद्धती ही एक पारंपरिक &quot;सामुदायिक अर्थव्यवस्था (Community Economy)&quot; होती. &lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Community Economies in Traditional India |author=Dr. M.P. Jagtap |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223452 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
त्यामध्ये कोणताही व्यावसायिक वर्ग 'विनाशुल्क' सेवा देत नसे – प्रत्येकाच्या श्रमाला गावात मान आणि मोबदला मिळत असे.

ही संकल्पना आजच्या sharing economy, co-operative models, आणि non-monetized social contribution संकल्पनांशी मिळती-जुळती आहे. &lt;ref&gt;{{cite web |title=What the Barter Model Teaches Us About Local Resilience |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/barter-model-and-community-ownership/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील समाजाभिमुखतेचा आदर्श म्हणून याचा अभ्यास विकसनशील देशांतील ग्रामीण पुनर्रचना धोरणांसाठी उपयुक्त ठरतो.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Alternative Livelihood Systems and Village Autonomy |author=Prof. R. Deshpande |journal=Economic and Political Weekly |year=2019 |volume=54 |issue=36 |url=https://www.epw.in/journal/2019/36/ |access-date=2025-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>roe7jrbzrm3wjws8jbat4c7h0a4ulo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भावकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368289</id>
    <revision>
      <id>2698782</id>
      <parentid>2696389</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63372" sha1="n4xzsg8aduw9fitotx5vhazttmo6qdy" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भावकी
| abovestyle = background:#E6E6FA; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक भावकी व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F3F3F3;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक संस्था / नातेसंबंध व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः ग्रामीण भाग)

| label4 = उगम
| data4 = प्राचीन भारतीय समाजव्यवस्था

| label5 = आधार
| data5 = रक्तसंबंध, कुळ व वंशपरंपरा

| label6 = प्रमुख कार्य
| data6 = सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य, वाद निवारण, धार्मिक व सांस्कृतिक सहभाग

| label7 = संबंधित संस्था
| data7 = कुळ, गोत्र, वाडा, ग्रामपंचायत, जात पंचायत

| label8 = प्रमुख क्षेत्र
| data8 = सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक व कौटुंबिक व्यवहार

| label9 = ऐतिहासिक कालखंड
| data9 = वैदिक काळ ते आधुनिक काळ

| label10 = वर्तमान स्थिती
| data10 = ग्रामीण भागात अंशतः प्रचलित; शहरीकरणामुळे स्वरूपात बदल

| label11 = संबंधित संकल्पना
| data11 = कुळ, [[गोत्र]], बाराबलुतेदार, ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्रातील ग्रामीण सामाजिक संघटनेचा महत्त्वपूर्ण घटक
}}
'''भावकी'''

अ)                भावकी
                    │
        ┌───────────┬───────────┐
        │           │           │
       कुळ         गोत्र       घराणी
        │           │           │
        └───────────┼───────────┘
                    │
                  कुटुंबे
                    │
      ┌─────────────┼─────────────┐
      │             │             │
   ग्रामदेवता        ग्रामसभा       मानपान
      │             │             │
      └─────────────┼─────────────┘
                    │
     सामाजिक • धार्मिक • सांस्कृतिक सहकार्य   


ब)                  कुळ / वंश
                        │
      ┌─────────────────┼─────────────────┐
      │                 │                 │
   घराणे अ          घराणे ब          घराणे क
      │                 │                 │
 ┌────┴────┐      ┌─────┴────┐      ┌─────┴────┐
 कुटुंब १  कुटुंब २  कुटुंब ३  कुटुंब ४  कुटुंब ५  कुटुंब ६
      │                 │                 │
      └────────────────────────────────────────┘
                        │
                 ग्रामदेवता / देवस्थान
                        │
        ग्रामसभा • सण • मानपान • सहकार्य
                        │
                  &quot;भावकी&quot; संस्था

कुळ
│
घराणी
│
कुटुंबे
│
भावकी
│
ग्रामदेवता
│
मानपान
│
ग्रामसभा

'''भावकी''' ही भारतीय ग्रामीण समाजरचनेतील विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित एक पारंपरिक सामाजिक संस्था असून समान कुळ, वंश किंवा रक्तसंबंध असलेल्या कुटुंबांच्या समूहास संबोधण्यासाठी ही संज्ञा वापरली जाते. महाराष्ट्रासह [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[तेलंगणा]] आणि [[गुजरात]]च्या काही भागांमध्ये भावकीची परंपरा विविध स्वरूपांत आढळते. स्थानिक सामाजिक संघटना, परंपरागत प्रथा आणि ग्रामजीवनातील सामुदायिक व्यवहारांमध्ये भावकीला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). ''Kinship Organization in India''. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dube, S.C. (1958). ''India's Changing Villages: Human Factors in Community Development''. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

भावकी ही केवळ रक्तसंबंधांवर आधारित संस्था नसून परस्पर सहकार्य, सामाजिक जबाबदाऱ्या, धार्मिक परंपरा, सांस्कृतिक सहभाग आणि कौटुंबिक संबंध यांचे संघटन म्हणूनही कार्य करते. अनेक ग्रामीण भागांत विवाह, सण-उत्सव, देवस्थान व्यवस्था, सामुदायिक श्रम आणि परंपरागत मानपान यांसारख्या व्यवहारांमध्ये भावकीचा सहभाग आढळतो. तथापि, तिचे स्वरूप, कार्यपद्धती आणि सामाजिक भूमिका प्रदेश, जातीय समूह व स्थानिक प्रथांनुसार बदलत असते.&lt;ref&gt;Deshpande, Satish (2003). ''Contemporary India: A Sociological View''. Penguin Books. ISBN 978-0143029894.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). ''Family, Kinship and Marriage in India''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

समाजशास्त्र आणि मानववंशशास्त्रातील अभ्यासांमध्ये भावकीचा उल्लेख विस्तारित कुटुंबव्यवस्था, [[नातेसंबंध]], कुळ, ग्रामसंस्था आणि ग्रामीण सामाजिक संघटनांच्या संदर्भात केला जातो. आधुनिक काळात नागरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यपद्धतीत बदल झाले असले, तरी अनेक ग्रामीण भागांमध्ये तिचे सांस्कृतिक आणि सामाजिक महत्त्व आजही टिकून आहे.&lt;ref&gt;Desai, A.R. (1969). ''Rural Sociology in India''. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A.M. (1998). ''The Family in India: Critical Essays''. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

भावकी ही संज्ञा मराठीतील &quot;भाव&quot; किंवा &quot;भाऊ&quot; या नातेसंबंध दर्शविणाऱ्या शब्दापासून विकसित झाल्याचे काही अभ्यासक मानतात. तथापि, या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एकमताने स्वीकारलेला भाषाशास्त्रीय निष्कर्ष उपलब्ध नाही. त्यामुळे या संज्ञेचा अर्थ प्रामुख्याने ग्रामीण समाजातील प्रचलित वापर, समाजशास्त्रीय अभ्यास आणि लोकपरंपरांच्या आधारे स्पष्ट केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ातील ग्रामीण समाजात भावकी ही संज्ञा स्थानिक बोलीभाषा, प्रादेशिक परंपरा आणि सामाजिक रचनेनुसार काही प्रमाणात भिन्न अर्थांनी वापरली जाते. अनेक भागांत समान कुळ किंवा वंशातील कुटुंबांच्या समूहासाठी हा शब्द वापरला जातो, तर काही ठिकाणी [[विवाह]]संबंधांमुळे निर्माण झालेल्या विस्तारित [[नातेसंबंध]]ांचाही त्यात समावेश केला जातो.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

भारतीय [[समाजशास्त्र]] आणि [[मानववंशशास्त्र]]ातील अभ्यासांमध्ये भावकीचा विचार विस्तारित [[नातेसंबंध]], कुळ, [[गोत्र]], संयुक्त [[कुटुंब]] व्यवस्था आणि ग्रामीण सामाजिक संघटनांच्या संदर्भात केला जातो. ग्रामीण भागातील परस्पर सहकार्य, सामाजिक उत्तरदायित्व आणि पारंपरिक सामुदायिक जीवन समजून घेण्यासाठी भावकी ही एक महत्त्वाची सामाजिक संकल्पना मानली जाते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==

भारतीय ग्रामीण समाजाच्या ऐतिहासिक विकासामध्ये विस्तारित नातेसंबंध, [[कुळ]], [[गोत्र]], [[वंश]] आणि संयुक्त कुटुंब व्यवस्था या सामाजिक संस्थांना महत्त्वाचे स्थान राहिले आहे. आधुनिक काळात &quot;भावकी&quot; म्हणून ओळखली जाणारी संकल्पना या पारंपरिक सामाजिक रचनांच्या ऐतिहासिक विकासातून आकाराला आल्याचे समाजशास्त्रज्ञ आणि मानववंशशास्त्रज्ञ मानतात.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन काळ ===

वैदिक आणि उत्तरवैदिक साहित्यात कुळ, [[गोत्र]], वंशपरंपरा आणि संयुक्त कुटुंब व्यवस्थेचे उल्लेख आढळतात. या संकल्पनांनी भारतीय समाजातील नातेसंबंधांच्या संघटनात्मक रचनेला आधार दिला. तथापि, &quot;भावकी&quot; ही संज्ञा त्या काळातील ग्रंथांमध्ये स्पष्टपणे आढळत नाही.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुग ===

मध्ययुगीन महाराष्ट्रात ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि स्थानिक सामाजिक संघटनांच्या माध्यमातून समान कुळ किंवा वंशातील कुटुंबांचे परस्पर सहकार्य अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये धार्मिक विधी, ग्रामदेवतेची पूजा, मानपान आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेत अशा नातेसंबंधी समूहांचा सहभाग महत्त्वाचा होता.&lt;ref&gt;Kulkarni, A. R. (1996). Maharashtra in the Age of Shivaji. Deshmukh &amp; Company.&lt;/ref&gt;

=== ब्रिटिश काल ===

ब्रिटिश राजवटीत जमीन महसूल व्यवस्था, मालमत्ता नोंदणी आणि प्रशासकीय सुधारणांमुळे ग्रामीण समाजातील पारंपरिक नातेसंबंधी संघटनांच्या कार्यपद्धतीत बदल झाले. तरीही अनेक भागांत कौटुंबिक, सामाजिक आणि धार्मिक व्यवहारांमध्ये भावकीचे महत्त्व कायम राहिले.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक काळ ===

स्वातंत्र्यानंतर शहरीकरण, [[शिक्षण]], औद्योगिकीकरण, स्थलांतर आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यात बदल झाले. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत विवाह, धार्मिक उत्सव, ग्रामदेवता पूजा, कौटुंबिक समारंभ आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेमध्ये भावकीचे सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

भावकी ही ग्रामीण समाजातील विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित सामाजिक संस्था असून परस्पर सहकार्य, सामाजिक ओळख, सांस्कृतिक सातत्य आणि सामुदायिक सहभाग यांना बळकटी देणारी व्यवस्था म्हणून तिचा अभ्यास केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक ओळख ===

ग्रामीण भागात व्यक्तीची ओळख अनेकदा तिच्या कुळ, वंश आणि भावकीच्या माध्यमातून व्यक्त केली जाते. काही भागांत देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान आणि ग्रामस्तरीय सामाजिक उपक्रमांमध्ये भावकीच्या प्रतिनिधींना स्थान दिले जाते. तथापि, या प्रथा प्रदेश, जातीय समूह आणि स्थानिक परंपरांनुसार बदलतात.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक व सांस्कृतिक भूमिका ===

अनेक ग्रामीण भागांत [[लग्न]], [[नामकरण]], [[मुंज]], श्राद्धविधी, सण-उत्सव आणि [[ग्रामदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] पूजेसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये भावकीतील सदस्य सामूहिक सहभाग घेतात. काही ठिकाणी देवस्थान व्यवस्थापन, उत्सवांचे आयोजन आणि परंपरागत मानपान यांसारख्या जबाबदाऱ्याही भावकीमार्फत पार पाडल्या जातात.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर सहकार्य ===

भावकीचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे परस्पर सहकार्याची परंपरा. विवाह, मृत्यू, आजारपण, घरबांधणी, शेतीची कामे किंवा इतर सामुदायिक प्रसंगी सदस्य एकमेकांना आर्थिक, सामाजिक आणि श्रमाच्या स्वरूपात मदत करतात. या सहकार्याचे स्वरूप स्थानिक सामाजिक रचनेनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक नियंत्रण ===

ग्रामीण समाजात भावकीतील ज्येष्ठ सदस्य परंपरेनुसार कौटुंबिक वाद, सामाजिक मतभेद आणि काही सामुदायिक प्रश्नांवर मध्यस्थी करत असल्याची उदाहरणे आढळतात. मात्र अशा प्रथांचे स्वरूप सर्व भागांत एकसारखे नसून ते स्थानिक रूढी आणि ग्रामव्यवस्थेवर अवलंबून असते.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संदर्भ ===

शहरीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]] आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यपद्धतीत बदल झाले आहेत. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत सामाजिक ऐक्य, सांस्कृतिक परंपरा आणि कौटुंबिक सहकार्य टिकवून ठेवण्यात भावकीचे महत्त्व आजही कायम असल्याचे विविध समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== भावकीची रचना ==

भावकी ही विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित सामाजिक रचना असून तिच्यामध्ये समान कुळ, वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांचा समावेश असतो. तिची रचना स्थानिक परंपरा, सामाजिक रूढी आणि प्रादेशिक वैशिष्ट्यांनुसार बदलत असली, तरी परस्पर सहकार्य, सामूहिक जबाबदारी आणि सामाजिक ऐक्य ही तिची मूलभूत वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== सदस्यरचना ===

अनेक ग्रामीण भागांमध्ये भावकीमध्ये समान कुळ किंवा वंशाशी संबंधित कुटुंबे, त्यांचे वंशज आणि काही ठिकाणी विवाहसंबंधांद्वारे निर्माण झालेले निकटचे नातेसंबंध यांचा समावेश केला जातो. या सदस्यत्वाचे स्वरूप स्थानिक प्रथा आणि सामाजिक परंपरांनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== ज्येष्ठांचे स्थान ===

भावकीतील ज्येष्ठ सदस्यांना परंपरेने सल्लागार आणि समन्वयक म्हणून मान्यता दिली जाते. कौटुंबिक प्रश्न, धार्मिक विधी, सामुदायिक कार्यक्रम आणि परंपरागत निर्णयप्रक्रियेत त्यांचा सहभाग अनेक भागांत आढळतो. तथापि, त्यांचे अधिकार आणि भूमिका स्थानिक प्रथांनुसार भिन्न असू शकतात.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर जबाबदाऱ्या ===

भावकीतील सदस्यांमध्ये परस्पर सहकार्य, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक उत्तरदायित्व यांना महत्त्व दिले जाते. विवाह, मृत्यू, धार्मिक विधी, शेतीची कामे आणि इतर सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सदस्य एकमेकांना विविध प्रकारे सहकार्य करतात. या सहकार्याचे स्वरूप काळानुसार आणि प्रदेशानुसार बदलत गेले आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== निर्णयप्रक्रिया ===

काही ग्रामीण भागांत भावकीशी संबंधित प्रश्नांवर चर्चा करून सामूहिक निर्णय घेण्याची परंपरा आढळते. अशा निर्णयांमध्ये कौटुंबिक समन्वय, सामाजिक सलोखा आणि स्थानिक रूढी यांचा विचार केला जातो. आधुनिक काळात या प्रक्रियेवर कायदेशीर व्यवस्था, [[ग्रामपंचायत]], शिक्षण आणि सामाजिक परिवर्तन यांचाही प्रभाव पडला आहे.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== प्रादेशिक विविधता ===

भावकीची रचना आणि कार्यपद्धती [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[विदर्भ]], [[मराठवाडा]] आणि [[खानदेश]] यांसारख्या प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्वरूपात आढळते. स्थानिक इतिहास, सामाजिक रचना, आर्थिक परिस्थिती आणि सांस्कृतिक परंपरा यांनुसार भावकीच्या कार्यात आणि सदस्यरचनेत भिन्नता दिसून येते.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

== भावकी आणि कोकणातील ग्रामव्यवस्था ==

[[कोकण]]ातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेमध्ये भावकी ही सामाजिक संघटनेचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जात असे. समान कुळ, वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांचा समूह म्हणून भावकी गावातील सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनात सक्रिय भूमिका बजावत असे. तिचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि सामाजिक रचनेनुसार बदलत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan: From the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामव्यवस्थेतील स्थान ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामव्यवस्था ही परस्परावलंबी सामाजिक संस्थांवर आधारित होती. [[ग्रामदेवता]], [[गाव पांढर]], [[पंचक्रोशी]], कुळ, वतन व्यवस्था आणि स्थानिक रूढी यांच्याशी भावकीचे निकटचे संबंध होते. धार्मिक उत्सव, ग्रामदैवताची पूजा, देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेत विविध भावक्यांचा सहभाग स्थानिक प्रथांनुसार निश्चित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;

=== सामुदायिक सहकार्य ===

कोकणातील काही भागांमध्ये शेती, सामुदायिक श्रम, सिंचन व्यवस्था, गावातील सार्वजनिक कामे आणि संकटकाळातील परस्पर सहकार्य यामध्ये भावकीचे योगदान महत्त्वाचे मानले जात असे. अशा कार्यांमुळे गावातील सामाजिक ऐक्य आणि परस्पर विश्वास दृढ राहण्यास मदत होत असे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ===

गावातील सामाजिक व धार्मिक परंपरांमध्ये मानपान, सण-उत्सव, विवाह, देवस्थानाशी संबंधित जबाबदाऱ्या आणि काही कौटुंबिक वादांचे सामंजस्याने निराकरण यांसारख्या बाबींमध्ये भावकीचा सहभाग आढळत असे. तथापि, या प्रथा सर्व गावांमध्ये समान स्वरूपाच्या नव्हत्या; त्या स्थानिक इतिहास, जातीय रचना आणि प्रादेशिक परंपरांनुसार बदलत असत.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक परिवर्तन ===

आधुनिक काळात शहरीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]], कायदेशीर सुधारणांचा प्रभाव आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या वाढत्या प्रसारामुळे कोकणातील पारंपरिक भावकी व्यवस्थेत लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही अनेक ग्रामीण भागांमध्ये धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, कुलपरंपरा आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक महत्त्व आजही टिकून आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

== भावकीमधील वाद ==

भावकी ही परस्पर सहकार्य आणि सामाजिक ऐक्यावर आधारित पारंपरिक संस्था असली, तरी बदलत्या सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर परिस्थितीमुळे काही ठिकाणी तिच्यामध्ये मतभेद आणि वाद उद्भवल्याची उदाहरणे आढळतात. हे वाद प्रामुख्याने वारसाहक्क, मालमत्तेचे विभाजन, धार्मिक मानपान, सामाजिक प्रतिष्ठा आणि कौटुंबिक मतभेद यांशी संबंधित असतात.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== मालमत्ता आणि वारसाहक्क ===

[[जमीन]], घर, वडिलोपार्जित मालमत्ता आणि इतर कौटुंबिक संपत्तीच्या विभाजनासंदर्भात भावकीतील सदस्यांमध्ये मतभेद निर्माण होऊ शकतात. काही प्रकरणांमध्ये हे वाद न्यायालयीन प्रक्रियेपर्यंत पोहोचतात.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== मानपान आणि धार्मिक परंपरा ===

काही ग्रामीण भागांमध्ये [[ग्रामदेवता]], [[कुलदैवत]] किंवा देवस्थान व्यवस्थापनाशी संबंधित परंपरागत मानपान, पूजा-अर्चेचा क्रम, उत्सवांमधील जबाबदाऱ्या आणि प्रतिनिधित्व यांवरून मतभेद निर्माण झाल्याची उदाहरणे आढळतात. अशा प्रथांचे स्वरूप स्थानिक परंपरांनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि कौटुंबिक मतभेद ===

[[विवाह]], शिक्षण, स्थलांतर, आर्थिक स्थितीतील बदल, तसेच पिढ्यांमधील दृष्टिकोनातील फरक यांमुळे काही वेळा भावकीतील सदस्यांमध्ये मतभेद निर्माण होतात. आधुनिक सामाजिक परिवर्तनामुळे पारंपरिक संबंधांमध्ये बदल होत असल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== वाद निराकरण ===

परंपरेने अनेक गावांमध्ये भावकीतील ज्येष्ठ सदस्य किंवा मान्यवर व्यक्ती परस्पर चर्चेच्या माध्यमातून मतभेद मिटविण्याचा प्रयत्न करत असत. आधुनिक काळात अशा वादांचे निराकरण [[ग्रामपंचायत]], मध्यस्थी, तसेच प्रचलित कायदे आणि न्यायालयीन प्रक्रियेद्वारेही केले जाते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक परिणाम ===

दीर्घकाळ चालणाऱ्या वादांमुळे कौटुंबिक संबंध, सामाजिक ऐक्य आणि परस्पर सहकार्य यांवर परिणाम होऊ शकतो. तथापि, अनेक भावक्यांमध्ये संवाद, मध्यस्थी आणि सामंजस्याच्या माध्यमातून मतभेद दूर करण्याची परंपराही आजही कायम असल्याचे विविध अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== भावकी, कुळ आणि गावकी यांतील संबंध ==

[[भावकी]], कुळ आणि गावकी या ग्रामीण समाजातील परस्पर संबंधित, परंतु स्वतंत्र सामाजिक संकल्पना आहेत. या तिन्ही संस्थांचा विकास भारतीय ग्रामीण समाजरचनेच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेत झाला असून त्यांची कार्ये, व्याप्ती आणि सामाजिक भूमिका भिन्न स्वरूपाची आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== भावकी आणि कुळ ===

कुळ ही समान वंशपरंपरा किंवा पूर्वजांशी संबंधित ओळख दर्शविणारी सामाजिक संकल्पना आहे, तर भावकी ही त्या कुळाशी संबंधित कुटुंबांमधील प्रत्यक्ष सामाजिक, धार्मिक आणि परस्पर सहकार्याच्या संबंधांची संघटना मानली जाते. अनेक भागांत एका कुळामध्ये एक किंवा अधिक भावक्या असू शकतात, तर काही ठिकाणी स्थानिक परंपरेनुसार भावकी आणि कुळ यांचा अर्थ जवळजवळ समानार्थी मानला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== भावकी आणि गावकी ===

गावकी ही संपूर्ण गावाशी संबंधित सामाजिक व प्रशासकीय व्यवस्था मानली जाते, तर भावकी ही विशिष्ट नातेसंबंध किंवा कुळाशी संबंधित सामाजिक संस्था असते. गावकीमध्ये विविध भावक्या, कुळे, व्यावसायिक गट आणि इतर सामाजिक घटकांचा सहभाग असतो. ग्रामस्तरीय निर्णय, सार्वजनिक कामे, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये गावकी व्यापक भूमिका बजावते, तर भावकीचे कार्य मुख्यतः तिच्या सदस्यांपुरते मर्यादित असते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर संबंध ===

पारंपरिक ग्रामीण समाजात भावकी, कुळ आणि गावकी या संस्था परस्परपूरक स्वरूपात कार्य करत असत. विवाह, धार्मिक विधी, ग्रामदेवतेचे उत्सव, मानपान, सामुदायिक श्रम आणि सामाजिक जबाबदाऱ्यांमध्ये या तिन्ही संस्थांचा परस्पर संबंध दिसून येतो. या संबंधांचे स्वरूप प्रदेश, स्थानिक इतिहास आणि सामाजिक परंपरांनुसार बदलत असते.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संदर्भ ===

शहरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण आणि आधुनिक कायदेव्यवस्थेच्या प्रभावामुळे भावकी, कुळ आणि गावकी यांच्या पारंपरिक भूमिका बदलत आहेत. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत या तिन्ही संकल्पना सामाजिक ओळख, सांस्कृतिक सातत्य आणि स्थानिक परंपरांचा महत्त्वाचा भाग म्हणून आजही अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== कोकणातील भावकी व्यवस्था ==

[[कोकण]]ातील पारंपरिक ग्रामजीवनामध्ये भावकी ही सामाजिक संघटनेचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जात होती. समान [[कुळ]], वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांच्या समूहातून भावकीची रचना होत असे. तिच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि स्थानिक परंपरांचे सातत्य टिकवून ठेवण्यास मदत होत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. Kokan: From the Earliest to 1818 A.D. Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामजीवनातील भूमिका ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये भावकीचा सहभाग धार्मिक, सामाजिक आणि सामुदायिक जीवनाशी निगडित होता. [[ग्रामदेवता]]ची पूजा, देवस्थान व्यवस्थापन, ग्रामोत्सव, मानपान, सामुदायिक निर्णयप्रक्रिया आणि इतर पारंपरिक उपक्रमांमध्ये विविध भावक्यांचा सहभाग स्थानिक प्रथांनुसार निश्चित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि आर्थिक सहकार्य ===

कोकणातील ग्रामीण समाजात शेती, बागायती, घरबांधणी, जलस्रोतांची देखभाल, ग्रामस्वच्छता आणि इतर सामुदायिक कामांमध्ये भावकीतील सदस्य परस्पर सहकार्य करत असल्याची उदाहरणे आढळतात. संकटाच्या काळातही भावकी सामाजिक आधारव्यवस्था म्हणून कार्य करत असे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरा ===

अनेक गावांमध्ये [[कुलदैवत]], [[ग्रामदेवता]], वार्षिक यात्रा, सण-उत्सव आणि कौटुंबिक धार्मिक विधींमध्ये भावकीचा सक्रिय सहभाग असतो. काही भागांमध्ये परंपरेने विशिष्ट धार्मिक मान, पूजेतील जबाबदाऱ्या किंवा उत्सवातील कार्यविभागणी भावकीनुसार निश्चित केली जात असे. अशा प्रथांचे स्वरूप स्थानिक रूढी आणि परंपरांनुसार बदलत असे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक परिवर्तन ===

शिक्षण, शहरीकरण, स्थलांतर, औद्योगिकीकरण आणि आधुनिक कायदेव्यवस्थेच्या प्रभावामुळे कोकणातील पारंपरिक भावकी व्यवस्थेत लक्षणीय बदल झाले आहेत. तथापि, अनेक ग्रामीण भागांमध्ये कौटुंबिक समारंभ, धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== संशोधन आणि अभ्यास ==

भावकी, विस्तारित नातेसंबंध, कुळ, [[गोत्र]], संयुक्त कुटुंब व्यवस्था आणि ग्रामीण समाजरचना या विषयांचा भारतीय समाजशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि इतिहास या शाखांमध्ये विविध अभ्यासकांनी सविस्तर अभ्यास केला आहे. जरी &quot;भावकी&quot; या विषयावर स्वतंत्र संशोधन तुलनेने मर्यादित असले, तरी ग्रामीण सामाजिक संघटना, नातेसंबंध व्यवस्था आणि प्रादेशिक समाजजीवनाच्या अभ्यासामध्ये या संकल्पनेचा अप्रत्यक्षपणे विचार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== समाजशास्त्रीय अभ्यास ===

[[इरावती कर्वे]] यांनी भारतीय नातेसंबंध व्यवस्था, कुळ, गोत्र आणि संयुक्त कुटुंब यांच्या रचनेचा सखोल अभ्यास करून विविध प्रादेशिक वैशिष्ट्यांचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या संशोधनाचा उपयोग महाराष्ट्रातील भावकीसारख्या सामाजिक संस्थांच्या अभ्यासासाठी संदर्भ म्हणून केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

जी. एस. घुर्ये यांनी भारतीय जातिव्यवस्था, सामाजिक रचना आणि पारंपरिक समुदाय संस्थांचा अभ्यास करताना नातेसंबंध आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामीण समाजरचना ===

एस. सी. दुबे आणि ए. आर. देसाई यांनी भारतीय ग्रामीण समाजातील सामाजिक परिवर्तन, कौटुंबिक संस्था आणि सामुदायिक जीवनाचा अभ्यास केला आहे. त्यांच्या संशोधनातून पारंपरिक ग्रामीण संस्थांमध्ये बदल घडवून आणणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि प्रशासकीय घटकांचे विश्लेषण करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== कोकण अभ्यास ===

[[कोकण]]च्या इतिहास, समाजजीवन आणि ग्रामीण परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांनी ग्रामव्यवस्था, वतन व्यवस्था, स्थानिक सामाजिक संस्था आणि सांस्कृतिक परंपरांचा उल्लेख केला आहे. या अभ्यासांमधून कोकणातील भावकी व्यवस्थेची ऐतिहासिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी समजण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. Kokan: From the Earliest to 1818 A.D. Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन संशोधन ===

आधुनिक काळात शहरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण, अणुकुटुंब व्यवस्था आणि सामाजिक परिवर्तन यांच्या पार्श्वभूमीवर ग्रामीण नातेसंबंधांमध्ये होत असलेल्या बदलांचा अभ्यास विविध विद्यापीठांतील संशोधन प्रबंध, शोधनिबंध आणि समाजशास्त्रीय संशोधनामधून केला जात आहे. या अभ्यासांमुळे भावकीसारख्या पारंपरिक संस्थांच्या बदलत्या स्वरूपाचा अभ्यास करण्यास महत्त्वपूर्ण आधार मिळतो.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील बदल ==

शहरीकरण, औद्योगिकीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]], तांत्रिक प्रगती आणि बदलती कौटुंबिक रचना यांमुळे भावकीच्या पारंपरिक स्वरूपात लक्षणीय बदल झाले आहेत. समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार आधुनिक सामाजिक आणि आर्थिक परिवर्तनामुळे ग्रामीण नातेसंबंधांच्या कार्यपद्धतीत बदल होत असून भावकीच्या सामाजिक भूमिकेवरही त्याचा परिणाम झाला आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== शहरीकरण आणि स्थलांतर ===

रोजगार, शिक्षण आणि व्यावसायिक संधींसाठी ग्रामीण भागातून शहरांकडे तसेच परदेशात होणाऱ्या स्थलांतरामुळे पारंपरिक भावकीतील प्रत्यक्ष संपर्काचे प्रमाण अनेक ठिकाणी कमी झाले आहे. तथापि, कौटुंबिक समारंभ, धार्मिक विधी आणि सामाजिक प्रसंगी भावकीतील सदस्यांचा सहभाग अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== कुटुंबसंस्थेतील बदल ===

संयुक्त कुटुंब व्यवस्थेच्या तुलनेत अणुकुटुंब पद्धतीचा वाढता स्वीकार, महिलांचे शिक्षण, आर्थिक स्वावलंबन आणि बदलती जीवनशैली यांमुळे पारंपरिक नातेसंबंधांच्या स्वरूपात बदल झाले आहेत. या बदलांचा परिणाम भावकीच्या कार्यपद्धतीवरही झाल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== तंत्रज्ञान आणि संवाद ===

[[इंटरनेट]], [[मोबाईल फोन]] आणि [[सामाजिक माध्यमे]] यांच्या प्रसारामुळे भावकीतील सदस्यांमधील संपर्काची साधने बदलली आहेत. प्रत्यक्ष भेटींचे प्रमाण काही ठिकाणी कमी झाले असले, तरी डिजिटल माध्यमांद्वारे माहितीची देवाणघेवाण, समन्वय आणि कौटुंबिक संवाद अधिक सुलभ झाला आहे.&lt;ref&gt;Castells, Manuel (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि आर्थिक परिवर्तन ===

शिक्षण, रोजगार, व्यवसाय, औद्योगिकीकरण आणि आर्थिक स्थितीतील बदलांमुळे ग्रामीण समाजातील पारंपरिक सामाजिक संबंधांचे स्वरूप बदलत आहे. या बदलांचा प्रभाव भावकीतील जबाबदाऱ्या, निर्णयप्रक्रिया आणि परस्पर सहकार्याच्या पद्धतीवरही दिसून येतो.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== कायदे आणि सामाजिक परिवर्तन ===

हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, महिलांचे मालमत्ता हक्क, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि आधुनिक न्यायव्यवस्था यांच्या प्रभावामुळे कौटुंबिक व सामाजिक प्रश्न सोडविण्याच्या पद्धतीत बदल झाले आहेत. परंपरागत मध्यस्थीबरोबरच कायदेशीर प्रक्रियेलाही वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Mulla. Principles of Hindu Law. LexisNexis.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन स्वरूप ===

आधुनिक काळात भावकीचे पारंपरिक स्वरूप अनेक ठिकाणी बदलले असले, तरी [[महाराष्ट्र]]ातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये विवाह, धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, कुलपरंपरा आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक व सामाजिक महत्त्व आजही विविध स्वरूपांत टिकून आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== चित्रदालन ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;

File:Rural-Maharashtra.jpg|'''महाराष्ट्रातील ग्रामीण परिसर'''&lt;br&gt;भावकी ही संकल्पना प्रामुख्याने ग्रामीण समाजव्यवस्थेत विकसित झाली असून सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक नातेसंबंधांचे केंद्र मानली जाते.

File:गंगापुरी येथील वाडा.jpg|'''पारंपरिक मराठी वाडा'''&lt;br&gt;वाडा पद्धतीत विस्तारित कुटुंबे एकत्र वास्तव्यास असल्यामुळे भावकी संस्था, वंशपरंपरा आणि सामूहिक जीवनपद्धती दृढ होत असे.

File:गावातील बलुतेदार.jpg|'''गावातील बलुतेदार व्यवस्था'''&lt;br&gt;ग्रामीण समाजरचनेतील बलुतेदारी व्यवस्था, परस्परावलंबन आणि भावकी यांचा घनिष्ठ संबंध असून सामाजिक संघटन टिकविण्यात तिचे महत्त्व होते.

File:कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी.jpg|'''ग्रामदेवतेची पालखी (शिमगोत्सव)'''&lt;br&gt;शिमगोत्सवासारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांमध्ये भावकीतील सदस्य सामूहिक सहभाग घेऊन परंपरा आणि सामाजिक ऐक्य जपतात.

File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''&lt;br&gt;ग्रामदेवतेची मंदिरे ही भावकीच्या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांचे केंद्र असून मानपान व सामुदायिक निर्णयांशी त्यांचा निकट संबंध असतो.

File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg|'''श्री काळम्मादेवी मंदिर'''&lt;br&gt;ग्रामदेवतेच्या पूजाअर्चा, जत्रा आणि धार्मिक विधींमध्ये भावकीतील विविध कुटुंबांचा सामूहिक सहभाग दिसून येतो.
&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे == 
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:सामाजिक बदल]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]</text>
      <sha1>n4xzsg8aduw9fitotx5vhazttmo6qdy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698786</id>
      <parentid>2698782</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63359" sha1="72cm5xevhh18idvi86qvfj45ysrbx79" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भावकी
| abovestyle = background:#E6E6FA; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक भावकी व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F3F3F3;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक संस्था / नातेसंबंध व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः ग्रामीण भाग)

| label4 = उगम
| data4 = प्राचीन भारतीय समाजव्यवस्था

| label5 = आधार
| data5 = रक्तसंबंध, कुळ व वंशपरंपरा

| label6 = प्रमुख कार्य
| data6 = सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य, वाद निवारण, धार्मिक व सांस्कृतिक सहभाग

| label7 = संबंधित संस्था
| data7 = कुळ, गोत्र, वाडा, ग्रामपंचायत, जात पंचायत

| label8 = प्रमुख क्षेत्र
| data8 = सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक व कौटुंबिक व्यवहार

| label9 = ऐतिहासिक कालखंड
| data9 = वैदिक काळ ते आधुनिक काळ

| label10 = वर्तमान स्थिती
| data10 = ग्रामीण भागात अंशतः प्रचलित; शहरीकरणामुळे स्वरूपात बदल

| label11 = संबंधित संकल्पना
| data11 = कुळ, [[गोत्र]], बाराबलुतेदार, ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्रातील ग्रामीण सामाजिक संघटनेचा महत्त्वपूर्ण घटक
}}
'''भावकी'''अ)     भावकी
                    │
        ┌───────────┬───────────┐
        │           │           │
       कुळ         गोत्र       घराणी
        │           │           │
        └───────────┼───────────┘
                    │
                  कुटुंबे
                    │
      ┌─────────────┼─────────────┐
      │             │             │
   ग्रामदेवता        ग्रामसभा       मानपान
      │             │             │
      └─────────────┼─────────────┘
                    │
     सामाजिक • धार्मिक • सांस्कृतिक सहकार्य   


ब)                  कुळ / वंश
                        │
      ┌─────────────────┼─────────────────┐
      │                 │                 │
   घराणे अ          घराणे ब          घराणे क
      │                 │                 │
 ┌────┴────┐      ┌─────┴────┐      ┌─────┴────┐
 कुटुंब १  कुटुंब २  कुटुंब ३  कुटुंब ४  कुटुंब ५  कुटुंब ६
      │                 │                 │
      └────────────────────────────────────────┘
                        │
                 ग्रामदेवता / देवस्थान
                        │
        ग्रामसभा • सण • मानपान • सहकार्य
                        │
                  &quot;भावकी&quot; संस्था

कुळ
│
घराणी
│
कुटुंबे
│
भावकी
│
ग्रामदेवता
│
मानपान
│
ग्रामसभा

'''भावकी''' ही भारतीय ग्रामीण समाजरचनेतील विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित एक पारंपरिक सामाजिक संस्था असून समान कुळ, वंश किंवा रक्तसंबंध असलेल्या कुटुंबांच्या समूहास संबोधण्यासाठी ही संज्ञा वापरली जाते. महाराष्ट्रासह [[गोवा]], [[कर्नाटक]], [[तेलंगणा]] आणि [[गुजरात]]च्या काही भागांमध्ये भावकीची परंपरा विविध स्वरूपांत आढळते. स्थानिक सामाजिक संघटना, परंपरागत प्रथा आणि ग्रामजीवनातील सामुदायिक व्यवहारांमध्ये भावकीला महत्त्वाचे स्थान असल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). ''Kinship Organization in India''. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dube, S.C. (1958). ''India's Changing Villages: Human Factors in Community Development''. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

भावकी ही केवळ रक्तसंबंधांवर आधारित संस्था नसून परस्पर सहकार्य, सामाजिक जबाबदाऱ्या, धार्मिक परंपरा, सांस्कृतिक सहभाग आणि कौटुंबिक संबंध यांचे संघटन म्हणूनही कार्य करते. अनेक ग्रामीण भागांत विवाह, सण-उत्सव, देवस्थान व्यवस्था, सामुदायिक श्रम आणि परंपरागत मानपान यांसारख्या व्यवहारांमध्ये भावकीचा सहभाग आढळतो. तथापि, तिचे स्वरूप, कार्यपद्धती आणि सामाजिक भूमिका प्रदेश, जातीय समूह व स्थानिक प्रथांनुसार बदलत असते.&lt;ref&gt;Deshpande, Satish (2003). ''Contemporary India: A Sociological View''. Penguin Books. ISBN 978-0143029894.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). ''Family, Kinship and Marriage in India''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

समाजशास्त्र आणि मानववंशशास्त्रातील अभ्यासांमध्ये भावकीचा उल्लेख विस्तारित कुटुंबव्यवस्था, [[नातेसंबंध]], कुळ, ग्रामसंस्था आणि ग्रामीण सामाजिक संघटनांच्या संदर्भात केला जातो. आधुनिक काळात नागरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यपद्धतीत बदल झाले असले, तरी अनेक ग्रामीण भागांमध्ये तिचे सांस्कृतिक आणि सामाजिक महत्त्व आजही टिकून आहे.&lt;ref&gt;Desai, A.R. (1969). ''Rural Sociology in India''. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A.M. (1998). ''The Family in India: Critical Essays''. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

भावकी ही संज्ञा मराठीतील &quot;भाव&quot; किंवा &quot;भाऊ&quot; या नातेसंबंध दर्शविणाऱ्या शब्दापासून विकसित झाल्याचे काही अभ्यासक मानतात. तथापि, या शब्दाच्या व्युत्पत्तीविषयी एकमताने स्वीकारलेला भाषाशास्त्रीय निष्कर्ष उपलब्ध नाही. त्यामुळे या संज्ञेचा अर्थ प्रामुख्याने ग्रामीण समाजातील प्रचलित वापर, समाजशास्त्रीय अभ्यास आणि लोकपरंपरांच्या आधारे स्पष्ट केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ातील ग्रामीण समाजात भावकी ही संज्ञा स्थानिक बोलीभाषा, प्रादेशिक परंपरा आणि सामाजिक रचनेनुसार काही प्रमाणात भिन्न अर्थांनी वापरली जाते. अनेक भागांत समान कुळ किंवा वंशातील कुटुंबांच्या समूहासाठी हा शब्द वापरला जातो, तर काही ठिकाणी [[विवाह]]संबंधांमुळे निर्माण झालेल्या विस्तारित [[नातेसंबंध]]ांचाही त्यात समावेश केला जातो.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

भारतीय [[समाजशास्त्र]] आणि [[मानववंशशास्त्र]]ातील अभ्यासांमध्ये भावकीचा विचार विस्तारित [[नातेसंबंध]], कुळ, [[गोत्र]], संयुक्त [[कुटुंब]] व्यवस्था आणि ग्रामीण सामाजिक संघटनांच्या संदर्भात केला जातो. ग्रामीण भागातील परस्पर सहकार्य, सामाजिक उत्तरदायित्व आणि पारंपरिक सामुदायिक जीवन समजून घेण्यासाठी भावकी ही एक महत्त्वाची सामाजिक संकल्पना मानली जाते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==

भारतीय ग्रामीण समाजाच्या ऐतिहासिक विकासामध्ये विस्तारित नातेसंबंध, [[कुळ]], [[गोत्र]], [[वंश]] आणि संयुक्त कुटुंब व्यवस्था या सामाजिक संस्थांना महत्त्वाचे स्थान राहिले आहे. आधुनिक काळात &quot;भावकी&quot; म्हणून ओळखली जाणारी संकल्पना या पारंपरिक सामाजिक रचनांच्या ऐतिहासिक विकासातून आकाराला आल्याचे समाजशास्त्रज्ञ आणि मानववंशशास्त्रज्ञ मानतात.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन काळ ===

वैदिक आणि उत्तरवैदिक साहित्यात कुळ, [[गोत्र]], वंशपरंपरा आणि संयुक्त कुटुंब व्यवस्थेचे उल्लेख आढळतात. या संकल्पनांनी भारतीय समाजातील नातेसंबंधांच्या संघटनात्मक रचनेला आधार दिला. तथापि, &quot;भावकी&quot; ही संज्ञा त्या काळातील ग्रंथांमध्ये स्पष्टपणे आढळत नाही.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुग ===

मध्ययुगीन महाराष्ट्रात ग्रामसंस्था, वतन व्यवस्था आणि स्थानिक सामाजिक संघटनांच्या माध्यमातून समान कुळ किंवा वंशातील कुटुंबांचे परस्पर सहकार्य अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये धार्मिक विधी, ग्रामदेवतेची पूजा, मानपान आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेत अशा नातेसंबंधी समूहांचा सहभाग महत्त्वाचा होता.&lt;ref&gt;Kulkarni, A. R. (1996). Maharashtra in the Age of Shivaji. Deshmukh &amp; Company.&lt;/ref&gt;

=== ब्रिटिश काल ===

ब्रिटिश राजवटीत जमीन महसूल व्यवस्था, मालमत्ता नोंदणी आणि प्रशासकीय सुधारणांमुळे ग्रामीण समाजातील पारंपरिक नातेसंबंधी संघटनांच्या कार्यपद्धतीत बदल झाले. तरीही अनेक भागांत कौटुंबिक, सामाजिक आणि धार्मिक व्यवहारांमध्ये भावकीचे महत्त्व कायम राहिले.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक काळ ===

स्वातंत्र्यानंतर शहरीकरण, [[शिक्षण]], औद्योगिकीकरण, स्थलांतर आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यात बदल झाले. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत विवाह, धार्मिक उत्सव, ग्रामदेवता पूजा, कौटुंबिक समारंभ आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेमध्ये भावकीचे सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

भावकी ही ग्रामीण समाजातील विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित सामाजिक संस्था असून परस्पर सहकार्य, सामाजिक ओळख, सांस्कृतिक सातत्य आणि सामुदायिक सहभाग यांना बळकटी देणारी व्यवस्था म्हणून तिचा अभ्यास केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक ओळख ===

ग्रामीण भागात व्यक्तीची ओळख अनेकदा तिच्या कुळ, वंश आणि भावकीच्या माध्यमातून व्यक्त केली जाते. काही भागांत देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान आणि ग्रामस्तरीय सामाजिक उपक्रमांमध्ये भावकीच्या प्रतिनिधींना स्थान दिले जाते. तथापि, या प्रथा प्रदेश, जातीय समूह आणि स्थानिक परंपरांनुसार बदलतात.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक व सांस्कृतिक भूमिका ===

अनेक ग्रामीण भागांत [[लग्न]], [[नामकरण]], [[मुंज]], श्राद्धविधी, सण-उत्सव आणि [[ग्रामदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] पूजेसारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये भावकीतील सदस्य सामूहिक सहभाग घेतात. काही ठिकाणी देवस्थान व्यवस्थापन, उत्सवांचे आयोजन आणि परंपरागत मानपान यांसारख्या जबाबदाऱ्याही भावकीमार्फत पार पाडल्या जातात.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर सहकार्य ===

भावकीचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे परस्पर सहकार्याची परंपरा. विवाह, मृत्यू, आजारपण, घरबांधणी, शेतीची कामे किंवा इतर सामुदायिक प्रसंगी सदस्य एकमेकांना आर्थिक, सामाजिक आणि श्रमाच्या स्वरूपात मदत करतात. या सहकार्याचे स्वरूप स्थानिक सामाजिक रचनेनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक नियंत्रण ===

ग्रामीण समाजात भावकीतील ज्येष्ठ सदस्य परंपरेनुसार कौटुंबिक वाद, सामाजिक मतभेद आणि काही सामुदायिक प्रश्नांवर मध्यस्थी करत असल्याची उदाहरणे आढळतात. मात्र अशा प्रथांचे स्वरूप सर्व भागांत एकसारखे नसून ते स्थानिक रूढी आणि ग्रामव्यवस्थेवर अवलंबून असते.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संदर्भ ===

शहरीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]] आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या प्रसारामुळे भावकीच्या पारंपरिक कार्यपद्धतीत बदल झाले आहेत. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत सामाजिक ऐक्य, सांस्कृतिक परंपरा आणि कौटुंबिक सहकार्य टिकवून ठेवण्यात भावकीचे महत्त्व आजही कायम असल्याचे विविध समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== भावकीची रचना ==

भावकी ही विस्तारित नातेसंबंधांवर आधारित सामाजिक रचना असून तिच्यामध्ये समान कुळ, वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांचा समावेश असतो. तिची रचना स्थानिक परंपरा, सामाजिक रूढी आणि प्रादेशिक वैशिष्ट्यांनुसार बदलत असली, तरी परस्पर सहकार्य, सामूहिक जबाबदारी आणि सामाजिक ऐक्य ही तिची मूलभूत वैशिष्ट्ये मानली जातात.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== सदस्यरचना ===

अनेक ग्रामीण भागांमध्ये भावकीमध्ये समान कुळ किंवा वंशाशी संबंधित कुटुंबे, त्यांचे वंशज आणि काही ठिकाणी विवाहसंबंधांद्वारे निर्माण झालेले निकटचे नातेसंबंध यांचा समावेश केला जातो. या सदस्यत्वाचे स्वरूप स्थानिक प्रथा आणि सामाजिक परंपरांनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== ज्येष्ठांचे स्थान ===

भावकीतील ज्येष्ठ सदस्यांना परंपरेने सल्लागार आणि समन्वयक म्हणून मान्यता दिली जाते. कौटुंबिक प्रश्न, धार्मिक विधी, सामुदायिक कार्यक्रम आणि परंपरागत निर्णयप्रक्रियेत त्यांचा सहभाग अनेक भागांत आढळतो. तथापि, त्यांचे अधिकार आणि भूमिका स्थानिक प्रथांनुसार भिन्न असू शकतात.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर जबाबदाऱ्या ===

भावकीतील सदस्यांमध्ये परस्पर सहकार्य, कौटुंबिक जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक उत्तरदायित्व यांना महत्त्व दिले जाते. विवाह, मृत्यू, धार्मिक विधी, शेतीची कामे आणि इतर सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सदस्य एकमेकांना विविध प्रकारे सहकार्य करतात. या सहकार्याचे स्वरूप काळानुसार आणि प्रदेशानुसार बदलत गेले आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== निर्णयप्रक्रिया ===

काही ग्रामीण भागांत भावकीशी संबंधित प्रश्नांवर चर्चा करून सामूहिक निर्णय घेण्याची परंपरा आढळते. अशा निर्णयांमध्ये कौटुंबिक समन्वय, सामाजिक सलोखा आणि स्थानिक रूढी यांचा विचार केला जातो. आधुनिक काळात या प्रक्रियेवर कायदेशीर व्यवस्था, [[ग्रामपंचायत]], शिक्षण आणि सामाजिक परिवर्तन यांचाही प्रभाव पडला आहे.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== प्रादेशिक विविधता ===

भावकीची रचना आणि कार्यपद्धती [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[विदर्भ]], [[मराठवाडा]] आणि [[खानदेश]] यांसारख्या प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या स्वरूपात आढळते. स्थानिक इतिहास, सामाजिक रचना, आर्थिक परिस्थिती आणि सांस्कृतिक परंपरा यांनुसार भावकीच्या कार्यात आणि सदस्यरचनेत भिन्नता दिसून येते.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

== भावकी आणि कोकणातील ग्रामव्यवस्था ==

[[कोकण]]ातील पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेमध्ये भावकी ही सामाजिक संघटनेचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जात असे. समान कुळ, वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांचा समूह म्हणून भावकी गावातील सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनात सक्रिय भूमिका बजावत असे. तिचे स्वरूप प्रत्येक गावातील स्थानिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि सामाजिक रचनेनुसार बदलत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. ''Kokan: From the Earliest to 1818 A.D.'' Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामव्यवस्थेतील स्थान ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामव्यवस्था ही परस्परावलंबी सामाजिक संस्थांवर आधारित होती. [[ग्रामदेवता]], [[गाव पांढर]], [[पंचक्रोशी]], कुळ, वतन व्यवस्था आणि स्थानिक रूढी यांच्याशी भावकीचे निकटचे संबंध होते. धार्मिक उत्सव, ग्रामदैवताची पूजा, देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान आणि सामुदायिक निर्णयप्रक्रियेत विविध भावक्यांचा सहभाग स्थानिक प्रथांनुसार निश्चित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;

=== सामुदायिक सहकार्य ===

कोकणातील काही भागांमध्ये शेती, सामुदायिक श्रम, सिंचन व्यवस्था, गावातील सार्वजनिक कामे आणि संकटकाळातील परस्पर सहकार्य यामध्ये भावकीचे योगदान महत्त्वाचे मानले जात असे. अशा कार्यांमुळे गावातील सामाजिक ऐक्य आणि परस्पर विश्वास दृढ राहण्यास मदत होत असे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरा ===

गावातील सामाजिक व धार्मिक परंपरांमध्ये मानपान, सण-उत्सव, विवाह, देवस्थानाशी संबंधित जबाबदाऱ्या आणि काही कौटुंबिक वादांचे सामंजस्याने निराकरण यांसारख्या बाबींमध्ये भावकीचा सहभाग आढळत असे. तथापि, या प्रथा सर्व गावांमध्ये समान स्वरूपाच्या नव्हत्या; त्या स्थानिक इतिहास, जातीय रचना आणि प्रादेशिक परंपरांनुसार बदलत असत.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक परिवर्तन ===

आधुनिक काळात शहरीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]], कायदेशीर सुधारणांचा प्रभाव आणि अणुकुटुंब पद्धतीच्या वाढत्या प्रसारामुळे कोकणातील पारंपरिक भावकी व्यवस्थेत लक्षणीय बदल झाले आहेत. तरीही अनेक ग्रामीण भागांमध्ये धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, कुलपरंपरा आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक महत्त्व आजही टिकून आहे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

== भावकीमधील वाद ==

भावकी ही परस्पर सहकार्य आणि सामाजिक ऐक्यावर आधारित पारंपरिक संस्था असली, तरी बदलत्या सामाजिक, आर्थिक आणि कायदेशीर परिस्थितीमुळे काही ठिकाणी तिच्यामध्ये मतभेद आणि वाद उद्भवल्याची उदाहरणे आढळतात. हे वाद प्रामुख्याने वारसाहक्क, मालमत्तेचे विभाजन, धार्मिक मानपान, सामाजिक प्रतिष्ठा आणि कौटुंबिक मतभेद यांशी संबंधित असतात.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== मालमत्ता आणि वारसाहक्क ===

[[जमीन]], घर, वडिलोपार्जित मालमत्ता आणि इतर कौटुंबिक संपत्तीच्या विभाजनासंदर्भात भावकीतील सदस्यांमध्ये मतभेद निर्माण होऊ शकतात. काही प्रकरणांमध्ये हे वाद न्यायालयीन प्रक्रियेपर्यंत पोहोचतात.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== मानपान आणि धार्मिक परंपरा ===

काही ग्रामीण भागांमध्ये [[ग्रामदेवता]], [[कुलदैवत]] किंवा देवस्थान व्यवस्थापनाशी संबंधित परंपरागत मानपान, पूजा-अर्चेचा क्रम, उत्सवांमधील जबाबदाऱ्या आणि प्रतिनिधित्व यांवरून मतभेद निर्माण झाल्याची उदाहरणे आढळतात. अशा प्रथांचे स्वरूप स्थानिक परंपरांनुसार बदलते.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि कौटुंबिक मतभेद ===

[[विवाह]], शिक्षण, स्थलांतर, आर्थिक स्थितीतील बदल, तसेच पिढ्यांमधील दृष्टिकोनातील फरक यांमुळे काही वेळा भावकीतील सदस्यांमध्ये मतभेद निर्माण होतात. आधुनिक सामाजिक परिवर्तनामुळे पारंपरिक संबंधांमध्ये बदल होत असल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== वाद निराकरण ===

परंपरेने अनेक गावांमध्ये भावकीतील ज्येष्ठ सदस्य किंवा मान्यवर व्यक्ती परस्पर चर्चेच्या माध्यमातून मतभेद मिटविण्याचा प्रयत्न करत असत. आधुनिक काळात अशा वादांचे निराकरण [[ग्रामपंचायत]], मध्यस्थी, तसेच प्रचलित कायदे आणि न्यायालयीन प्रक्रियेद्वारेही केले जाते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक परिणाम ===

दीर्घकाळ चालणाऱ्या वादांमुळे कौटुंबिक संबंध, सामाजिक ऐक्य आणि परस्पर सहकार्य यांवर परिणाम होऊ शकतो. तथापि, अनेक भावक्यांमध्ये संवाद, मध्यस्थी आणि सामंजस्याच्या माध्यमातून मतभेद दूर करण्याची परंपराही आजही कायम असल्याचे विविध अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== भावकी, कुळ आणि गावकी यांतील संबंध ==

[[भावकी]], कुळ आणि गावकी या ग्रामीण समाजातील परस्पर संबंधित, परंतु स्वतंत्र सामाजिक संकल्पना आहेत. या तिन्ही संस्थांचा विकास भारतीय ग्रामीण समाजरचनेच्या ऐतिहासिक प्रक्रियेत झाला असून त्यांची कार्ये, व्याप्ती आणि सामाजिक भूमिका भिन्न स्वरूपाची आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== भावकी आणि कुळ ===

कुळ ही समान वंशपरंपरा किंवा पूर्वजांशी संबंधित ओळख दर्शविणारी सामाजिक संकल्पना आहे, तर भावकी ही त्या कुळाशी संबंधित कुटुंबांमधील प्रत्यक्ष सामाजिक, धार्मिक आणि परस्पर सहकार्याच्या संबंधांची संघटना मानली जाते. अनेक भागांत एका कुळामध्ये एक किंवा अधिक भावक्या असू शकतात, तर काही ठिकाणी स्थानिक परंपरेनुसार भावकी आणि कुळ यांचा अर्थ जवळजवळ समानार्थी मानला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== भावकी आणि गावकी ===

गावकी ही संपूर्ण गावाशी संबंधित सामाजिक व प्रशासकीय व्यवस्था मानली जाते, तर भावकी ही विशिष्ट नातेसंबंध किंवा कुळाशी संबंधित सामाजिक संस्था असते. गावकीमध्ये विविध भावक्या, कुळे, व्यावसायिक गट आणि इतर सामाजिक घटकांचा सहभाग असतो. ग्रामस्तरीय निर्णय, सार्वजनिक कामे, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये गावकी व्यापक भूमिका बजावते, तर भावकीचे कार्य मुख्यतः तिच्या सदस्यांपुरते मर्यादित असते.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== परस्पर संबंध ===

पारंपरिक ग्रामीण समाजात भावकी, कुळ आणि गावकी या संस्था परस्परपूरक स्वरूपात कार्य करत असत. विवाह, धार्मिक विधी, ग्रामदेवतेचे उत्सव, मानपान, सामुदायिक श्रम आणि सामाजिक जबाबदाऱ्यांमध्ये या तिन्ही संस्थांचा परस्पर संबंध दिसून येतो. या संबंधांचे स्वरूप प्रदेश, स्थानिक इतिहास आणि सामाजिक परंपरांनुसार बदलत असते.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संदर्भ ===

शहरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण आणि आधुनिक कायदेव्यवस्थेच्या प्रभावामुळे भावकी, कुळ आणि गावकी यांच्या पारंपरिक भूमिका बदलत आहेत. तरीही [[महाराष्ट्र]]ातील अनेक ग्रामीण भागांत या तिन्ही संकल्पना सामाजिक ओळख, सांस्कृतिक सातत्य आणि स्थानिक परंपरांचा महत्त्वाचा भाग म्हणून आजही अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== कोकणातील भावकी व्यवस्था ==

[[कोकण]]ातील पारंपरिक ग्रामजीवनामध्ये भावकी ही सामाजिक संघटनेचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जात होती. समान [[कुळ]], वंश किंवा परंपरागत नातेसंबंधांनी जोडलेल्या कुटुंबांच्या समूहातून भावकीची रचना होत असे. तिच्या माध्यमातून सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि स्थानिक परंपरांचे सातत्य टिकवून ठेवण्यास मदत होत असे.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. Kokan: From the Earliest to 1818 A.D. Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामजीवनातील भूमिका ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये भावकीचा सहभाग धार्मिक, सामाजिक आणि सामुदायिक जीवनाशी निगडित होता. [[ग्रामदेवता]]ची पूजा, देवस्थान व्यवस्थापन, ग्रामोत्सव, मानपान, सामुदायिक निर्णयप्रक्रिया आणि इतर पारंपरिक उपक्रमांमध्ये विविध भावक्यांचा सहभाग स्थानिक प्रथांनुसार निश्चित केला जात असे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि आर्थिक सहकार्य ===

कोकणातील ग्रामीण समाजात शेती, बागायती, घरबांधणी, जलस्रोतांची देखभाल, ग्रामस्वच्छता आणि इतर सामुदायिक कामांमध्ये भावकीतील सदस्य परस्पर सहकार्य करत असल्याची उदाहरणे आढळतात. संकटाच्या काळातही भावकी सामाजिक आधारव्यवस्था म्हणून कार्य करत असे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;

=== धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरा ===

अनेक गावांमध्ये [[कुलदैवत]], [[ग्रामदेवता]], वार्षिक यात्रा, सण-उत्सव आणि कौटुंबिक धार्मिक विधींमध्ये भावकीचा सक्रिय सहभाग असतो. काही भागांमध्ये परंपरेने विशिष्ट धार्मिक मान, पूजेतील जबाबदाऱ्या किंवा उत्सवातील कार्यविभागणी भावकीनुसार निश्चित केली जात असे. अशा प्रथांचे स्वरूप स्थानिक रूढी आणि परंपरांनुसार बदलत असे.&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक परिवर्तन ===

शिक्षण, शहरीकरण, स्थलांतर, औद्योगिकीकरण आणि आधुनिक कायदेव्यवस्थेच्या प्रभावामुळे कोकणातील पारंपरिक भावकी व्यवस्थेत लक्षणीय बदल झाले आहेत. तथापि, अनेक ग्रामीण भागांमध्ये कौटुंबिक समारंभ, धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक महत्त्व आजही कायम असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== संशोधन आणि अभ्यास ==

भावकी, विस्तारित नातेसंबंध, कुळ, [[गोत्र]], संयुक्त कुटुंब व्यवस्था आणि ग्रामीण समाजरचना या विषयांचा भारतीय समाजशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि इतिहास या शाखांमध्ये विविध अभ्यासकांनी सविस्तर अभ्यास केला आहे. जरी &quot;भावकी&quot; या विषयावर स्वतंत्र संशोधन तुलनेने मर्यादित असले, तरी ग्रामीण सामाजिक संघटना, नातेसंबंध व्यवस्था आणि प्रादेशिक समाजजीवनाच्या अभ्यासामध्ये या संकल्पनेचा अप्रत्यक्षपणे विचार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== समाजशास्त्रीय अभ्यास ===

[[इरावती कर्वे]] यांनी भारतीय नातेसंबंध व्यवस्था, कुळ, गोत्र आणि संयुक्त कुटुंब यांच्या रचनेचा सखोल अभ्यास करून विविध प्रादेशिक वैशिष्ट्यांचे विश्लेषण केले आहे. त्यांच्या संशोधनाचा उपयोग महाराष्ट्रातील भावकीसारख्या सामाजिक संस्थांच्या अभ्यासासाठी संदर्भ म्हणून केला जातो.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

जी. एस. घुर्ये यांनी भारतीय जातिव्यवस्था, सामाजिक रचना आणि पारंपरिक समुदाय संस्थांचा अभ्यास करताना नातेसंबंध आणि ग्रामीण समाजव्यवस्थेचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Ghurye, G. S. (1969). Caste and Race in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामीण समाजरचना ===

एस. सी. दुबे आणि ए. आर. देसाई यांनी भारतीय ग्रामीण समाजातील सामाजिक परिवर्तन, कौटुंबिक संस्था आणि सामुदायिक जीवनाचा अभ्यास केला आहे. त्यांच्या संशोधनातून पारंपरिक ग्रामीण संस्थांमध्ये बदल घडवून आणणाऱ्या सामाजिक, आर्थिक आणि प्रशासकीय घटकांचे विश्लेषण करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== कोकण अभ्यास ===

[[कोकण]]च्या इतिहास, समाजजीवन आणि ग्रामीण परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांनी ग्रामव्यवस्था, वतन व्यवस्था, स्थानिक सामाजिक संस्था आणि सांस्कृतिक परंपरांचा उल्लेख केला आहे. या अभ्यासांमधून कोकणातील भावकी व्यवस्थेची ऐतिहासिक आणि सामाजिक पार्श्वभूमी समजण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Khobrekar, V. G. Kokan: From the Earliest to 1818 A.D. Maharashtra State Board for Literature and Culture.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर : रत्नागिरी जिल्हा.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;शिरगावकर, अण्णा. शोध अपरांतांचा.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन संशोधन ===

आधुनिक काळात शहरीकरण, स्थलांतर, शिक्षण, अणुकुटुंब व्यवस्था आणि सामाजिक परिवर्तन यांच्या पार्श्वभूमीवर ग्रामीण नातेसंबंधांमध्ये होत असलेल्या बदलांचा अभ्यास विविध विद्यापीठांतील संशोधन प्रबंध, शोधनिबंध आणि समाजशास्त्रीय संशोधनामधून केला जात आहे. या अभ्यासांमुळे भावकीसारख्या पारंपरिक संस्थांच्या बदलत्या स्वरूपाचा अभ्यास करण्यास महत्त्वपूर्ण आधार मिळतो.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील बदल ==

शहरीकरण, औद्योगिकीकरण, स्थलांतर, [[शिक्षण]], तांत्रिक प्रगती आणि बदलती कौटुंबिक रचना यांमुळे भावकीच्या पारंपरिक स्वरूपात लक्षणीय बदल झाले आहेत. समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार आधुनिक सामाजिक आणि आर्थिक परिवर्तनामुळे ग्रामीण नातेसंबंधांच्या कार्यपद्धतीत बदल होत असून भावकीच्या सामाजिक भूमिकेवरही त्याचा परिणाम झाला आहे.&lt;ref&gt;Dube, S. C. (1958). India's Changing Villages: Human Factors in Community Development. Cornell University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== शहरीकरण आणि स्थलांतर ===

रोजगार, शिक्षण आणि व्यावसायिक संधींसाठी ग्रामीण भागातून शहरांकडे तसेच परदेशात होणाऱ्या स्थलांतरामुळे पारंपरिक भावकीतील प्रत्यक्ष संपर्काचे प्रमाण अनेक ठिकाणी कमी झाले आहे. तथापि, कौटुंबिक समारंभ, धार्मिक विधी आणि सामाजिक प्रसंगी भावकीतील सदस्यांचा सहभाग अनेक भागांत आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== कुटुंबसंस्थेतील बदल ===

संयुक्त कुटुंब व्यवस्थेच्या तुलनेत अणुकुटुंब पद्धतीचा वाढता स्वीकार, महिलांचे शिक्षण, आर्थिक स्वावलंबन आणि बदलती जीवनशैली यांमुळे पारंपरिक नातेसंबंधांच्या स्वरूपात बदल झाले आहेत. या बदलांचा परिणाम भावकीच्या कार्यपद्धतीवरही झाल्याचे समाजशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

=== तंत्रज्ञान आणि संवाद ===

[[इंटरनेट]], [[मोबाईल फोन]] आणि [[सामाजिक माध्यमे]] यांच्या प्रसारामुळे भावकीतील सदस्यांमधील संपर्काची साधने बदलली आहेत. प्रत्यक्ष भेटींचे प्रमाण काही ठिकाणी कमी झाले असले, तरी डिजिटल माध्यमांद्वारे माहितीची देवाणघेवाण, समन्वय आणि कौटुंबिक संवाद अधिक सुलभ झाला आहे.&lt;ref&gt;Castells, Manuel (2010). The Rise of the Network Society. Wiley-Blackwell.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक आणि आर्थिक परिवर्तन ===

शिक्षण, रोजगार, व्यवसाय, औद्योगिकीकरण आणि आर्थिक स्थितीतील बदलांमुळे ग्रामीण समाजातील पारंपरिक सामाजिक संबंधांचे स्वरूप बदलत आहे. या बदलांचा प्रभाव भावकीतील जबाबदाऱ्या, निर्णयप्रक्रिया आणि परस्पर सहकार्याच्या पद्धतीवरही दिसून येतो.&lt;ref&gt;Desai, A. R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan.&lt;/ref&gt;

=== कायदे आणि सामाजिक परिवर्तन ===

हिंदू वारसा अधिनियम, १९५६, महिलांचे मालमत्ता हक्क, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि आधुनिक न्यायव्यवस्था यांच्या प्रभावामुळे कौटुंबिक व सामाजिक प्रश्न सोडविण्याच्या पद्धतीत बदल झाले आहेत. परंपरागत मध्यस्थीबरोबरच कायदेशीर प्रक्रियेलाही वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Mulla. Principles of Hindu Law. LexisNexis.&lt;/ref&gt;

=== समकालीन स्वरूप ===

आधुनिक काळात भावकीचे पारंपरिक स्वरूप अनेक ठिकाणी बदलले असले, तरी [[महाराष्ट्र]]ातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये विवाह, धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, कुलपरंपरा आणि सामाजिक सहकार्याच्या माध्यमातून भावकीचे सांस्कृतिक व सामाजिक महत्त्व आजही विविध स्वरूपांत टिकून आहे.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shah, A. M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== चित्रदालन ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;

File:Rural-Maharashtra.jpg|'''महाराष्ट्रातील ग्रामीण परिसर'''&lt;br&gt;भावकी ही संकल्पना प्रामुख्याने ग्रामीण समाजव्यवस्थेत विकसित झाली असून सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि पारंपरिक नातेसंबंधांचे केंद्र मानली जाते.

File:गंगापुरी येथील वाडा.jpg|'''पारंपरिक मराठी वाडा'''&lt;br&gt;वाडा पद्धतीत विस्तारित कुटुंबे एकत्र वास्तव्यास असल्यामुळे भावकी संस्था, वंशपरंपरा आणि सामूहिक जीवनपद्धती दृढ होत असे.

File:गावातील बलुतेदार.jpg|'''गावातील बलुतेदार व्यवस्था'''&lt;br&gt;ग्रामीण समाजरचनेतील बलुतेदारी व्यवस्था, परस्परावलंबन आणि भावकी यांचा घनिष्ठ संबंध असून सामाजिक संघटन टिकविण्यात तिचे महत्त्व होते.

File:कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी.jpg|'''ग्रामदेवतेची पालखी (शिमगोत्सव)'''&lt;br&gt;शिमगोत्सवासारख्या धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांमध्ये भावकीतील सदस्य सामूहिक सहभाग घेऊन परंपरा आणि सामाजिक ऐक्य जपतात.

File:खडीकोळवण देव गांगेश्वर ग्राम मंदीर.jpg|'''देव गांगेश्वर ग्राम मंदिर'''&lt;br&gt;ग्रामदेवतेची मंदिरे ही भावकीच्या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांचे केंद्र असून मानपान व सामुदायिक निर्णयांशी त्यांचा निकट संबंध असतो.

File:श्री काळम्मादेवी मंदिर, उदगिरी - दर्शन घेणारे भाविक.jpg|'''श्री काळम्मादेवी मंदिर'''&lt;br&gt;ग्रामदेवतेच्या पूजाअर्चा, जत्रा आणि धार्मिक विधींमध्ये भावकीतील विविध कुटुंबांचा सामूहिक सहभाग दिसून येतो.
&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे == 
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:सामाजिक बदल]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]</text>
      <sha1>72cm5xevhh18idvi86qvfj45ysrbx79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भगतगिरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368786</id>
    <revision>
      <id>2698784</id>
      <parentid>2696376</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25770" sha1="okoovdkbejresnfutz0rbxg4gb2g0hq" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भगतगिरी
| abovestyle = background:#F4E2D8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील सामाजिक प्रथा

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F8F8F8;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक प्रथा / अंधश्रद्धेशी संबंधित प्रथा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः कोकण, विदर्भ व ग्रामीण भाग)

| label4 = स्वरूप
| data4 = कथित दैवी शक्ती, झाडफूक, मंत्रतंत्र, कौल व अघोरी उपचार

| label5 = संबंधित व्यक्ती
| data5 = भगत, बुवा, मांत्रिक (स्थानिक परंपरेनुसार)

| label6 = प्रमुख कारणे
| data6 = अंधश्रद्धा, सामाजिक भीती, आरोग्याविषयी गैरसमज, आर्थिक व कौटुंबिक समस्या

| label7 = परिणाम
| data7 = मानसिक, सामाजिक व आर्थिक शोषण; अंधश्रद्धेचा प्रसार

| label8 = संबंधित कायदा
| data8 = महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व काळी जादू प्रतिबंध व निर्मूलन अधिनियम, २०१३

| label9 = संबंधित संस्था
| data9 = महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती

| label10 = संबंधित संकल्पना
| data10 = [[अंधश्रद्धा]], [[काळी जादू]], झाडफूक, [[ग्रामदेवता]], कौल

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = काही ग्रामीण भागांत अद्याप प्रचलित; जनजागृती व कायदेशीर उपायांमुळे घट
}}
'''भगतगिरी''' हा शब्द महाराष्ट्रातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये वापरला जाणारा एक समाजविषयक संज्ञा आहे. हा शब्द अशा व्यक्तींसाठी वापरला जातो जे स्वतःला ''भगत'', ''बुवा'', किंवा ''अघोरी क्रिया करणारा'' म्हणवून घेतात आणि लोकांच्या अंधश्रद्धेचा फायदा घेतात. या शब्दाचा उपयोग अनेकदा उपरोधिक आणि नकारात्मक अर्थाने केला जातो.

== शब्दाची व्युत्पत्ती व सामाजिक अर्थ ==

&quot;भगतगिरी&quot; हा शब्द &quot;भगत&quot; आणि &quot;गिरी&quot; या दोन शब्दांपासून बनलेला आहे. &quot;भगत&quot; म्हणजे एक धार्मिक श्रद्धाळू व्यक्ती, तर &quot;गिरी&quot; हा प्रत्यय जोडल्यावर त्याचा अर्थ उपरोधिक होतो, ज्यामध्ये अंधश्रद्धेचा वापर करून इतरांवर प्रभाव टाकण्याचा संदर्भ असतो.महाराष्ट्रातील विशेषतः कोकण आणि विदर्भ भागात काही व्यक्ती स्वतःला दैवी शक्ती असलेले म्हणवून घेतात. ते &quot;देव लागणं&quot;, &quot;सावा येणं&quot;, &quot;मंत्र सांगणं&quot; किंवा &quot;झाडफूक&quot; यांसारख्या माध्यमांतून लोकांवर प्रभाव टाकतात. अशा कृतींमुळे अंधश्रद्धा बळावते आणि अनेकदा आर्थिक किंवा मानसिक शोषण होते.

== भगतगिरीची कारणं ==

'''भगतगिरी''' ही सामाजिक व मानसिक पातळीवरची गुंतागुंतीची समस्या आहे. खालील कारणांमुळे समाजात भगतगिरीला वाव मिळतो:

* '''शिक्षणाचा अभाव''' – ग्रामीण भागातील साक्षरतेचा अभाव आणि विज्ञानाधिष्ठित शिक्षणाचा अपुरा प्रसार भगतगिरीस पोषक ठरतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India’s Educational Challenges Highlighted |url=https://en.unesco.org/news/indias-educational-challenges-highlighted |publisher=UNESCO |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''अंधश्रद्धा आणि धार्मिक गैरसमज''' – चमत्कार, तोटका-मंत्र, पितृदोष, महापुरुष शाप यांसारख्या अंधश्रद्धांमुळे भगतांवर विश्वास ठेवला जातो.

* '''सामाजिक व आर्थिक अडचणींमध्ये त्वरित उपाय शोधण्याची मानसिकता''' – अपत्यप्राप्ती, आर्थिक नुकसान, आजारपण यांसारख्या समस्यांमध्ये झपाट्याने उपाय हवा असतो, म्हणून भगतगिरीकडे वळणं दिसून येतं.

* '''आरोग्यसेवेचा अभाव''' – ग्रामीण भागांतील अपुरी आरोग्य व्यवस्था, आर्थिक गरिबी आणि समाजातील गैरसमजांमुळे झाडफूक, भूतबाधा अशा उपचारांचा अवलंब केला जातो.  &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bridging the rural healthcare gap in India |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/health/rural-india-healthcare-gap/article34715280.ece |work=The Hindu |date=2021-06-08 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक व्यवस्था व धर्माच्या चुकीच्या व्याख्या''' – जातीभेद, स्त्रियांवरील नियंत्रण, रूढी-परंपरांचा अंधानुकरण या गोष्टी भगतगिरीच्या प्रसाराला हातभार लावतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why caste and superstition go hand in hand in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |date=2017-07-18 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कौटुंबिक संघर्ष, मानपान व अहंकार''' – जमीन, घर, शेती, पशुधन यांवरून होणारे कुटुंबातील वाद, संशय आणि इर्षा – यामुळे लोक भगतांकडे जातात. भगतगिरी अनेकदा द्वेषाला खतपाणी घालते.

* '''ग्राम देव, शिमगा वाद, देव उत्सवातील प्रतिष्ठा संघर्ष''' – गावातील देवस्थानांचे मानपान, धार्मिक सणांमध्ये गावातील गटबाजी, प्रतिष्ठेचे संघर्ष अशा गोष्टींना दैवी कौल काढण्यासाठी भगतांचा आधार घेतला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gender Based Violence &amp; Superstition in Rural India |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== समाज परिणाम ==
'''भगतगिरी'''मुळे ग्रामीण भागात अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि मानसिक परिणाम दिसून येतात:

* '''महिलांचे मानसिक शोषण''' – गर्भधारणेच्या नावाने महिलांवर देवी लागल्याचे सांगून मानसिक त्रास दिला जातो. महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्र नरबळी व इतर अमानवी प्रथा (प्रतिबंध) कायदा, २०१३ अंतर्गत नोंदवलेल्या प्रकरणांमध्ये ६०–७०% घटना महिलांशी संबंधित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition and Gender in Maharashtra |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''आर्थिक लुबाडणूक''' – तांत्रिक उपाय, झाडफूक, चमत्कार, बाधा अशा कथित उपाययोजनांच्या नावाखाली लोकांकडून आर्थिक लुबाडणूक केली जाते.

* '''आरोग्यावर दुष्परिणाम''' – वैद्यकीय उपचाराऐवजी अघोरी क्रिया आणि तांत्रिक उपचारांचा अवलंब केल्यामुळे आरोग्य धोक्यात येते; काही प्रकरणांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यूही होतो.

* '''अंधश्रद्धेचा प्रसार''' – भगतगिरीमुळे अंधश्रद्धेचे प्रमाण समाजात वाढते. हे विचार राजकीय संरक्षण, स्थानिक लोकप्रियता आणि सांस्कृतिक प्रतिष्ठेच्या आड वैज्ञानिक विचारांना बाजूला टाकतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why superstition still thrives in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभाव''' – शिक्षण असूनही वैज्ञानिक विचारसरणीचा अभाव असल्याने अनेक सुशिक्षित लोक भगतांकडे जातात. परिणामी अंधश्रद्धा टिकून राहते व पिढ्यानपिढ्या प्रसारित होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scientific temper and superstition in India |url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-02686-0 |publisher=Nature |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील भगतगिरी ===

'''कोकणातील जिल्हे''' – [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] – येथे अजूनही भगतगिरीचा प्रभाव विशेषतः ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.  
अंधश्रद्धा, ग्रामदेवस्थाने, कौल देणे, आणि पारंपरिक उपचार पद्धती यामुळे या भागात भगतगिरीला सामाजिक मान्यता मिळते.  

* '''आजारपण व मानसिक आजार''' – वैद्यकीय सुविधांचा अभाव आणि मानसिक आजारांबाबतची माहिती नसल्यामुळे आजारपणाच्या वेळी रुग्णांना भगतांकडे नेले जाते. अनेकदा गर्भवती महिलाही &quot;देव लागल्याचे&quot; सांगून भगतांकडे नेल्या जातात.

* '''मानपान व मालमत्ता वाद''' – कौटुंबिक वाद, जमीन वाटप, किंवा घरातील संपत्तीच्या विवादांमध्ये भगतांकडून &quot;देवाचा कौल&quot; घेतला जातो. त्यामुळे भगतगिरीला धार्मिक अधिष्ठान मिळते.  

* '''ग्रामदेव प्रतिष्ठा व शिमगा वाद''' – स्थानिक उत्सव, शिमगा किंवा जत्रांमध्ये देवाच्या अधिकारावरून वाद निर्माण होतात. यातून भगतांना मध्यस्थीची भूमिका मिळते आणि त्यांच्या कथित दैवी शक्तींना महत्त्व दिलं जातं.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Folklore Notes Vol II – Konkan Culture |url=https://archive.org/details/folklorenotes-konkan-volume2 |publisher=Indian Folklore Archives |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक फूट व फसवणूक''' – भगत हे शंका व भीती यांचा फायदा घेऊन लोकांमध्ये द्वेष निर्माण करतात. त्यामुळे गावात गटतट, सामाजिक बहिष्कार आणि आर्थिक फसवणूक घडते.  

अशा पद्धतीमुळे गाव पातळीवरचे न्याय, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आरोग्यविषयक निर्णय हे सर्व भगतगिरीच्या छायेत जातात. कोकणात आजही अनेक खटले हे अशा अंधश्रद्धेच्या पार्श्वभूमीवर घडतात.

== शिक्षित वर्ग आणि भगतगिरी ==

शहरी तसेच ग्रामीण भागातील '''शिक्षित तरुण-तरुणी''' देखील सामाजिक अस्थिरता निर्माण करणाऱ्या भगतगिरीकडे आकृष्ट होत असल्याचे चित्र दिसते. शिक्षण असूनही अनेकदा तर्क, विवेक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन बाजूला ठेवले जातात.

* '''आधुनिक शिक्षित वर्गाचे आकर्षण''' – &quot;अघोरी शक्ती&quot;, &quot;तांत्रिक उपाय&quot;, &quot;मांत्रिक क्रिया&quot; यांचा आकर्षक प्रचार, सोशल मीडियावरील प्रभावी जाहिराती आणि सेलिब्रिटींचा प्रभाव यामुळे शिक्षित तरुण वर्ग भगतगिरीकडे वळत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition Among the Educated: A Social Dilemma |url=https://www.oxfamindia.org/blog/superstition-educated-india |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कोकणातील साक्षर पिढीचा प्रभाव''' – ग्रामीण कोकणात साक्षरता वाढली असली तरीही पारंपरिक भगतगिरीच्या पद्धतींना स्वीकार मिळतो. शिक्षित पिढी असूनही निर्णयक्षमता अंधश्रद्धेच्या प्रभावामुळे कमजोर होते, ज्यामुळे आर्थिक आणि मानसिक शोषणाच्या शक्यता वाढतात.

* '''कौटुंबिक विघटन''' – शिक्षित वर्गांमध्येही धार्मिक किंवा पारंपरिक वादांमुळे अनेक कुटुंबांत फूट निर्माण होते. विशेषतः घरमालकी, मानपान, किंवा विवाहविषयक वादांमध्ये काहीजण भगताचा मार्ग सुडासाठी वापरतात. यामुळे सामाजिक आणि भावनिक नातेसंबंध कमकुवत होतात.

== कायमस्वरूपी कठोर बंदी हवी ==

=== महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३ ===

या कायद्याचे अधिकृत नाव: ''महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी प्रथा व अघोरी कृत्यांपासून संरक्षण अधिनियम, २०१३'' आहे.

कायद्यानुसार खालील गोष्टींवर स्पष्ट बंदी आहे:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा – संपूर्ण मजकूर |url=https://antisuperstition.org |publisher=अंनिस |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* अंगात येणे आणि त्यातून आदेश देणे  
* देवी लागणे सांगून व्यक्तींचे शोषण  
* नरबळी, चेटूक, अघोरी प्रथा  
* बुवाबाजीच्या नावाखाली आर्थिक वा लैंगिक शोषण  
* आपल्याच माणसांवर विकृती विचारांद्वारे अघोरी क्रिया करणे  

उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात एका महिलेला अंगात आल्याचे कारण सांगून जाळून मारण्यात आले होते – हे अंधश्रद्धेच्या भीषण परिणामाचे उदाहरण आहे.

या कायद्याचा उद्देश म्हणजे समाजात अंधश्रद्धा, भगतगिरी आणि बुवाबाजीमुळे होणाऱ्या अमानवी, हिंसक कृतींना आळा घालणे.

== भगतगिरीविरोधातील चळवळी ==

अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी राज्यात आणि देशात विविध स्तरांवर चळवळी सुरू आहेत:

* [[अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]] – डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेली, आजही कार्यरत सामाजिक संघटना.  

* '''सत्यशोधक चळवळ''' – ग्रामीण पातळीवर नाट्यप्रयोग, गाणी, कथा यांच्या माध्यमातून जनजागृती केली जाते.  

* '''विज्ञानवादी जागृती मोहीम''' – शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रामपंचायतस्तरावर वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी उपक्रम.  

* '''महिला सक्षमीकरण आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम''' – भगतगिरी व अघोरी प्रथा यांचा सर्वाधिक फटका महिलांनाच बसतो; म्हणून विशेष महिला केंद्रित कार्यक्रम राबवले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंनिस – चळवळी व प्रबोधन कार्य |url=https://antisuperstition.org |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== नियंत्रण करणारे कायदे ==

अंधश्रद्धा, भगतगिरी व अशा अमानवी प्रथांवर आळा घालण्यासाठी खालील कायदे प्रभावी ठरतात:

* '''भारतीय न्याय संहिता, २०२३ (Bharatiya Nyaya Sanhita - BNS)''' – फसवणूक, मानसिक त्रास, जबरदस्ती व लैंगिक शोषण याविरुद्ध कठोर तरतुदी असलेला केंद्र सरकारचा कायदा.

* '''महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३''' – राज्यस्तरीय कायदा जो चमत्कार, अंगात येणे, झाडफूक, बुवाबाजी, नरबळी, अघोरी प्रथा व दैवी शक्तीच्या खोट्या दाव्यांविरोधात कारवाई करतो.

== प्रसारमाध्यमांमधील दाखले ==

प्रसारमाध्यमांमध्ये भगतगिरीच्या प्रथा व त्याविरोधातील उपाययोजना यांवर बरेच लेख प्रकाशित झाले आहेत:

* &quot;कोकणात अजूनही भगतगिरी&quot; – [[BBC मराठी]] विशेष अहवालात कोकणातील विद्यमान अंधश्रद्धेचा शोध घेतला आहे.

* &quot;Superstition Act Enforcement and Challenges&quot; – [[द इंडियन एक्सप्रेस]] मधील एका विश्लेषणानुसार, महाराष्ट्रात अंनिस कायद्याची अंमलबजावणी ही संथ व अंशतः प्रभावी ठरते आहे.

== निष्कर्ष ==

'''भगतगिरी''' ही महाराष्ट्राच्या ग्रामीण व शहरी भागातील एक गंभीर सामाजिक समस्या आहे. तिचा नायनाट करण्यासाठी कायदे, आरोग्य सेवा, शिक्षण, आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन एकत्र येणे आवश्यक आहे.

* केवळ कायद्याने नव्हे तर लोकप्रबोधन, मूल्यशिक्षण, आणि सामाजिक चळवळीद्वारेच खऱ्या अर्थाने परिवर्तन शक्य आहे.
* अंधश्रद्धेवर मात करण्यासाठी विविध स्तरांवरील समन्वित प्रयत्न, विशेषतः महिलांच्या सशक्तीकरणासह, दीर्घकालीन बदल घडवून आणू शकतात.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:सामाजिक समस्या]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]]
[[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा]]
[[वर्ग:रायगड जिल्हा]]</text>
      <sha1>okoovdkbejresnfutz0rbxg4gb2g0hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698787</id>
      <parentid>2698784</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25771" sha1="2r6fmv8ua8c2f9356g3q7xrkbss5p4q" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भगतगिरी
| abovestyle = background:#F4E2D8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील सामाजिक प्रथा

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F8F8F8;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक प्रथा / अंधश्रद्धेशी संबंधित प्रथा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः कोकण, विदर्भ व ग्रामीण भाग)

| label4 = स्वरूप
| data4 = कथित दैवी शक्ती, झाडफूक, मंत्रतंत्र, कौल व अघोरी उपचार

| label5 = संबंधित व्यक्ती
| data5 = भगत, बुवा, मांत्रिक (स्थानिक परंपरेनुसार)

| label6 = प्रमुख कारणे
| data6 = अंधश्रद्धा, सामाजिक भीती, आरोग्याविषयी गैरसमज, आर्थिक व कौटुंबिक समस्या

| label7 = परिणाम
| data7 = मानसिक, सामाजिक व आर्थिक शोषण; अंधश्रद्धेचा प्रसार

| label8 = संबंधित कायदा
| data8 = महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व काळी जादू प्रतिबंध व निर्मूलन अधिनियम, २०१३

| label9 = संबंधित संस्था
| data9 = महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती

| label10 = संबंधित संकल्पना
| data10 = [[अंधश्रद्धा]], [[काळी जादू]], झाडफूक, [[ग्रामदेवता]], कौल

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = काही ग्रामीण भागांत अद्याप प्रचलित; जनजागृती व कायदेशीर उपायांमुळे घट
}}

'''भगतगिरी''' हा शब्द महाराष्ट्रातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये वापरला जाणारा एक समाजविषयक संज्ञा आहे. हा शब्द अशा व्यक्तींसाठी वापरला जातो जे स्वतःला ''भगत'', ''बुवा'', किंवा ''अघोरी क्रिया करणारा'' म्हणवून घेतात आणि लोकांच्या अंधश्रद्धेचा फायदा घेतात. या शब्दाचा उपयोग अनेकदा उपरोधिक आणि नकारात्मक अर्थाने केला जातो.

== शब्दाची व्युत्पत्ती व सामाजिक अर्थ ==

&quot;भगतगिरी&quot; हा शब्द &quot;भगत&quot; आणि &quot;गिरी&quot; या दोन शब्दांपासून बनलेला आहे. &quot;भगत&quot; म्हणजे एक धार्मिक श्रद्धाळू व्यक्ती, तर &quot;गिरी&quot; हा प्रत्यय जोडल्यावर त्याचा अर्थ उपरोधिक होतो, ज्यामध्ये अंधश्रद्धेचा वापर करून इतरांवर प्रभाव टाकण्याचा संदर्भ असतो.महाराष्ट्रातील विशेषतः कोकण आणि विदर्भ भागात काही व्यक्ती स्वतःला दैवी शक्ती असलेले म्हणवून घेतात. ते &quot;देव लागणं&quot;, &quot;सावा येणं&quot;, &quot;मंत्र सांगणं&quot; किंवा &quot;झाडफूक&quot; यांसारख्या माध्यमांतून लोकांवर प्रभाव टाकतात. अशा कृतींमुळे अंधश्रद्धा बळावते आणि अनेकदा आर्थिक किंवा मानसिक शोषण होते.

== भगतगिरीची कारणं ==

'''भगतगिरी''' ही सामाजिक व मानसिक पातळीवरची गुंतागुंतीची समस्या आहे. खालील कारणांमुळे समाजात भगतगिरीला वाव मिळतो:

* '''शिक्षणाचा अभाव''' – ग्रामीण भागातील साक्षरतेचा अभाव आणि विज्ञानाधिष्ठित शिक्षणाचा अपुरा प्रसार भगतगिरीस पोषक ठरतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India’s Educational Challenges Highlighted |url=https://en.unesco.org/news/indias-educational-challenges-highlighted |publisher=UNESCO |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''अंधश्रद्धा आणि धार्मिक गैरसमज''' – चमत्कार, तोटका-मंत्र, पितृदोष, महापुरुष शाप यांसारख्या अंधश्रद्धांमुळे भगतांवर विश्वास ठेवला जातो.

* '''सामाजिक व आर्थिक अडचणींमध्ये त्वरित उपाय शोधण्याची मानसिकता''' – अपत्यप्राप्ती, आर्थिक नुकसान, आजारपण यांसारख्या समस्यांमध्ये झपाट्याने उपाय हवा असतो, म्हणून भगतगिरीकडे वळणं दिसून येतं.

* '''आरोग्यसेवेचा अभाव''' – ग्रामीण भागांतील अपुरी आरोग्य व्यवस्था, आर्थिक गरिबी आणि समाजातील गैरसमजांमुळे झाडफूक, भूतबाधा अशा उपचारांचा अवलंब केला जातो.  &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bridging the rural healthcare gap in India |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/health/rural-india-healthcare-gap/article34715280.ece |work=The Hindu |date=2021-06-08 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक व्यवस्था व धर्माच्या चुकीच्या व्याख्या''' – जातीभेद, स्त्रियांवरील नियंत्रण, रूढी-परंपरांचा अंधानुकरण या गोष्टी भगतगिरीच्या प्रसाराला हातभार लावतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why caste and superstition go hand in hand in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |date=2017-07-18 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कौटुंबिक संघर्ष, मानपान व अहंकार''' – जमीन, घर, शेती, पशुधन यांवरून होणारे कुटुंबातील वाद, संशय आणि इर्षा – यामुळे लोक भगतांकडे जातात. भगतगिरी अनेकदा द्वेषाला खतपाणी घालते.

* '''ग्राम देव, शिमगा वाद, देव उत्सवातील प्रतिष्ठा संघर्ष''' – गावातील देवस्थानांचे मानपान, धार्मिक सणांमध्ये गावातील गटबाजी, प्रतिष्ठेचे संघर्ष अशा गोष्टींना दैवी कौल काढण्यासाठी भगतांचा आधार घेतला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gender Based Violence &amp; Superstition in Rural India |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== समाज परिणाम ==
'''भगतगिरी'''मुळे ग्रामीण भागात अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि मानसिक परिणाम दिसून येतात:

* '''महिलांचे मानसिक शोषण''' – गर्भधारणेच्या नावाने महिलांवर देवी लागल्याचे सांगून मानसिक त्रास दिला जातो. महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्र नरबळी व इतर अमानवी प्रथा (प्रतिबंध) कायदा, २०१३ अंतर्गत नोंदवलेल्या प्रकरणांमध्ये ६०–७०% घटना महिलांशी संबंधित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition and Gender in Maharashtra |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''आर्थिक लुबाडणूक''' – तांत्रिक उपाय, झाडफूक, चमत्कार, बाधा अशा कथित उपाययोजनांच्या नावाखाली लोकांकडून आर्थिक लुबाडणूक केली जाते.

* '''आरोग्यावर दुष्परिणाम''' – वैद्यकीय उपचाराऐवजी अघोरी क्रिया आणि तांत्रिक उपचारांचा अवलंब केल्यामुळे आरोग्य धोक्यात येते; काही प्रकरणांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यूही होतो.

* '''अंधश्रद्धेचा प्रसार''' – भगतगिरीमुळे अंधश्रद्धेचे प्रमाण समाजात वाढते. हे विचार राजकीय संरक्षण, स्थानिक लोकप्रियता आणि सांस्कृतिक प्रतिष्ठेच्या आड वैज्ञानिक विचारांना बाजूला टाकतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why superstition still thrives in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभाव''' – शिक्षण असूनही वैज्ञानिक विचारसरणीचा अभाव असल्याने अनेक सुशिक्षित लोक भगतांकडे जातात. परिणामी अंधश्रद्धा टिकून राहते व पिढ्यानपिढ्या प्रसारित होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scientific temper and superstition in India |url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-02686-0 |publisher=Nature |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील भगतगिरी ===

'''कोकणातील जिल्हे''' – [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] – येथे अजूनही भगतगिरीचा प्रभाव विशेषतः ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.  
अंधश्रद्धा, ग्रामदेवस्थाने, कौल देणे, आणि पारंपरिक उपचार पद्धती यामुळे या भागात भगतगिरीला सामाजिक मान्यता मिळते.  

* '''आजारपण व मानसिक आजार''' – वैद्यकीय सुविधांचा अभाव आणि मानसिक आजारांबाबतची माहिती नसल्यामुळे आजारपणाच्या वेळी रुग्णांना भगतांकडे नेले जाते. अनेकदा गर्भवती महिलाही &quot;देव लागल्याचे&quot; सांगून भगतांकडे नेल्या जातात.

* '''मानपान व मालमत्ता वाद''' – कौटुंबिक वाद, जमीन वाटप, किंवा घरातील संपत्तीच्या विवादांमध्ये भगतांकडून &quot;देवाचा कौल&quot; घेतला जातो. त्यामुळे भगतगिरीला धार्मिक अधिष्ठान मिळते.  

* '''ग्रामदेव प्रतिष्ठा व शिमगा वाद''' – स्थानिक उत्सव, शिमगा किंवा जत्रांमध्ये देवाच्या अधिकारावरून वाद निर्माण होतात. यातून भगतांना मध्यस्थीची भूमिका मिळते आणि त्यांच्या कथित दैवी शक्तींना महत्त्व दिलं जातं.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Folklore Notes Vol II – Konkan Culture |url=https://archive.org/details/folklorenotes-konkan-volume2 |publisher=Indian Folklore Archives |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक फूट व फसवणूक''' – भगत हे शंका व भीती यांचा फायदा घेऊन लोकांमध्ये द्वेष निर्माण करतात. त्यामुळे गावात गटतट, सामाजिक बहिष्कार आणि आर्थिक फसवणूक घडते.  

अशा पद्धतीमुळे गाव पातळीवरचे न्याय, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आरोग्यविषयक निर्णय हे सर्व भगतगिरीच्या छायेत जातात. कोकणात आजही अनेक खटले हे अशा अंधश्रद्धेच्या पार्श्वभूमीवर घडतात.

== शिक्षित वर्ग आणि भगतगिरी ==

शहरी तसेच ग्रामीण भागातील '''शिक्षित तरुण-तरुणी''' देखील सामाजिक अस्थिरता निर्माण करणाऱ्या भगतगिरीकडे आकृष्ट होत असल्याचे चित्र दिसते. शिक्षण असूनही अनेकदा तर्क, विवेक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन बाजूला ठेवले जातात.

* '''आधुनिक शिक्षित वर्गाचे आकर्षण''' – &quot;अघोरी शक्ती&quot;, &quot;तांत्रिक उपाय&quot;, &quot;मांत्रिक क्रिया&quot; यांचा आकर्षक प्रचार, सोशल मीडियावरील प्रभावी जाहिराती आणि सेलिब्रिटींचा प्रभाव यामुळे शिक्षित तरुण वर्ग भगतगिरीकडे वळत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition Among the Educated: A Social Dilemma |url=https://www.oxfamindia.org/blog/superstition-educated-india |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कोकणातील साक्षर पिढीचा प्रभाव''' – ग्रामीण कोकणात साक्षरता वाढली असली तरीही पारंपरिक भगतगिरीच्या पद्धतींना स्वीकार मिळतो. शिक्षित पिढी असूनही निर्णयक्षमता अंधश्रद्धेच्या प्रभावामुळे कमजोर होते, ज्यामुळे आर्थिक आणि मानसिक शोषणाच्या शक्यता वाढतात.

* '''कौटुंबिक विघटन''' – शिक्षित वर्गांमध्येही धार्मिक किंवा पारंपरिक वादांमुळे अनेक कुटुंबांत फूट निर्माण होते. विशेषतः घरमालकी, मानपान, किंवा विवाहविषयक वादांमध्ये काहीजण भगताचा मार्ग सुडासाठी वापरतात. यामुळे सामाजिक आणि भावनिक नातेसंबंध कमकुवत होतात.

== कायमस्वरूपी कठोर बंदी हवी ==

=== महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३ ===

या कायद्याचे अधिकृत नाव: ''महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी प्रथा व अघोरी कृत्यांपासून संरक्षण अधिनियम, २०१३'' आहे.

कायद्यानुसार खालील गोष्टींवर स्पष्ट बंदी आहे:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा – संपूर्ण मजकूर |url=https://antisuperstition.org |publisher=अंनिस |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* अंगात येणे आणि त्यातून आदेश देणे  
* देवी लागणे सांगून व्यक्तींचे शोषण  
* नरबळी, चेटूक, अघोरी प्रथा  
* बुवाबाजीच्या नावाखाली आर्थिक वा लैंगिक शोषण  
* आपल्याच माणसांवर विकृती विचारांद्वारे अघोरी क्रिया करणे  

उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात एका महिलेला अंगात आल्याचे कारण सांगून जाळून मारण्यात आले होते – हे अंधश्रद्धेच्या भीषण परिणामाचे उदाहरण आहे.

या कायद्याचा उद्देश म्हणजे समाजात अंधश्रद्धा, भगतगिरी आणि बुवाबाजीमुळे होणाऱ्या अमानवी, हिंसक कृतींना आळा घालणे.

== भगतगिरीविरोधातील चळवळी ==

अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी राज्यात आणि देशात विविध स्तरांवर चळवळी सुरू आहेत:

* [[अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]] – डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेली, आजही कार्यरत सामाजिक संघटना.  

* '''सत्यशोधक चळवळ''' – ग्रामीण पातळीवर नाट्यप्रयोग, गाणी, कथा यांच्या माध्यमातून जनजागृती केली जाते.  

* '''विज्ञानवादी जागृती मोहीम''' – शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रामपंचायतस्तरावर वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी उपक्रम.  

* '''महिला सक्षमीकरण आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम''' – भगतगिरी व अघोरी प्रथा यांचा सर्वाधिक फटका महिलांनाच बसतो; म्हणून विशेष महिला केंद्रित कार्यक्रम राबवले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंनिस – चळवळी व प्रबोधन कार्य |url=https://antisuperstition.org |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== नियंत्रण करणारे कायदे ==

अंधश्रद्धा, भगतगिरी व अशा अमानवी प्रथांवर आळा घालण्यासाठी खालील कायदे प्रभावी ठरतात:

* '''भारतीय न्याय संहिता, २०२३ (Bharatiya Nyaya Sanhita - BNS)''' – फसवणूक, मानसिक त्रास, जबरदस्ती व लैंगिक शोषण याविरुद्ध कठोर तरतुदी असलेला केंद्र सरकारचा कायदा.

* '''महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३''' – राज्यस्तरीय कायदा जो चमत्कार, अंगात येणे, झाडफूक, बुवाबाजी, नरबळी, अघोरी प्रथा व दैवी शक्तीच्या खोट्या दाव्यांविरोधात कारवाई करतो.

== प्रसारमाध्यमांमधील दाखले ==

प्रसारमाध्यमांमध्ये भगतगिरीच्या प्रथा व त्याविरोधातील उपाययोजना यांवर बरेच लेख प्रकाशित झाले आहेत:

* &quot;कोकणात अजूनही भगतगिरी&quot; – [[BBC मराठी]] विशेष अहवालात कोकणातील विद्यमान अंधश्रद्धेचा शोध घेतला आहे.

* &quot;Superstition Act Enforcement and Challenges&quot; – [[द इंडियन एक्सप्रेस]] मधील एका विश्लेषणानुसार, महाराष्ट्रात अंनिस कायद्याची अंमलबजावणी ही संथ व अंशतः प्रभावी ठरते आहे.

== निष्कर्ष ==

'''भगतगिरी''' ही महाराष्ट्राच्या ग्रामीण व शहरी भागातील एक गंभीर सामाजिक समस्या आहे. तिचा नायनाट करण्यासाठी कायदे, आरोग्य सेवा, शिक्षण, आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन एकत्र येणे आवश्यक आहे.

* केवळ कायद्याने नव्हे तर लोकप्रबोधन, मूल्यशिक्षण, आणि सामाजिक चळवळीद्वारेच खऱ्या अर्थाने परिवर्तन शक्य आहे.
* अंधश्रद्धेवर मात करण्यासाठी विविध स्तरांवरील समन्वित प्रयत्न, विशेषतः महिलांच्या सशक्तीकरणासह, दीर्घकालीन बदल घडवून आणू शकतात.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:सामाजिक समस्या]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]]
[[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा]]
[[वर्ग:रायगड जिल्हा]]</text>
      <sha1>2r6fmv8ua8c2f9356g3q7xrkbss5p4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नमन (लोककला)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368838</id>
    <revision>
      <id>2698788</id>
      <parentid>2696377</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30923" sha1="5xz91p909ps1z4k067p89rifk7ehld0" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = नमन (लोककला)
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = कोकणातील पारंपरिक नमन लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोकनाट्य / लोककला

| label3 = उगम
| data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]]

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = [[रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]]

| label5 = कालखंड
| data5 = प्राचीन परंपरा; अठराव्या शतकानंतर अधिक प्रसार

| label6 = भाषा
| data6 = [[मराठी]] (कोकणी बोलींचा प्रभाव)

| label7 = सादरीकरण
| data7 = [[नृत्य]], [[नाट्य]], [[गायन]] व [[संवाद]]

| label8 = प्रमुख प्रसंग
| data8 = [[जत्रा]], [[यात्रा]], [[ग्रामदैवत]] [[उत्सव]], धार्मिक समारंभ

| label9 = प्रारंभ
| data9 = [[गणपती]] स्तुती व देवतांचे [[नमन]]

| label10 = प्रमुख विषय
| data10 = पौराणिक कथा, सामाजिक विषय, लोकजीवन, [[भक्ती]]

| label11 = प्रमुख वाद्ये
| data11 = [[ढोलकी]], [[ताशा]], झांज, [[टाळ]], मृदंग, [[हार्मोनियम]]

| label12 = प्रमुख पात्रे
| data12 = सूत्रधार, [[गायक]], नर्तक, विनोदी पात्रे

| label13 = संबंधित कला
| data13 = [[दशावतार]],लोकनाट्य, [[भारूड]], [[कीर्तन]], [[गोंधळ (लोकपरंपरा)]], [[शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]]

| label14 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data14 = कोकणातील धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक परंपरेचे जतन करणारा लोकनाट्यप्रकार

| label15 = वर्तमान स्थिती
| data15 = परंपरा आजही अस्तित्वात असून संवर्धनाची आवश्यकता
}}

'''नमन''' ही [[कोकण]]ातील एक पारंपरिक सांस्कृतिक लोकनाट्यप्रकार किंवा धार्मिक नृत्यनाट्य प्रकार आहे. मुख्यतः [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[कोकण]]किनारपट्टीतील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]], [[रत्‍नागिरी]] आणि [[रायगड]] जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/maharashtra/naman-folk-art-konkan-special-story-a592/ लोकमत: कोकणातील नमन लोककला]&lt;/ref&gt;

'''नमन''' हा प्रकार गावातील [[उत्सव]], देवतेची [[जत्रा]] किंवा विशेष धार्मिक प्रसंग यामध्ये सादर केला जातो.

'''नमन''' हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून, ते धार्मिक विधी, सामुदायिक एकोपा आणि सांस्कृतिक वारसा जपणारे एक प्रभावी माध्यम आहे.&lt;ref&gt;[https://indianculture.gov.in/intangible-cultural-heritage/performing-arts/folk-arts-maharashtra Indian Culture Portal – Folk Arts of Maharashtra]&lt;/ref&gt;

देवतेचे आवाहन, गावाचे कल्याण चिंतणे आणि समाजप्रबोधन, समाजाचे रंजन करणे हे नमनाचे प्रमुख उद्देश आहेत.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ YouTube – कोकणातील नमन सादरीकरण]&lt;/ref&gt;

== नमनची संकल्पना ==
'''[[नमन]]''' म्हणजे [[देवता]]स समर्पित केलेले [[नृत्य]]/[[नाट्य]]. यामध्ये विविध स्थानिक देवता, देवतांचे आवाहन, त्यांची स्तुती आणि आख्यायिका या स्वरूपात सादर केली जातात.&lt;ref&gt; [https://www.divyamarathi.com/folk-drama-naman-in-konkan-details/ दिव्य मराठी: कोकणातील नमन - एक भक्तिपर नाट्य]&lt;/ref&gt;

यामध्ये स्थानिक लोक कथाकथ, भक्तिगीते, गाणी, आणि लोकनृत्य, [[नृत्य]] यांचं मिश्रण करून सादरीकरण करतात.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtra.gov.in/1125/Culture महाराष्ट्र शासन: सांस्कृतिक परंपरा]&lt;/ref&gt;

== इतिहास आणि सांस्कृतिक महत्त्व ==
'''[[नमन]]''' ची परंपरा [[कोकण]] भागात शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली आहे. अनेक गावे, गावांमध्ये नमन हे [[ग्रामदैवत]]ांच्या [[पूजा]]चा एक अविभाज्य भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;[https://www.marathisrushti.com/articles/folk-culture-and-traditions-of-konkan/ कोकणातील लोक संस्कृती आणि परंपरा – MarathiSrushti]&lt;/ref&gt;

प्राचीन काळी मनोरंजनाची साधने मर्यादित असताना, नमन हे ग्रामस्थांना एकत्र आणणारे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणारे एक महत्त्वाचे माध्यम होते.

नमन सादर करताना [[देवता|देव-देवतांची]] स्तुती केली जाते, त्यांच्या पौराणिक [[कथा]] सांगितल्या जातात आणि गावाचे कल्याण, संपन्नता, पिकांचे चांगले उत्पादन, तसेच [[नैसर्गिक आपत्ती]]ंपासून संरक्षणासाठी [[प्रार्थना]] केली जाते.

ही [[लोककला]] पिढ्यानपिढ्या मौखिक परंपरेने हस्तांतरित होत आली आहे.

'''नमनामध्ये स्थिरता आणि बदल दोन्ही''' पाहायला मिळतात — काही पारंपरिक चाली-रीती आजही तशाच जपल्या गेल्या आहेत, तर काही बदलत्या सामाजिक संदर्भांनुसार बदलल्या आहेत.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Naman Khele (लोक कला)]&lt;/ref&gt;

== नमनाचे प्रमुख प्रकार ==
[[कोकण]]ातील भौगोलिक विविधता आणि सांस्कृतिक परंपरा, सांस्कृतिक विविधतेनुसार '''[[नमन]]'''चे अनेक प्रकार आढळतात. प्रत्येक प्रकारात स्थानिक लोकपरंपरा, परंपरा, [[संगीत]], नृत्यशैली आणि पात्र पोशाख यांचे वेगळेपण दिसून येते:-&lt;ref&gt;[https://www.divyamarathi.com/naman-folk-dance-types-of-konkan-diversity/ नमनाचे विविध प्रकार – दिव्य मराठी]&lt;/ref&gt;

अ) '''खेळे नमन'''
हा प्रकार [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या काही भागांमध्ये विशेष प्रचलित आहे. यात [[नृत्य]]ाला अधिक महत्त्व दिले जाते आणि कलाकारांचे [[पोशाख]]ही आकर्षक व रंगीत असतात.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ YouTube: खेळे नमन प्रत्यक्ष सादरीकरण]&lt;/ref&gt;

ब) '''दांडी नमन'''
यामध्ये &quot;दांडी&quot; नावाच्या लाकडी काठीचा वापर करून विशिष्ट तालबद्ध नृत्य केले जाते. हे नमन ऊर्जावान, गतीशील आणि उत्साही स्वरूपाचे असते.

क) '''मुखवटा नमन'''
काही ठिकाणी कलाकार [[देवता|देवतांचे]] किंवा [[प्राणी|प्राण्यांचे]][मुखवटे घालून नमन सादर करतात. यामुळे सादरीकरणात एक वेगळेपण आणि नाट्यमयता येते. यामध्ये [[शकुनी]], वाघोबा, [[भूतनाथ]] यांसारख्या पात्रांची सादरीकरणे पाहायला मिळतात.

ड) '''[[भजन]] नमन'''
यामध्ये [[भजन]], धार्मिक गीते, आणि स्तुतिगीते यांना प्राधान्य दिले जाते. हे नमन शांत, भक्तिपर आणि आध्यात्मिक स्वरूपाचे असते.

प्रत्येक प्रकाराची स्वतःची वेगळी शैली, संगीतप्रकार, आणि सादरीकरण पद्धती असते, जी स्थानिक परंपरा, स्थानिक परंपरांवर आधारित असते. काही ठिकाणी ह्या प्रकारांचे मिश्ररूप ही सादर केले जाते.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Konkanची लोककला]&lt;/ref&gt;

== नमनातील संगीत व वाद्ये ==
'''[[नमन]]''' सादर करताना पारंपरिक वाद्ये, पारंपरिक वाद्यांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो. संगीत हे नमनच्या भावनात्मक प्रभावाचा गाभा मानले जाते. नमनामध्ये वाद्यांचा उपयोग केवळ तालासाठीच नव्हे, तर भावाभिव्यक्ती, आवर्तन, आणि नाट्यरंजकता वाढवण्यासाठी केला जातो.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Konkanची लोककला]&lt;/ref&gt;

नमनात प्रामुख्याने खालील वाद्यवर्ग वापरले जातात:&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन संगीताचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक – YouTube]&lt;/ref&gt;

[[ढोलकी]] – नमनामधील मुख्य तालवाद्य, ज्याचा उपयोग सादरीकरणाचा लयबद्ध पाया तयार करण्यासाठी होतो. ढोलकीच्या ठेक्यावरच नृत्याचा प्रारंभ व बदल घडवले जातात&lt;ref&gt;[https://sczcc.gov.in/index.php?RID=52&amp;depid=9&amp;lang=Eng&amp;option=commonpage Naman Khele – South Central Zone Cultural Centre]&lt;/ref&gt;

[[ताशा]] – उच्च आवाजातील उत्साही वाद्य. हे वाद्य वातावरणात जोश, [[ऊर्जा]] आणि गंभीरता निर्माण करतं. ताशा प्रामुख्याने प्रवेश व संघर्ष दृश्यांमध्ये वापरले जाते.

[[झांज]] – दोन धातूंच्या चकत्या एकमेकांवर आपटून वाजवले जाणारे तालवाद्य. नमनाच्या गाण्यांमध्ये ठेका टिकवण्यासाठी झांज अत्यंत महत्त्वाचे असते.

[[मृदंग]], [[बासरी]], आणि सिंथेसायझर यांसारखी वाद्ये आधुनिक रूपात वापरली जातात.

== कलाकार व पोशाख ==
'''[[नमन]]''' सादर करणारे कलाकार हे बहुतेक वेळा स्थानिक ग्रामस्थ, कृषक, तरुण वर्ग, किंवा पारंपरिक नमन पिढ्यांपासून सादर करणारे कलावंत असतात.&lt;ref&gt;[https://www.divyamarathi.com/konkan-naman-costume-tradition/ कोकणातील नमनची वेशभूषा – दिव्य मराठी]&lt;/ref&gt;  

नमन सादरीकरणात [[वेशभूषा]], मुखवटे, आणि अंगविक्षेप या तिन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या भूमिका बजावतात. प्रत्येक घटक कलाकाराच्या पात्राची ओळख, भावाभिव्यक्ती आणि कलागुण वाढवण्यासाठी वापरला जातो.

अ) मुखवटे 
नमनात कलाकार विविध [[देवता|देव-देवतांचे]], [[राक्षस]], [[प्राणी]] किंवा पौराणिक पात्रे साकारत असल्यामुळे मुखवटे वापरले जातात.

ब) मुखवटे बहुधा हाताने रंगवलेले, कागदमाशा, [[माती]], किंवा काष्ठ (लाकूड) यापासून तयार केले जातात.

विशेषतः [[भैरव]], वाघोबा, [[शकुनी]], [[नरसिंह]] आदी पात्रांसाठी वेगळ्या मुखवट्यांची रचना केली जाते.

क) पारंपरिक पोशाख (Traditional Costumes)
[[पुरुष]] कलाकार प्रामुख्याने [[धोतर]], [[कुर्ता]], [[फेटा]] किंवा [[पगडी]] [[पुरुष]] पात्र तर [[साडी]] [[स्त्री]] पात्र परिधान करतात. काही प्रसंगी अंगावर विशिष्ट रंगांचे कपडे किंवा झगमगती पोशाख असतात.&lt;ref&gt;[https://www.sahapedia.org/transformations-konkani-khele-between-bollywood-and-natya-shastra 'Transformations of Konkani Khele: Between Bollywood and Natya‑Shastra' – Sahapedia]&lt;/ref&gt;

पात्रानुसार रंगसंगती, ध्वज, [[तलवार]], [[चिलखत]], किंवा दंड यांचा वापर केला जातो.

ड) [[महिला]]पात्रे क्वचितच नमनात दिसतात, पण काही ठिकाणी [[पुरुष]]च [[स्त्री]]च्या भूमिका वठवतात (अशा वेळी त्यांची पोशाखात अधिक सजावट असते).

इ) रंगरंगोटी व अंगविक्षेप
गेरू, [[हळद]], [[काजळ]], [[चंदन]], इ. वापरून कलाकारांचे चेहरे, हातपाय रंगवले जातात.

प्रत्येक पात्रासाठी विशिष्ट अंगविक्षेप - देहबोली (हावभाव, चालण्याची ढब, बोलण्याची लकब) वापरली जाते, जे नाट्याभिव्यक्तीला सशक्त बनवते.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन कलाकारांचे प्रत्यक्ष सादरीकरण – YouTube]&lt;/ref&gt;

== सादरीकरणाची पद्धत आणि स्वरूप ==
'''[[नमन]]''' चे सादरीकरण सामान्यतः रात्री उशिरा सुरू होते आणि [[पहाट]]ेपर्यंत चालते. संपूर्ण नाट्यप्रकार एक प्रकारचे निशा-नाट्य असते. यामध्ये साधारणतः ५० ते ७० कलाकार सहभागी होतात, आणि प्रत्येकाची भूमिका ठरवलेली असते.&lt;ref&gt;[https://www.ganpatipule.co.in/Eng/FolkArts Folk Arts of Konkan – Sansthan Shreedev Ganpatipule]&lt;/ref&gt;

===प्रमुख घटक===
अ) '''सूत्रधार (संचालन करणारा)'''
सूत्रधार हा नमनाचा मुख्य [[कलाकार]] व संचालन करणारा असतो. तो संपूर्ण कार्यक्रमाचे [[नियोजन]], निवेदन, आणि कलाकारांचे समन्वय करतो.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन प्रत्यक्ष सादरीकरण – YouTube]&lt;/ref&gt;  

अनेकदा तोच प्रमुख नमनातील [[गायक]] सुद्धा असतो.

त्याचा संवाद विनोदी, प्रासंगिक, आणि प्रेक्षकांशी संवाद साधणारा असतो.

ब) '''[[गायक]] आणि नर्तक'''
हे कलाकार नमनामध्ये गाणी, [[नृत्य]], आणि नाट्यपदे सादर करतात.

पुरुषच स्त्री भूमिका वठवतात, ज्यांना स्थानिक भाषेत &quot;[[गवळण]]&quot; असे म्हणतात.

हे पात्र [[स्त्री]] भूमिकेशी समरस हावभाव, [[वेशभूषा]], आणि शारीरिक नमनातील प्रभावी [[स्त्री]] पात्रे म्हणून ओळखले जातात.

क) '''वाद्यवृंद'''
[[ढोलकी]], [[तबला]], [[हार्मोनियम]], [[झांज]], [[ताशा]], [[टाळ]], [[घंटा]] आणि कधी कधी [[बासरी]] वापरली जाते.

या वाद्यांनी नमनाला संगीतात्मक उर्जा मिळते आणि [[ताल]] व [[भावना]] अधिक प्रभावी होतात.

===सादरीकरणाचे प्रवाह===
नमनाची सुरुवात नेहमी **[[गणपती]]स्तुती**ने केली जाते, त्यानंतर [[सरस्वती]]वंदना आणि इतर [[देवता|देवतांची]] स्तुती केली जाते.

त्यानंतर विविध नाट्यपदे (सोंगाड्या, पेंद्या कला) सादर केली जातात.

===या नाट्यपदांमध्ये===
पौराणिक कथा (उदा. [[रामायण]], [[महाभारत]], [[कृष्ण]]लीलाकथा)

सामाजिक विषय (जसे हुंडाबंदी, [[व्यसनमुक्ती]], शिक्षणाचे महत्त्व किंवा विद्यमान राजकीय स्थितीवर)

विनोदी प्रसंग, उपहास आणि [[लोककथा]] हे सर्व सादर केले जाते.&lt;ref&gt;[https://maharashtratourism.gov.in/culture/naman/ Naman – Department of Tourism Maharashtra]&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==
'''नमन''' केवळ एक कलाप्रकार नसून स्थानिक देवतेच्या उपासनेसाठी केले जाणारे पवित्र कार्य आहे. त्यामुळे हे सादरीकरण अत्यंत भक्तिभावाने केले जाते.&lt;ref&gt;[https://maharashtratourism.gov.in/culture/naman/ Naman – Department of Tourism, Maharashtra]&lt;/ref&gt;
कोकणातील नमनची संस्कृती संस्कृतीचे वैशिष्ट्येसाठी ओळखली जाते.&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/maharashtra/naman-konkan-folk-tradition-cultural-roots-a598/ लोकमत: कोकणातील नमन – धार्मिक व सांस्कृतिक मुळे]&lt;/ref&gt;

== सद्यस्थिती आणि आव्हाने ==
आधुनिक युगात '''[[नमन]]'''सारख्या पारंपरिक [[लोककला]]ंना अनेक प्रकारच्या आधुनिकीकरण आणि सांस्कृतिक परिवर्तन, सांस्कृतिक बदलांच्या आव्हानांचा [[सामना]] करावा लागत आहे.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtra.gov.in/1173/Folk-Arts-Support-Scheme महाराष्ट्र शासन: लोककला संवर्धन योजना]&lt;/ref&gt;  

===प्रमुख आव्हाने===
[[दूरचित्रवाणी]], [[इंटरनेट]], आणि डिजिटल मनोरंजन यासारख्या आधुनिक माध्यमांमुळे तरुण पिढीचा पारंपरिक लोककलांकडे कल कमी झाला आहे.

वाढते शहरीकरण आणि स्थलांतरामुळे नमनासाठी लागणारी सामूहिकता आणि गाव विचाराची परंपरा असहकार्याची झाली आहे.
आर्थिक पाठिंब, आर्थिक मदतीचा अभाव आणि कलाकारांचा व्यावसायिक आधार कमी झाल्यामुळे अनेक नमन मंडळी बंद पडत आहेत.

जुन्या निपुण कलाकारांचे निधन झाल्यानंतर नवीन पिढी कलेत सहभागी होण्यास अनुत्सुक आहे, ज्यामुळे परंपरेचे हस्तांतरण खंडित होते आहे.

===पुनरुज्जीवनाचे प्रयत्न===
काही उत्साही कलाकार, स्थानिक सांस्कृतिक संस्था, आणि ग्रामस्थ मंडळी नमनाच्या परंपरेचे संवर्धन आणि पुनरुज्जीवन करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

[[महाराष्ट्र]]शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाने नमनासारख्या लोककला प्रकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध [[योजना]] राबवल्या आहेत, जसे:--

अ) '''लोककला महोत्सव'''

ब) '''कलावंतांना आर्थिक सहाय्य योजना'''

क) '''ग्रामीण सांस्कृतिक अभियान'''

== नमनाचे भविष्य आणि जतन ==
नमनाचे भविष्य हे तरुण पिढीच्या सहभागावर आणि सरकारी तसेच सामाजिक पाठिंब्यावर अवलंबून आहे. या कलेचे जतन करण्यासाठी खालील उपाययोजना महत्त्वाच्या आहेत:

अ) '''प्रशिक्षणाची सोय''' - नवीन पिढीला नमनाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण केंद्रे सुरू करणे.

ब) '''प्रचार आणि प्रसिद्धी'''- नमनाची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवणे आणि त्याचे महत्त्व समजावून सांगणे.

क) '''आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर''' -  सोशल मीडिया, यूट्यूब यांसारख्या माध्यमांचा वापर करून नमनाचे व्हिडीओ प्रसारित करणे.

ड) '''आर्थिक पाठबळ''' - नमन मंडळींना आणि कलाकारांना आर्थिक मदत पुरवणे.

इ) '''अभ्यास आणि संशोधन''' - नमनावर अधिक संशोधन करून त्याचे साहित्य प्रकाशित करणे.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtratourism.gov.in/folkarts महाराष्ट्र पर्यटन – लोककला संवर्धन प्रकल्प]&lt;/ref&gt;

नमनासारख्या लोककला केवळ मनोरंजनाचे साधन नाहीत, तर त्या आपल्या संस्कृतीचा आणि परंपरेचा आरसा आहेत. त्यांचे जतन करणे हे आपल्या सांस्कृतिक वारशाचे संवर्धन करण्यासारखे आहे.

== संबंधित परंपरा ==
'''नमन''' या कोकणातील पारंपरिक लोकनाट्यप्रकाराशी खालील लोकपरंपरा आणि कला प्रकार संबंधित आहेत:

'''दशावतार (लोकनाट्य), दशावतार''' – कोकणातील आणखी एक लोकप्रिय लोकनाट्यप्रकार; नमनाप्रमाणेच यामध्येही पौराणिक कथा सादर केल्या जातात.

[[कीर्तन]] – धार्मिक आख्यान, गान आणि प्रवचन यांचा संगम असलेली परंपरा, जी नमनासारखीच भक्तिभावाशी जोडलेली आहे.

[[भारूड]] – सामाजिक आणि आध्यात्मिक विषयांवर आधारित गायनकला; नमनातील सामाजिक विषयांसारखा आशय यामध्येही असतो.

'''जाखडी नृत्य''' – कोकणातील पारंपरिक नृत्यप्रकार, जो नमनातील नृत्यशैलीशी मिळताजुळता आहे.

'''डफावरील डबलबारी''' - (शक्तीवाले × तुरेवाले) – दोन गटांमध्ये होणारी शाब्दिक/काव्यात्मक जुगलबंदी; नमनातील सोंगनाट्यांप्रमाणेच प्रेक्षकांना गुंतवते.

'''बाल्यानाच''' – गावांतील धार्मिक वा सामाजिक प्रसंगांदरम्यान होणारे पारंपरिक नृत्यसादरीकरण.

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>5xz91p909ps1z4k067p89rifk7ehld0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368931</id>
    <revision>
      <id>2698790</id>
      <parentid>2696378</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19639" sha1="9x1s8bvzw74qqdfd8nem9c9wmnm8420" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = शक्तीवाले व तुरेवाले
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोककला / लोकपरंपरा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भ व इतर भाग

| label5 = भाषा
| data5 = मराठी

| label6 = सादरीकरण
| data6 = शाहीरी, प्रश्नोत्तरात्मक काव्यगायन

| label7 = विषय
| data7 = देवीची शक्ती, शिव–शक्ती तत्त्वज्ञान, धार्मिक व तात्त्विक विचार

| label8 = प्रमुख घटक
| data8 = शक्तीवाले, तुरेवाले

| label9 = प्रसंग
| data9 = यात्रा, जत्रा, धार्मिक उत्सव, ग्रामोत्सव

| label10 = वाद्ये
| data10 = डफ, तुणतुणे, झांज, टाळ, ढोलकी (प्रदेशानुसार बदल)

| label11 = संबंधित
| data11 = कलगी-[[तुरा]], शाहिरी, [[गोंधळ]], [[भारूड]], [[कीर्तन]]

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेतील तात्त्विक व सांस्कृतिक अभिव्यक्ती
}}

'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी स्पष्ट सांगताना आपल्याला कोकणातील शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी, आणि सवाल-जवाब जुगलबंदी परंपरा या तिन्हींचा इतिहास समजून घेणे आवश्यक आहे.

===इतिहास व कालखंड===
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा सुमारे 300-400 वर्षांपूर्वीपासून कोकणात प्रचलित असल्याचे स्थानिक संशोधकांचे मत आहे.

मराठा काळातील (१७व्या शतक) शाहीर परंपरा, तोंडी साहित्य, आणि धार्मिक व सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी या कलेचा वापर होत असे.

कोकणातील जत्रा, यात्रांमध्ये धार्मिक कथा व प्रबोधनासाठी &quot;सवाल-जवाब गायकी&quot; ही पद्धत लोकप्रिय झाली.

शिवकालीन (छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात) लोकांना जागृत करण्यासाठी शाहीर डफावरील परखड गाण्यांचा वापर करीत.जनजागृती, इतिहास,संस्कृती जतन करीत. या पद्धतीतूनच &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ची रुजवात झाली.हि दोन शक्ती आदिशक्ती शिव कला संबोधली जाते.

पुराणकथांतील वादविवाद (उदा. ज्ञानेश्वरीतील संवाद, तुकाराम-शिवाजी महाराज भेट) यांचे लोकसंस्कृतीत प्रतिबिंब म्हणून ही परंपरा पुढे आली.

'''उगमकाल''':- सुमारे १७व्या शतकातील मराठाकाळ.

'''कलेचा प्रकार''':- सवाल-जवाब गायकी व जुगलबंदी.

'''पार्श्वभूमी:-''' शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी व पुराणकथांतील संवादात्मक वादविवाद.

'''सांस्कृतिक भूमिका''':- धार्मिक जागृती, समाजप्रबोधन, लोकसंगीताचा प्रसार.

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम [[शाहीर]] परंपरा|शाहीर परंपरेतून झाला आहे. तोंडी साहित्यकृतीच्या माध्यमातून धार्मिक कथा, सामाजिक विषय व प्रबोधनपर विचार गावागावांत पोहोचवण्याचे हे प्रभावी माध्यम ठरले. इतिहासतज्ञांच्या मते, ही परंपरा मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामीण समाजजीवनाचा भाग होती.

== सादरीकरणाची पद्धत ==
या कलेमध्ये दोन गट असतात:

'''शक्तीवाले''': गायनातील ताकद, शब्दसामर्थ्य, वाकपटुत्व व सुरेलता यांच्या जोरावर संवाद साधणारा गट.आदीशक्ती एक रूप असते.

'''तुरेवाले''': वाद्यांच्या ठेक्यावर चपळतेने संवाद करणारा, लयबद्धता व ठसकेबाज सादरीकरण करणारा गट.आदिशक्तीचे दुसरे रूप असते.

संपूर्ण सादरीकरण ''सवाल-जवाब गायकी''च्या पद्धतीने केले जाते. प्रत्येक गट आपली बारी आल्यावर समोरच्या गटाला प्राचीन ग्रंथ, धार्मिक कथा, सामाजिक प्रश्न अथवा वाकपटुत्वावर आधारित प्रश्न विचारतो. समोरचा गट त्याचे उत्तर आपल्या बारीत - गायकीच्या माध्यमातून देतो व पुढे नव्या प्रश्नाच्या स्वरूपात मांडण्याचा पुढाकार घेतो.

सवाल-जवाबांच्या या सत्रात [[डफ]] (वाद्य), [[ढोलकी]], झांझ व तुरे या पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे सादरीकरणाला ठसकेबाज व प्रेक्षकांना भारावून टाकणारे स्वरूप मिळते.

== सांस्कृतिक महत्व ==

* समाजप्रबोधन व लोकशिक्षणाचे प्रभावी माध्यम.

* प्राचीन ज्ञान व तत्त्वज्ञान सहजगत्या लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग.

* गावकुसातील सांस्कृतिक एकात्मता व लोकसहभाग वाढवणारे लोककलाप्रकार.

== आधुनिक काळातील स्थिती व परंपरेचे जतन ==
आजच्या काळातदेखील &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, जत्रा, ग्रामदैवताच्या पूजाविधी अशा पारंपरिक सणांमध्ये मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड जिल्ह्यांत शक्तीतुरा जुगलबंदीचे कार्यक्रम अजूनही पाहायला मिळतात.

1. '''गौरी-गणपती सणातील विशेष महत्त्व''' -
गौरी-गणपतीच्या रात्री ‘शक्तीतुरा’ जुगलबंदी सादर केली जाते. गावातील जुनी माणसं (अधिक जाणकार शाहीर, वयोवृद्ध लोककला कलाकार) एकत्र येऊन, नव्या पिढीतील गायक व वादकांशी सवाल-जवाब करतात.

हा कार्यक्रम केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे तर 'ज्ञानाच्या पडताळणीसाठी' (Knowledge Duels) आयोजित केला जातो.

वाद्यांचे ठोके, गायनातील ताकद, प्रश्नांची चातुर्यता व उत्तरातील सखोलता पाहून गावातील लोक ठरवतात की, &quot;शक्तीवाले सरस की तुरेवाले?&quot;

2. '''बारी ठेवण्याची परंपरा (Bari Tradition)''' -
काही गावांमध्ये शक्तीवाले व तुरेवाले यांच्या &quot;बारी&quot; (सादरीकरणाची पाळी) पारंपरिक स्वरूपात ठेवली जाते.

एका वर्षी शक्तीवाल्यांची पहिली बारी, पुढच्या वर्षी तुरेवाल्यांची—असा परंपरा चालते.

या बारीमध्ये वयोवृद्ध कलाकार नवीन पिढीला प्रश्न विचारून त्यांच्या ज्ञान व शब्दसामर्थ्याची चाचणी घेतात.

अनेक ठिकाणी आजही हे कार्यक्रम &quot;रात्रभर चालणाऱ्या जुगलबंदीच्या स्वरूपात&quot; होतात.

3. '''जुनी माणसे व परंपरेची जबाबदारी''' -
कोकणातील जुन्या पिढीतील शाहीर व वादक अजूनही या परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

त्यांचा उद्देश केवळ कला जपणं नाही, तर त्यामागील &quot;ज्ञान, धर्म, वाकपटुत्व, सामाजिक जाणीवा&quot; या मर्माचा वारसा पुढील पिढीला देणे हा आहे.

कला ही केवळ करमणुकीची बाब नसून &quot;ज्ञानाच्या प्रश्नोत्तरांची चाचणी&quot; कशी असते, याचा अनुभव या परंपरेतून गावकऱ्यांना मिळतो.

== आजची स्थिती ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा आजही कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, ग्रामजत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये साजरी केली जाते. मात्र, बदलत्या काळानुसार या कलेच्या प्रसार व संवर्धनासाठी विविध नवे उपक्रम राबविले जात आहेत.

१. '''शैक्षणिक संस्था व सांस्कृतिक महोत्सवांतून सादरीकरण'''
कोकणातील अनेक विद्यालये, महाविद्यालये व सांस्कृतिक मंचांवर विशेष लोककला विभागांतर्गत या कलेचे सादरीकरण केले जाते.

कोकण साहित्य महोत्सव, जिल्हास्तरीय लोककला स्पर्धा, विद्यापीठ सांस्कृतिक संमेलने यामध्ये &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; सादर केली जाते.

काही संस्थांनी ही परंपरा शैक्षणिक अभ्यासक्रमात (Folk Art Elective Courses) समाविष्ट केली आहे.

२. '''प्रशिक्षण कार्यशाळा व वारसा जतन उपक्रम'''
रत्‍नागिरी, देवगड, चिपळूण परिसरातील सांस्कृतिक मंडळे व स्थानिक शाहीर मंडळी नव्या पिढीतील कलाकारांना सवाल-जवाब गायकीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा व शिबिरे घेतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या लोककला संवर्धन योजना अंतर्गत काही प्रकल्पांतून या कलेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी मिळतो.

&quot;शाहीर शक्तीतुरा परंपरा संवर्धन मंच&quot; (Konkan Shahir Tura Sanvardhan Manch) सारख्या स्वयंसेवी संस्थांकडून वारसाहक्क जतनाचा प्रयत्न होत आहे.

३. '''डिजिटल माध्यमांतून प्रसार व दस्तऐवजीकरण'''
यूट्यूब, फेसबुक, इंस्टाग्राम या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदीचे थेट प्रक्षेपण (Live Streaming)&quot; व व्हिडिओ प्रसारण केले जात आहे.

४. '''सामाजिक व ग्रामस्तरीय पुढाकार'''
अलीकडे कोकणातील काही सामाजिक संस्था, ग्रामस्थ व सांस्कृतिक कार्यकर्ते गावपातळीवर नाट्यगृह किंवा सांस्कृतिक हॉल बुक करून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; कार्यक्रम आयोजन करतात.

या कार्यक्रमांसाठी तिकीट विक्री, देणगी संकलन व ग्रामसमितींच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य मिळवले जाते.

त्यांचा मुख्य हेतू नव्या पिढीला या पारंपरिक कलेशी जोडणे व &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या परंपरेची जनजागृती करणे हा आहे.

अशा कार्यक्रमांमध्ये शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष प्रेक्षणीय सत्रे ठेवली जातात, ज्यात तज्ञ शाहीर कलाकार त्यांना प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करतात.

[[महाराष्ट्र]] राज्य [[साहित्य]] संस्कृती मंडळ, [[मुंबई विद्यापीठ]] [[लोककला]]अभ्यास केंद्र, आणि स्वतंत्र शाहीर ग्रुप्स यांनी या कलेचे व्हिडिओ डॉक्युमेंटेशन व लेखी दस्तऐवजीकरण केले आहे.

काही ठिकाणी ऑनलाईन कार्यशाळा व वेबिनारच्या माध्यमातून नव्या पिढीला प्रशिक्षण दिले जाते.

== बाह्य दुवे ==
[https://www.satbara.in/2025/04/shahir-shaktitura-competition.html सातबारा.in - शक्तीतुरा मुक़ाबल्यांचे वारसत्व]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla गावपातळीवरील शक्तीतुरा सादरीकरण व्हिडिओ]

== अंतर्गत दुवे ==
[[कोकण]]
[[लोककला]]
[[भारतीय]] [[लोकसंगीत]]
[[शाहीर]]परंपरा
[[ढोलकी]]
[[डफ]]

== बाह्य दुवे ==
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>9x1s8bvzw74qqdfd8nem9c9wmnm8420</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>376063</id>
    <revision>
      <id>2698913</id>
      <parentid>2698759</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाद फेरी */</comment>
      <origin>2698913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119428" sha1="psb2fnzj5lct0xtmg1h6tweifdwy6rx" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{Cite Web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>psb2fnzj5lct0xtmg1h6tweifdwy6rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698914</id>
      <parentid>2698913</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T05:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* उपांत्य सामने */</comment>
      <origin>2698914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121001" sha1="dr0gs35oh3tp42t3ows5h0cq6edckth" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{Cite Web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>dr0gs35oh3tp42t3ows5h0cq6edckth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698916</id>
      <parentid>2698914</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* बाद फेरी */</comment>
      <origin>2698916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121001" sha1="054rg03agq71wxqzb50infp9wmcbalg" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>054rg03agq71wxqzb50infp9wmcbalg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698922</id>
      <parentid>2698916</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* अंतिम सामना */</comment>
      <origin>2698922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138952" sha1="khpmpcf44hv9zg9i2ium0ckce48ma1w" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==अंतिम सामना==
[[File:Ellyse Perry 2014.jpg|thumb|left|alt= एलिस पेरी २०१४ मध्ये|कोणत्याही प्रकारातील एकूण नऊ विश्वचषक जिंकणारी [[एलिस पेरी]] ही पहिलीच क्रिकेटपटू (स्त्री किंवा पुरुष) ठरली आहे.]]
ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;{{cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाजी; दोन्ही संघांत कोणताही बदल नाही. |title=Australia bowl in final, both teams unchanged |url=https://www.cricinfo.com/story/t20-wc-final-2026-australia-bowl-in-final-both-teams-unchanged-1544411 |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडच्या संघाकडून केवळ कर्णधार नॅट सायव्हर-ब्रंटने ५० हून अधिक धावा केल्या; तिने नाबाद ५८ धावांची खेळी केली. फ्रेया केम्पने नाबाद ४४ आणि ॲलिस कॅप्सीने २३ धावा केल्या, तर दोन्ही सलामीवीरांसह इतर तीन फलंदाज एकेरी धावसंख्येवर बाद झाले; परिणामी इंग्लंडने ४ गडी गमावून १५० धावा केल्या. या लक्ष्याचा पाठलाग करताना, ऑस्ट्रेलियाची सलामीवीर जॉर्जिया व्होल एकेरी धावसंख्येवर बाद झाली; त्यानंतर बेथ मुनी आणि फोबी लिचफील्ड यांनी अनुक्रमे ६४ आणि ४८ धावा करत १०० धावांची भागीदारी रचली आणि त्या बाद झाल्या. त्यानंतर एलिस पेरी आणि ॲशली गार्डनर यांनी ७ चेंडूत १३ धावा जोडल्या आणि संघाला १७.१ षटकांत ३ गडी गमावून १५३ धावांपर्यंत पोहोचवत ७ गडी राखून विजय मिळवून दिला. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गार्डनर|first=अॅलन|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= मुनी आणि लिचफील्ड यांच्या शानदार कामगिरीमुळे ऑस्ट्रेलियाचा टी२० विश्वचषक विजयाचा आनंद गगनात मावेनासा. |title=Australia in seventh heaven as Mooney, Litchfield seal T20 WC in style |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-australia-women-final-1490709/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंड महिला  विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला अंतिम सामना, ठळक घडामोडी, महिला टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलियाचा विक्रमी सातव्यांदा जेतेपदावर सहज कब्जा |title=ENG-W vs AUS-W Final, Highlights, Women’s T20 World Cup 2026: Australia canters to record seventh title win |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/england-vs-australia-live-score-highlights-eng-w-v-aus-w-women-t20-world-cup-2026-final-commentary-realtime-updates/article71185991.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=वॉलेस |first=जेम्स|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंडवर सात गडी राखून विजय मिळवत ऑस्ट्रेलियाने महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकला – सामन्याचा घटनाक्रम |title=Australia win Women's T20 Cricket World Cup after seven-wicket victory over England – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jul/05/england-v-australia-womens-t20-cricket-world-cup-final-live |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

२०१०, २०१२, २०१४, २०१८, २०२० आणि २०२३ नंतरचा ऑस्ट्रेलियाचा हा सातवा टी२० विश्वचषक विजय होता; &lt;ref name=&quot;7th&quot;&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेते |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियाने इंग्लंडचा धुव्वा उडवत सातवे जेतेपद पटकावले. |title=T20 World Cup: Australia thrash England to win seventh title |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clywwv37l41o |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; तसेच महिला क्रिकेट विश्वचषक (१९७८, १९८२, १९८८, १९९७, २००५, २०१३ आणि २०२२ मध्ये) सात वेळा जिंकल्यामुळे, हा त्यांचा एकूण चौदावा विश्वचषक विजय ठरला. &lt;ref name=&quot;14th&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= ऑस्ट्रेलियाने वर्चस्व गाजवत सातव्यांदा टी२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले. |title=Australia claim seventh T20 World Cup crown in dominant style |url=https://www.cricket.com.au/news/4530994 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=३ एप्रिल २०२२|trans-title= महिला विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाची पाच वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा अखेर पूर्ण. |title=Australia's 'long five-year wait' for Women's World Cup redemption is complete |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-03/how-australia-bounced-back-from-disappointment-of-2017-world-cup/100962882 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=एबीसी न्यूज (ऑस्ट्रेलिया) |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; मुनीला अंतिम सामन्यातील सामनावीर आणि स्पर्धेतील मालिकावीर असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=कुमार|first=पी. के. अजित |date=६ जुलै २०२६ |trans-title= महिला टी२० विश्वचषक २०२६ — अंतिम सामन्यात पुन्हा एकदा ऑस्ट्रेलियासाठी बेथ मूनीच्या 'अढळ संयमा'चा मोलाचा उपयोग. |title=Women’s T20 World Cup 2026 — Beth Mooney's 'nerves of steel' come good for Australia in a final yet again |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-beth-mooney-australia-final-player-of-the-match-quotes-analysis-latest/article71189969.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/videos/hear-from-player-of-the-tournament-beth-mooney-women-s-t20wc-2026 |trans-title=प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट बेथ मूनी यांचे मनोगत ऐका. |title=Hear from Player of the Tournament Beth Mooney |language=en |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दोनदा हे दोन्ही पुरस्कार जिंकणारी ती पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title='पूर्ण आत्मविश्वास, मोकळेपणा आणि दृढ विश्वासाने खेळणे' – ऑस्ट्रेलियाच्या सातव्या विजेतेपदावर मूनीचे भाष्य |title='Playing with conviction, freedom and belief' - Mooney on Australia's seventh title |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139457/playing-with-conviction-freedom-and-belief-mooney-on-australias-seventh-title |work=[[क्रिकबझ्झ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अत्यंत नम्र असलेल्या मूनीचे सर्वात मोठ्या सामन्यांमधील वर्चस्व कायम आहे. |title=Humble Mooney continues mastery of the biggest matches |url=https://www.cricket.com.au/news/4531096/beth-mooney-australia-t20-world-cup-final-lords-molineux-england-smartest-cricketer-fraud |publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]}}&lt;/ref&gt; पेरी ही दोन्ही प्रकारांमधील (टी२० आणि एकदिवसीय) एकूण ९ विश्वचषक जिंकणारी (पुरुष आणि महिला अशा दोन्ही गटांतील) पहिली क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{Cite web |last= बंदरुपल्ली |first=संपत|date=५ जुलै २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ऑस्ट्रेलियाचा १२२५ दिवसांचा विश्वचषकाचा दुष्काळ संपला |title=Stats - Australia end 1225-day World Cup drought |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-stats-australia-end-three-year-world-cup-drought-1544479 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; हा सामना पाहण्यासाठी २८,००० प्रेक्षक उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=इंग्लंड महिला विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला - आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अंतिम सामना २०२६|title=England Women v Australia Women ICC Women's T20 World Cup Final 2026 |url=https://www.reutersconnect.com/item/england-women-v-australia-women-icc-womens-t20-world-cup-final-2026/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVNJUEEwMDBDMEdVNzM |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=रॉयटर्स कनेक्ट}}&lt;/ref&gt;
=== Final ===
{{Main|2026 Women's T20 World Cup final}}
{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ५८[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets1 = [[लुसी हॅमिल्टन]] १/१९ (३ षटके)
| score2 = १५३/३ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६४ (४९)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/२४ (३.१ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २८,०००.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;/&gt;
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = ही ऑस्ट्रेलियाची आठवी टी-२० विश्वचषक अंतिम फेरी होती; कोणत्याही देशासाठी ही सर्वाधिक संख्या आहे.&lt;ref name=&quot;8th&quot;/&gt;
* [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इंग्लंड) ही एकाच टी२० विश्वचषक स्पर्धेत ३०० हून अधिक धावा करणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= डॅनी वायट-हॉजने इतिहास रचला; अशी कामगिरी करणारी ती जगातील पहिली खेळाडू ठरली...|title=Danni Wyatt-Hodge Creates History, Becomes 1st Player In The World To...|url=https://www.news18.com/cricket/danni-wyatt-hodge-becomes-1st-player-to-score-300-runs-in-one-edition-of-womens-t20-world-cup-10191800.html |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* [[नॅटली सायव्हर]]  (इंग्लंड) आणि [[बेथ मूनी]] (ऑस्ट्रेलिया) यांनी [[सुझी बेट्स]]ला मागे टाकले आणि टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक अर्धशतके (प्रत्येकी ९) करण्याच्या बाबतीत एकमेकींशी बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=|title=Nat Sciver-Brunt Breaks Record Of Most 50-Plus Scores In Women's T20 World Cup |url=https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[ न्यूज१८]] |archive-date=६ जुलै २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134042/https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[हेदर नाइट]] (इंग्लंड) हिने तिचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title=इंग्लंडच्या स्टार खेळाडूची आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतून निवृत्ती. |title=England star calls time on international career |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-star-calls-time-on-international-career |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यातील हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेती |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हे ऑस्ट्रेलियाचे सातवे टी२० विश्वचषक विजेतेपद &lt;ref name=&quot;7th&quot;/&gt; आणि आयसीसीच्या मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमधील एकूण १४ वे विजेतेपद होते. &lt;ref name=&quot;14th&quot;/&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>khpmpcf44hv9zg9i2ium0ckce48ma1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698923</id>
      <parentid>2698922</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* अंतिम सामना */</comment>
      <origin>2698923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138897" sha1="nmxs9x5pj8xboe8uky2hlslg9hy1ibd" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==अंतिम सामना==
[[File:Ellyse Perry 2014.jpg|thumb|left|alt= एलिस पेरी २०१४ मध्ये|कोणत्याही प्रकारातील एकूण नऊ विश्वचषक जिंकणारी [[एलिस पेरी]] ही पहिलीच क्रिकेटपटू (स्त्री किंवा पुरुष) ठरली आहे.]]
ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;{{cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाजी; दोन्ही संघांत कोणताही बदल नाही. |title=Australia bowl in final, both teams unchanged |url=https://www.cricinfo.com/story/t20-wc-final-2026-australia-bowl-in-final-both-teams-unchanged-1544411 |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडच्या संघाकडून केवळ कर्णधार नॅट सायव्हर-ब्रंटने ५० हून अधिक धावा केल्या; तिने नाबाद ५८ धावांची खेळी केली. फ्रेया केम्पने नाबाद ४४ आणि ॲलिस कॅप्सीने २३ धावा केल्या, तर दोन्ही सलामीवीरांसह इतर तीन फलंदाज एकेरी धावसंख्येवर बाद झाले; परिणामी इंग्लंडने ४ गडी गमावून १५० धावा केल्या. या लक्ष्याचा पाठलाग करताना, ऑस्ट्रेलियाची सलामीवीर जॉर्जिया व्होल एकेरी धावसंख्येवर बाद झाली; त्यानंतर बेथ मुनी आणि फोबी लिचफील्ड यांनी अनुक्रमे ६४ आणि ४८ धावा करत १०० धावांची भागीदारी रचली आणि त्या बाद झाल्या. त्यानंतर एलिस पेरी आणि ॲशली गार्डनर यांनी ७ चेंडूत १३ धावा जोडल्या आणि संघाला १७.१ षटकांत ३ गडी गमावून १५३ धावांपर्यंत पोहोचवत ७ गडी राखून विजय मिळवून दिला. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गार्डनर|first=अॅलन|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= मुनी आणि लिचफील्ड यांच्या शानदार कामगिरीमुळे ऑस्ट्रेलियाचा टी२० विश्वचषक विजयाचा आनंद गगनात मावेनासा. |title=Australia in seventh heaven as Mooney, Litchfield seal T20 WC in style |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-australia-women-final-1490709/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंड महिला  विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला अंतिम सामना, ठळक घडामोडी, महिला टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलियाचा विक्रमी सातव्यांदा जेतेपदावर सहज कब्जा |title=ENG-W vs AUS-W Final, Highlights, Women’s T20 World Cup 2026: Australia canters to record seventh title win |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/england-vs-australia-live-score-highlights-eng-w-v-aus-w-women-t20-world-cup-2026-final-commentary-realtime-updates/article71185991.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=वॉलेस |first=जेम्स|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंडवर सात गडी राखून विजय मिळवत ऑस्ट्रेलियाने महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकला – सामन्याचा घटनाक्रम |title=Australia win Women's T20 Cricket World Cup after seven-wicket victory over England – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jul/05/england-v-australia-womens-t20-cricket-world-cup-final-live |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

२०१०, २०१२, २०१४, २०१८, २०२० आणि २०२३ नंतरचा ऑस्ट्रेलियाचा हा सातवा टी२० विश्वचषक विजय होता; &lt;ref name=&quot;7th&quot;&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेते |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियाने इंग्लंडचा धुव्वा उडवत सातवे जेतेपद पटकावले. |title=T20 World Cup: Australia thrash England to win seventh title |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clywwv37l41o |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; तसेच महिला क्रिकेट विश्वचषक (१९७८, १९८२, १९८८, १९९७, २००५, २०१३ आणि २०२२ मध्ये) सात वेळा जिंकल्यामुळे, हा त्यांचा एकूण चौदावा विश्वचषक विजय ठरला. &lt;ref name=&quot;14th&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= ऑस्ट्रेलियाने वर्चस्व गाजवत सातव्यांदा टी२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले. |title=Australia claim seventh T20 World Cup crown in dominant style |url=https://www.cricket.com.au/news/4530994 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=३ एप्रिल २०२२|trans-title= महिला विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाची पाच वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा अखेर पूर्ण. |title=Australia's 'long five-year wait' for Women's World Cup redemption is complete |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-03/how-australia-bounced-back-from-disappointment-of-2017-world-cup/100962882 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=एबीसी न्यूज (ऑस्ट्रेलिया) |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; मुनीला अंतिम सामन्यातील सामनावीर आणि स्पर्धेतील मालिकावीर असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=कुमार|first=पी. के. अजित |date=६ जुलै २०२६ |trans-title= महिला टी२० विश्वचषक २०२६ — अंतिम सामन्यात पुन्हा एकदा ऑस्ट्रेलियासाठी बेथ मूनीच्या 'अढळ संयमा'चा मोलाचा उपयोग. |title=Women’s T20 World Cup 2026 — Beth Mooney's 'nerves of steel' come good for Australia in a final yet again |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-beth-mooney-australia-final-player-of-the-match-quotes-analysis-latest/article71189969.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/videos/hear-from-player-of-the-tournament-beth-mooney-women-s-t20wc-2026 |trans-title=प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट बेथ मूनी यांचे मनोगत ऐका. |title=Hear from Player of the Tournament Beth Mooney |language=en |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दोनदा हे दोन्ही पुरस्कार जिंकणारी ती पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title='पूर्ण आत्मविश्वास, मोकळेपणा आणि दृढ विश्वासाने खेळणे' – ऑस्ट्रेलियाच्या सातव्या विजेतेपदावर मूनीचे भाष्य |title='Playing with conviction, freedom and belief' - Mooney on Australia's seventh title |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139457/playing-with-conviction-freedom-and-belief-mooney-on-australias-seventh-title |work=[[क्रिकबझ्झ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अत्यंत नम्र असलेल्या मूनीचे सर्वात मोठ्या सामन्यांमधील वर्चस्व कायम आहे. |title=Humble Mooney continues mastery of the biggest matches |url=https://www.cricket.com.au/news/4531096/beth-mooney-australia-t20-world-cup-final-lords-molineux-england-smartest-cricketer-fraud |publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]}}&lt;/ref&gt; पेरी ही दोन्ही प्रकारांमधील (टी२० आणि एकदिवसीय) एकूण ९ विश्वचषक जिंकणारी (पुरुष आणि महिला अशा दोन्ही गटांतील) पहिली क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{Cite web |last= बंदरुपल्ली |first=संपत|date=५ जुलै २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ऑस्ट्रेलियाचा १२२५ दिवसांचा विश्वचषकाचा दुष्काळ संपला |title=Stats - Australia end 1225-day World Cup drought |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-stats-australia-end-three-year-world-cup-drought-1544479 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; हा सामना पाहण्यासाठी २८,००० प्रेक्षक उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=इंग्लंड महिला विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला - आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अंतिम सामना २०२६|title=England Women v Australia Women ICC Women's T20 World Cup Final 2026 |url=https://www.reutersconnect.com/item/england-women-v-australia-women-icc-womens-t20-world-cup-final-2026/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVNJUEEwMDBDMEdVNzM |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=रॉयटर्स कनेक्ट}}&lt;/ref&gt;

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ५८[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets1 = [[लुसी हॅमिल्टन]] १/१९ (३ षटके)
| score2 = १५३/३ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६४ (४९)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/२४ (३.१ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २८,०००.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;/&gt;
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = ही ऑस्ट्रेलियाची आठवी टी-२० विश्वचषक अंतिम फेरी होती; कोणत्याही देशासाठी ही सर्वाधिक संख्या आहे.&lt;ref name=&quot;8th&quot;/&gt;
* [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इंग्लंड) ही एकाच टी२० विश्वचषक स्पर्धेत ३०० हून अधिक धावा करणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= डॅनी वायट-हॉजने इतिहास रचला; अशी कामगिरी करणारी ती जगातील पहिली खेळाडू ठरली...|title=Danni Wyatt-Hodge Creates History, Becomes 1st Player In The World To...|url=https://www.news18.com/cricket/danni-wyatt-hodge-becomes-1st-player-to-score-300-runs-in-one-edition-of-womens-t20-world-cup-10191800.html |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* [[नॅटली सायव्हर]]  (इंग्लंड) आणि [[बेथ मूनी]] (ऑस्ट्रेलिया) यांनी [[सुझी बेट्स]]ला मागे टाकले आणि टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक अर्धशतके (प्रत्येकी ९) करण्याच्या बाबतीत एकमेकींशी बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=|title=Nat Sciver-Brunt Breaks Record Of Most 50-Plus Scores In Women's T20 World Cup |url=https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[ न्यूज१८]] |archive-date=६ जुलै २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134042/https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[हेदर नाइट]] (इंग्लंड) हिने तिचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title=इंग्लंडच्या स्टार खेळाडूची आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतून निवृत्ती. |title=England star calls time on international career |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-star-calls-time-on-international-career |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यातील हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेती |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हे ऑस्ट्रेलियाचे सातवे टी२० विश्वचषक विजेतेपद &lt;ref name=&quot;7th&quot;/&gt; आणि आयसीसीच्या मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमधील एकूण १४ वे विजेतेपद होते. &lt;ref name=&quot;14th&quot;/&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>nmxs9x5pj8xboe8uky2hlslg9hy1ibd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698924</id>
      <parentid>2698923</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T06:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* अंतिम सामना */</comment>
      <origin>2698924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139567" sha1="213ha8plzeie6nbdgptra86gzu0fjsk" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==अंतिम सामना==
[[File:Ellyse Perry 2014.jpg|thumb|left|alt= एलिस पेरी २०१४ मध्ये|कोणत्याही प्रकारातील एकूण नऊ विश्वचषक जिंकणारी [[एलिस पेरी]] ही पहिलीच क्रिकेटपटू (स्त्री किंवा पुरुष) ठरली आहे.]]
ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;{{cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाजी; दोन्ही संघांत कोणताही बदल नाही. |title=Australia bowl in final, both teams unchanged |url=https://www.cricinfo.com/story/t20-wc-final-2026-australia-bowl-in-final-both-teams-unchanged-1544411 |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडच्या संघाकडून केवळ कर्णधार नॅट सायव्हर-ब्रंटने ५० हून अधिक धावा केल्या; तिने नाबाद ५८ धावांची खेळी केली. फ्रेया केम्पने नाबाद ४४ आणि ॲलिस कॅप्सीने २३ धावा केल्या, तर दोन्ही सलामीवीरांसह इतर तीन फलंदाज एकेरी धावसंख्येवर बाद झाले; परिणामी इंग्लंडने ४ गडी गमावून १५० धावा केल्या. या लक्ष्याचा पाठलाग करताना, ऑस्ट्रेलियाची सलामीवीर जॉर्जिया व्होल एकेरी धावसंख्येवर बाद झाली; त्यानंतर बेथ मुनी आणि फोबी लिचफील्ड यांनी अनुक्रमे ६४ आणि ४८ धावा करत १०० धावांची भागीदारी रचली आणि त्या बाद झाल्या. त्यानंतर एलिस पेरी आणि ॲशली गार्डनर यांनी ७ चेंडूत १३ धावा जोडल्या आणि संघाला १७.१ षटकांत ३ गडी गमावून १५३ धावांपर्यंत पोहोचवत ७ गडी राखून विजय मिळवून दिला. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गार्डनर|first=अॅलन|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= मुनी आणि लिचफील्ड यांच्या शानदार कामगिरीमुळे ऑस्ट्रेलियाचा टी२० विश्वचषक विजयाचा आनंद गगनात मावेनासा. |title=Australia in seventh heaven as Mooney, Litchfield seal T20 WC in style |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-australia-women-final-1490709/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंड महिला  विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला अंतिम सामना, ठळक घडामोडी, महिला टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलियाचा विक्रमी सातव्यांदा जेतेपदावर सहज कब्जा |title=ENG-W vs AUS-W Final, Highlights, Women’s T20 World Cup 2026: Australia canters to record seventh title win |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/england-vs-australia-live-score-highlights-eng-w-v-aus-w-women-t20-world-cup-2026-final-commentary-realtime-updates/article71185991.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=वॉलेस |first=जेम्स|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंडवर सात गडी राखून विजय मिळवत ऑस्ट्रेलियाने महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकला – सामन्याचा घटनाक्रम |title=Australia win Women's T20 Cricket World Cup after seven-wicket victory over England – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jul/05/england-v-australia-womens-t20-cricket-world-cup-final-live |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

२०१०, २०१२, २०१४, २०१८, २०२० आणि २०२३ नंतरचा ऑस्ट्रेलियाचा हा सातवा टी२० विश्वचषक विजय होता; &lt;ref name=&quot;7th&quot;&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेते |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियाने इंग्लंडचा धुव्वा उडवत सातवे जेतेपद पटकावले. |title=T20 World Cup: Australia thrash England to win seventh title |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clywwv37l41o |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; तसेच महिला क्रिकेट विश्वचषक (१९७८, १९८२, १९८८, १९९७, २००५, २०१३ आणि २०२२ मध्ये) सात वेळा जिंकल्यामुळे, हा त्यांचा एकूण चौदावा विश्वचषक विजय ठरला. &lt;ref name=&quot;14th&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= ऑस्ट्रेलियाने वर्चस्व गाजवत सातव्यांदा टी२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले. |title=Australia claim seventh T20 World Cup crown in dominant style |url=https://www.cricket.com.au/news/4530994 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=३ एप्रिल २०२२|trans-title= महिला विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाची पाच वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा अखेर पूर्ण. |title=Australia's 'long five-year wait' for Women's World Cup redemption is complete |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-03/how-australia-bounced-back-from-disappointment-of-2017-world-cup/100962882 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=एबीसी न्यूज (ऑस्ट्रेलिया) |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; मुनीला अंतिम सामन्यातील सामनावीर आणि स्पर्धेतील मालिकावीर असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=कुमार|first=पी. के. अजित |date=६ जुलै २०२६ |trans-title= महिला टी२० विश्वचषक २०२६ — अंतिम सामन्यात पुन्हा एकदा ऑस्ट्रेलियासाठी बेथ मूनीच्या 'अढळ संयमा'चा मोलाचा उपयोग. |title=Women’s T20 World Cup 2026 — Beth Mooney's 'nerves of steel' come good for Australia in a final yet again |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-beth-mooney-australia-final-player-of-the-match-quotes-analysis-latest/article71189969.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/videos/hear-from-player-of-the-tournament-beth-mooney-women-s-t20wc-2026 |trans-title=प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट बेथ मूनी यांचे मनोगत ऐका. |title=Hear from Player of the Tournament Beth Mooney |language=en |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दोनदा हे दोन्ही पुरस्कार जिंकणारी ती पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title='पूर्ण आत्मविश्वास, मोकळेपणा आणि दृढ विश्वासाने खेळणे' – ऑस्ट्रेलियाच्या सातव्या विजेतेपदावर मूनीचे भाष्य |title='Playing with conviction, freedom and belief' - Mooney on Australia's seventh title |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139457/playing-with-conviction-freedom-and-belief-mooney-on-australias-seventh-title |work=[[क्रिकबझ्झ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अत्यंत नम्र असलेल्या मूनीचे सर्वात मोठ्या सामन्यांमधील वर्चस्व कायम आहे. |title=Humble Mooney continues mastery of the biggest matches |url=https://www.cricket.com.au/news/4531096/beth-mooney-australia-t20-world-cup-final-lords-molineux-england-smartest-cricketer-fraud |publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]}}&lt;/ref&gt; पेरी ही दोन्ही प्रकारांमधील (टी२० आणि एकदिवसीय) एकूण ९ विश्वचषक जिंकणारी (पुरुष आणि महिला अशा दोन्ही गटांतील) पहिली क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{Cite web |last= बंदरुपल्ली |first=संपत|date=५ जुलै २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ऑस्ट्रेलियाचा १२२५ दिवसांचा विश्वचषकाचा दुष्काळ संपला |title=Stats - Australia end 1225-day World Cup drought |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-stats-australia-end-three-year-world-cup-drought-1544479 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; हा सामना पाहण्यासाठी २८,००० प्रेक्षक उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=इंग्लंड महिला विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला - आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अंतिम सामना २०२६|title=England Women v Australia Women ICC Women's T20 World Cup Final 2026 |url=https://www.reutersconnect.com/item/england-women-v-australia-women-icc-womens-t20-world-cup-final-2026/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVNJUEEwMDBDMEdVNzM |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=रॉयटर्स कनेक्ट}}&lt;/ref&gt;

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ५८[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets1 = [[लुसी हॅमिल्टन]] १/१९ (३ षटके)
| score2 = १५३/३ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६४ (४९)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/२४ (३.१ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २८,०००.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;/&gt;
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = ही ऑस्ट्रेलियाची आठवी टी२० विश्वचषक अंतिम फेरी होती; कोणत्याही देशासाठी ही सर्वाधिक संख्या आहे.&lt;ref name=&quot;8th&quot;&gt;{{cite web |last=बेन्स|first=वाल्कीरी|date=३० जून २०२६|trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
* [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इंग्लंड) ही एकाच टी२० विश्वचषक स्पर्धेत ३०० हून अधिक धावा करणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= डॅनी वायट-हॉजने इतिहास रचला; अशी कामगिरी करणारी ती जगातील पहिली खेळाडू ठरली...|title=Danni Wyatt-Hodge Creates History, Becomes 1st Player In The World To...|url=https://www.news18.com/cricket/danni-wyatt-hodge-becomes-1st-player-to-score-300-runs-in-one-edition-of-womens-t20-world-cup-10191800.html |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* [[नॅटली सायव्हर]]  (इंग्लंड) आणि [[बेथ मूनी]] (ऑस्ट्रेलिया) यांनी [[सुझी बेट्स]]ला मागे टाकले आणि टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक अर्धशतके (प्रत्येकी ९) करण्याच्या बाबतीत एकमेकींशी बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=|title=Nat Sciver-Brunt Breaks Record Of Most 50-Plus Scores In Women's T20 World Cup |url=https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[ न्यूज१८]] |archive-date=६ जुलै २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134042/https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[हेदर नाइट]] (इंग्लंड) हिने तिचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title=इंग्लंडच्या स्टार खेळाडूची आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतून निवृत्ती. |title=England star calls time on international career |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-star-calls-time-on-international-career |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यातील हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेती |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हे ऑस्ट्रेलियाचे सातवे टी२० विश्वचषक विजेतेपद &lt;ref name=&quot;7th&quot;/&gt; आणि आयसीसीच्या मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमधील एकूण १४ वे विजेतेपद होते. &lt;ref name=&quot;14th&quot;/&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>213ha8plzeie6nbdgptra86gzu0fjsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698941</id>
      <parentid>2698924</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T07:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* अंतिम सामना */</comment>
      <origin>2698941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140827" sha1="1e9nmn5ppmvcx4aky0ld8qdahi7rur2" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==अंतिम सामना==
[[File:Ellyse Perry 2014.jpg|thumb|left|alt= एलिस पेरी २०१४ मध्ये|कोणत्याही प्रकारातील एकूण नऊ विश्वचषक जिंकणारी [[एलिस पेरी]] ही पहिलीच क्रिकेटपटू (स्त्री किंवा पुरुष) ठरली आहे.]]
ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;{{cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाजी; दोन्ही संघांत कोणताही बदल नाही. |title=Australia bowl in final, both teams unchanged |url=https://www.cricinfo.com/story/t20-wc-final-2026-australia-bowl-in-final-both-teams-unchanged-1544411 |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडच्या संघाकडून केवळ कर्णधार [[नॅट सायव्हर-ब्रंट|नॅट सायव्हर-ब्रंटने]] ५० हून अधिक धावा केल्या; तिने नाबाद ५८ धावांची खेळी केली. [[फ्रेया केम्प]]&lt;nowiki/&gt;ने नाबाद ४४ आणि [[ॲलिस कॅप्सी]]&lt;nowiki/&gt;ने २३ धावा केल्या, तर दोन्ही सलामीवीरांसह इतर तीन फलंदाज एकेरी धावसंख्येवर बाद झाले; परिणामी इंग्लंडने ४ गडी गमावून १५० धावा केल्या. या लक्ष्याचा पाठलाग करताना, ऑस्ट्रेलियाची सलामीवीर [[जॉर्जिया व्हॉल]] एकेरी धावसंख्येवर बाद झाली; त्यानंतर [[बेथ मूनी]] आणि [[फीबी लिचफिल्ड]] यांनी अनुक्रमे ६४ आणि ४८ धावा करत १०० धावांची भागीदारी रचली आणि त्या बाद झाल्या. त्यानंतर [[एलिस पेरी]] आणि [[ॲशली गार्डनर]] यांनी ७ चेंडूत १३ धावा जोडल्या आणि संघाला १७.१ षटकांत ३ गडी गमावून १५३ धावांपर्यंत पोहोचवत ७ गडी राखून विजय मिळवून दिला. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गार्डनर|first=अॅलन|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= मुनी आणि लिचफील्ड यांच्या शानदार कामगिरीमुळे ऑस्ट्रेलियाचा टी२० विश्वचषक विजयाचा आनंद गगनात मावेनासा. |title=Australia in seventh heaven as Mooney, Litchfield seal T20 WC in style |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-australia-women-final-1490709/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंड महिला  विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला अंतिम सामना, ठळक घडामोडी, महिला टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलियाचा विक्रमी सातव्यांदा जेतेपदावर सहज कब्जा |title=ENG-W vs AUS-W Final, Highlights, Women’s T20 World Cup 2026: Australia canters to record seventh title win |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/england-vs-australia-live-score-highlights-eng-w-v-aus-w-women-t20-world-cup-2026-final-commentary-realtime-updates/article71185991.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=वॉलेस |first=जेम्स|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंडवर सात गडी राखून विजय मिळवत ऑस्ट्रेलियाने महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकला – सामन्याचा घटनाक्रम |title=Australia win Women's T20 Cricket World Cup after seven-wicket victory over England – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jul/05/england-v-australia-womens-t20-cricket-world-cup-final-live |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

[[२०१० आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१०]], [[२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१२]], [[२०१४ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१४]], [[आयसीसी महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक, २०१८|२०१८]], [[२०२० महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२०]] आणि [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३]] नंतरचा ऑस्ट्रेलियाचा हा सातवा टी२० विश्वचषक विजय होता; &lt;ref name=&quot;7th&quot;&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेते |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियाने इंग्लंडचा धुव्वा उडवत सातवे जेतेपद पटकावले. |title=T20 World Cup: Australia thrash England to win seventh title |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clywwv37l41o |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; तसेच महिला क्रिकेट विश्वचषक ([[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८]], [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२]], [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८]], [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७]], [[२००५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००५]], [[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१३]] आणि [[२०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] मध्ये) सात वेळा जिंकल्यामुळे, हा त्यांचा एकूण चौदावा विश्वचषक विजय ठरला. &lt;ref name=&quot;14th&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= ऑस्ट्रेलियाने वर्चस्व गाजवत सातव्यांदा टी२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले. |title=Australia claim seventh T20 World Cup crown in dominant style |url=https://www.cricket.com.au/news/4530994 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=३ एप्रिल २०२२|trans-title= महिला विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाची पाच वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा अखेर पूर्ण. |title=Australia's 'long five-year wait' for Women's World Cup redemption is complete |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-03/how-australia-bounced-back-from-disappointment-of-2017-world-cup/100962882 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=एबीसी न्यूज (ऑस्ट्रेलिया) |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; मुनीला अंतिम सामन्यातील सामनावीर आणि स्पर्धेतील मालिकावीर असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=कुमार|first=पी. के. अजित |date=६ जुलै २०२६ |trans-title= महिला टी२० विश्वचषक २०२६ — अंतिम सामन्यात पुन्हा एकदा ऑस्ट्रेलियासाठी बेथ मूनीच्या 'अढळ संयमा'चा मोलाचा उपयोग. |title=Women’s T20 World Cup 2026 — Beth Mooney's 'nerves of steel' come good for Australia in a final yet again |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-beth-mooney-australia-final-player-of-the-match-quotes-analysis-latest/article71189969.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/videos/hear-from-player-of-the-tournament-beth-mooney-women-s-t20wc-2026 |trans-title=प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट बेथ मूनी यांचे मनोगत ऐका. |title=Hear from Player of the Tournament Beth Mooney |language=en |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दोनदा हे दोन्ही पुरस्कार जिंकणारी ती पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title='पूर्ण आत्मविश्वास, मोकळेपणा आणि दृढ विश्वासाने खेळणे' – ऑस्ट्रेलियाच्या सातव्या विजेतेपदावर मूनीचे भाष्य |title='Playing with conviction, freedom and belief' - Mooney on Australia's seventh title |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139457/playing-with-conviction-freedom-and-belief-mooney-on-australias-seventh-title |work=[[क्रिकबझ्झ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अत्यंत नम्र असलेल्या मूनीचे सर्वात मोठ्या सामन्यांमधील वर्चस्व कायम आहे. |title=Humble Mooney continues mastery of the biggest matches |url=https://www.cricket.com.au/news/4531096/beth-mooney-australia-t20-world-cup-final-lords-molineux-england-smartest-cricketer-fraud |publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]}}&lt;/ref&gt; पेरी ही दोन्ही प्रकारांमधील (टी२० आणि एकदिवसीय) एकूण ९ विश्वचषक जिंकणारी (पुरुष आणि महिला अशा दोन्ही गटांतील) पहिली क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{Cite web |last= बंदरुपल्ली |first=संपत|date=५ जुलै २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ऑस्ट्रेलियाचा १२२५ दिवसांचा विश्वचषकाचा दुष्काळ संपला |title=Stats - Australia end 1225-day World Cup drought |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-stats-australia-end-three-year-world-cup-drought-1544479 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; हा सामना पाहण्यासाठी २८,००० प्रेक्षक उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=इंग्लंड महिला विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला - आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अंतिम सामना २०२६|title=England Women v Australia Women ICC Women's T20 World Cup Final 2026 |url=https://www.reutersconnect.com/item/england-women-v-australia-women-icc-womens-t20-world-cup-final-2026/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVNJUEEwMDBDMEdVNzM |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=रॉयटर्स कनेक्ट}}&lt;/ref&gt;

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ५८[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets1 = [[लुसी हॅमिल्टन]] १/१९ (३ षटके)
| score2 = १५३/३ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६४ (४९)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/२४ (३.१ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २८,०००.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;/&gt;
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = ही ऑस्ट्रेलियाची आठवी टी२० विश्वचषक अंतिम फेरी होती; कोणत्याही देशासाठी ही सर्वाधिक संख्या आहे.&lt;ref name=&quot;8th&quot;&gt;{{cite web |last=बेन्स|first=वाल्कीरी|date=३० जून २०२६|trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
* [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इंग्लंड) ही एकाच टी२० विश्वचषक स्पर्धेत ३०० हून अधिक धावा करणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= डॅनी वायट-हॉजने इतिहास रचला; अशी कामगिरी करणारी ती जगातील पहिली खेळाडू ठरली...|title=Danni Wyatt-Hodge Creates History, Becomes 1st Player In The World To...|url=https://www.news18.com/cricket/danni-wyatt-hodge-becomes-1st-player-to-score-300-runs-in-one-edition-of-womens-t20-world-cup-10191800.html |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* [[नॅटली सायव्हर]]  (इंग्लंड) आणि [[बेथ मूनी]] (ऑस्ट्रेलिया) यांनी [[सुझी बेट्स]]ला मागे टाकले आणि टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक अर्धशतके (प्रत्येकी ९) करण्याच्या बाबतीत एकमेकींशी बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=|title=Nat Sciver-Brunt Breaks Record Of Most 50-Plus Scores In Women's T20 World Cup |url=https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[ न्यूज१८]] |archive-date=६ जुलै २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134042/https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[हेदर नाइट]] (इंग्लंड) हिने तिचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title=इंग्लंडच्या स्टार खेळाडूची आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतून निवृत्ती. |title=England star calls time on international career |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-star-calls-time-on-international-career |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यातील हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेती |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हे ऑस्ट्रेलियाचे सातवे टी२० विश्वचषक विजेतेपद &lt;ref name=&quot;7th&quot;/&gt; आणि आयसीसीच्या मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमधील एकूण १४ वे विजेतेपद होते. &lt;ref name=&quot;14th&quot;/&gt;
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>1e9nmn5ppmvcx4aky0ld8qdahi7rur2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698944</id>
      <parentid>2698941</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T07:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भयादी */</comment>
      <origin>2698944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="142770" sha1="fnd6vkbzm20sxquziln3di47ljewr5q" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक 
| image                = 
| image_size           = 
| fromdate             = १२ जून
| todate               = ५ जुलै २०२६
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format       = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]]
| tournament format    = गट फेरी आणि [[बाद फेरी]]
| host                 = इंग्लंड आणि वेल्स
| champions            = {{crw|AUS}}
| runner up            = {{crw|ENG}}
| count                = ७
| player of the series = {{criconw|AUS}} [[बेथ मूनी]]
| most runs            = {{criconw|ENG}} [[डॅनी वायाट-हॉज]]
| most wickets         = {{criconw|IND}} [[श्री चरणी]]
| participants         = १२ 
| matches              = ३३ 
| website              = {{URL|https://t20worldcup.com/}}
| previous_year        = २०२४ युएई
| previous_tournament  = २०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
| next_year            = २०२८ पाकिस्तान
| next_tournament      = २०२८ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक
}}
'''२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक''' ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|महिला टी२० विश्वचषकाची]] दहावी  स्पर्धा होती, जी [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाद्वारे आयोजित केली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-set-to-host-2025-women-s-world-cup-1326281 |trans-title=भारत २०२५ महिला एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन करणार.|title=India set to host 2025 Women's ODI World Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद इंग्लंड भूषवणार.|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=२७ जानेवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;  इंग्लंडने यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये पहिल्या स्पर्धेचे आयोजन केले होते. एकूण बारा संघांनी सात ठिकाणी ३३ सामन्यांमध्ये स्पर्धा केली.

सहभागी संघांची संख्या दहावरून बारा करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=पुढील चक्रात तीन उपखंडीय देश आयसीसी स्पर्धांचे आयोजन करणार आहेत.|title=Three sub-continent countries set to host ICC events in next cycle |url=https://www.icc-cricket.com/news/three-sub-continent-countries-set-to-host-icc-events-in-next-cycle |access-date=२७ जानेवारी २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; यामध्ये यजमान देश, २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ, [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी|आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]त आधीच पात्र न ठरलेले दोन सर्वोच्च मानांकित संघ आणि [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|पात्रता फेरी]]तून निश्चित झालेले इतर चार संघ यांचा समावेश होता. [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्सने]] पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.

[[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]] हा गतविजेता संघ होता, परंतु तो गटवार फेरीतच स्पर्धेतून बाहेर पडला. अंतिम सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियाने]] [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंडचा]] ७ गडी राखून पराभव केला आणि विक्रमी सातव्यांदा विजेतेपद पटकावले. आफ्रिका, आशिया, युरोप आणि ओशनिया या खंडांमधून आपापल्या गटात वरचे स्थान मिळवणारे संघ—अनुक्रमे [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]], [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ|भारत]], ग्रेट ब्रिटन (इंग्लंडच्या जागी) आणि ऑस्ट्रेलिया—यांनी [[२०२८ उन्हाळी ऑलिम्पिक]]&lt;nowiki/&gt;मधील क्रिकेट स्पर्धेसाठी पात्रता मिळवली.[१]

== पार्श्वभूमी ==
[[आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] ही [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]द्वारे (आयसीसी) आयोजित केली जाणारी, [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिलांच्या 'आंतरराष्ट्रीय टी२०]]' (WT20I) प्रकारातील द्वैवार्षिक जागतिक [[महिला क्रिकेट]] स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा सर्वप्रथम [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये इंग्लंडमध्ये खेळवली गेली आणि २०२६ ची स्पर्धा ही तिची दहावी आवृत्ती असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=नळवाला|first=अली असगर|date=२१ ऑक्टोबर २०२४ |trans-title=महिला टी२० विश्वचषक विजेते: ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट संघाचे वर्चस्व अद्वितीय, न्यूझीलंड विद्यमान विजेते - संपूर्ण यादी|title=Women's T20 World Cup winners: Australian cricket team's dominance unmatched, New Zealand reigning champions - full list |url=https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |website=ऑलिंपिक्स.कॉम |access-date=१५ जून २०२६ |archive-date=२४ जानेवारी २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260124133504/https://www.olympics.com/en/news/women-t20-world-cup-winners-list-champions |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२४]] मध्ये संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये झालेल्या नवव्या आवृत्तीत १० संघांनी सहभाग घेतला होता आणि अंतिम सामन्यात [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिके]]चा पराभव करून [[न्यू झीलंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|न्यू झीलंडने]] ही स्पर्धा जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132124/amelia-kerr-delivers-new-zealands-first-ever-world-cup-title |trans-title=अमेलिया केरने मिळवून दिले न्यूझीलंडला त्यांचे पहिलेवहिले विश्वचषक विजेतेपद.|title=Amelia Kerr delivers New Zealand's first-ever World Cup title |publisher=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;

=== यजमानाची निवड ===
जुलै २०२२ मध्ये, २०२४-२०२७ या कालावधीसाठीच्या आयसीसी महिला स्पर्धा यजमानपदाच्या कार्यक्रमाचा भाग म्हणून, आयसीसीने २०२६ ची महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा इंग्लंडमध्ये खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) यापूर्वी [[२००९ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२००९]] मध्ये या स्पर्धेच्या पहिल्या स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२६ जुलै २०२२ |trans-title=२०२७ पर्यंतच्या आयसीसी महिलांच्या जागतिक स्पर्धांच्या यजमानपदांची घोषणा|title=Hosts for ICC Women's global events until 2027 announced |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/hosts-for-icc-womens-global-events-until-2027-announced |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup |trans-title=इंग्लंड २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद भूषवणार|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=स्काय स्पोर्ट्स|access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;
=== स्वरूप ===
पात्र ठरलेले १२ संघ प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांमध्ये विभागले गेले आहेत. गट फेरीमध्ये, प्रत्येक संघ आपल्या गटातील इतर सर्व संघांविरुद्ध '[[साखळी सामने|साखळी]]' पद्धतीने एकदा सामना खेळेल. प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ बाद फेरीसाठी पात्र ठरतील; या फेरीत दोन उपांत्य सामने होतील आणि त्यातील विजेते संघ अंतिम सामन्यात आमनेसामने येतील.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;&gt;{{Cite web |date=१७ एप्रिल २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्पर्धेची माहिती|title=Women's T20 World Cup 2026: Tournament Explainer |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/women-s-t20-world-cup-tournament-explainer |access-date=१५ जून २०२६  |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;&gt;{{Cite web |date=११ जून २०२६|trans-title=महिला टी२० विश्वचषक २०२६: स्वरूप, संघ, पावसाचे नियम आणि बरेच काही - वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|title=Women's T20 World Cup 2026 FAQs: the format, teams, rain rules, and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-faqs-the-format-teams-rain-rules-and-more-1540193 |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== वेळापत्रक ===
२०२५-२०२९ च्या आयसीसी महिला 'फ्युचर टूर्स प्रोग्राम' (भविष्यातील दौऱ्यांचा कार्यक्रम) अंतर्गत, ही स्पर्धा जून-जुलै २०२६ मध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित होते.&lt;ref name=&quot;FTP&quot;&gt;{{cite journal |trans-title=२०२५–२०२९ आयसीसी महिला एफटीपी (FTP)|title=2025–2029 ICC Women's FTP |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |date=४ नोव्हेंबर २०२४ |journal=आयसीसी महिला फ्युचर टूर्स प्रोग्राम| publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |volume=2}}&lt;/ref&gt; आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी स्पर्धेचे वेळापत्रक जाहीर केले, ज्यानुसार ही स्पर्धा १२ जून ते ५ जुलै २०२६ या कालावधीत होणार आहे. यामध्ये सहभागी संघ इंग्लंडमधील सात मैदानांवर एकूण ३३ सामने खेळतील.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{cite web|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ चे संपूर्ण वेळापत्रक जाहीर|title=Full fixtures for ICC Women's T20 World Cup 2026 unveiled |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/full-fixtures-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-unveiled |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=२४ फेब्रुवारी २०२६  }}&lt;/ref&gt; १० जुलै २०२५ रोजी आयसीसीने घोषणा केली की, सराव सामने (वॉर्म-अप सामने) इंग्लंडमधील दोन आणि वेल्समधील एका मैदानावर खेळवले जातील.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-venues-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ साठी सराव सामन्यांची ठिकाणे निश्चित|title=Warm-up venues confirmed for ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=१० जुलै २०२५  |access-date=१५ जून २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4307622/cardiff-derby-and-loughborough-to-host-warmup-games-ahead-of-icc-womens-t20-world-cup-2026 |trans-title=कार्डिफ, डर्बी आणि लफबरो येथे २०२६ च्या आयसीसी महिला टी२० विश्वचषकापूर्वीचे सराव सामने होणार आहेत.|title=Cardiff, Derby and Loughborough to host warm-up games ahead of ICC Women's T20 World Cup 2026 |publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |date=१० जुलै २०२५ |access-date=१५ जून २०२६}}&lt;/ref&gt; सराव सामन्यांची संपूर्ण यादी १३ मे २०२६ रोजी जाहीर करण्यात आली.&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-05-13 |trans-title=महिला टी२० विश्वचषकाला ३० दिवस बाकी असताना सराव सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर|title=Warm-up fixtures out with 30 days to Women's T20 World Cup |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/warm-up-fixtures-out-with-30-days-to-women-s-t20-world-cup |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== बक्षीसाची रक्कम ===
आयसीसीने या स्पर्धेसाठी ८.७६ दशलक्ष डॉलर्सची बक्षीस रक्कम निश्चित केली आहे, जी २०२४ च्या तुलनेत १० टक्क्यांनी अधिक आहे. विजेत्या संघाला किमान २.३४ दशलक्ष डॉलर्स दिले जातील; तसेच, उपांत्य फेरी आणि अंतिम सामना वगळता, प्रत्येक संघास त्यांनी जिंकलेल्या प्रत्येक सामन्यासाठी अतिरिक्त ३१,१५४ डॉलर्स मिळतील. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६ |trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा|title=Record prize money pot announced for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/record-prize-money-pot-announced-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल  २०२६ |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या ट्रॉफी टूरची सुरुवात; आयसीसीकडून विक्रमी बक्षीस रकमेची घोषणा.|title=ICC ANNOUNCES RECORD PRIZE MONEY POT AS ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026 TROPHY TOUR GETS UNDERWAY |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-announces-record-prize-money-pot-as-icc-women-s-t20-world-cup-2026-trophy-tour-gets-underway |access-date=१५ जून २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ स्पर्धेसाठी बक्षीस रकमेचे वाटप&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१३ एप्रिल २०२६|trans-title=आयसीसीने महिला टी-२० विश्वचषकासाठी एकूण बक्षीस रक्कम १० टक्क्यांनी वाढवली.|title=ICC increases total prize pool for Women's T20 World Cup by 10% |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-increases-total-prize-pool-for-women-s-t20-world-cup-2026-by-10-1531825 |access-date=१५ जून २०२६|publisher=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | स्थान
! rowspan=&quot;2&quot; scope=col | संघ
! colspan=&quot;2&quot; scope=colgroup | रक्कम
|-
! scope=col | प्रत्येक संघास
! scope=col | एकूण
|-
| align=left | विजेते || {{center|१}} || $२.३४ दशलक्ष|| $२.३४ दशलक्ष
|-
| align=left | उपविजेते || {{center|१}} || $१.१७ दशलक्ष || $१.१७ दशलक्ष
|-
| align=left | उपांत्य फेरीतील संघ || {{center|२}} || $६७५,००० || $१.१५ दशलक्ष
|-
| align=left | सहभाग शुल्क || {{center|१२}} || $२४७,५०० || $२.९७ दशलक्ष
|-
| align=left | सामना विजेते|| {{center|३०}} || $३१,१५४ || $९३४,६२०
|- class=sortbottom
! align=left | एकूण || {{center|१२}} || colspan=&quot;2&quot; | $८.७६ दशलक्ष
|}

== पात्रता ==
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता}}
यजमान संघ इंग्लंड,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२७ जुलै २०२२|trans-title= इंग्लंड आणि वेल्स २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाचे यजमानपद भूषवणार आहेत, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीतर्फे जाहीर |title=England &amp; Wales to host 2026 Women's T20 World Cup reveals International Cricket Council |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/62312192.amp |access-date=२८ जुलै २०२६ |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en}}&lt;/ref&gt; तसेच २०२४ च्या स्पर्धेतील अव्वल पाच संघ — ऑस्ट्रेलिया, भारत, न्यू झीलंड, दक्षिण आफ्रिका आणि वेस्ट इंडीज — यांनी २०२६ च्या स्पर्धेसाठी थेट पात्रता मिळवली. थेट पात्रतेच्या उर्वरित दोन जागा अशा संघांना देण्यात आल्या ज्यांनी अव्वल सहामध्ये स्थान मिळवले नव्हते, परंतु २० ऑक्टोबर २०२४ रोजीच्या [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी |आयसीसी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी]]मध्ये त्यानंतरचे सर्वोत्तम मानांकन असलेले संघ होते; हे संघ म्हणजे पाकिस्तान आणि श्रीलंका.&lt;ref name=&quot;Qualification&quot;&gt;{{Cite web |date=१८ मे २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६: त्यांनी पात्रता कशी मिळवली |title=ICC WOMEN'S T20 WORLD CUP 2026: HOW THEY QUALIFIED |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/icc-women-s-t20-world-cup-2026-how-they-qualified |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; उर्वरित चार जागा फेब्रुवारी २०२६ मधील जागतिक पात्रता स्पर्धेद्वारे भरण्यात आल्या: बांगलादेश, आयर्लंड, नेदरलँड्स आणि स्कॉटलंड.&lt;ref&gt;{{cite web |date=२८ जानेवारी २०२६|trans-title= बांगलादेश आणि नेदरलँड्स आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Bangladesh and Netherlands qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/bangladesh-and-netherlands-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=१ फेब्रुवारी २०२६|trans-title=आयर्लंड आणि स्कॉटलंडने २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी पात्र.|title=Ireland and Scotland qualify for ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/ireland-and-scotland-qualify-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt; नेदरलँड्सने पहिल्यांदाच महिला टी२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite news |date=२९ जानेवारी २०२६|trans-title= नेदरलँड्स आणि बांगलादेश महिला टी२० विश्वचषक २०२६ स्पर्धेसाठी पात्र|title=Netherlands, Bangladesh qualify for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.espn.com.au/cricket/story/_/id/47753816/bangladesh-netherlands-qualify-2026-women-t20-world-cup |work=[[ईएसपीएन]] |access-date=२८ जुलै २०२६ }}&lt;/ref&gt;

[[File:2026 Women's T20 World Cup Participating nations.svg|right|thumb|upright=2|alt= २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेतील देशांना दर्शवणारा नकाशा | २०२६ महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता प्रक्रियेत सहभागी झालेल्या देशांना अधोरेखित करण्यात आले आहे.
{{legend|#0000ff| थेट पात्रता (यजमान, मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ किंवा महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारीद्वारे)}}
{{legend|#00ab00| जागतिक पात्रता फेरीद्वारे पात्रता}}
{{legend|#ffc900| पात्रता फेरीत सहभाग, परंतु पात्र ठरण्यात अपयश}}]]

&lt;section begin=&quot;Qtable&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable defaultcenter col1left col3left&quot; 
|+ स्पर्धेसाठी पात्र ठरलेले संघ &lt;ref name=&quot;Qualification&quot;/&gt;
! scope=col | पात्रता निश्चित करण्याची पद्धत
! scope=col | संघांची संख्या
! scope=col | संघ
! scope=col |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| महिला अंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी]]{{efn|स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी, ११ जून २०२६ रोजीची |[[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/womens/t20i|trans-title= आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी |title=ICC Women's T20I Team Rankings|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=११ जून २०२६}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| यजमान ||style=text-align:center|'''१''' || {{crw|ENG}} ||style=text-align:center| २
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(यजमान संघाला वगळून मागील स्पर्धेतील अव्वल ५ संघ)&lt;/small&gt; || rowspan=&quot;5&quot; style=text-align:center| '''५''' || {{crw|AUS}} || style=text-align:center| १
|-
| {{crw|IND}} || style=text-align:center| ३
|-
| {{nobr|{{crw|NZ}}}} || style=text-align:center| ४
|-
| {{crw|SA}} || style=text-align:center| ५
|-
| {{crw|WIN}} || style=text-align:center| ७
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[आयसीसी महिला एकदिवसीय आणि टी२० आंतरराष्ट्रीय संघ क्रमवारी#आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी| आयसीसी महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]] || rowspan=&quot;2&quot; style=text-align:center| '''२''' || {{crw|PAK}} || style=text-align:center| ८ 
|-
| {{crw|SL}} || style=text-align:center| ६ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता]] || rowspan=&quot;4&quot; style=text-align:center|'''४''' || {{crw|BAN}} || १०
|-
| {{crw|IRE}} || style=text-align:center| ९
|-
| {{crw|NED}} || style=text-align:center| १४
|-
| {{crw|SCO}} || style=text-align:center| ११
|- class=sortbottom
! एकूण || १२ || ||
|}
{{notelist}}&lt;section end=&quot;Qtable&quot;/&gt;

== ठिकाणे  ==
मे २०२५ मध्ये, ईसीबीने विश्वचषकासाठी सात ठिकाणांची निश्चिती केली: [[बर्मिंगहॅम]]मधील [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[ब्रिस्टल]]मधील [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[लीड्स]]मधील [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], लंडनमधील [[लॉर्ड्स]] आणि [[द ओव्हल]], [[मँचेस्टर]]मधील [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]] आणि [[साउथहॅम्प्टन]]मधील [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]].
&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=लॉर्ड्सवर होणार २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेचा अंतिम सामना|title=Lord's to host final of ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.ecb.co.uk/news/4256616/seven-venues-for-icc-womens-t20-world-cup-2026-in-england-announced |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title= इंग्लंडमधील २०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी ठिकाणे आणि महत्त्वाच्या तारखा जाहीर |title=Venues, key dates announced for ICC Women's T20 World Cup 2026 in England |url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-key-dates-announced-for-icc-women-s-t20-world-cup-2026-in-england |access-date=२८ जुलै २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=मे २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | इंग्लंडमधील ठिकाणे
|-
| style=&quot;background:#ececec;color:#2C2C2C;vertical-align:middle;&quot; colspan=&quot;4&quot; | {{location map+ |England|float=center |width=350 |caption= |alt= २०२६ महिला टी२० विश्वचषक स्पर्धेच्या यजमान ठिकाणांना चिन्हांकित करणारा इंग्लंडचा नकाशा. |places=
{{Location map~ |England |lat=52.46 |long=-1.90 |position=right |label=[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-2.58 |position=left |label=[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|ब्रिस्टल]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.82 |long=-1.58 |position=right |label=[[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]]}}
{{Location map~ |England |lat=53.48 |long=-2.25 |position=left |label=[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.53 |long=-0.17 |position=top |label=[[लॉर्ड्स]]}}
{{Location map~ |England |lat=51.48 |long=-0.11 |position=bottom |label=[[द ओव्हल]]}}
{{Location map~ |England |lat=50.92 |long=-1.32 |position=left |label=[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]}}
}}
|-
! [[बर्मिंगहॅम]]
! [[ब्रिस्टल]]
! [[लीड्स]]
! [[लंडन]]
|-
| [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]]
| [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]]
| [[हेडिंग्ले स्टेडियम]]
| [[लॉर्ड्स]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''१८,३५०'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''३१,१००'''
|-
| सामने: '''४'''
| सामने: '''६'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''४ (अंतिम)'''
|-
| [[File:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px|alt=Edgbaston Cricket Ground in ]]
| [[File:Bristol County Ground.jpg|150px|alt=Bristol County Ground in ]]
| [[File:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px|alt=Headingley Cricket Ground in ]]
| [[File:Lords-Cricket-Ground-Pavilion-06-08-2017.jpg|150px|alt=Lord's in 2017]]
|- 
! [[लंडन]]
! [[मँचेस्टर]]
! [[साउथहॅम्प्टन]]
|-
| [[द ओव्हल]]
| [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]]
| [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]]
|-
| प्रेक्षक क्षमता: '''२७,५००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२६,०००'''
| प्रेक्षक क्षमता: '''२५,०००'''
|-
| सामने: '''३ (उपांत्य)'''
| सामने: '''५'''
| सामने: '''६'''
|-
| [[File:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px|alt=The Oval in ]]
| [[File:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px|alt=Old Trafford Cricket Ground in 2014]]
| [[File:Pavilion stands.JPG|150px|alt=Rose Bowl in ]]
|}
== संघ ==
{{Main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक संघ}}
प्रत्येक संघाला जास्तीत जास्त १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती आणि त्यांना १ मे २०२६ पर्यंत आपला तात्पुरता संघ आयसीसीकडे सादर करणे आवश्यक होते. संघांना १ जून २०२६ पर्यंत आपल्या संघात बदल करण्याची परवानगी होती. त्यानंतर कोणतेही बदल करण्यासाठी आयसीसीच्या स्पर्धा तांत्रिक समितीची परवानगी घेणे आवश्यक होते.{{cn|date=May 2026}}
== सराव सामने ==
६ ते १० जून या कालावधीत एकूण १२ सराव सामने खेळले गेले. यात विश्वचषकात सहभागी असलेल्या सर्व १२ संघांचा समावेश होता आणि हे सामने इंग्लंडमधील दोन मैदानांवर ([[डर्बी]] येथील [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)| काउंटी क्रिकेट मैदान]] व लफबरो येथील हॅसलग्रेव्ह मैदान) तसेच वेल्समधील एका मैदानावर ([[कार्डिफ]] येथील [[सोफिया गार्डन्स]]) खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WarmV1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmV2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarmSch&quot;/&gt;

== सामन्यांचे अधिकारी ==
२८ मे २०२६ रोजी, आयसीसीने (ICC) स्पर्धेसाठी [[सामनाधिकारी, क्रिकेट|सामनाधिकारी]] आणि [[पंचगिरी |पंच]]ांची यादी जाहीर केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ मे २०२६ |trans-title=२०२६ महिला टी२० विश्वचषकासाठी सामना अधिकाऱ्यांची घोषणा|title=Match officials revealed for Women's T20 World Cup 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/match-officials-revealed-for-women-s-t20-world-cup-2026 |access-date=२८ जुलै २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|language=en}}&lt;/ref&gt; २१ जून २०२६ रोजी, आजारपणामुळे [[लॉरेन अगेनबॅग]] स्पर्धेतून बाहेर पडल्या आणि त्यांच्या जागी [[सलीमा इम्तियाज]] यांची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=२८ जुलै २०२६ |trans-title= आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ साठी 'एमिरेट्स आयसीसी इंटरनॅशनल पॅनेल ऑफ अंपायर्स'मध्ये एजेनबॅग यांच्या जागी इम्तियाज यांची निवड.|title=IMTIAZ REPLACES AGENBAG IN EMIRATES ICC INTERNATIONAL PANEL OF UMPIRES AT ICC WOMEN’S T20 WORLD CUP 2026 |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/imtiaz-replaces-agenbag-in-emirates-icc-international-panel-of-umpires-at-icc-women-s-t20-world-cup-2026 |website=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;

; सामनाधिकारी
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|NZ}} [[ट्रुडी अँडरसन]]
* {{flagicon|SA}} [[शांड्रे फ्रित्झ]]
* {{flagicon|IND}} [[जी.एस. लक्ष्मी]]
* {{flagicon|SL}} [[मिशेल परेरा]]
}}

; पंच
{{div col|colwidth=15em|content=
* {{flagicon|SA}} [[लॉरेन अगेनबॅग]]
* {{flagicon|NZ}} [[किम कॉटन]]
* {{flagicon|ENG}} [[ॲना हॅरिस]]
* {{flagicon|PAK}} [[सलीमा इम्तियाझ]]
* {{flagicon|BAN}} [[शाथिरा जाकीर]]
* {{flagicon|IND}} [[नारायणन जननी]]
* {{flagicon|SA}} [[केरिन क्लास्ते]]
* {{flagicon|WIN}} [[कँडिस ला बोर्ड]]
* {{flagicon|SL}} [[निमाली परेरा]]
* {{flagicon|AUS}} [[क्लेर पोलोसॅक]]
* {{flagicon|IND}} [[वृंदा राठी]]
* {{flagicon|ENG}} [[सु रेडफर्न]]
* {{flagicon|AUS}} [[एलोइस शेरिडान]]
* {{flagicon|WIN}} [[जॅकलीन विल्यम्स]]
* {{flagicon|IND}} [[गायत्री वेणुगोपाळ]]
}}

==सराव सामने==
{{collapse top|सराव सामने|bg=lightblue}}
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १६३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ३३ (२२)
| wickets1 = [[सिल्व्हर सीगर्स]] २/१५ (३ षटके)
| score2 = १०५ (२० षटके)
| runs2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] २८[[नाबाद|*]] (२४)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] ३/२१ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ५८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538607.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना २'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३६/८ (१८ षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ६५ (३७)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ३/२९ (३ षटके)
| score2 = १२० (१७.४ षटके)
| runs2 = [[लिआह पॉल]] २९ (२७)
| wickets2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ४/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538608.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १८ षटकांचा करण्यात आला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ३'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १६८/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ३७ (२६)
| wickets1 = [[चेतना विमुक्ती]] ४/३१ (४ षटके)
| score2 = १६९/१ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ९४ (५८)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] १/२० (२ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538609.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ४'''
| date = ६ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १९३/३ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ५१[[नाबाद|*]] (२८)
| wickets1 = [[रितू मोनी]] २/३६ (४ षटके)
| score2 = १२५/८ (२० षटके)
| runs2 = [[निगार सुलताना]] ३२[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] ४/१८ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538610.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ५'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १७९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[भारती फुलमाली]] ५६[[नाबाद|*]] (४०)
| wickets1 = [[अफि फ्लेचर]] ४/२३ (४ षटके)
| score2 = १५३/८ (२० षटके)
| runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४९ (४४)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] ४/३६ (४ षटके)
| result = भारत २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538611.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ६'''
| date = ८ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ॲलिस कॅप्सी]] ४५ (३६)
| wickets1 = [[अलाना किंग]] 2/10 (2 षटके)
| score2 = 158/5 (18.2 षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] 64 (44)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] 2/22 (3.2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538612.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ७'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ९४ (४३)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] १/२३ (३ षटके)
| score2 = ६२/५ (९ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २० (२२)
| wickets2 = [[रेचल स्लेटर]] २/११ (२ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४१ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538613.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| rain = पावसामुळे पाकिस्तानचा डाव ९ षटकांवरच थांबवण्यात आला; 'डीएलएस' पद्धतीनुसार विजयासाठी आवश्यक धावसंख्या १०४ होती.
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ८'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रेबेका स्टॉकेल]] ३० (२६)
| wickets1 = [[संजिदा अक्तेर मेघला]] ३/२६ (४ षटके)
| score2 = १३२/६ (२० षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] 50 (48)
| wickets2 = [[एमी मॅग्वायर]] 4/20 (४ षटके)
| result = आयर्लंड ११ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538614.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
---- 
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना 9'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १४३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] ४८ (३२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/१२ (३ षटके)
| score2 = १४६/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[हंसिमा करुणरत्ने]] ५०[[नाबाद|*]] (४१)
| wickets2 = मिर्थे व्हान डेन राड १/१५ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538615.html धावफलक]
| venue = [[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १०'''
| date = ९ जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १८३/५ (२० षटके)
| runs1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ६१ (२६)
| wickets1 = [[सोफी डिव्हाइन]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १८६/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[आमेलिया केर]] ६१ (३२)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ४/४२ (३.४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538616.html धावफलक]
| venue = [[हॅसलग्रेव्ह मैदान]], [[लफबरो]]
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना ११'''
| date =१० जून २०२६
| time = १०:००
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १७१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी जोन्स]] ६४ (४५)
| wickets1 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२९ (४ षटके)
| score2 = १६६ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[रिचा घोष]] ६८ (३६)
| wickets2 = [[लिन्से स्मिथ]] ३/४२ (३.५ षटके)
| result = इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538617.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे) आणि [[किम कॉटन]] (न्यू)
| toss =भारताने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = '''सराव सामना १२'''
| date = १० जून २०२६
| time = १५:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १३१ (२० षटके)
| runs1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ४६ (३८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२/४ (१५ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ७७[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[कियाना जोसेफ]] १/६ (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538618.html धावफलक]
| venue = [[सोफिया गार्डन्स (क्रिकेट मैदान)|सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ ]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
{{cob}}

== गट फेरी ==
आयसीसीने २४ फेब्रुवारी २०२६ रोजी गट आणि सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले; गट फेरीचे सामने १२ ते २८ जून या कालावधीत खेळवले गेले.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;/&gt; १२ संघांची प्रत्येकी सहा संघांच्या दोन गटांत विभागणी करण्यात आली होती आणि प्रत्येक संघाने आपल्या गटातील इतर संघांविरुद्ध एकदा सामना खेळला. गट फेरीत एकूण ३० सामने खेळले गेले.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; स्पर्धेचा सलामीचा सामना १२ जून रोजी एजबास्टन येथे इंग्लंड आणि श्रीलंका यांच्यात खेळला गेला.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=50% | [[#गट अ|गट अ]]
! width=50% | [[#गट ब|गट ब]]
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|AUS}}
* {{nobr|{{crw|SA}}}}
* {{crw|NED}}
* {{crw|PAK}}
* {{crw|BAN}}
* {{crw|IND}}
| valign=&quot;top&quot; |
* {{crw|IRE}}
* {{crw|ENG}}
* {{nobr|{{crw|NZ}}}}
* {{crw|WIN}}
* {{crw|SL}}
* {{crw|SCO}}
|}
=== गट अ===
&lt;section begin=GroupA/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|AUS}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || ३.८८२
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SA}} || ५ || ४ || १ || ० || '''८''' || ०.६३३ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IND}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || १.७१८
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|BAN}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.७१०
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|PAK}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −१.८७२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NED}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −३.२७६
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;&gt;{{Cite journal |trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६|title=ICC Women's T20 World Cup 2026 |url=https://images.icc-cricket.com/image/private/s--HhCmMiHJ--/v1780377629/prd/assets/tournaments/ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%2C%202026/Playing%20Conditions%20ICC%20Women%27s%20T20%20World%20Cup%202026.pdf |date=२८ मे २०२६ |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;section end=&quot;GroupA&quot; /&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३}}'''सामना ३'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १७२/८ (२० षटके)
| runs1 = [[फीबी लिचफिल्ड]] ५० (२४)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = १०७ (१६.४ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ४४ (३९)
| wickets2 = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] ३/१३ (२.४ षटके)
| result =ऑस्ट्रेलिया ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cg74zz78m7do |trans-title=फुटबॉल विश्वचषकाचा टी२० सामन्यांच्या प्रेक्षकसंख्येवर परिणाम होणार नाही - आयसीसी |title=T20 crowds won't be hit by football World Cup - ICC |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |date=१३ जून २०२६ |access-date=३० जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[जॉर्जिया वेरहॅम]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना५}}'''सामना ५'''
| date = १४ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|BAN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५० (४५)
| wickets1 = [[मारुफा अख्तर]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १४१ (१९.२षटके)
| runs2 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ५० (३३)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/२७ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[जुवैरिया फिरदौस]] (बां)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना६ }}'''सामना ६ '''
| date = १४ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १७०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ६६ (४४)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १०६ (१७ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ४१ (३५)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१० (४ षटके)
| result = भारत ६४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १८,८१४ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/sharma-stars-as-india-beat-pakistan-in-front-of-record-group-stage-crowd |trans-title=गट फेरीतील विक्रमी प्रेक्षकसंख्येसमोर भारताचा पाकिस्तानवर विजय; शर्माची चमकदार कामगिरी |title=Sharma Stars as India Beat Pakistan in Front of Record Group Stage Crowd |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=१४ जून २०२६ |access-date=३१ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना९}}'''सामना ९'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = [[निगार सुलताना]] २७ (४७)
| wickets1 = [[एलिस पेरी]] २/१४ (३ षटके)
| score2 = ७८/१ (९.३ षटके)
| runs2 = [[जॉर्जिया व्हॉल]] ४५[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[मारुफा अख्तर]] १/२८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१०}}'''सामना १०'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७४ (४७)
| wickets1 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = ११४ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २८ (२७)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ४/१९ (४ षटके)
| result = भारत ९५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं)
| motm = [[स्मृती मंधाना]] (भा)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना११}}'''सामना ११'''
| date = १७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १२६/९ (२० षटके)
| runs1 = [[फातिमा सना]] ५५[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १२७/८ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ५२ (३५)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१६ (२.५ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] (द)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१४}}'''सामना १४'''
| date = २० जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २१९/६ (२० षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] ७४[[नाबाद|*]] (४२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/५२ (४ षटके)
| score2 = १२१/३ (२० षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ५६[[नाबाद|*]] (५७)
| wickets2 = [[किम गार्थ]] २/२० (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ९८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[ॲना हॅरिस]] (इं)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = नेदरलँड्सच्या [[बाबेट डी लीडे]]चा हा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१५}}'''सामना १५'''
| date = {{Start date|df=y|2026|06|20}}
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १२३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[शोर्णा अख्तर]] ३९[[नाबाद|*]] (२२)
| wickets1 = [[फातिमा सना]] २/१८ (४ षटके)
| score2 = १००/८ (२० षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] २५ (३०)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] ३/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश २३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html धावफलक]
| venue =  [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[शोर्णा अख्तर]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१८}}'''सामना १८'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ३१ (१५)
| wickets1 = [[मेरिझॅन कॅप]] २/२७ (४ षटके)
| score2 = १६१/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[मेरिझॅन कॅप]] ८१[[नाबाद|*]] (४५)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] ३/१४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = भारताच्या [[हरमनप्रीत कौर]]चा हा २००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ptinews.com/story/sports/harmanpreet-kaur-becomes-first-ever-cricketer-to-play-200-t20is/3789912 |trans-title=हरमनप्रीत कौर २०० आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळणारी पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. |title= Harmanpreet Kaur becomes first ever cricketer to play 200 T20Is
|work=[[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया|पीटीआय]] |date=२१ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
* [[प्रेमा रावत]] (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२१}}'''सामना २१'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|PAK}}
| score1 = १९९/७ (२० षटके)
| runs1 = [[एलिस पेरी]] ७१ (४८)
| wickets1 = [[सादिया इक्बाल]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = ८६ (१३.४ षटके)
| runs2 = [[मुनीबा अली]] ३२ (२५)
| wickets2 = [[सोफी मॉलिनू]] 2/6 (2 षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ११३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[सु रेडफर्न]] (इं) 
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२३}}'''सामना २३'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १३६/८ (२० षटके)
| runs1 = [[जुवैरिया फिरदौस]] ३३ (३१ )
| wickets1 = [[राधा यादव]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३९/५ (१६.५ षटके)
| runs2 = [[शफाली वर्मा]] ५३ (३४)
| wickets2 = [[रितू मोनी]] २/२९ (४ षटके)
| result = भारत ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा)
| motm = [[शफाली वर्मा]] (भा)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२४}}'''सामना २४'''
| date = २५ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = २०८/१ (२० षटके)
| runs1 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ११४[[नाबाद|*]] (६९)
| wickets1 = [[हॅना लँडहीर]] १/३४ (४ षटके)
| score2 = १२०/८ (२० षटके)
| runs2 = [[फीबी मोल्केनबोअर]] ४१ (४१)
| wickets2 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१९ (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = [[तझमिन ब्रिट्स]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले आणि २,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध नेदरलँड्स महिला टी-२० विश्वचषक २०२६ सामन्यात तझमिन ब्रिट्सने पहिले शतक झळकावले. |title= Tazmin Brits scores maiden hundred in South Africa vs Netherlands Women’s T20 World Cup 2026 match |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/south-africa-vs-netherlands-tazmin-brits-scores-maiden-hundred-women-t20-world-cup-2026/article71147737.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२६}}'''सामना २६ '''
| date = २७ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|PAK}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = १२६/६ (२० षटके)
| runs1 = [[गुल फरोझा]] ६३[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९ (१८ षटके)
| runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (४१)
| wickets2 = [[फातिमा सना]] ३/१२ (३ षटके)
| result = पाकिस्तान ३७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[गुल फरोझा]] (पा)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२९}}'''सामना २९'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|BAN}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = ११७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[शोभना मोस्तारी]] ४२ (४८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२२ (४ षटके)
| score2 = ११८/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[ॲनेरी डेर्कसेन]] ४५ (४५)
| wickets2 = [[नाहिदा अक्तेर]] २/२४ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[मेरिझॅन कॅप]] (द)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[मेरिझॅन कॅप]] (द) हिने आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना३०}}'''सामना ३०'''
| date = २८ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ५६ (२७)
| wickets1 = [[सोफी मॉलिनू]] २/४६ (४ षटके)
| score2 = १७२/४ (१९ षटके)
| runs2 = [[एलिस पेरी]] ५६ (३८)
| wickets2 = [[श्री चरणी]] २/३२ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २७,१६३&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/attendance-record-broken-again-at-women-s-t20-world-cup |trans-title= महिला टी-२० विश्वचषकात पुन्हा एकदा प्रेक्षकसंख्येचा विक्रम मोडला गेला.|title=Attendance record broken again at Women's T20 World Cup |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२८ जून २०२६ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[निमाली परेरा]] (श्री) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[एलिस पेरी]] (ऑ)
| toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| notes = [[दीप्ती शर्मा]] (भा) हिने [[झुलन गोस्वामी]]ला मागे टाकत आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज बनण्याचा मान मिळवला. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title= दीप्ती शर्माने झुलन गोस्वामीचा विक्रम मोडला, आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये सर्व फॉरमॅटमध्ये सर्वाधिक बळी घेणारी गोलंदाज ठरली. |title= Deepti Sharma breaks Jhulan Goswami record, becomes highest wicket-taker across formats in international women’s cricket |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/deepti-sharma-breaks-jhulan-goswami-most-wickets-across-format-international-women-cricket-full-list/article71129849.ece/ |work=[[स्पोर्टस्टार]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकातील हा सर्वात मोठा यशस्वी धावांचा पाठलाग होता. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |trans-title=विक्रमी धावसंख्या गाठत ऑस्ट्रेलियाने भारताला महिला टी२० विश्वचषकातून बाहेर काढले. |title=Australia knock India out of Women’s T20 World Cup after record chase|url=https://telanganatoday.com/australia-knock-india-out-of-womens-t20-world-cup-after-record-chase |work=तलंगणा टुडे}}&lt;/ref&gt;
* या सामन्याच्या परिणामी दक्षिण आफ्रिकेने सलग चौथ्या आणि एकूण पाचव्या टी२० विश्वचषक उपांत्य फेरीसाठी पात्रता मिळवली, तर भारत स्पर्धेतून बाहेर पडला. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=२८ जून २०२६ |trans-title=ऑस्ट्रेलियाकडून भारताचा पराभव, दक्षिण आफ्रिकेची महिला टी२० विश्वचषक २०२६ च्या उपांत्य फेरीत धडक. |title=South Africa qualify for Women’s T20 World Cup 2026 semi-finals after India lose to Australia |url=https://www.olympics.com/en/news/south-africa-cricket-team-qualify-women-t20-world-cup-2026-semi-finals |access-date=३ ऑगस्ट २०२६|website=ऑलिम्पिक्स.कॉम}}&lt;/ref&gt;
}}

=== गट ब ===
&lt;section begin=GroupB/&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! style=&quot;width:25px&quot;| स्थान
! style=&quot;width:125px&quot;| संघ
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|सा|सामने}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|वि|विजय}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|प|पराभव}}
! style=&quot;width:30px&quot;| {{abbr|अ|अनिर्णित}}
! style=&quot;width:30px&quot;| गुण
! {{abbr|धावगती|निव्वळ धावगती}}
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|ENG}} || ५ || ५ || ० || ० || '''१०''' || २.१३४
|-style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|WIN}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.१४७ 
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SRI}} || ५ || ३ || २ || ० || '''६''' || −०.७२५
|-
| ४ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|NZL}} || ५ || २ || ३ || ० || '''४''' || −०.११८
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|SCO}} || ५ || १ || ४ || ० || '''२''' || −०.२३२
|-
| ६ || style=&quot;text-align:left&quot; | {{Crw|IRE}} || ५ || ० || ५ || ० || '''०''' || −०.८७५
|}
स्रोत: [https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]&lt;br&gt;
वर्गीकरणाचे नियम: १) गुण; २) विजय; ३) निव्वळ धावगती (नेट रन रेट); ४) समान गुण असलेल्या संघांमधील सामन्यांचे निकाल; ५) स्पर्धेपूर्वीची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रमवारी.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;
&lt;section end=&quot;GroupB&quot;/&gt;
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१}}'''सामना १'''
| date = १२ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = २१९/१ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] १०५[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets1 = [[मल्की मदारा]] १/५१ (४ षटके)
| score2 = १३२ (२० षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३७ (३२)
| wickets2 = [[फ्रेया केम्प]] ४/२१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ८७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html धावफलक]
| venue = [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]]
| attendance = १४,८६५&lt;ref&gt;{{Cite news |last=न्यूमॅन|first=पॉल|date=१३ जून २०२६|trans-title= परिस्थिती बदलून टाकणारा महिला टी२० विश्वचषक: तिकिटांची विक्रमी विक्री, 'लायनेसेस'सारखा अविस्मरणीय क्षण आणि 'वेस्ट एंड'मधील विचेस. |title=The 'game-changing' Women's T20 World Cup: Record ticket sales, a Lionesses moment and West End witches |url=https://www.nytimes.com/athletic/7355321/2026/06/13/womens-t20-world-cup-tickets-lionesses-wicked/ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]] |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = इंग्लंडची २१९ ही टी२० विश्वचषकातील एका डावातील सर्वोच्च धावसंख्या होती. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=१३ जून २०२६ |trans-title= श्रीलंकेचा धुव्वा उडवत इंग्लंडने रचला इतिहास; महिला टी२० विश्वचषकातील विक्रमाची केली मोडतोड. |title=England script history, smash Women’s T20 World Cup record in Sri Lanka rout |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-womens-t20-world-cup/england-script-history-smash-womens-t20-world-cup-record-in-sri-lanka-rout/articleshow/131700754.cms |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२}}'''सामना २'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १६१/५ (२० षटके)
| runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६० (३९)
| wickets1 = [[एव्हा कॅनिंग]] ३/२७ (४ षटके)
| score2 = १२१ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३९ (३६)
| wickets2 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] ३/१६ (४ षटके)
| result = स्कॉटलंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance =७,५४३&lt;ref name=&quot;Attendance14&quot;/&gt;
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = स्कॉटलंडने टी२० विश्वचषकात आपला पहिला विजय नोंदवला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना४}}'''सामना ४'''
| date = १३ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १६२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[ब्रुक हालीडे]] ४० (३२)
| wickets1 = [[आलिया ॲलेने]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९.५ षटके)
| runs2 = [[शेमेन कॅम्पबेल]] ९०[[नाबाद|*]] (६२)
| wickets2 = [[जेस केर]] २/१७ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[शेमेन कॅम्पबेल]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना७}}'''सामना ७'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफी डिव्हाइन]] ४५ (३०)
| wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] २/३५ (४ षटके)
| score2 = १५३/५ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ५४[[नाबाद|*]] (३७)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] २/२३ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना८}}'''सामना ८'''
| date = १६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = ११८/९ (२० षटके)
| runs1 = [[लुइस लिटील]] २६[[नाबाद|*]] (१५)
| wickets1 = [[सोफी एसलस्टोन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = ११९/६ (१७.३ षटके)
| runs2 = [[नॅटली सायव्हर]] ४८ (३७)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/१७ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]]
| attendance = ९,०२१
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[सोफी एसलस्टोन]] (इं)
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१२}}'''सामना १२'''
| date = १८ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[स्टेफानी टेलर]] ४७[[नाबाद|*]] (१९)
| wickets1 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/३४ (४ षटके)
| score2 = १४६ (२० षटके)
| runs2 = [[डार्सी कार्टर]] ५९ (६६) 
| wickets2 = [[आलिया ॲलेने]] ३/११ (२ षटके) 
| result = वेस्ट इंडीज ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]]
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[स्टेफानी टेलर]] (वे)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१३}}'''सामना १३'''
| date = १९ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इझ्झी शार्प]] ३६ (२८)
| wickets1 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] २/२६ (४ षटके)&lt;br&gt;[[कॅरा मरे]] २/२६ (४ षटके)
| score2 = १३६/४ (२० षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ५९ (५३)
| wickets2 = [[आमेलिया केर]] २/२३ (४ षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html धावफलक]
| venue = [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहॅम्प्टन]] 
| attendance = 
| umpires = [[सु रेडफर्न]] (इं) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) 
| motm = [[आमेलिया केर]] (न्यू)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१६}}'''सामना १६'''
| date = २० जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SCO}}
| score1 = २००/५ (२० षटके)
| runs1 = [[सोफिया डंकली]] ५७ (३७)
| wickets1 = [[कर्स्टी गॉर्डन]] २/३० (४ षटके)
| score2 = १६२/७ (२० षटके)
| runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४ (२४)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] २/२३ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html धावफलक]
| venue = [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] 
| attendance = 
| umpires = [[केरिन क्लास्ते]] (द) आणि [[निमाली परेरा]] (श्री)
| motm = [[सोफिया डंकली]] (इं)
| toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१७}}'''सामना १७'''
| date = २१ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SL}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = ९८ (१९.४ षटके)
| runs1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] ३० (२६)
| wickets1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ९९/५ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[स्टेफानी टेलर]] २७[[नाबाद|*]] (२५)
| wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/२२ (४ षटके)
| result = वेस्ट इंडीज ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[शाथिरा जाकीर]] (बां)
| motm = [[हेली मॅथ्यूस]] (वे)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना१९}}'''सामना १९'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १०:३०
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = १३१/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डार्सी कार्टर]] ७२[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = [[आमेलिया केर]] ३/१७ (४ षटके)
| score2 = १३२/४ (१८.२ षटके)
| runs2 = [[इझ्झी शार्प]] ६२ (४३)
| wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] २/१३ (३ षटके)
| result = न्यू झीलंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[सलीमा इम्तियाझ]] (पा) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[इझ्झी शार्प]] (न्यू)
| toss = न्यू झीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२०}}'''सामना २०'''
| date = २३ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १३०/५ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ५९ (५०)
| wickets1 = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] १/१२ (२ षटके)
| score2 = १३४/१ (१५.३ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] १०६[[नाबाद|*]] (६१)
| wickets2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] १/२२ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = 
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[चामरी अटापट्टू]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२२}}'''सामना २२'''
| date = २४ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|WIN}}
| score1 = १८६/७ (२० षटके)
| runs1 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ६५ (४२)
| wickets1 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/४२ (४ षटके)
| score2 = १४८/५ (२० षटके)
| runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ५१[[नाबाद|*]] (३०)
| wickets2 = [[चार्ली डीन]] २/३१ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ३८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = 
| umpires = [[नारायणन जननी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२५}}'''सामना २५'''
| date = २६ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|SCO}}
| team2 = {{crw|SL}}
| score1 = १५१/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅरा ब्राइस]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = मिताली अयोध्या २/३४ (४ षटके)
| score2 = १५४/७  (१९.५ षटके)
| runs2 = [[चामरी अटापट्टू]] ३३ (१६)
| wickets2 = [[कॅथेरिन फ्रेझर]] २/२५ (४ षटके)
| result = श्रीलंका ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html धावफलक]
| venue = [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
| attendance = 
| umpires = [[ॲना हॅरिस]] (इं) आणि [[कँडिस ला बोर्ड]] (वे)
| motm = [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२७}}'''सामना २७'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १२८/७ (२० षटके)
| runs1 = [[शिनेल हेन्री]] २७[[नाबाद|*]] (२१)
| wickets1 = [[कॅरा मरे]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२९/४ (१८.१ षटके)
| runs2 = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] ६३ (४४)
| wickets2 = [[अश्मिनी मुनिसार]] २/२८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html धावफलक]
| venue = [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
| attendance = ३,६४४
| umpires = [[शाथिरा जाकीर]] (बां) आणि [[क्लेर पोलोसॅक]] (ऑ)
| motm = [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (आ)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = आयर्लंडने टी२० विश्वचषक स्पर्धेतील आपला पहिला विजय नोंदवला.}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|सामना२८}}'''सामना २८'''
| date = २७ जून २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|ENG}}
| score1 = १६३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[आमेलिया केर]] ४२ (३४)
| wickets1 = [[डॅनियेल गिब्सन]] २/३० (३ षटके)
| score2 = १६४/१ (१७.२ षटके)
| runs2 = [[डॅनी वायाट-हॉज]] ८९[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets2 = [[नेन्सी पटेल]] १/२२ (३ षटके)
| result = इंग्लंड ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,०१८&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/new-attendance-record-set-at-t20-world-cup-group-stage |trans-title= टी२० विश्वचषक सामन्यात उपस्थितीचा नवीन विक्रम |title=New attendance record set at T20 World Cup match |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|date=२७ जून २०२६|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[गायत्री वेणुगोपाळ]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
}}

== बाद फेरी ==
[[File:WT20 Semifinal Wareham Campelle.jpg|thumb|left|ऑस्ट्रेलिया आणि वेस्ट इंडीज यांच्यातील पहिल्या उपांत्य सामन्यात [[शेमेन कॅम्पबेल]] हिला गोलंदाजी करताना [[जॉर्जिया वेरहॅम]]]]
बाद फेरीमध्ये ३० जून आणि २ जुलै रोजी दोन उपांत्य सामने, तसेच ५ जुलै रोजी अंतिम सामना खेळवला गेला.&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt; उपांत्य सामने 'द ओव्हल'वर, तर अंतिम सामना 'लॉर्ड्स'वर खेळवण्यात आला. पहिल्या उपांत्य सामन्यात 'गट अ'मधील विजेता आणि 'गट ब'मधील उपविजेता, तर दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात 'गट ब'मधील विजेता आणि 'गट अ'मधील उपविजेता आमनेसामने आले.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;

दोन्ही उपांत्य सामने आणि अंतिम सामन्यासाठी अनुक्रमे १, ३ आणि ६ जुलै रोजी राखीव दिवस ठेवण्यात आला होता. राखीव दिवसाचा वापर करावा लागल्यास, सामना नव्याने सुरू न करता आदल्या दिवशी जिथे खेळ थांबला होता तिथूनच पुढे सुरू केला गेला असता (जर काही खेळ झाला असेल तर); आणि खेळाची सुरुवात दुपारी १४:३० (यूटीसी+०१) वाजता झाली असती.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

जर नियोजित दिवशी आणि राखीव दिवशी किमान खेळ (प्रत्येक बाजूने किमान १० षटके) होऊ शकला नाही, तर उपांत्य सामन्यांच्या बाबतीत गट फेरीत वरचे स्थान मिळवलेला संघ अंतिम फेरीत गेला असता, आणि अंतिम सामन्याच्या बाबतीत दोन्ही संघांना संयुक्त विजेते घोषित केले गेले असते.&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;faq&quot;/&gt;

&lt;section begin=&quot;bracket&quot; /&gt;{{4TeamBracket
| team-width = 150px
| score-width = 150px

| RD1 = '''[[#उपांत्य सामने |उपांत्य सामने]]'''
| RD1-seed1 = '''अ१'''
| RD1-team1 = '''{{crw|AUS}}'''
| RD1-score1 = '''{{nobr|१२७/२ (१३ षटके)}}'''
| RD1-seed2 =ब२
| RD1-team2 = {{nobr|{{crw|WIN}}}}
| RD1-score2 = १२५/७ (२० षटके)

| RD1-seed3 = '''ब१'''
| RD1-team3 = '''{{crw|ENG}}'''
| RD1-score3 = '''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}'''
| RD1-seed4 = अ२
| RD1-team4 = {{nobr|{{crw|SA}}}}
| RD1-score4 = १२९/८ (२० षटके)

| RD2= '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]]'''
| RD2-seed1 = उसा१वि
| RD2-team1 = '''{{nobr|{{crw|AUS}}}}'''
| RD2-score1 = '''{{nobr|१५३/३ (१७.१ षटके)}}'''
| RD2-seed2 = उसा२वि
| RD2-team2 = {{crw|ENG}}
| RD2-score2 = १५०/४ (२० षटके)
}}
* स्त्रोत:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/match-schedule-fixtures-and-results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६|trans-title=आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक वेळापत्रक आणि सामन्यांचे निकाल|title=ICC Women's T20 World Cup Schedule &amp; Match Results|access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;26wt20wc-pc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Guide&quot;/&gt;&lt;section end=&quot;bracket&quot;/&gt;
=== उपांत्य सामने ===
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor|उपांत्य सामना १}}'''उपांत्य सामना १'''
| date = ३० जून २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|WIN}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १२५/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हेली मॅथ्यूस]] ३० (२८)
| wickets1 = [[ॲशली गार्डनर]] २/१३ (४ षटके)
| score2 = १२७/२ (१३ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६१[[नाबाद|*]] (३६)
| wickets2 = [[शिनेल हेन्री]] १/२० (२ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = १०,०२३
| umpires = [[किम कॉटन]] (न्यू) आणि [[वृंदा राठी]] (भा)
| motm = [[ॲशली गार्डनर]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| notes = ऑस्ट्रेलिया आठ टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यांसाठी पात्र ठरणारा पहिला संघ बनला.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३० जून २०२६ |trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}
----
{{Single-innings cricket match
| round = {{anchor| उपांत्य सामना २}}''' उपांत्य सामना २'''
| date = २ जुलै २०२६
| time = १८:३०
| night = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १६९/५ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ७५ (४७)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/२५  (४ षटके)
| score2 = १२९/८ (२० षटके)
| runs2 = [[तझमिन ब्रिट्स]] ५१ (४५)
| wickets2 = [[लॉरेन बेल]] २/२८ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ४० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html धावफलक]
| venue = [[द ओव्हल]], [[लंडन]]
| attendance = २१,१२८&lt;ref&gt;{{Cite web |last= मॅथ्यू हेन्री |date=२ जुलै २०२६ |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cy731p46j5mo |trans-title= सायव्हर-ब्रंटच्या नेतृत्वाखालील शानदार इंग्लंड संघ विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत |title=Sciver-Brunt leads superb England into World Cup final |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[नॅटली सायव्हर]] (इं)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =इंग्लंडने पाचव्यांदा टी२० विश्वचषक अंतिम सामन्यात स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web |date=३ जुलै २०२६|trans-title=नॅट सायव्हर-ब्रंट आणि हेदर नाइट यांनी इंग्लंडला अंतिम फेरीत पोहोचवले.|title=Nat Sciver-Brunt, Heather Knight put England in final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-south-africa-women-2nd-semi-final-1490708/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
}}

==अंतिम सामना==
[[File:Ellyse Perry 2014.jpg|thumb|left|alt= एलिस पेरी २०१४ मध्ये|कोणत्याही प्रकारातील एकूण नऊ विश्वचषक जिंकणारी [[एलिस पेरी]] ही पहिलीच क्रिकेटपटू (स्त्री किंवा पुरुष) ठरली आहे.]]
ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. &lt;ref&gt;{{cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अंतिम सामन्यात ऑस्ट्रेलियाची गोलंदाजी; दोन्ही संघांत कोणताही बदल नाही. |title=Australia bowl in final, both teams unchanged |url=https://www.cricinfo.com/story/t20-wc-final-2026-australia-bowl-in-final-both-teams-unchanged-1544411 |publisher=[[क्रिकइन्फो]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडच्या संघाकडून केवळ कर्णधार [[नॅट सायव्हर-ब्रंट|नॅट सायव्हर-ब्रंटने]] ५० हून अधिक धावा केल्या; तिने नाबाद ५८ धावांची खेळी केली. [[फ्रेया केम्प]]&lt;nowiki/&gt;ने नाबाद ४४ आणि [[ॲलिस कॅप्सी]]&lt;nowiki/&gt;ने २३ धावा केल्या, तर दोन्ही सलामीवीरांसह इतर तीन फलंदाज एकेरी धावसंख्येवर बाद झाले; परिणामी इंग्लंडने ४ गडी गमावून १५० धावा केल्या. या लक्ष्याचा पाठलाग करताना, ऑस्ट्रेलियाची सलामीवीर [[जॉर्जिया व्हॉल]] एकेरी धावसंख्येवर बाद झाली; त्यानंतर [[बेथ मूनी]] आणि [[फीबी लिचफिल्ड]] यांनी अनुक्रमे ६४ आणि ४८ धावा करत १०० धावांची भागीदारी रचली आणि त्या बाद झाल्या. त्यानंतर [[एलिस पेरी]] आणि [[ॲशली गार्डनर]] यांनी ७ चेंडूत १३ धावा जोडल्या आणि संघाला १७.१ षटकांत ३ गडी गमावून १५३ धावांपर्यंत पोहोचवत ७ गडी राखून विजय मिळवून दिला. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=गार्डनर|first=अॅलन|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= मुनी आणि लिचफील्ड यांच्या शानदार कामगिरीमुळे ऑस्ट्रेलियाचा टी२० विश्वचषक विजयाचा आनंद गगनात मावेनासा. |title=Australia in seventh heaven as Mooney, Litchfield seal T20 WC in style |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/england-women-vs-australia-women-final-1490709/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंड महिला  विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला अंतिम सामना, ठळक घडामोडी, महिला टी२० विश्वचषक २०२६: ऑस्ट्रेलियाचा विक्रमी सातव्यांदा जेतेपदावर सहज कब्जा |title=ENG-W vs AUS-W Final, Highlights, Women’s T20 World Cup 2026: Australia canters to record seventh title win |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/england-vs-australia-live-score-highlights-eng-w-v-aus-w-women-t20-world-cup-2026-final-commentary-realtime-updates/article71185991.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=वॉलेस |first=जेम्स|date=५ जुलै २०२६ |trans-title= इंग्लंडवर सात गडी राखून विजय मिळवत ऑस्ट्रेलियाने महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकला – सामन्याचा घटनाक्रम |title=Australia win Women's T20 Cricket World Cup after seven-wicket victory over England – as it happened |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2026/jul/05/england-v-australia-womens-t20-cricket-world-cup-final-live |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[द गार्डियन]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

[[२०१० आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१०]], [[२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१२]], [[२०१४ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|२०१४]], [[आयसीसी महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक, २०१८|२०१८]], [[२०२० महिला ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२०]] आणि [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३]] नंतरचा ऑस्ट्रेलियाचा हा सातवा टी२० विश्वचषक विजय होता; &lt;ref name=&quot;7th&quot;&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेते |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=टी२० विश्वचषक: ऑस्ट्रेलियाने इंग्लंडचा धुव्वा उडवत सातवे जेतेपद पटकावले. |title=T20 World Cup: Australia thrash England to win seventh title |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/clywwv37l41o |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; तसेच महिला क्रिकेट विश्वचषक ([[१९७८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९७८]], [[१९८२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८२]], [[१९८८ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९८८]], [[१९९७ महिला क्रिकेट विश्वचषक|१९९७]], [[२००५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००५]], [[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०१३]] आणि [[२०२२ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]] मध्ये) सात वेळा जिंकल्यामुळे, हा त्यांचा एकूण चौदावा विश्वचषक विजय ठरला. &lt;ref name=&quot;14th&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= ऑस्ट्रेलियाने वर्चस्व गाजवत सातव्यांदा टी२० विश्वचषकाचे विजेतेपद पटकावले. |title=Australia claim seventh T20 World Cup crown in dominant style |url=https://www.cricket.com.au/news/4530994 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=३ एप्रिल २०२२|trans-title= महिला विश्वचषक स्पर्धेत पुनरागमन करण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाची पाच वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा अखेर पूर्ण. |title=Australia's 'long five-year wait' for Women's World Cup redemption is complete |url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-03/how-australia-bounced-back-from-disappointment-of-2017-world-cup/100962882 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=एबीसी न्यूज (ऑस्ट्रेलिया) |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; मुनीला अंतिम सामन्यातील सामनावीर आणि स्पर्धेतील मालिकावीर असे दोन्ही पुरस्कार मिळाले; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=कुमार|first=पी. के. अजित |date=६ जुलै २०२६ |trans-title= महिला टी२० विश्वचषक २०२६ — अंतिम सामन्यात पुन्हा एकदा ऑस्ट्रेलियासाठी बेथ मूनीच्या 'अढळ संयमा'चा मोलाचा उपयोग. |title=Women’s T20 World Cup 2026 — Beth Mooney's 'nerves of steel' come good for Australia in a final yet again |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/womens-t20-world-cup-2026-beth-mooney-australia-final-player-of-the-match-quotes-analysis-latest/article71189969.ece |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[स्पोर्टस्टार]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/videos/hear-from-player-of-the-tournament-beth-mooney-women-s-t20wc-2026 |trans-title=प्लेअर ऑफ द टूर्नामेंट बेथ मूनी यांचे मनोगत ऐका. |title=Hear from Player of the Tournament Beth Mooney |language=en |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; टी२० विश्वचषक स्पर्धेत दोनदा हे दोन्ही पुरस्कार जिंकणारी ती पहिलीच क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title='पूर्ण आत्मविश्वास, मोकळेपणा आणि दृढ विश्वासाने खेळणे' – ऑस्ट्रेलियाच्या सातव्या विजेतेपदावर मूनीचे भाष्य |title='Playing with conviction, freedom and belief' - Mooney on Australia's seventh title |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/139457/playing-with-conviction-freedom-and-belief-mooney-on-australias-seventh-title |work=[[क्रिकबझ्झ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= अत्यंत नम्र असलेल्या मूनीचे सर्वात मोठ्या सामन्यांमधील वर्चस्व कायम आहे. |title=Humble Mooney continues mastery of the biggest matches |url=https://www.cricket.com.au/news/4531096/beth-mooney-australia-t20-world-cup-final-lords-molineux-england-smartest-cricketer-fraud |publisher=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]}}&lt;/ref&gt; पेरी ही दोन्ही प्रकारांमधील (टी२० आणि एकदिवसीय) एकूण ९ विश्वचषक जिंकणारी (पुरुष आणि महिला अशा दोन्ही गटांतील) पहिली क्रिकेटपटू ठरली. &lt;ref&gt;{{Cite web |last= बंदरुपल्ली |first=संपत|date=५ जुलै २०२६ |trans-title=आकडेवारी - ऑस्ट्रेलियाचा १२२५ दिवसांचा विश्वचषकाचा दुष्काळ संपला |title=Stats - Australia end 1225-day World Cup drought |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-t20-world-cup-2026-stats-australia-end-three-year-world-cup-drought-1544479 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; हा सामना पाहण्यासाठी २८,००० प्रेक्षक उपस्थित होते.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=इंग्लंड महिला विरुद्ध ऑस्ट्रेलिया महिला - आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक अंतिम सामना २०२६|title=England Women v Australia Women ICC Women's T20 World Cup Final 2026 |url=https://www.reutersconnect.com/item/england-women-v-australia-women-icc-womens-t20-world-cup-final-2026/dGFnOnJldXRlcnMuY29tLDIwMjY6bmV3c21sX01UMVNJUEEwMDBDMEdVNzM |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=रॉयटर्स कनेक्ट}}&lt;/ref&gt;

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२६
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{crw-rt|ENG}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १५०/४ (२० षटके)
| runs1 = [[नॅटली सायव्हर]] ५८[[नाबाद|*]] (५३)
| wickets1 = [[लुसी हॅमिल्टन]] १/१९ (३ षटके)
| score2 = १५३/३ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[बेथ मूनी]] ६४ (४९)
| wickets2 = [[सोफी एसलस्टोन]] १/२४ (३.१ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html धावफलक]
| venue = [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
| attendance = २८,०००.&lt;ref name=&quot;final-at&quot;/&gt;
| umpires = [[वृंदा राठी]] (भा) आणि [[जॅकलीन विल्यम्स]] (वे)
| motm = [[बेथ मूनी]] (ऑ)
| toss = ऑस्ट्रेलियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = ही ऑस्ट्रेलियाची आठवी टी२० विश्वचषक अंतिम फेरी होती; कोणत्याही देशासाठी ही सर्वाधिक संख्या आहे.&lt;ref name=&quot;8th&quot;&gt;{{cite web |last=बेन्स|first=वाल्कीरी|date=३० जून २०२६|trans-title=मुनी आणि फिरकीपटूंच्या जोरावर ऑस्ट्रेलियाची आठव्यांदा टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम फेरीत धडक|title=Mooney, spinners take Australia to eighth T20 World Cup final |url=https://www.cricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-2026-1483859/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1490707/match-report |access-date=४ ऑगस्ट २०२६ |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
* [[डॅनी वायाट-हॉज]] (इंग्लंड) ही एकाच टी२० विश्वचषक स्पर्धेत ३०० हून अधिक धावा करणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title= डॅनी वायट-हॉजने इतिहास रचला; अशी कामगिरी करणारी ती जगातील पहिली खेळाडू ठरली...|title=Danni Wyatt-Hodge Creates History, Becomes 1st Player In The World To...|url=https://www.news18.com/cricket/danni-wyatt-hodge-becomes-1st-player-to-score-300-runs-in-one-edition-of-womens-t20-world-cup-10191800.html |work=[[न्यूज१८]]}}&lt;/ref&gt;
* [[नॅटली सायव्हर]]  (इंग्लंड) आणि [[बेथ मूनी]] (ऑस्ट्रेलिया) यांनी [[सुझी बेट्स]]ला मागे टाकले आणि टी२० विश्वचषकात सर्वाधिक अर्धशतके (प्रत्येकी ९) करण्याच्या बाबतीत एकमेकींशी बरोबरी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title=|title=Nat Sciver-Brunt Breaks Record Of Most 50-Plus Scores In Women's T20 World Cup |url=https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[ न्यूज१८]] |archive-date=६ जुलै २०२६|archive-url=https://web.archive.org/web/20260706134042/https://www.news18.com/cricket/nat-sciver-brunt-breaks-record-of-most-50-plus-scores-in-womens-t20-world-cup-10191889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[हेदर नाइट]] (इंग्लंड) हिने तिचा शेवटचा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|trans-title=इंग्लंडच्या स्टार खेळाडूची आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतून निवृत्ती. |title=England star calls time on international career |url=https://www.icc-cricket.com/news/england-star-calls-time-on-international-career |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt;
* टी२० विश्वचषकाच्या अंतिम सामन्यातील हा सर्वात मोठा यशस्वी पाठलाग होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=५ जुलै २०२६ |trans-title= अजेय ऑस्ट्रेलिया महिला टी२० विश्वचषक विजेती |title=Invincible Australia crowned Women's T20WC champions |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/england-australia-final-womens-t20-world-cup-2026 |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हे ऑस्ट्रेलियाचे सातवे टी२० विश्वचषक विजेतेपद &lt;ref name=&quot;7th&quot;/&gt; आणि आयसीसीच्या मर्यादित षटकांच्या स्पर्धांमधील एकूण १४ वे विजेतेपद होते. &lt;ref name=&quot;14th&quot;/&gt;
}}

== आकडेवारी  ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ सर्वाधिक धावा&lt;ref name=&quot;mrw&quot;&gt;{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2026_Women%27s_T20_World_Cup#cite_note-mrw-82|access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ मध्ये सर्वाधिक धावा|title=Most runs in ICC Women's T20 World Cup, 2026}}&lt;/ref&gt;
! scope=col | धावा
! scope=col | फलंदाज
! scope=col | संघ
|-
!३०२
| [[डॅनी वायाट-हॉज]] || {{crw|ENG}}
|-
!२३८
| [[बेथ मूनी]] || {{crw|AUS}}
|-
!२२७ 
|[[नॅटली सायव्हर]] ||{{crw|ENG}}
|-
!२२५
| [[तझमिन ब्रिट्स]] || {{crw|SA}}
|-
!२०८
| [[डार्सी कार्टर]] || {{crw|SCO}}
|-
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ सर्वाधिक बळी&lt;ref name=&quot;mww&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-women-s-t20-world-cup-17195 |title=Most wickets For ICC Women's T20 World Cup, 2026|trans-title=आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक २०२६ मध्ये सर्वाधिक बळी|access-date=४ ऑगस्ट २०२६|publisher=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;
! scope=col | [[बळी]]
! scope=col | गोलंदाज
! scope=col | संघ
|-
!१४
| [[श्री चरणी]] || {{crw|IND}}
|-
! rowspan=2|११
| [[फातिमा सना]] || {{crw|PAK}}
|-
| [[सोफी मॉलिनू]] || {{crw|AUS}}
|-
! rowspan=3|१०
| [[हेली मॅथ्यूस]] || {{crw|WIN}}
|-
| [[सोफी एसलस्टोन]] || {{crw|ENG}}
|-
| [[चार्ली डीन]] || {{crw|ENG}}
|}
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला टी२० विश्वचषक]]
[[वर्ग:२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|*]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे]]</text>
      <sha1>fnd6vkbzm20sxquziln3di47ljewr5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377458</id>
    <revision>
      <id>2698949</id>
      <parentid>2697177</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा */</comment>
      <origin>2698949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82419" sha1="ouhsmtb4ambl099qwyxu5l2cggawchl" xml:space="preserve">{{short description|International cricket season}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}}
'''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}&lt;/ref&gt; या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}&lt;/ref&gt; येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

== मोसम आढावा ==

=== पुरुषांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''आरंभ दिनांक'''
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=&quot;80&quot; |[[कसोटी सामना|कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}} 
| {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}} 
| २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]]
|style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
|{{n/a}}
|२–१ [३]
|{{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| १–० [२] || ०–१ [३] || २–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
|१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२]

|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
|१–० [२] || २–१ [५] 
|[३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || ४–० [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे  दौरा|{{date|23 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| [२]|| {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SRI}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
|[२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NAM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SA}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]]
|{{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका |६ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|{{date|21 July 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|{{date|3 August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]]
| {{n/a}}
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |'''निकाल [सामने]'''
|-
! width=&quot;80&quot; |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SRI}}
| {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|NZ}}
| {{n/a}} || १-१ [३] || २-१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| ०–१ [१] || {{n/a}} || २-१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|WIN}}
| {{n/a}} || ०–३ [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|WIN}}
| {{n/a}} || [३] || [३] 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}  
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|RSA}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [५]   
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''

|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{Crw|SCO}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{Crw|WIN}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{Crw|AUS}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |[[२०२६ महिला आशिया चषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

== एप्रिल ==
=== २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका ===
{{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!संघ १
!संघ २
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६]
|२ एप्रिल 
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७]
|४ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} ३ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८]
|६ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|अनिर्णित
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९]
|८ एप्रिल
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} १२ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०]
|१० एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|NAM}} १ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१]
|१२ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|SCO}} ७ गडी राखून
|}

=== न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.]
|१७ एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} २६ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.]
|२३ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ५५ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०]
|२९ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०]
|२ मे
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|}

=== भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा ===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०]
|१७ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०]
|१९ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ८ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०]
|२२ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|SA}} ९ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०]
|२५ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|IND}} १४ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] 
|{{Crw|SA}} २३ धावांनी
|}

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===
{{main|श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.]
|२२ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|२५ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ७ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |WT20I series
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०]
|२८ एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २५ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०]
|३० एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २१ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०]
|२ मे 
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} ३ धावांनी
|}

=== २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी) ===
{{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी
|}

== मे==
=== झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५]
|४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६]
|६ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७]
|९ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२०. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६]
|१२ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७]
|१४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९]
|१५ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी
|}
===पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा===
{{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६}}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[ २०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532486.html कसोटी २६१७] || ८–१२ मे || [[शेर-ए-बांगला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} १०४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532487.html कसोटी २६१८] || १६–२० मे|| [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|BAN}} ७८ धावांनी
|}

=== न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html म.आं.ए.दि. १५४८]
|१० मे
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|{{Cr|ENG}} १ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html म.आं.ए.दि. १५४९]
|१३ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]]
|अनिर्णित
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html म.आं.ए.दि. १५५०]
|१६ मे
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|{{Cr|NZL}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html म.आं.टी२० २७७२] 
|२० मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]]
|{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html म.आं.टी२० २७७४] 
|२३ मे
|[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]]
|{{Cr|NZL}} १४ धावांनी 
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html म.आं.टी२० २७७५] 
|२५ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]]
|{{Cr|ENG}} ७ गडी राखून
|}
=== २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी) ===
{{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९६०]|| १२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531703.html आं.ए.दि. ४९६१]|| १४ मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|SCO}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531704.html आं.ए.दि. ४९६२]|| १६ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ९ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531705.html आं.ए.दि. ४९६३]|| १८ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|SCO}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531706.html आं.ए.दि. ४९६४]|| २० मे || {{cr|SCO}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|USA}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531707.html आं.ए.दि. ४९६५]|| २२ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|USA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} १२२ धावांनी
|}

===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा ===
{{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |कसोटी मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528547.html कसोटी २६१९]
|२७-३० मे
|[[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]
|{{Cr|NZ}} १ डाव आणि ७९ धावांनी 
|-
|}

=== २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#section:२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535591.html म.आं.टी२० २७८२]|| २८ मे || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ९ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535592.html म.आं.टी२० २७९१]|| ३० मे || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}}  || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535593.html म.आं.टी२० २७९६]|| ३१ मे || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}}|| [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|NED}} ८ धावांनी 
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535594.html म.आं.टी२० २७९९]|| २ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|BAN}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} ३४ धावांनी 
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535595.html म.आं.टी२० २८०९]|| ३ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]] || {{crw|SCO}} २४ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535596.html म.आं.टी२० २८१९]|| ४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[द ग्रेंज क्लब]], [[एडिनबरा]]|| {{crw|BAN}} १३ धावांनी
|}

===२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका===
{{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#section:२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|pointtable}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528538.html म.आं.टी२० २७८३] || २८ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|WIN}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528539.html म.आं.टी२० २७८६] || २९ मे || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]]|| {{crw|WIN}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528540.html म.आं.टी२० २७९७] || ३१ मे || {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} ७ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528541.html म.आं.टी२० २७९८] || १ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || {{crw|IRE}} १ धावेने ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528542.html म.आं.टी२० २८१०] || ३ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|WIN}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || अनिर्णित 
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528543.html म.आं.टी२० २८१९अ] || ४ जून|| {{crw|IRE}} || {{crw|PAK}} || [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[क्लोंटार्फ (डब्लिन)|क्लोंटार्फ]] || सामना रद्द
|}
=== भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html म.आं.टी२० २७८४]
|२८ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]]
|{{crw|IND}} ३८ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html म.आं.टी२० २७९२]
|३० मे
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|{{crw|ENG}} २६ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html म.आं.टी२० २८००]
|२ जून
|[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]]
|{{crw|ENG}} ६ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |महिला कसोटी
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html म.कसोटी १५३]
|१०–१३ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|{{crw|IND}} २७० धावांनी
|}

=== ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा===
{{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535645.html आं.ए.दि. ४९६६]
|३० मे
|[[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]]
|{{cr|PAK}} ५ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535646.html आं.ए.दि. ४९६७]
|२ जून
|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
|{{cr|AUS}} ४१ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1535647.html आं.ए.दि. ४९६९]
|४ जून
|[[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
|{{cr|PAK}} ४ गडी राखून
|}

==जून==
===श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा===
{{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538304.html आं.ए.दि. ४९६८] || ३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ४१ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538305.html आं.ए.दि. ४९७१] || ६ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| अनिर्णित
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538306.html आं.ए.दि. ४९७२अ] || ८ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| सामना रद्द
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538307.html आं.टी२० ३९४७] || ११ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ७ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538308.html आं.टी२० ३९५२] || १३ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|SL}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538309.html आं.टी२० ३९५५] || १४ जून || [[सबाइना पार्क (जमैका)|सबाइना पार्क]], [[किंग्स्टन]]|| {{cr|WIN}} ५ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538311.html कसोटी २६२४] || २५–२९ जून || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| {{cr|WIN}} १ डाव आणि २१७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538312.html कसोटी २६२६] || ३–७ जुलै || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]]|| सामना अनिर्णित
|}

===न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap|[[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा]] – कसोटी मालिका}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html कसोटी २६२०] || ४–८ जून || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{cr|ENG}} ११५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html कसोटी २६२२] || १७–२१ जून || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{cr|NZ}} २५३ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html कसोटी २६२३] || २५–२९ जून || [[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]|| {{cr|NZ}} १६० धावांनी
|}

===अफगाणिस्तानचा भारत दौरा===
{{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२६}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| एकमेव कसोटी
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527150.html कसोटी २६२१] || ६–१० जून || [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], नवीन चंदिगढ || {{cr|IND}} १ डाव आणि ३०० धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527151.html आं.ए.दि. ४९७७] || १३ जून || [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा (हिमाचल प्रदेश)|धर्मशाळा]]|| {{cr|IND}} ७ गडी राखून
|-
| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527152.html आं.ए.दि. ४९८०] || १७ जून || [[इकाना क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]]|| {{cr|IND}} १७० धावांनी
|-
| [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527153.html आं.ए.दि. ४९८१] || २० जून || [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]]|| {{cr|IND}} ९ गडी राखून
|}

===२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)===
{{main|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] '''– तिरंगी मालिका'''
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २ 
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538425.html आं.ए.दि. ४९७०] || ६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538426.html आं.ए.दि. ४९७२] || ८ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|NED}} २१ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538427.html आं.ए.दि. ४९७४] || १० जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|CAN}} २ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538428.html आं.ए.दि. ४९७६] || १२ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| {{cr|USA}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538429.html आं.ए.दि. ४९७८अ] || १४ जून || {{cr|NED}} || {{cr|USA}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| सामना रद्द
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538430.html आं.ए.दि. ४९७९] || १६ जून || {{cr|CAN}} || {{cr|NED}} || [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब]], [[किंग सिटी (ऑन्टारियो)|किंग सिटी]]|| अनिर्णित
|}

===ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा===
{{Main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532480.html आं.ए.दि. ४९७३] || ९ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ८६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532481.html आं.ए.दि. ४९७५] || ११ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|BAN}} ५ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532482.html आं.ए.दि. ४९७८] || १४ जून || [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]|| {{cr|AUS}} १  गडी राखून 
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532483.html आं.टी२० ३९५६] || १७ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ४ गडी राखून 
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532484.html आं.टी२० ३९६०] || १९ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1532485.html आं.टी२० ३९७२] || २१ जून || [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|AUS}} ७ गडी राखून
|}

===२०२६ महिला टी२० विश्वचषक===
{{main|२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|गट अ}}
{{#section:२०२६ महिला टी२० विश्वचषक|GroupB}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |साखळी सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html म.आं.टी२० २८४७] || १२ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SL}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|ENG}} ८७ धावांनी  
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html म.आं.टी२० २८५०] || १३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SCO}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SCO}} ४० धावांनी  
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html म.आं.टी२० २८५१] || १३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|AUS}} ६५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html म.आं.टी२० २८५२] || १३ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|WIN}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|WIN}} ७ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html म.आं.टी२० २८५४] || १४ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|NED}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|BAN}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html म.आं.टी२० २८५७] || १४ जून || {{crw|IND}} || {{crw|PAK}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|IND}} ६४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html म.आं.टी२० २८६१] || १६ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SL}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|SL}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html म.आं.टी२० २८६२] || १६ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|IRE}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|ENG}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html म.आं.टी२० २८६३] || १७ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|BAN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html म.आं.टी२० २८६५] || १७ जून || {{crw|IND}} || {{crw|NED}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|IND}} ९५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html म.आं.टी२० २८६६] || १७ जून || {{crw|PAK}} || {{crw|SA}} || [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{crw|SA}} २ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html म.आं.टी२० २८७०] || १८ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|WIN}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|WIN}} ७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html म.आं.टी२० २८७४] || १९ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|NZ}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|NZ}} ४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html म.आं.टी२० २८७७] || २० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|NED}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|AUS}} ९८ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html म.आं.टी२० २८७८] || २० जून || {{crw|BAN}} || {{crw|PAK}} || [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{crw|BAN}} २३ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html म.आं.टी२० २८७९] || २० जून || {{crw|ENG}} || {{crw|SCO}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|ENG}} ३८ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html म.आं.टी२० २८८०]|| २१ जून || {{crw|SL}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|WIN}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html म.आं.टी२० २८८१] || २१ जून || {{crw|IND}} || {{crw|SA}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SA}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html म.आं.टी२० २८८२] || २५ जून || {{crw|NZ}} || {{crw|SCO}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|NZ}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html म.आं.टी२० २८८३] || २३ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|SL}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SL}}  ९ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html म.आं.टी२० २८८४] || २३ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|PAK}} || [[हेडिंग्ले स्टेडियम]], [[लीड्स]] || {{crw|AUS}} ११३ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html म.आं.टी२० २८८५] || २४ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|WIN}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ३९ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html म.आं.टी२० २८८६] || २५ जून || {{crw|BAN}} || {{crw|IND}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|IND}} ५ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html म.आं.टी२० २८८७] || २५ जून || {{crw|NED}} || {{crw|SA}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|SA}} ८८ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html म.आं.टी२० २८९१] || २६ जून || {{crw|SCO}} || {{crw|SL}} || [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड ]], [[मँचेस्टर]] || {{crw|SL}} ३ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html म.आं.टी२० २८९५] || २७ जून || {{crw|NED}} || {{crw|PAK}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|PAK}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html म.आं.टी२० २८९९] || २७ जून || {{crw|IRE}} || {{crw|WIN}} || [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{crw|IRE}} ६ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html म.आं.टी२० २९००] || २७ जून || {{crw|ENG}} || {{crw|NZ}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html म.आं.टी२० २९०४] || २८ जून ||{{crw|BAN}} || {{crw|SA}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|SA}} ४ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html म.आं.टी२० २९०७] || २८ जून || {{crw|AUS}} || {{crw|IND}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ६ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;6&quot; |उपांत्य सामने
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html म.आं.टी२० २९०८] || ३० जून || {{crw|AUS}} || {{crw|WIN}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ८ गडी राखून
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html म.आं.टी२० २९०९] || २ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|SA}} || [[द ओव्हल]], [[लंडन]]|| {{crw|ENG}} ४० धावांनी
|-
! colspan=&quot;6&quot; |अंतिम सामना
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html म.आं.टी२० २९१०] || ५ जुलै || {{crw|ENG}} || {{crw|AUS}} || [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]|| {{crw|AUS}} ७ गडी राखून
|}

===भारताचा आयर्लंड दौरा===
{{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html आं.टी२० ३९९३] || २६ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} ३४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html आं.टी२० ४००४] || २८ जून || [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]], [[बेलफास्ट]]|| {{cr|IRE}} १ धावेने
|}

=== बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा===
{{Main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२६}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; | {{nowrap| कसोटी सामना}}
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538297.html कसोटी २६२५] || २८ जून–२ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १ डाव आणि ८५ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.ए.दि. मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538298.html आं.ए.दि. ४९८२] || ६ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538299.html आं.ए.दि. ४९८३] || ९ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|ZIM}} १३ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538300.html आं.ए.दि. ४९८४] || ११ जुलै || [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]]|| {{cr|BAN}} ७ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot;| आं.टी२० मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538301.html आं.टी२० ४०३६] || १५ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|ZIM}} ३२ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538302.html आं.टी२० ४०३७] || १७ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ३४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1538303.html आं.टी२० ४०३८] || १९ जुलै || [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]|| {{cr|BAN}} ४ गडी राखून
|}

== जुलै ==

===भारताचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html आं.टी२० ४००७]
|१ जुलै 
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|सामना अनिर्णित 
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html आं.टी२० ४०१२]
|४ जुलै 
|[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
|{{cr|ENG}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html आं.टी२० ४०१३]
|७ जुलै 
|[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]
|{{cr|ENG}} १२५ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html आं.टी२० ४०२०]
|९ जुलै
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|{{cr|ENG}} ९ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html आं.टी२० ४०२५]
|११ जुलै
|[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]
|{{cr|ENG}} ५६ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.]
|१४ जुलै
|[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]]
|{{cr|IND}} ६ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.]
|१६ जुलै
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|{{cr|ENG}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.]
|१९ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|{{cr|ENG}} २७ धावांनी
|}

=== 2026 Netherlands Tri-Nation Series ===
{{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}}

=== Bangladesh in Zimbabwe ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|
|
|
|-
|२रा Test
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
|४था ODI
|
|
|
|-
|५वा ODI
|
|
|
|}

=== 2026 Women's Asia Cup ===&lt;!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --&gt;

== August ==

=== 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===&lt;!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=August 2026

|team1=NAM
|team2=SA
|team3=ZIM

|win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM=
|win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA=
|win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM=
 
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_SA={{cr|SA}}
|name_ZIM={{cr|ZIM}}
}}

=== Bangladesh in Australia ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|13–17 August
|[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
|
|-
|२रा Test
|22–26 August
|[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]]
|
|}

=== Pakistan in England ===
{{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] 
|19–23 August
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] 
|27–31 August
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] 
|9–13 September
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|}

=== Bangladesh in Ireland ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|
|
|
|-
|२रा T20I
|
|
|
|-
|३रा T20I
|
|
|
|}

=== 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) ===
{{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams:

* {{cr|BHR}}
* {{cr|HK}}
* {{cr|ITA}}
* {{cr|SIN}}
* {{cr|TAN}}
* {{cr|UGA}}

== September ==

=== India बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|1 September
|
|
|-
|२रा ODI
|3 September
|
|
|-
|३रा ODI
|6 September
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|9 September
|
|
|-
|२रा T20I
|12 September
|
|
|-
|३रा T20I
|13 September
|
|
|}

=== Ireland women in England ===
{{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.]
|1 September
|[[Grace Road]], [[Leicester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.]
|3 September
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|6 September
|[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]]
|
|}

=== Sri Lanka in England ===
{{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] 
|15 September
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] 
|17 September
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] 
|19 September
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.]
|22 September
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.]
|24 September
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.]
|27 September
|[[The Oval]], [[London]]
|
|}

== See also ==

* [[Associate international cricket in 2026]]
* [[International cricket in 2025–26]]
* [[International cricket in 2026–27]]

== References ==
{{reflist}}

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}</text>
      <sha1>ouhsmtb4ambl099qwyxu5l2cggawchl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पंचक्रोशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381767</id>
    <revision>
      <id>2698781</id>
      <parentid>2696384</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184330" sha1="ngwxysp892zvju75ys6yozkvpznw9a1" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = पंचक्रोशी

| image =
| caption = पंचक्रोशी परंपरेचे प्रतीकात्मक चित्र

| label1 = संस्कृत
| data1 = पञ्चक्रोशी (Pañcakrośī)

| label2 = शब्दव्युत्पत्ती
| data2 = पञ्च + क्रोश (पाच क्रोशांचा परिघ)

| label3 = प्रकार
| data3 = धार्मिक, सांस्कृतिक, ऐतिहासिक व भौगोलिक संकल्पना

| label4 = उगम
| data4 = प्राचीन भारतीय अंतरमापन पद्धती व तीर्थपरंपरा

| label5 = संबंधित धर्म
| data5 = [[हिंदू धर्म]]

| label6 = प्रमुख घटक
| data6 = देवस्थान, [[ग्रामदेवता]], तीर्थयात्रा, परिक्रमा, ग्रामसंस्था

| label7 = प्रमुख परंपरा
| data7 = पंचकोशी यात्रा, देवस्थानकेंद्रित पंचक्रोशी, ग्रामपरिक्रमा

| label8 = प्रमुख प्रदेश
| data8 = [[भारत]]

| label9 = उल्लेखनीय क्षेत्रे
| data9 = [[काशी]], [[महाराष्ट्र]], [[कोकण]], मध्य भारत व इतर प्रादेशिक परंपरा

| label10 = सामाजिक भूमिका
| data10 = ग्रामसंघटन, धार्मिक समन्वय, सांस्कृतिक वारसा

| label11 = आर्थिक भूमिका
| data11 = यात्रा, [[जत्रा]], ग्रामीण बाजारपेठ व स्थानिक व्यापार

| label12 = अभ्यास क्षेत्र
| data12 = [[इतिहास]], [[धर्मशास्त्र]], [[समाजशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]], लोकसाहित्य, सांस्कृतिक [[भूगोल]]

| label13 = स्थिती
| data13 = भारतातील विविध प्रदेशांत परंपरेनुसार प्रचलित
}}
'''पंचक्रोशी''' (संस्कृत: पञ्चक्रोशी) ही [[भारत|भारतातील]] प्राचीन भौगोलिक, धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक संकल्पना आहे. 'पंच' (पाच) आणि 'क्रोश' (प्राचीन भारतीय अंतरमापनाचे एकक) या संस्कृत शब्दांपासून पंचक्रोशी हा शब्द तयार झाला आहे.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Practical Sanskrit-English Dictionary, V. S. Apte, &quot;Pañcakrośī&quot;.&lt;/ref&gt; परंपरेने एखाद्या पवित्र क्षेत्र, देवस्थान, तीर्थक्षेत्र किंवा ऐतिहासिक केंद्राभोवती निश्चित परिघातील प्रदेशास पंचक्रोशी असे संबोधले जाई. विविध प्रदेशांमध्ये या संकल्पनेचा अर्थ स्थानिक इतिहास, धार्मिक परंपरा आणि लोकजीवनानुसार विकसित होत गेला.

भारतीय धार्मिक परंपरेत पंचक्रोशी संकल्पनेचा संबंध परिक्रमा, [[यात्रा]] आणि तीर्थयात्रा यांच्याशी जोडला जातो. [[वाराणसी]] [[काशी]] येथील [[काशी]] पंचकोशी यात्रा, [[त्र्यंबकेश्वर]] परिसरातील पंचक्रोशी परिक्रमा तसेच [[महाराष्ट्र]]ातील विविध देवस्थानांभोवती विकसित झालेल्या पंचक्रोशी परंपरा ही त्याची उल्लेखनीय उदाहरणे आहेत. [[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंड मध्ये काशीच्या पंचकोशी क्षेत्राचा उल्लेख आढळतो आणि या परंपरेचा पुढील काळात व्यापक विकास झाल्याचे दिसून येते.

महाराष्ट्रात, विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात, पंचक्रोशी ही संकल्पना केवळ धार्मिक परिक्रमेपुरती मर्यादित नसून एखाद्या प्रमुख [[ग्रामदेवता]], देवस्थान किंवा ऐतिहासिक केंद्राभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहासाठीही वापरली जाते. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]]तील [[मार्लेश्वर]] पंचक्रोशी, तसेच कोकणातील इतर अनेक पंचक्रोशी परंपरा या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक ऐक्याचे प्रतीक मानल्या जातात. स्थानिक जत्रा, पालखी सोहळे, देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान व्यवस्था आणि ग्रामसंस्था यांच्या माध्यमातून या परंपरा आजही जतन झालेल्या आहेत.

इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], ग्रामीण समाज, [[धर्म]], [[भूगोल]] आणि [[मानववंशशास्त्र]] यांच्या अभ्यासात पंचक्रोशी ही महत्त्वाची संकल्पना मानली जाते. भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये तिचे स्वरूप भिन्न असले तरी धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास आणि सामुदायिक जीवन यांना जोडणारी परंपरा म्हणून पंचक्रोशीला विशेष स्थानआहे.

== व्युत्पत्ती ==

पंचक्रोशी (संस्कृत: पञ्चक्रोशी, Pañcakrośī) हा शब्द संस्कृतमधील 'पञ्च' (पाच) आणि 'क्रोश' (प्राचीन भारतीय अंतरमापनाचे एकक) या दोन शब्दांच्या संयोगातून तयार झाला आहे.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary'', Oxford University Press, s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;. &lt;/ref&gt; संस्कृत व्याकरणानुसार पञ्च + क्रोश या समासापासून पञ्चक्रोश आणि त्याचे स्त्रीलिंगी रूप पञ्चक्रोशी अशी रूपे आढळतात.&lt;ref&gt;V. S. Apte, ''The Practical Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;. &lt;/ref&gt;

क्रोश (संस्कृत: Krośa) हे प्राचीन भारतातील अंतरमापनाचे एक एकक होते. या शब्दाची व्युत्पत्ती संस्कृत धातू 'क्रुश्' (क्रोश्) (मोठ्याने हाक मारणे किंवा आरोळी देणे) यापासून झाल्याचे मानले जाते. ज्या अंतरापर्यंत एखाद्या व्यक्तीची मोठ्याने दिलेली हाक ऐकू जाईल, त्या अंतराला क्रोश असे संबोधले जात असे.&lt;ref&gt;Monier-Williams, ''A Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Krośa&quot;. &lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय मापनपद्धतीत एक क्रोश किंवा कोस याचे अचूक परिमाण सर्व काळात आणि सर्व प्रदेशांत एकसमान नव्हते. विविध धर्मशास्त्रीय, ज्योतिषीय, अर्थशास्त्रीय आणि प्रादेशिक परंपरांमध्ये त्याचे मोजमाप वेगवेगळे आढळते. त्यामुळे पंचक्रोशी ही संकल्पना केवळ निश्चित अंतर दर्शविणारी नसून, अनेक ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक, सामाजिक किंवा भौगोलिक परिघाचे प्रतीक म्हणून विकसित झाली.&lt;ref&gt;Monier-Williams, ''A Sanskrit-English Dictionary''; V. S. Apte, ''The Practical Sanskrit-English Dictionary''. &lt;/ref&gt;

संस्कृत कोशांमध्ये पञ्चक्रोशी या शब्दाचा अर्थ &quot;पाच क्रोशांचे अंतर&quot;, &quot;पाच क्रोशांच्या परिघातील प्रदेश&quot; किंवा विशेषतः [[वाराणसी]]च्या पवित्र परिघाचा निर्देश करणारी संज्ञा असा दिलेला आहे.&lt;ref&gt;Monier-Williams, ''A Sanskrit-English Dictionary''; V. S. Apte, ''The Practical Sanskrit-English Dictionary''. &lt;/ref&gt; तथापि, कालांतराने या शब्दाचा वापर [[महाराष्ट्र]]ासह भारतातील अनेक प्रदेशांत एखाद्या प्रमुख देवस्थान, [[ग्रामदेवता]] किंवा ऐतिहासिक केंद्राभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहासाठीही रूढ झाला. विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी ही संज्ञा धार्मिक परिक्रमेबरोबरच सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ग्रामसंस्थात्मक परिघ दर्शविण्यासाठीही वापरली जाते. या अर्थाचा आधार प्रामुख्याने स्थानिक ऐतिहासिक परंपरा, गॅझेटिअर्स आणि प्रादेशिक संशोधन साहित्यामध्ये आढळतो.

== क्रोश : प्राचीन भारतीय अंतरमापन पद्धती ==

क्रोश (संस्कृत: क्रोश, Krośa) हे प्राचीन [[भारत|भारतातील]] अंतरमापनाचे एक महत्त्वाचे एकक होते. वैदिक, उत्तरवैदिक, [[महाभारत]], [[रामायण]], [[पुराण]]े, अर्थशास्त्र (कौटिल्य), कौटिल्याचे अर्थशास्त्र, धर्मसूत्रे तसेच विविध ज्योतिष आणि वास्तुशास्त्रीय ग्रंथांमध्ये क्रोश या एककाचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary'', Oxford University Press, s.v. &quot;Krośa&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;V. S. Apte, ''The Practical Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Krośa&quot;.&lt;/ref&gt;

'क्रोश' या शब्दाची व्युत्पत्ती संस्कृतमधील &quot;क्रुश्&quot; (मोठ्याने हाक मारणे किंवा आरोळी देणे) या धातूपासून झाल्याचे मानले जाते. परंपरेनुसार, ज्या अंतरापर्यंत एखाद्या व्यक्तीची मोठ्याने दिलेली हाक ऐकू जाईल, त्या अंतराला क्रोश असे संबोधले जाई.&lt;ref&gt;Monier-Williams, ''A Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Krośa&quot;.&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय मापनपद्धतीमध्ये क्रोश आणि कोस हे शब्द अनेकदा समानार्थी वापरले गेले असले, तरी विविध कालखंड, प्रदेश आणि ग्रंथांमध्ये त्यांचे परिमाण एकसारखे नव्हते.&lt;ref&gt;R. C. Majumdar (ed.), ''The History and Culture of the Indian People'', Bharatiya Vidya Bhavan.&lt;/ref&gt; काही ग्रंथांमध्ये १ क्रोश = २,००० दंड, (मापन)|दंड, तर काही ठिकाणी १ क्रोश = ४,००० हस्त किंवा इतर स्थानिक परिमाणांचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;Kangle, R. P. ''The Kauṭilīya Arthaśāstra'', Part II: Translation, University of Bombay.&lt;/ref&gt; आधुनिक संशोधकांच्या मते एक क्रोश साधारणतः ३ ते ३.५ किलोमीटर इतका मानला जातो; तथापि हे प्रमाण सर्वत्र निश्चित नव्हते.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India'', Motilal Banarsidass.&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतीय मापनपद्धतीत क्रोश हे मोठ्या अंतरांच्या मोजणीसाठी वापरले जाणारे एकक होते. प्रवासाचे अंतर, राज्यांच्या सीमा, तीर्थक्षेत्र तीर्थक्षेत्रांची व्याप्ती, व्यापारी मार्ग, वनप्रदेश आणि धार्मिक परिक्रमा यांचे वर्णन करताना त्याचा वापर केला जात असे. अनेक [[पुराण]]े आणि [[महाकाव्य]]ात विविध स्थळांमधील अंतर क्रोशांमध्ये दिलेले आढळते.&lt;ref&gt;Kangle, R. P. ''The Kauṭilīya Arthaśāstra'', Part II: Translation.&lt;/ref&gt;

याच मापनपद्धतीवर आधारित पंचक्रोशी, सप्तक्रोशी आणि इतर प्रादेशिक संज्ञा विकसित झाल्या. प्रारंभी या संज्ञा विशिष्ट अंतर दर्शविणाऱ्या होत्या; परंतु कालांतराने त्यांचा वापर धार्मिक क्षेत्र, देवस्थानाचा प्रभावक्षेत्र, ग्रामसमूह आणि सामाजिक-सांस्कृतिक परिघ या अर्थांनीही होऊ लागला. विशेषतः [[महाराष्ट्र]], [[कोकण]] आणि भारतातील इतर प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी ही संज्ञा एखाद्या प्रमुख देवस्थानाभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहासाठी रूढ झालेली आढळते.

== पंचक्रोशी संकल्पनेचा उगम ==

पंचक्रोशी ही संकल्पना प्राचीन भारतीय अंतरमापन पद्धती, धार्मिक भूगोल आणि ग्रामीण समाजरचनेच्या परंपरांतून विकसित झाल्याचे मानले जाते. पंच (पाच) आणि क्रोश (प्राचीन अंतरमापनाचे एकक) या संस्कृत शब्दांपासून तयार झालेला पंचक्रोशी हा शब्द प्रारंभी पाच क्रोशांच्या परिघातील प्रदेश दर्शविण्यासाठी वापरला जात असावा.&lt;ref&gt;Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;V. S. Apte, ''The Practical Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;.&lt;/ref&gt;

प्राचीन भारतात धार्मिक स्थळे, तीर्थक्षेत्र - तीर्थक्षेत्रे, आश्रम, देवस्थाने आणि नगरे यांच्या पवित्र सीमांचे वर्णन अनेकदा अंतरमापनाच्या आधारे केले जात असे. [[पुराण]], विशेषतः [[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंड मध्ये [[काशी]]च्या पवित्र क्षेत्राचा उल्लेख पंचकोशी या संज्ञेने आढळतो. यामुळे धार्मिक परिक्रमेची संकल्पना अधिक दृढ झाली आणि पुढील काळात विविध प्रदेशांमध्ये अशा परिक्रमा विकसित झाल्या.&lt;ref&gt;''Skanda Purāṇa'', Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt;

कालांतराने पंचक्रोशी या संज्ञेचा अर्थ केवळ निश्चित अंतरापुरता मर्यादित राहिला नाही. विविध प्रदेशांमध्ये स्थानिक इतिहास, धार्मिक परंपरा आणि सामाजिक गरजांनुसार तिचे स्वरूप बदलत गेले. अनेक ठिकाणी एखाद्या प्रमुख [[ग्रामदेवता]], देवस्थान किंवा तीर्थक्षेत्राभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहाला पंचक्रोशी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. या गावांमध्ये धार्मिक विधी, यात्रा, जत्रा, मानपान, देवस्थान व्यवस्थापन आणि सामाजिक व्यवहार यांमुळे परस्पर संबंध प्रस्थापित झाले.

विशेषतः [[महाराष्ट्र]], [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[विदर्भ]] आणि [[मराठवाडा]] या प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी ही संज्ञा स्थानिक ग्रामीण जीवनाचा भाग बनली. येथे पंचक्रोशीचा संबंध केवळ परिक्रमा मार्गाशी नसून, समान धार्मिक परंपरा, देवस्थान, ग्रामसंस्था आणि सांस्कृतिक ऐक्याशीही जोडलेला आढळतो. उदाहरणार्थ, [[मार्लेश्वर]] परिसरातील पंचक्रोशी परंपरा ही धार्मिक श्रद्धेबरोबरच आसपासच्या गावांच्या ऐतिहासिक आणि सामाजिक संबंधांचेही प्रतीक मानली जाते. याचप्रमाणे महाराष्ट्रातील अनेक देवस्थानांच्या संदर्भात &quot;पंचक्रोशीतील गावे&quot; ही संज्ञा आजही प्रचलित आहे.

आधुनिक इतिहासकार आणि लोकसंस्कृतीचे अभ्यासक यांच्या मते, पंचक्रोशी ही संकल्पना एकाच वेळी भौगोलिक, धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक अशी बहुआयामी संकल्पना म्हणून विकसित झाली. त्यामुळे तिचा अभ्यास केवळ तीर्थयात्रा किंवा धार्मिक परंपरेच्या संदर्भात न करता ग्रामीण समाजरचना, देवस्थान व्यवस्था, स्थानिक इतिहास आणि लोकसंस्कृती यांच्या व्यापक संदर्भात केला जातो.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक विकास ==

पंचक्रोशी या संकल्पनेचा विकास भारतीय इतिहासातील विविध कालखंडांमध्ये क्रमशः होत गेला. प्रारंभी ती प्राचीन अंतरमापन पद्धतीशी संबंधित होती; पुढे धार्मिक भूगोल, तीर्थक्षेत्रांची रचना, ग्रामसंस्था आणि प्रादेशिक समाजव्यवस्था यांच्याशी तिचा निकटचा संबंध निर्माण झाला. विविध प्रदेशांमध्ये या संकल्पनेचे स्वरूप स्थानिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामाजिक गरजांनुसार बदलत गेले.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra'', Bhandarkar Oriental Research Institute.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India'', Motilal Banarsidass.&lt;/ref&gt;

=== वैदिक व उत्तरवैदिक काल ===

वैदिक काळात आणि उत्तरवैदिक काळात अंतरमापनासाठी विविध एककांचा उल्लेख आढळतो. क्रोश हे त्यांपैकी एक महत्त्वाचे एकक होते. या काळात पंचक्रोशी ही स्वतंत्र धार्मिक संज्ञा म्हणून स्पष्टपणे आढळत नसली, तरी पुढील काळात विकसित झालेल्या या संकल्पनेचा आधार प्राचीन भारतीय मापनपद्धतीमध्ये असल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;R. P. Kangle, ''The Kauṭilīya Arthaśāstra'', Part II.&lt;/ref&gt;

=== पुराणकाल ===

[[पुराण]] काळात तीर्थक्षेत्रांच्या पवित्र सीमांचे वर्णन अधिक स्पष्टपणे आढळू लागते. [[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंड मध्ये [[काशी]]च्या पंचकोशी क्षेत्राचे वर्णन असून, त्या परिसरातील परिक्रमेचे धार्मिक महत्त्व स्पष्ट केले आहे.&lt;ref&gt;''Skanda Purāṇa'', Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt; याच कालखंडात देवस्थानाभोवती निश्चित परिघाला धार्मिक महत्त्व देण्याची परंपरा दृढ झाल्याचे दिसून येते.

=== प्रारंभिक मध्ययुग ===

इ.स. सातव्या ते बाराव्या शतकादरम्यान भारतात अनेक प्रादेशिक राजसत्तांचा उदय झाला. या काळात मोठ्या देवस्थानांभोवती धार्मिक केंद्रे विकसित झाली आणि त्यांच्याभोवतीची गावे आर्थिक, सामाजिक आणि धार्मिकदृष्ट्या परस्परावलंबी बनली. काही प्रदेशांत या ग्रामसमूहांना स्थानिक परंपरेनुसार पंचक्रोशी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन महाराष्ट्र ===

यादव राजवंश|यादव, [[बहमनी सल्तनत|बहमनी]], [[आदिलशाही]] आणि [[मराठा साम्राज्य]] या विविध राजवटींमध्ये देवस्थानांची व्यवस्था, ग्रामसंस्था आणि यात्रा यांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. अनेक देवस्थानांच्या भोवती जत्रा, पालखी परंपरा आणि परस्पर जोडलेल्या गावांची व्यवस्था विकसित झाली. विशेषतः [[महाराष्ट्र]]ाच्या ग्रामीण भागात पंचक्रोशी ही संज्ञा धार्मिक आणि सामाजिक व्यवहारात रूढ झाली. तथापि, या काळातील सर्व पंचक्रोशी व्यवस्थांची लिखित नोंद उपलब्ध नाही; त्यामुळे स्थानिक इतिहास, शिलालेख, बखरी आणि देवस्थानांच्या अभिलेखांचा अभ्यास महत्त्वाचा मानला जातो.

=== कोकणातील विकास ===
[[File:Kokan Kada (2).jpg|thumb|300px|कोकणातील डोंगररांग व नैसर्गिक परिसर.]]
[[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी संकल्पनेला विशिष्ट प्रादेशिक स्वरूप प्राप्त झाले. येथे अनेक देवस्थान भोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांचा समूह धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्या एकत्रित मानला जातो. [[मार्लेश्वर]] पंचक्रोशी ही त्याचे उल्लेखनीय उदाहरण आहे. या परंपरेमध्ये यात्रा, पालखी सोहळे, मानकरी व्यवस्था, देवस्थान व्यवस्थापन आणि ग्रामप्रतिनिधींचा सहभाग यांद्वारे पंचक्रोशीतील गावांचे ऐतिहासिक संबंध आजही जपले जातात. अशा प्रकारच्या पंचक्रोशी परंपरा रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि कोकणातील इतर भागांतही आढळतात. यांचा अभ्यास महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स, स्थानिक इतिहासग्रंथ आणि लोकसंस्कृतीवरील संशोधनातून केला जात आहे.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District''.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक काळ ===

आधुनिक काळात पंचक्रोशी ही संकल्पना धार्मिक परंपरेपुरती मर्यादित न राहता लोकसंस्कृती, ग्रामीण इतिहास, सांस्कृतिक भूगोल आणि मानववंशशास्त्र यांच्या अभ्यासाचा विषय बनली आहे. विविध विद्यापीठे, संशोधक आणि स्थानिक इतिहास अभ्यासक यांनी पंचक्रोशी परंपरांचे दस्तऐवजीकरण सुरू केले असून, महाराष्ट्रासह भारतातील विविध प्रदेशांतील पंचक्रोशी व्यवस्थांचा तुलनात्मक अभ्यास केला जात आहे.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra''; Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

== वैदिक व उत्तरवैदिक काल ==

वैदिक काळात भारतीय समाजात अंतर, क्षेत्रफळ आणि भूमीचे मोजमाप करण्यासाठी विविध मापनपद्धती प्रचलित होत्या. त्या काळात अंगुल, हस्त, दंड, योजन आणि क्रोश यांसारख्या मापन एककांचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[ब्राह्मण]] ग्रंथ, सूत्र साहित्य आणि नंतरच्या संस्कृत ग्रंथांमध्ये आढळतो.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra'', Vol. III, Bhandarkar Oriental Research Institute.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;R. P. Kangle, ''The Kauṭilīya Arthaśāstra'', Part II: Translation.&lt;/ref&gt;

उपलब्ध वैदिक संहितांमध्ये 'पंचक्रोशी' ही संज्ञा स्पष्टपणे आढळत नाही. तथापि, क्रोश हे अंतरमापनाचे एक प्रचलित एकक असल्यामुळे, त्यावर आधारित भौगोलिक परिघ निश्चित करण्याची संकल्पना उत्तरवैदिक काळात विकसित झाली असावी, असे काही संशोधकांचे मत आहे.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India'', Motilal Banarsidass.&lt;/ref&gt; या काळात यज्ञभूमी, वनप्रदेश, वसाहती आणि प्रवासमार्ग यांच्या वर्णनात अंतरमापनाला महत्त्व प्राप्त झाले.

उत्तरवैदिक काळात धार्मिक आणि सामाजिक जीवन अधिक संघटित होत गेले. जनपद, [[महाजनपद]] आणि धार्मिक केंद्रांच्या विकासाबरोबर विशिष्ट क्षेत्रांच्या सीमांचे निर्धारण करण्याची परंपरा बळकट झाली. पुढील काळात तीर्थक्षेत्र, देवस्थाने आणि पवित्र नगरे यांच्या परिघाचे वर्णन क्रोश या एककात केले जाऊ लागले. याच प्रक्रियेतून पुढे पंचक्रोशी, सप्तक्रोशी इत्यादी संकल्पनांचा विकास झाला, असे इतिहासकार मानतात.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra''.&lt;/ref&gt;

धार्मिक भूगोलाच्या दृष्टीने पाहता, वैदिक व उत्तरवैदिक कालखंडात निर्माण झालेली मापनपरंपरा ही पुढील [[पुराण]]कालीन तीर्थक्षेत्रांच्या सीमांकनाचा पाया ठरली. त्यामुळे पंचक्रोशी ही संकल्पना जरी नंतरच्या काळात स्पष्ट स्वरूपात आढळत असली, तरी तिची पार्श्वभूमी प्राचीन भारतीय मापनपद्धती आणि धार्मिक भूगोलात शोधता येते.

==  पुराणकाल ==

[[पुराण]]कालात भारतीय धार्मिक भूगोल, तीर्थक्षेत्र, तीर्थक्षेत्रांची संकल्पना आणि पवित्र क्षेत्रांच्या सीमांकनाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. या कालखंडात विविध देवस्थाने, पवित्र नगरे, नद्या आणि पर्वत यांना धार्मिक महात्म्य प्राप्त झाले असून, त्यांच्या परिघाचे वर्णन विविध महापुराण, महापुराणांमध्ये आढळते.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra'', Vol. IV, Bhandarkar Oriental Research Institute.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशी संकल्पनेचा सर्वात प्राचीन आणि स्पष्ट उल्लेख [[स्कंदपुराण]]ातील [[काशी]]खंड मध्ये आढळतो. या ग्रंथात [[काशी]] (वाराणसी) या पवित्र नगरीच्या धार्मिक परिघाचे वर्णन पंचकोशी या नावाने करण्यात आले आहे. काशीच्या पवित्र क्षेत्राभोवती निश्चित मार्गाने परिक्रमा करण्याची परंपरा धार्मिकदृष्ट्या पुण्यकारक मानली गेली असून, या परिक्रमेचे तपशीलवार वर्णन काशीखंडात उपलब्ध आहे.&lt;ref&gt;''Skanda Purāṇa'', Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt;

पुराणकालात तीर्थक्षेत्रांची व्याप्ती, परिक्रमा मार्ग आणि धार्मिक सीमा निश्चित करण्यासाठी क्रोश या प्राचीन अंतरमापन एककाचा वापर करण्यात येत असे. त्यामुळे पंचक्रोशी ही संज्ञा प्रारंभी पाच क्रोशांच्या परिघातील पवित्र क्षेत्र दर्शविणारी होती. कालांतराने ही संकल्पना विविध प्रदेशांतील धार्मिक परंपरांनुसार विकसित झाली.&lt;ref&gt;Monier-Williams, ''A Sanskrit-English Dictionary'', s.v. &quot;Pañcakrośī&quot;.&lt;/ref&gt;

पुराणकालात देवस्थानाभोवती परिक्रमा करण्याची प्रथा केवळ धार्मिक विधी नव्हती, तर ती त्या क्षेत्रातील सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक जीवनाचाही एक भाग होती. यात्रा, उत्सव, दानधर्म, आश्रमसंस्था आणि स्थानिक ग्रामसमुदाय यांचा विकास अशा पवित्र क्षेत्रांभोवती होत गेला. पुढील मध्ययुगीन काळात भारतातील विविध प्रदेशांनी या संकल्पनेला स्थानिक स्वरूप दिले आणि अनेक देवस्थानांभोवती स्वतंत्र **पंचक्रोशी परंपरा** विकसित झाल्या.

महाराष्ट्रात, विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात, पुराणकालीन तीर्थपरंपरेचा प्रभाव पुढील शतकांमध्ये स्थानिक देवस्थानांच्या विकासातून दिसून येतो. तथापि, कोकणातील आजच्या पंचक्रोशी परंपरा या प्रामुख्याने मध्ययुगीन आणि उत्तर-मध्ययुगीन सामाजिक-धार्मिक प्रक्रियांचा परिणाम मानल्या जातात. त्यामुळे काशीतील पुराणकालीन *पंचकोशी* संकल्पना आणि महाराष्ट्रातील स्थानिक *पंचक्रोशी* परंपरा यांचा ऐतिहासिक विकास स्वतंत्रपणे अभ्यासणे आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.&lt;/ref&gt;

==  मध्ययुगीन भारत ==

मध्ययुगीन [[भारत]] मध्ययुगीन काळात (सु. इ.स. ८वे–१८वे शतक) भारतीय उपखंडातील धार्मिक, सामाजिक आणि प्रशासकीय रचनेत लक्षणीय बदल झाले. विविध प्रादेशिक राजसत्तांच्या उदयानंतर मंदिरे, देवस्थाने, तीर्थक्षेत्रे, तीर्थक्षेत्रे आणि मठ हे केवळ धार्मिकच नव्हे तर सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक जीवनाची प्रमुख केंद्रे बनली.&lt;ref&gt;Burton Stein, ''Peasant State and Society in Medieval South India'', Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;B. D. Chattopadhyaya, ''The Making of Early Medieval India'', Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

या काळात अनेक देवस्थानांभोवती निश्चित धार्मिक परिघ, परिक्रमा मार्ग आणि त्यांच्याशी संबंधित गावांची परंपरा विकसित झाली. देवस्थानांच्या व्यवस्थापनासाठी, उत्सवांचे आयोजन, यात्रा, जत्रा, धार्मिक विधी आणि दानधर्म यांमध्ये आसपासच्या गावांचा सहभाग वाढला. परिणामी, काही प्रदेशांत विशिष्ट देवस्थानाभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहाला *पंचक्रोशी* म्हणून ओळखले जाऊ लागले.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra'', Vol. IV.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ात यादव राजवंश|यादव, [[बहमनी सल्तनत]], [[आदिलशाही]], [[निजामशाही]] आणि पुढे [[मराठा साम्राज्य]] यांच्या काळात अनेक प्राचीन देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, जत्रा, पालखी परंपरा आणि मानपान व्यवस्था अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाल्याचे विविध शिलालेख, ताम्रपट, स्थानिक अभिलेख आणि ऐतिहासिक कागदपत्रांतून दिसून येते.&lt;ref&gt;A. S. Altekar, ''State and Government in Ancient India''.&lt;/ref&gt;

विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात डोंगररांगा, नद्या आणि घाटमार्ग यांच्या भौगोलिक रचनेमुळे अनेक देवस्थाने स्थानिक ग्रामजीवनाची केंद्रे बनली. या देवस्थानांभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांमध्ये धार्मिक तसेच सामाजिक संबंध निर्माण झाले. यात्रा, पालखी, ग्रामप्रतिनिधींचा सहभाग, मानकरी व्यवस्था आणि परस्पर सहकार्य यांमुळे या ग्रामसमूहांची स्वतंत्र ओळख निर्माण झाली. पुढे या परंपरांना अनेक भागांत *पंचक्रोशी* म्हणून संबोधले जाऊ लागले. तथापि, प्रत्येक पंचक्रोशीची उत्पत्ती, रचना आणि इतिहास हा स्थानिक परंपरा व उपलब्ध ऐतिहासिक स्रोतांच्या आधारे स्वतंत्रपणे अभ्यासण्याचा विषय आहे.&lt;ref&gt;''Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District''; ''Maharashtra State Gazetteers – Kolaba District''.&lt;/ref&gt;

मध्ययुगीन काळात विकसित झालेल्या या प्रादेशिक परंपरांमुळे *पंचक्रोशी* ही संकल्पना केवळ प्राचीन अंतरमापनाशी संबंधित न राहता, धार्मिक भूगोल, ग्रामसंस्था, देवस्थान व्यवस्थापन आणि स्थानिक सांस्कृतिक ओळख यांच्याशी निगडित बहुआयामी संकल्पना म्हणून विकसित झाली.

==  मराठा काळ ==

[[मराठा]] साम्राज्य, मराठा कालखंडात (सु. इ.स. १७वे–१९व्या शतकाच्या प्रारंभी) महाराष्ट्रातील धार्मिक संस्था, देवस्थाने आणि ग्रामव्यवस्थेला महत्त्वपूर्ण संरक्षण व आश्रय मिळाला. [[छत्रपती शिवाजी महाराज]] आणि त्यानंतरच्या मराठा राज्यकर्त्यांनी अनेक देवस्थानांना इनाम जमिनी, आर्थिक साहाय्य आणि धार्मिक विधींसाठी संरक्षण दिल्याचे उल्लेख तत्कालीन कागदपत्रे, सनदा, इनामपत्रे आणि पेशवेकालीन दप्तरांमध्ये आढळतात.&lt;ref&gt;G. S. Sardesai, ''New History of the Marathas'', Vol. I–III.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stewart Gordon, ''The Marathas 1600–1818'', Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

या काळात महाराष्ट्रातील अनेक देवस्थानांभोवती वार्षिक यात्रा, जत्रा, पालखी सोहळे आणि धार्मिक उत्सव अधिक संघटित स्वरूपात विकसित झाले. या धार्मिक उपक्रमांमध्ये आसपासच्या गावांचा सक्रिय सहभाग असे. त्यामुळे देवस्थानकेंद्रित ग्रामसमूहांमधील सामाजिक, धार्मिक आणि आर्थिक संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक ठिकाणी अशा परंपरागत ग्रामसमूहांना स्थानिक स्तरावर *पंचक्रोशी* म्हणून संबोधले जाऊ लागले.&lt;ref&gt;P. V. Kane, ''History of Dharmaśāstra'', Vol. IV.&lt;/ref&gt;

[[पेशवे]] कालखंडात देवस्थानांच्या उत्पन्नाचे व्यवस्थापन, धार्मिक विधी, उत्सव आणि यात्रांसंदर्भात विविध प्रशासकीय नोंदी ठेवण्याची पद्धत अधिक विकसित झाली. देवस्थानांच्या सेवेकरी, मानकरी, वतनदार आणि ग्रामप्रतिनिधी यांच्या माध्यमातून धार्मिक परंपरांचे सातत्य राखले गेले. या प्रक्रियेमुळे अनेक देवस्थानांभोवती निर्माण झालेल्या पंचक्रोशी परंपरांना अधिक स्थैर्य प्राप्त झाले.

[[कोकण]] प्रदेशातही मराठा कालखंडात अनेक प्राचीन देवस्थानांचा विस्तार झाला. स्थानिक ग्रामसमुदायांच्या सहभागातून यात्रा, पालखी, नवस परंपरा, जत्रा आणि देवस्थान व्यवस्थापन यांचा विकास झाला. या धार्मिक-सामाजिक व्यवहारांमुळे देवस्थानाभोवतीच्या गावांचे परस्परसंबंध अधिक दृढ झाले आणि अनेक ठिकाणी पंचक्रोशी ही स्थानिक ओळख म्हणून रूढ झाली. तथापि, प्रत्येक पंचक्रोशीच्या स्थापनेचा काल आणि विकास हा संबंधित देवस्थानांच्या स्थानिक इतिहास, अभिलेख, सनदा आणि गॅझेटिअर्सच्या आधारे स्वतंत्रपणे निश्चित केला जातो.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District; Maharashtra State Gazetteers – Kolaba District.&lt;/ref&gt;

मराठा कालखंडातील धार्मिक आश्रय, ग्रामसंस्थांची बळकटी आणि देवस्थानकेंद्रित सामाजिक संघटनांमुळे *पंचक्रोशी* ही संकल्पना महाराष्ट्रात अधिक व्यापक आणि लोकमान्य झाली. पुढे ब्रिटिश कालखंडात महसूल व्यवस्था आणि प्रशासकीय बदल झाले असले, तरी अनेक भागांतील पंचक्रोशी परंपरा धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्वरूपात टिकून राहिल्या.&lt;ref&gt;Stewart Gordon, The Marathas 1600–1818.&lt;/ref&gt;

== ब्रिटिश कालीन उल्लेख ==

[[ब्रिटिश]] राज,  ब्रिटिश कालखंडात]] (इ.स. १८१८–१९४७) भारतातील धार्मिक संस्था, देवस्थाने, गावे आणि महसूल व्यवस्थेचे व्यापक सर्वेक्षण करण्यात आले. या काळात ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी तयार केलेल्या जिल्हा गॅझेटिअर्स, महसूल सर्वेक्षण अहवाल, सेटलमेंट रिपोर्ट्स, जनगणना अहवाल आणि पुरातत्त्वीय नोंदींमध्ये अनेक धार्मिक परंपरा, यात्रा, जत्रा आणि देवस्थानकेंद्रित ग्रामसंघटनांचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;Imperial Gazetteer of India, Oxford at the Clarendon Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer, Government Central Press, Bombay.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश प्रशासनाने पंचक्रोशी या संकल्पनेला स्वतंत्र प्रशासकीय एकक म्हणून मान्यता दिली नव्हती. तथापि, विविध प्रादेशिक गॅझेटिअर्स आणि जिल्हानिहाय वर्णनांमध्ये देवस्थानांभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांचे समूह, धार्मिक परिक्रमा, यात्रा आणि स्थानिक प्रथांचे वर्णन आढळते. यावरून पंचक्रोशीसारख्या स्थानिक धार्मिक-सामाजिक परंपरा त्या काळातही अस्तित्वात असल्याचे दिसून येते.&lt;ref&gt;Bombay Presidency Gazetteer – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

[[बॉम्बे]] प्रेसिडेन्सी अंतर्गत असलेल्या [[महाराष्ट्र]] आणि [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये प्रमुख देवस्थाने, त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक यात्रा, जत्रा, मानकरी व्यवस्था आणि आसपासच्या गावांचा सहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. जरी सर्व ठिकाणी पंचक्रोशी ही संज्ञा स्पष्टपणे वापरलेली नसली, तरी देवस्थानाभोवतीच्या पारंपरिक ग्रामसमूहांचे वर्णन स्थानिक सामाजिक रचनेच्या संदर्भात आढळते.&lt;ref&gt;Gazetteer of the Bombay Presidency – Kolaba; Gazetteer of the Bombay Presidency – Ratnagiri.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिशकालीन संशोधक, प्रवासी आणि प्रशासकीय अधिकारी यांनी भारतीय तीर्थक्षेत्रांच्या परिक्रमा, धार्मिक भूगोल आणि स्थानिक परंपरांचा अभ्यास केला. विशेषतः [[काशी]]च्या पंचकोशी यात्राचा उल्लेख अनेक इंग्रजी प्रवासवर्णने आणि गॅझेटिअर्समध्ये आढळतो. त्यामुळे पंचक्रोशी ही संकल्पना केवळ धार्मिक परंपरा नसून, स्थानिक भूगोल, ग्रामसंस्था आणि सांस्कृतिक जीवनाशी निगडित असल्याचे निरीक्षण या काळातील नोंदींमधूनही स्पष्ट होते.&lt;ref&gt;James Prinsep, Benares Illustrated; Imperial Gazetteer of India.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश कालखंडात तयार झालेली गॅझेटिअर्स, महसूल अभिलेख आणि पुरातत्त्वीय सर्वेक्षण अहवाल हे आज पंचक्रोशी परंपरेच्या ऐतिहासिक अभ्यासासाठी महत्त्वाचे दुय्यम स्रोत मानले जातात. आधुनिक इतिहासकार आणि लोकसंस्कृतीचे अभ्यासक या अभिलेखांचा उपयोग करून विविध प्रदेशांतील पंचक्रोशी परंपरांचा ऐतिहासिक विकास स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करतात.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Studies in the Geography of Ancient and Medieval India.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक महत्त्व ==

पंचक्रोशी ही संकल्पना भारतीय धार्मिक परंपरेत पवित्र क्षेत्र, तीर्थयात्रा आणि देवस्थानाभोवती विकसित झालेल्या धार्मिक भूगोलाशी संबंधित मानली जाते. अनेक [[हिंदू]] धर्म,[[हिंदू]] तीर्थक्षेत्र, तीर्थक्षेत्रांमध्ये विशिष्ट परिघाला धार्मिक दृष्ट्या पावन मानण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून प्रचलित आहे. या परिघामध्ये स्थित देवस्थाने, तीर्थे, कुंडे, आश्रम आणि इतर पवित्र स्थळांना सामूहिक धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, Vol. IV.&lt;/ref&gt;

[[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंड मध्ये [[काशी]]च्या पंचकोशी क्षेत्राचे विशेष महात्म्य वर्णन केले आहे. या परंपरेनुसार पंचकोशी परिक्रमा केल्यास धार्मिक पुण्य प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे. या परिक्रमेत निश्चित मार्गावरील विविध देवस्थाने, शिवलिंगे, तीर्थकुंडे आणि पूजास्थळांचे दर्शन घेण्याची परंपरा आहे.&lt;ref&gt;Skanda Purāṇa, Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt;

भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी संकल्पनेने स्थानिक स्वरूप धारण केले. अनेक देवस्थानांभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांचा समूह धार्मिकदृष्ट्या एकात्म मानला जातो. अशा पंचक्रोशीतील गावांतील भाविक विशिष्ट उत्सव, यात्रा, पालखी सोहळे, जत्रा, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा आणि इतर धार्मिक विधींमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे पंचक्रोशी ही केवळ भौगोलिक सीमा नसून, धार्मिक समुदायाची सामूहिक ओळख म्हणूनही विकसित झाली आहे.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Studies in the Geography of Ancient and Medieval India.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ात अनेक देवस्थानांच्या संदर्भात पंचक्रोशीतील गावे ही संज्ञा प्रचलित आहे. विशेषतः [[कोकण]]ातील काही देवस्थानांभोवती यात्रा, पालखी, मानकरी व्यवस्था आणि ग्रामप्रतिनिधींचा सहभाग या परंपरेचा अविभाज्य भाग मानला जातो. या धार्मिक उपक्रमांमुळे देवस्थान आणि आसपासच्या ग्रामसमुदायांमध्ये परस्परावलंबी सामाजिक व सांस्कृतिक संबंध निर्माण झाले आहेत.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

धार्मिक दृष्टिकोनातून पंचक्रोशी परंपरेत परिक्रमा, दर्शन, व्रत, [[दान]], सामूहिक पूजा, [[भजन]]-कीर्तन आणि यात्रोत्सव यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. या धार्मिक आचारांमुळे स्थानिक लोकपरंपरा, भक्तिसंप्रदाय आणि देवस्थानांशी निगडित सांस्कृतिक वारसा पिढ्यान्पिढ्या जतन केला गेला आहे.&lt;ref&gt;R. C. Hazra, Studies in the Purāṇic Records on Hindu Rites and Customs.&lt;/ref&gt;

धार्मिक अभ्यासकांच्या मते, पंचक्रोशी ही केवळ तीर्थयात्रेची संकल्पना नसून, **धार्मिक भूगोल**, **पवित्र क्षेत्रांची सांस्कृतिक रचना** आणि **स्थानिक श्रद्धा-परंपरांचे संघटन** यांचे प्रतीक मानली जाते. त्यामुळे भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये तिचे स्वरूप, परंपरा आणि धार्मिक आचार स्थानिक इतिहास व संस्कृतीनुसार भिन्न आढळतात.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography, Harmony Books.&lt;/ref&gt;

== पंचक्रोशी यात्रा ==

पंचक्रोशी यात्रा ही भारतातील विविध तीर्थक्षेत्र, तीर्थक्षेत्रे आणि देवस्थान, देवस्थानां भोवती प्रचलित असलेली एक पारंपरिक धार्मिक परिक्रमा आहे. पंचक्रोशी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पवित्र परिघातील प्रमुख देवस्थाने, तीर्थस्थळे, मंदिरे आणि इतर पूजास्थळांना निश्चित क्रमाने भेट देणे ही या यात्रेची मुख्य वैशिष्ट्ये आहेत. विविध प्रदेशांमध्ये या यात्रेचे स्वरूप, अंतर, कालावधी आणि धार्मिक विधी स्थानिक परंपरा व श्रद्धांनुसार भिन्न आढळतात.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography, Harmony Books.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशी यात्रेची सर्वाधिक प्रसिद्ध परंपरा [[वाराणसी]] येथील [[काशी]] पंचकोशी यात्रा म्हणून ओळखली जाते. [[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंडमध्ये या यात्रेचे धार्मिक महत्त्व वर्णन केले असून, पंचकोशी परिक्रमा ही काशीच्या पवित्र क्षेत्राची प्रदक्षिणा मानली जाते. यात्रेदरम्यान भाविक विविध शिवमंदिरे, तीर्थकुंडे आणि पूजास्थळांना भेट देऊन धार्मिक विधी पार पाडतात.&lt;ref&gt;Skanda Purāṇa, Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ातही अनेक देवस्थानांभोवती पंचक्रोशी यात्रेच्या स्थानिक परंपरा विकसित झाल्या आहेत. या यात्रांमध्ये संबंधित देवस्थानाभोवतीच्या परंपरागत गावांचा सहभाग असतो. यात्रा, पालखी सोहळे, दिंडी, कीर्तन, भजन, महाप्रसाद, जत्रा आणि सामूहिक पूजा यांद्वारे धार्मिक तसेच सामाजिक ऐक्य दृढ केले जाते. अनेक ठिकाणी पंचक्रोशीतील गावांना यात्रेच्या आयोजनात पारंपरिक मान, जबाबदाऱ्या आणि सहभागाचे विशिष्ट स्थान असते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District; Maharashtra State Gazetteers – Kolaba District.&lt;/ref&gt;

विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात अनेक देवस्थानांशी संबंधित पंचक्रोशी यात्रा स्थानिक लोकजीवनाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. येथे यात्रा ही केवळ धार्मिक विधी नसून, ग्रामसमुदायांतील परस्पर सहकार्य, सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि पारंपरिक सामाजिक संबंध दृढ करणारा सामुदायिक उत्सव म्हणूनही पाहिली जाते. काही ठिकाणी पालखी परंपरा, ग्रामप्रतिनिधींचा सन्मान, मानकरी व्यवस्था आणि पारंपरिक धार्मिक विधी आजही अखंडपणे जतन केले जातात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशी यात्रा ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रतीक नसून भारतीय धार्मिक भूगोल, लोकसंस्कृती, देवस्थान व्यवस्था आणि ग्रामीण सामाजिक संघटनांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते. त्यामुळे तिचा अभ्यास इतिहास, धर्मशास्त्र, मानववंशशास्त्र, लोकसंस्कृती आणि सांस्कृतिक भूगोल या विविध शाखांमध्ये केला जातो.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Studies in the Geography of Ancient and Medieval India.&lt;/ref&gt;

==  भारतातील प्रमुख पंचक्रोशी परंपरा ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! प्रदेश
! प्रमुख परंपरा
! वैशिष्ट्य

|-
| वाराणसी (उत्तर प्रदेश)
| काशी पंचकोशी यात्रा
| स्कंदपुराणातील काशीखंडावर आधारित परिक्रमा

|-
| ब्रज (उत्तर प्रदेश)
| ब्रज मंडल पंचकोशी परिक्रमा
| श्रीकृष्ण संप्रदायाशी संबंधित

|-
| उज्जैन (मध्य प्रदेश)
| महाकाल पंचकोशी यात्रा
| ज्योतिर्लिंग परिक्रमा

|-
| महाराष्ट्र (कोकण)
| मार्लेश्वर पंचक्रोशी
| ग्रामसंस्था, देवस्थान व लोकपरंपरा

|}

भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी किंवा पंचकोशी परंपरा स्थानिक धार्मिक, सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वैशिष्ट्यांनुसार विकसित झाल्या आहेत.
भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पंचक्रोश* किंवा पंचकोशी परंपरा धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक वैशिष्ट्यांनुसार विकसित झाल्या आहेत. त्यांचे स्वरूप, परिक्रमेचा मार्ग, धार्मिक विधी आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी प्रदेशानुसार भिन्न असली, तरी देवस्थानाभोवती निश्चित पवित्र परिघ आणि त्या परिघातील धार्मिक-सामाजिक एकात्मता हा त्यांचा समान धागा मानला जातो.

===  [[काशी]] पंचकोशी यात्रा (उत्तर प्रदेश) ===
[[File:Evening at Banaras Ghat.jpg|thumb|300px|वाराणसी घाट – काशी पंचक्रोशी यात्रेचे प्रमुख धार्मिक केंद्र.]]
[[वाराणसी]] येथील काशी पंचकोशी यात्रा ही भारतातील सर्वात प्राचीन आणि प्रसिद्ध पंचकोशी परंपरांपैकी एक मानली जाते. [[स्कंदपुराण]]ातील काशीखंड मध्ये या परिक्रमेचे महात्म्य वर्णन केले असून, पंचकोशी मार्गावरील प्रमुख शिवमंदिरे व तीर्थस्थळांचे दर्शन घेण्याची परंपरा आजही कायम आहे.&lt;ref&gt;Skanda Purāṇa, Kāśī Khaṇḍa.&lt;/ref&gt;

=== ब्रज मंडल पंचकोशी परिक्रमा (उत्तर प्रदेश) ===

[[मथुरा]] आणि [[वृंदावन]] परिसरातील काही धार्मिक परंपरांमध्ये *पंचकोशी परिक्रमा* प्रचलित आहे. या परिक्रमेचा संबंध [[श्रीकृष्ण]]ाशी निगडित पवित्र स्थळांच्या दर्शनाशी असून, स्थानिक वैष्णव संप्रदायात तिला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

=== [[उज्जैन]] पंचकोशी यात्रा (मध्य प्रदेश) ===

[[उज्जैन]] येथील महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंगा भोवतीची पंचकोशी यात्रा ही मालवा प्रदेशातील एक प्राचीन धार्मिक परंपरा मानली जाते. या यात्रेदरम्यान भाविक निश्चित परिक्रमा मार्गावरील विविध शिवमंदिरे आणि तीर्थस्थळांना भेट देतात.&lt;ref&gt;Madhya Pradesh Gazetteer; Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

=== महाराष्ट्रातील पंचक्रोशी परंपरा ===

[[महाराष्ट्र]]ातील अनेक देवस्थानांभोवती पंचक्रोशी ही संज्ञा प्रचलित आहे. येथे पंचक्रोशीचा अर्थ केवळ पाच क्रोशांच्या परिघापुरता मर्यादित नसून, एखाद्या प्रमुख देवस्थानाशी ऐतिहासिक, धार्मिक आणि सामाजिक संबंध असलेल्या गावांच्या पारंपरिक समूहाशीही जोडला जातो. या पंचक्रोशीतील गावे यात्रा, जत्रा, पालखी, मानकरी व्यवस्था आणि देवस्थान व्यवस्थापनात सक्रिय सहभाग घेतात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील पंचक्रोशी परंपरा ===
[[File:Marleshwar temple.JPG|thumb|300px|मार्लेश्वर मंदिर, रत्‍नागिरी – कोकणातील पंचक्रोशी परंपरेशी संबंधित देवस्थान.]]
[[कोकण]] प्रदेशात अनेक देवस्थानांभोवती पंचक्रोशी परंपरा विकसित झाल्या आहेत. विशेषतः [[मार्लेश्वर]] परिसरातील पंचक्रोशी परंपरा धार्मिक यात्रांबरोबरच स्थानिक ग्रामसंस्था, लोकपरंपरा आणि सामाजिक ऐक्याचे प्रतीक मानली जाते. याशिवाय [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]] आणि [[रायगड]] जिल्ह्यांतील विविध देवस्थानांशी संबंधित पंचक्रोशी परंपरांचा उल्लेख स्थानिक इतिहासग्रंथ, गॅझेटिअर्स आणि लोकसाहित्यामध्ये आढळतो.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

=== इतर प्रादेशिक परंपरा ===

भारतातील इतर काही प्रदेशांमध्येही पंचकोशी किंवा तत्सम परिक्रमा परंपरा आढळतात. त्यांचे स्वरूप स्थानिक देवस्थाने, धार्मिक श्रद्धा आणि ऐतिहासिक परंपरांनुसार बदलते. त्यामुळे पंचक्रोशी ही संकल्पना संपूर्ण भारतात एकसारखी नसून, प्रत्येक प्रदेशाने तिला स्वतःचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्वरूप दिले आहे.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Studies in the Geography of Ancient and Medieval India.&lt;/ref&gt;

==  [[काशी]] पंचक्रोशी यात्रा ==
[[File:Historic gali architecture and temple Varanasi.jpg|thumb|300px|वाराणसीतील प्राचीन गल्ली व मंदिर वास्तू.]]
[[काशी]] पंचकोशी यात्रा ही [[वाराणसी]] (काशी) येथील सर्वात प्राचीन आणि महत्त्वपूर्ण धार्मिक परिक्रमा मानली जाते. [[हिंदू]] धर्मात काशीला [[भगवान]] शिवाचे अविमुक्त क्षेत्र मानले जाते आणि या पवित्र क्षेत्राची प्रदक्षिणा करण्याची परंपरा प्राचीन काळापासून प्रचलित आहे. पंचकोशी यात्रेचे धार्मिक महत्त्व मुख्यतः [[स्कंदपुराण]]ातील [[काशी]]खंडमध्ये वर्णन करण्यात आले आहे, ज्यामध्ये काशीच्या पवित्र भूभागाचे, तीर्थस्थळांचे आणि परिक्रमेचे महात्म्य विस्ताराने सांगितले आहे.

पारंपरिक मान्यतेनुसार ही यात्रा सुमारे २५ क्रोश (अंदाजे **८०–९० किमी, आधुनिक मार्गानुसार सुमारे ८८ किमी) परिघाची असून ती सामान्यतः पाच दिवसांत पूर्ण केली जाते. यात्रेदरम्यान भाविक निश्चित क्रमाने विविध शिवमंदिरे, विनायक मंदिरे, शक्तिपीठे, तीर्थकुंडे आणि इतर पवित्र स्थळांचे दर्शन घेतात. काशीच्या पारंपरिक पंचकोशी मार्गावर एकूण १०८ पवित्र स्थळांचा समावेश असल्याचे मानले जाते.

या यात्रेचा मुख्य उद्देश केवळ परिक्रमा करणे नसून, [[काशी विश्वनाथ मंदिर|काशी विश्वनाथ]], विविध शिवलिंगे, तीर्थस्थाने आणि देवतांचे दर्शन, जप, दान, पूजा आणि व्रत यांद्वारे आध्यात्मिक साधना करणे हा आहे. हिंदू धार्मिक परंपरेनुसार श्रद्धापूर्वक पंचकोशी यात्रा केल्यास पुण्यप्राप्ती होते आणि मोक्षमार्ग सुलभ होतो, अशी श्रद्धा आहे.

काशी पंचकोशी यात्रा ही धार्मिक विधीपुरती मर्यादित नसून, काशीच्या धार्मिक भूगोल (Sacred Geography)समजून घेण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण मानली जाते. या परिक्रमेच्या माध्यमातून काशी हे केवळ एक शहर नसून विविध देवस्थाने, तीर्थे आणि पौराणिक स्थळांनी बनलेले एक अखंड पवित्र क्षेत्र असल्याची संकल्पना अधोरेखित होते. आधुनिक धर्म-अभ्यासक आणि सांस्कृतिक भूगोलाचे संशोधक या यात्रेला भारतीय तीर्थपरंपरेचे महत्त्वपूर्ण उदाहरण मानतात.

आजही दरवर्षी हजारो भाविक काशी पंचकोशी यात्रेत सहभागी होतात. उत्तर प्रदेश शासन, स्थानिक धार्मिक संस्था आणि विविध सामाजिक संघटनांच्या सहकार्याने यात्रेचे आयोजन व व्यवस्थापन केले जाते.
== [[त्र्यंबकेश्वर]] पंचक्रोशी परंपरा ==

[[त्र्यंबकेश्वर]] (जि. [[नाशिक]]) हे [[भगवान]]शिवच्या [[द्वादश ज्योतिर्लिंग|द्वादश ज्योतिर्लिंगां]]पैकी एक असून, [[गोदावरी नदी]]चे उगमस्थान आणि महाराष्ट्रातील प्रमुख तीर्थक्षेत्र म्हणून ओळखले जाते. [[ब्रह्मगिरी]] पर्वताच्या पायथ्याशी वसलेले हे क्षेत्र प्राचीन काळापासून धार्मिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जाते.

त्र्यंबकेश्वर परिसरात मंदिर, [[कुशावर्त]] तीर्थ, ब्रह्मगिरी पर्वत, गोदावरी उगमस्थान आणि इतर पवित्र स्थळांना जोडणाऱ्या विविध परिक्रमा परंपरा प्रचलित आहेत. विशेषतः ब्रह्मगिरी प्रदक्षिणा (Brahmagiri Pradakshina) ही श्रावण महिन्यात आयोजित केली जाणारी एक प्राचीन धार्मिक परंपरा असून, हजारो भाविक अनवाणी पायी ही प्रदक्षिणा करतात. ही प्रदक्षिणा कुशावर्त तीर्थापासून सुरू होऊन ब्रह्मगिरी पर्वताभोवती सुमारे ४० कि.मी. अंतराची पूर्ण केली जाते.

स्थानिक धार्मिक परंपरांमध्ये त्र्यंबकेश्वर परिसरातील काही गावांच्या सहभागासह परिक्रमा आणि यात्रांचे आयोजन केले जाते. काही ठिकाणी या परंपरांचा उल्लेख पंचक्रोशी या नावानेही केला जातो; तथापि, काशी पंचकोशी यात्रेप्रमाणे त्र्यंबकेश्वर पंचक्रोशी यात्रेचे स्वरूप, मार्ग आणि इतिहास याविषयी एकमताने स्वीकारलेले प्राचीन ग्रंथीय किंवा शैक्षणिक पुरावे मर्यादित आहेत. त्यामुळे या परंपरेचा अभ्यास प्रामुख्याने स्थानिक देवस्थान अभिलेख, गॅझेटिअर्स आणि लोकपरंपरांच्या आधारे केला जातो.

त्र्यंबकेश्वरच्या धार्मिक परंपरेमध्ये [[कुंभमेळा]], [[निवृत्तिनाथ]] यांची पालखी, ब्रह्मगिरी प्रदक्षिणा, कुशावर्त स्नान आणि विविध शैव धार्मिक विधींना विशेष महत्त्व आहे. या सर्व परंपरांमुळे त्र्यंबकेश्वर परिसराचा धार्मिक भूगोल विकसित झाला असून, महाराष्ट्रातील प्रमुख तीर्थपरंपरांमध्ये या क्षेत्राला मानाचे स्थान प्राप्त झाले आहे.

== [[पंढरपूर]] परिसरातील पंचक्रोशी परंपरा ==

[[पंढरपूर]] हे [[महाराष्ट्र]]ातील सर्वात महत्त्वाच्या [[वैष्णव]] तीर्थक्षेत्रांपैकी एक असून, श्री [[विठ्ठल]]-[[रुक्मिणी]] मंदिर आणि [[वारकरी संप्रदाय]] यांचे प्रमुख केंद्र म्हणून ओळखले जाते. [[चंद्रभागा नदी]]च्या तीरावर वसलेले हे क्षेत्र शतकानुशतके महाराष्ट्राच्या भक्तीपरंपरेचे केंद्र राहिले आहे.&lt;ref&gt;Solapur District Gazetteer.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Government of Maharashtra, Pandharpur Tourism.&lt;/ref&gt;

पंढरपूरचे धार्मिक महत्त्व मुख्यतः वारी परंपरा, पालखी सोहळे, [[आषाढी]] आणि [[कार्तिकी]]एकादशी यात्रा तसेच [[संत ज्ञानेश्वर]], [[संत तुकाराम]], [[संत नामदेव]] आणि इतर वारकरी संतांच्या भक्तिपरंपरेशी संबंधित आहे. दरवर्षी लाखो वारकरी देहू, आळंदी आणि महाराष्ट्रातील इतर भागांतून पायी वारी करून पंढरपुरात दाखल होतात. ही परंपरा महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग मानली जाते.

पंढरपूर परिसरातील काही स्थानिक धार्मिक परंपरांमध्ये विठ्ठल मंदिराभोवतीच्या गावांचा सामूहिक सहभाग, पालखी, दिंडी, प्रदक्षिणा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक उपक्रम आढळतात. काही स्थानिक भागांत अशा परंपरांचा उल्लेख पंचक्रोशी या नावाने केला जातो; तथापि, काशी पंचकोशी यात्रेप्रमाणे [[पंढरपूर]] पंचक्रोशी ही स्वतंत्र आणि सर्वमान्य तीर्थपरंपरा असल्याचे स्पष्ट ऐतिहासिक किंवा शास्त्रीय पुरावे सध्या उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे या विषयाचा अभ्यास स्थानिक इतिहास, देवस्थान अभिलेख आणि लोकपरंपरांच्या आधारे स्वतंत्रपणे करणे आवश्यक मानले जाते.

धार्मिक भूगोलाच्या दृष्टीने पंढरपूर परिसरातील ग्रामसमुदाय, वारी मार्ग, पालखी परंपरा आणि विठ्ठल भक्ती यांमुळे या क्षेत्राला विशेष सांस्कृतिक ओळख प्राप्त झाली आहे. त्यामुळे काही संशोधक देवस्थानाभोवती विकसित झालेल्या या पारंपरिक ग्रामसंघटनांचा अभ्यास व्यापक *पंचक्रोशी* संकल्पनेच्या संदर्भात करतात; मात्र या संदर्भात अधिक संशोधन आणि दस्तऐवजीकरणाची आवश्यकता आहे.

==  इतर प्रादेशिक पंचक्रोशी परंपरा ==

भारतातील विविध प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी किंवा पंचकोशी परिक्रमेच्या स्थानिक परंपरा विकसित झाल्या आहेत. या परंपरांचा संबंध विशिष्ट [[तीर्थक्षेत्र]], तीर्थक्षेत्रे, देवस्थान, देवस्थाने, [[नदी]] परिक्रमा किंवा पवित्र भूभागाशी असून त्यांचे स्वरूप, अंतर आणि धार्मिक विधी प्रदेशानुसार भिन्न आहेत.

=== [[ओंकारेश्वर]] पंचक्रोशी यात्रा (मध्य प्रदेश) ===

[[मध्य प्रदेश]]ातील [[ओंकारेश्वर]] येथे [[ओंकारेश्वर]]ज्योतिर्लिंग भोवती आयोजित केली जाणारी पंचक्रोशी यात्रा ही नर्मदा तीरावरील महत्त्वपूर्ण धार्मिक परंपरा मानली जाते. ही यात्रा प्रामुख्याने [[कार्तिक]] शुक्ल एकादशीपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत भरणाऱ्या कार्तिक मेळ्यादरम्यान आयोजित केली जाते. यात्रेदरम्यान भाविक ओंकार पर्वताची परिक्रमा करून विविध देवस्थाने, घाट आणि तीर्थस्थळांना भेट देतात.

=== [[प्रयागराज]] पंचकोशी परिक्रमा (उत्तर प्रदेश) ===

[[प्रयागराज]] येथे [[माघ]]मेला परंपरेचा एक भाग म्हणून पंचकोशी परिक्रमा केली जाते. या परिक्रमेत संगम क्षेत्र, विविध घाट, आश्रम, प्राचीन मंदिरे आणि पवित्र स्थळांना भेट दिली जाते. प्रयाग क्षेत्राच्या धार्मिक भूगोलाशी या परिक्रमेचा घनिष्ठ संबंध असून ती स्थानिक धार्मिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानली जाते.

===[[काशी]] पंचकोशी यात्रा (उत्तर प्रदेश) ===

[[वाराणसी]] येथील [[काशी]] पंचकोशी यात्रा ही भारतातील सर्वात प्राचीन आणि प्रसिद्ध पंचकोशी परंपरांपैकी एक मानली जाते. [[स्कंदपुराण]]ातील [[काशी]]खंड मध्ये तिचे महात्म्य वर्णन करण्यात आले असून, सुमारे ८८ कि.मी.च्या परिक्रमा मार्गावर १०८ पवित्र स्थळांचा समावेश असल्याचे मानले जाते.

=== इतर स्थानिक परंपरा ===

भारतातील इतर अनेक भागांमध्येही पंचकोशी, पंचक्रोशी किंवा तत्सम नावांनी ओळखल्या जाणाऱ्या स्थानिक परिक्रमा परंपरा प्रचलित आहेत. काही परंपरा विशिष्ट देवस्थानाभोवती विकसित झाल्या आहेत, तर काहींचा संबंध नदी परिक्रमा, ग्रामसंघटना किंवा प्रादेशिक धार्मिक उत्सवांशी आहे. तथापि, या सर्व परंपरांचा इतिहास, मार्ग आणि धार्मिक स्वरूप एकसारखे नसून ते संबंधित प्रदेशाच्या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरांनुसार बदलते. त्यामुळे प्रत्येक पंचक्रोशी परंपरेचा अभ्यास स्वतंत्र ऐतिहासिक आणि प्रादेशिक संदर्भात केला जातो.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, ''India: A Sacred Geography''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.&lt;/ref&gt;

==  महाराष्ट्रातील पंचक्रोशी ==

[[महाराष्ट्र]]ात पंचक्रोशी ही संकल्पना केवळ धार्मिक परिक्रमेपुरती मर्यादित नसून, देवस्थानाभोवती निर्माण झालेल्या धार्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि ग्रामसंस्थात्मक परंपरेशी संबंधित आहे. राज्यातील अनेक प्राचीन देवस्थाने, ग्रामदेवता आणि तीर्थक्षेत्रांभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहाला स्थानिक पातळीवर पंचक्रोशी म्हणून ओळखले जाते. या परंपरांचा विकास विविध ऐतिहासिक कालखंडांत स्थानिक समाजजीवन, देवस्थान व्यवस्था आणि यात्रांच्या माध्यमातून झाला आहे.

महाराष्ट्रातील पंचक्रोशी व्यवस्थेमध्ये एखादे प्रमुख [[देव]]स्थान, त्याच्याशी धार्मिकदृष्ट्या संबंधित गावे, वार्षिक यात्रा, पालखी सोहळे, जत्रा, मानकरी व्यवस्था आणि ग्रामप्रतिनिधींचा सहभाग हे प्रमुख घटक आढळतात. पंचक्रोशीतील गावांमध्ये धार्मिक विधी, उत्सव आणि देवस्थान व्यवस्थापनासाठी परंपरेने निश्चित अधिकार व जबाबदाऱ्या पिढ्यान्पिढ्या जतन केल्या जातात. अशा व्यवस्थेमुळे देवस्थानाभोवतीचा सामाजिक व सांस्कृतिक समन्वय टिकून राहिला आहे.

[[वारकरी संप्रदाय]], शैव, वैष्णव, शाक्त आणि स्थानिक [[ग्रामदेवता]] परंपरांच्या प्रभावाखाली महाराष्ट्रातील विविध भागांत पंचक्रोशीची भिन्न रूपे विकसित झाली. काही ठिकाणी तिचा संबंध परिक्रमा मार्गाशी आहे, तर काही ठिकाणी ती देवस्थानाशी निगडित परंपरागत ग्रामसमूहाची ओळख म्हणून वापरली जाते. त्यामुळे महाराष्ट्रातील *पंचक्रोशी* ही संकल्पना काशीच्या पंचकोशी परंपरेपेक्षा अधिक व्यापक सामाजिक आणि सांस्कृतिक स्वरूप धारण करते.

विशेषतः [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[नाशिक]] परिसर, [[मराठवाडा]] आणि [[विदर्भ]]ातील काही देवस्थानांभोवती पंचक्रोशी परंपरा आजही जिवंत आहेत. या परंपरांमध्ये यात्रांचे आयोजन, पालखी सोहळे, दिंडी, सामुदायिक पूजा, भजन-कीर्तन, महाप्रसाद, तसेच ग्रामप्रतिनिधी व मानकरी यांचा सहभाग महत्त्वाचा मानला जातो. प्रत्येक पंचक्रोशीची रचना, इतिहास आणि धार्मिक विधी स्थानिक परंपरेनुसार वेगवेगळे असतात.

आधुनिक काळात महाराष्ट्रातील पंचक्रोशी परंपरांचा अभ्यास लोकसंस्कृती, धार्मिक [[भूगोल]], [[मानव]]वंशशास्त्र, ग्रामीण [[इतिहास]] आणि देवस्थान व्यवस्थापन या विषयांच्या संदर्भात केला जात आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्स, स्थानिक इतिहासग्रंथ आणि संशोधनात्मक साहित्यामधून या परंपरांच्या विविध पैलूंचे दस्तऐवजीकरण उपलब्ध होत आहे.

== ग्रामसंस्था व पंचक्रोशी == 
[[File:Kokan Village India.jpg|thumb|300px|कोकणातील पारंपरिक गाव – ग्रामसंस्था व पंचक्रोशी क्षेत्राचे उदाहरण.]]
भारतीय ग्रामीण समाजव्यवस्थेत ग्रामसंस्था ही सामाजिक, आर्थिक, धार्मिक आणि प्रशासकीय जीवनाची मूलभूत एकक मानली जाते. प्राचीन आणि मध्ययुगीन काळात प्रत्येक गावाची स्वतंत्र ओळख, स्थानिक प्रथा, ग्रामसभा, देवस्थान व्यवस्था आणि सामूहिक निर्णयप्रक्रिया अस्तित्वात होती. अनेक इतिहासकारांच्या मते, भारतीय गावे मोठ्या प्रमाणात स्वयंपूर्ण सामाजिक घटक म्हणून कार्यरत होती.

पंचक्रोशी संकल्पनेचा ग्रामसंस्थेशी घनिष्ठ संबंध आढळतो. महाराष्ट्रासह भारतातील अनेक प्रदेशांत एखाद्या प्रमुख [[देव]]स्थान, [[ग्रामदेवता]] किंवा [[तीर्थ]]क्षेत्रभोवती परंपरेने जोडलेल्या गावांच्या समूहाला पंचक्रोशी म्हणून ओळखले जाई. या गावांमध्ये धार्मिक उत्सव, यात्रा, पालखी, जत्रा, सामूहिक पूजा आणि देवस्थान व्यवस्थापनासाठी परस्पर सहकार्याची परंपरा विकसित झाली. त्यामुळे पंचक्रोशी ही केवळ भौगोलिक परिघ नसून परस्परावलंबी ग्रामसंस्थांचा एक सांस्कृतिक समूह म्हणूनही विकसित झाली.

पंचक्रोशीतील प्रत्येक गावाची देवस्थानाशी संबंधित विशिष्ट भूमिका असू शकत असे. काही गावांना पालखीचे स्वागत करण्याचा मान, काहींना धार्मिक साहित्य किंवा पूजासाहित्य उपलब्ध करून देण्याची जबाबदारी, तर काहींना यात्रेच्या आयोजनात किंवा महाप्रसाद व्यवस्थेत सहभागाची परंपरा लाभलेली असे. अशा प्रथा स्थानिक परंपरा आणि देवस्थानांच्या रूढींनुसार बदलत असत.

विशेषतः [[महाराष्ट्र]]ात आणि [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशीतील गावे धार्मिक विधींबरोबरच सामाजिक व्यवहार, परस्पर साहाय्य, सामुदायिक निर्णय आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांमुळे परस्पर जोडली गेली. ग्रामदेवतेची यात्रा, जत्रा, नवसपूर्ती, भजन-कीर्तन, पालखी सोहळे आणि मानकरी व्यवस्था या माध्यमातून पंचक्रोशीतील गावांमध्ये सातत्यपूर्ण संबंध टिकून राहिले. या परंपरांनी स्थानिक सामाजिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक ओळख दृढ करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

आधुनिक काळात प्रशासकीय दृष्टीने [[ग्रामपंचायत]] व्यवस्था, ग्रामसभा आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांची रचना कायद्याने निश्चित झाली असली, तरी अनेक भागांत पारंपरिक पंचक्रोशी व्यवस्था धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्वरूपात आजही अस्तित्वात आहे. आधुनिक ग्रामपंचायत ही वैधानिक संस्था असली, तरी पंचक्रोशी ही मुख्यतः ऐतिहासिक, धार्मिक आणि लोकपरंपरेवर आधारित सांस्कृतिक संकल्पना म्हणून ओळखली जाते.

==  देवस्थान व्यवस्था ==
[[File:Marleshwar 04.JPG|thumb|300px|मार्लेश्वर परिसर.]]
देवस्थान व्यवस्था ही भारतीय धार्मिक आणि सामाजिक जीवनातील एक प्राचीन संस्था असून, मंदिर, त्याची मालमत्ता, धार्मिक विधी, उत्सव, यात्रांचे आयोजन आणि त्यांच्याशी संबंधित सामाजिक व्यवस्थापन यांचा समावेश या संकल्पनेत होतो. प्राचीन काळापासून अनेक देवस्थाने ही केवळ उपासनेची केंद्रे नसून शिक्षण, दानधर्म, न्यायनिवाडा, जलव्यवस्था, सांस्कृतिक उपक्रम आणि ग्रामजीवनाची प्रमुख केंद्रे म्हणूनही कार्यरत होती.&lt;ref&gt;P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, Vol. IV, Bhandarkar Oriental Research Institute.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burton Stein, Peasant State and Society in Medieval South India, Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रासह भारतातील अनेक भागांत देवस्थानाभोवती पंचक्रोशी व्यवस्था विकसित झाली. एखाद्या प्रमुख देवस्थानाशी धार्मिक, ऐतिहासिक किंवा पारंपरिक संबंध असलेल्या गावांचा समूह त्या देवस्थानाच्या धार्मिक कार्यात सहभागी होत असे. या गावांतील भाविक, मानकरी, सेवेकरी, पुजारी, ग्रामप्रतिनिधी आणि इतर समाजघटक यात्रांचे आयोजन, पालखी सोहळे, उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी यामध्ये परंपरेने सहभागी होत असत.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.&lt;/ref&gt;

[[देव]]स्थान व्यवस्थेमध्ये मंदिरातील नित्यपूजा, नैमित्तिक पूजा, [[अभिषेक]], [[उत्सव]], पालखी, रथोत्सव, [[जत्रा]], महाप्रसाद, [[दान]]व्यवस्था आणि धार्मिक संपत्तीचे व्यवस्थापन यांना विशेष महत्त्व असते. अनेक ठिकाणी या कार्यांसाठी विशिष्ट कुटुंबे, मानकरी, सेवेकरी किंवा पंचक्रोशीतील गावांना परंपरेने निश्चित अधिकार आणि जबाबदाऱ्या देण्यात आलेल्या असतात. या परंपरा स्थानिक रूढी, देवस्थानाचे स्वरूप आणि ऐतिहासिक परंपरांनुसार बदलतात.&lt;ref&gt;R. C. Hazra, Studies in the Purāṇic Records on Hindu Rites and Customs.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]], [[पश्चिम महाराष्ट्र]], [[मराठवाडा]] आणि [[विदर्भ]]ातील अनेक प्राचीन देवस्थानांभोवती अशी व्यवस्था आजही आढळते. पंचक्रोशीतील गावांचा यात्रांमध्ये सहभाग, देवस्थानाच्या निर्णयांतील भूमिका, मानकरी व्यवस्था, पालखीचे स्वागत, पूजासाहित्याची व्यवस्था आणि धार्मिक सेवांचे विभाजन या परंपरा स्थानिक सामाजिक संघटनेचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात. तथापि, प्रत्येक देवस्थानाची व्यवस्था स्वतंत्र ऐतिहासिक परंपरा आणि स्थानिक रूढींवर आधारित असल्यामुळे त्यामध्ये प्रादेशिक वैविध्य आढळते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

ब्रिटिश कालखंडात अनेक देवस्थानांची मालमत्ता, इनाम जमिनी आणि धार्मिक संस्थांची नोंद महसूल अभिलेखांमध्ये करण्यात आली. स्वातंत्र्यानंतर विविध राज्यांनी देवस्थानांच्या व्यवस्थापनासाठी स्वतंत्र कायदे आणि प्रशासकीय यंत्रणा निर्माण केल्या. [[महाराष्ट्र]]ात सार्वजनिक धार्मिक आणि धर्मादाय संस्थांचे नियमन प्रामुख्याने महाराष्ट्र सार्वजनिक विश्वस्त अधिनियम, १९५० (Maharashtra Public Trusts Act, 1950) अंतर्गत केले जाते.&lt;ref&gt;Maharashtra Public Trusts Act, 1950.&lt;/ref&gt;

धार्मिक भूगोल, लोकसंस्कृती आणि ग्रामीण समाजरचनेच्या अभ्यासात देवस्थान व्यवस्था ही पंचक्रोशी संकल्पनेचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते. अनेक संशोधकांच्या मते, पंचक्रोशी परंपरेच्या सातत्यामागे देवस्थान व्यवस्थेची संघटनात्मक रचना, स्थानिक ग्रामसमुदायांचा सहभाग आणि धार्मिक परंपरांचे पिढ्यान्पिढ्या झालेले संवर्धन हे प्रमुख घटक आहेत.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

== सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

पंचक्रोशी  ही संकल्पना केवळ धार्मिक परंपरेपुरती मर्यादित नसून भारतीय ग्रामीण समाजजीवन, लोकसंस्कृती आणि सामुदायिक संघटनांशीही घनिष्ठपणे निगडित आहे. अनेक प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशी ही देवस्थानाभोवती एकत्र आलेल्या गावांच्या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक ऐक्याचे प्रतीक मानली जाते.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography, Harmony Books.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील गावे यात्रा, जत्रा, पालखी, भजन-कीर्तन, सामूहिक पूजा, महाप्रसाद आणि इतर धार्मिक उत्सवांमध्ये परस्पर सहकार्याने सहभागी होतात. या उपक्रमांमुळे गावांमधील सामाजिक संबंध दृढ होतात आणि परस्परावलंबी ग्रामजीवनाला चालना मिळते. अनेक ठिकाणी यात्रांचे आयोजन, पालखीचे स्वागत, धार्मिक साहित्याची व्यवस्था आणि विविध विधी पार पाडण्याचे मान परंपरेने विशिष्ट गावांना किंवा कुटुंबांना देण्यात आलेले असतात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

सामाजिक दृष्टिकोनातून पंचक्रोशी व्यवस्था ही विविध ग्रामसमुदायांना एकत्र आणणारी संस्था म्हणून कार्य करते. धार्मिक कार्यक्रमांच्या निमित्ताने सामाजिक संवाद, परस्पर सहकार्य, सामूहिक निर्णयप्रक्रिया आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना प्रोत्साहन मिळते. अनेक भागांमध्ये पंचक्रोशी परंपरेमुळे स्थानिक वादांचे सामोपचाराने निराकरण, सार्वजनिक कामांमध्ये सहकार्य आणि सामाजिक ऐक्य टिकवून ठेवण्यास मदत झाल्याचे लोकपरंपरा आणि स्थानिक इतिहासातून दिसून येते.&lt;ref&gt;M. N. Srinivas, India: Social Structure.&lt;/ref&gt;

सांस्कृतिक दृष्ट्या पंचक्रोशी परंपरेमुळे लोककला, [[कीर्तन]], [[भजन]], [[भारूड]], [[गोंधळ]], [[दशावतार]], लोकनृत्य, पारंपरिक वाद्ये, लोकगीत आणि धार्मिक लोकसाहित्य यांचे संवर्धन झाले आहे. यात्रा आणि जत्रांच्या निमित्ताने स्थानिक हस्तकला, लोकव्यवसाय, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि ग्रामीण बाजारपेठांनाही चालना मिळते. त्यामुळे पंचक्रोशी ही धार्मिक श्रद्धेबरोबरच स्थानिक सांस्कृतिक वारशाचे जतन करणारी महत्त्वाची परंपरा मानली जाते.&lt;ref&gt;Irawati Karve, Maharashtra: Land and Its People.&lt;/ref&gt;

विशेषतः [[महाराष्ट्र]] आणि [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी परंपरेचा प्रभाव ग्रामदेवता उपासना, मानकरी व्यवस्था, पालखी सोहळे आणि सामुदायिक उत्सवांमध्ये स्पष्टपणे दिसून येतो. या परंपरांमुळे विविध गावांमध्ये सांस्कृतिक सलोखा, परस्पर आदर आणि स्थानिक ओळख दृढ झाली आहे. प्रत्येक पंचक्रोशीची सामाजिक रचना आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक इतिहास, लोकपरंपरा आणि देवस्थान व्यवस्थेनुसार वेगवेगळी असतात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात लोकसंस्कृती, [[मानववंशशास्त्र]], [[समाजशास्त्र]] आणि [[सांस्कृतिक भूगोल]] या विषयांच्या अभ्यासकांकडून पंचक्रोशी परंपरांचा अभ्यास ग्रामीण सामाजिक संघटना, सांस्कृतिक वारसा आणि धार्मिक भूगोलाच्या दृष्टीने केला जात आहे. त्यामुळे पंचक्रोशी ही केवळ धार्मिक परिक्रमेची संकल्पना नसून भारताच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणूनही ओळखली जाते.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

== लोकपरंपरा ==
[[File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan.jpg|thumb|300px|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखी नृत्य.]]
पंचक्रोशी परंपरा ही भारतीय [[लोकसंस्कृती]]चा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते. विविध प्रदेशांमध्ये देवस्थानाभोवती विकसित झालेल्या पंचक्रोशी व्यवस्थेमुळे अनेक धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक लोकपरंपरांचा उदय झाला. या परंपरा पिढ्यान्पिढ्या मौखिक स्वरूपात तसेच स्थानिक रूढी, उत्सव आणि धार्मिक विधींच्या माध्यमातून जतन करण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography, Harmony Books.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील यात्रा आणि जत्रा या लोकपरंपरेचे प्रमुख माध्यम आहेत. या प्रसंगी [[पालखी]], [[दिंडी]], [[भजन]], [[कीर्तन]], [[हरिपाठ]], [[भारूड]], [[गोंधळ]], जागर, [[दशावतार]] यांसारख्या धार्मिक व लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी पारंपरिक वाद्ये, लोकनृत्य, सामूहिक भोजन, महाप्रसाद आणि ग्रामसंघटनांच्या सहभागातून या परंपरा अधिक बळकट झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;Irawati Karve, Maharashtra: Land and Its People.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशी परंपरेमध्ये स्थानिक [[ग्रामदेवता]] आणि देवस्थानांशी संबंधित विविध रूढी आढळतात. यात्रेचा शुभारंभ, पालखीचे स्वागत, ध्वजारोहण, रथोत्सव, नवसपूर्ती, ओटी भरणे, दीपोत्सव, आरती, अभिषेक आणि सामूहिक पूजा यांसारख्या धार्मिक विधींना विशेष महत्त्व असते. अनेक भागांत या विधी पार पाडण्याचा मान विशिष्ट गावांना, कुटुंबांना किंवा मानकरी समाजघटकांना परंपरेने दिलेला असतो.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी परंपरेमुळे लोकगीत, ओव्या, अभंग, आख्यायिका, दंतकथा आणि स्थानिक इतिहासाशी संबंधित मौखिक परंपरा समृद्ध झाल्या आहेत. देवस्थानांच्या उत्पत्तीविषयीच्या कथा, ग्रामदेवतांच्या आख्यायिका, यात्रांशी संबंधित श्रद्धा आणि स्थानिक वीरपुरुषांच्या स्मृती या लोकपरंपरांमधून जतन झालेल्या दिसतात. या मौखिक परंपरा स्थानिक इतिहास आणि लोकसाहित्याच्या अभ्यासासाठी महत्त्वाचे स्रोत मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Durga Bhagwat, Lokasahityachi Ruparekha.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील लोकपरंपरांचा प्रभाव स्थानिक हस्तकला, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, ग्रामीण बाजारपेठा, लोकव्यवसाय आणि सामाजिक उत्सवांवरही दिसून येतो. यात्रा आणि जत्रांच्या काळात विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरणे आणि सामाजिक उपक्रम आयोजित केले जातात, ज्यामुळे स्थानिक सांस्कृतिक वारशाचे संवर्धन होते.

आधुनिक काळात नागरीकरण, स्थलांतर आणि सामाजिक बदलांमुळे काही पारंपरिक लोकपरंपरांमध्ये परिवर्तन झाले असले, तरी अनेक पंचक्रोशी भागांमध्ये या परंपरा आजही धार्मिक श्रद्धा आणि स्थानिक सांस्कृतिक ओळख यांचा अविभाज्य भाग म्हणून जतन केल्या जात आहेत. लोकसंस्कृती, [[मानववंशशास्त्र]] आणि [[समाजशास्त्र]] या विषयांतील संशोधक पंचक्रोशी परंपरेचा अभ्यास अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या दृष्टीने करतात.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

== जत्रा, उत्सव व धार्मिक विधी ==

पंचक्रोशी परंपरेमध्ये जत्रा, उत्सव आणि धार्मिक विधी यांना मध्यवर्ती स्थान आहे. भारतातील विविध भागांमध्ये पंचक्रोशीतील गावे एखाद्या प्रमुख [[देव]]स्थान किंवा [[ग्रामदेवता]]शी संबंधित वार्षिक धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये सामूहिकरीत्या सहभागी होतात. या कार्यक्रमांमुळे धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामाजिक ऐक्य, सांस्कृतिक सातत्य आणि पारंपरिक ग्रामसंस्थांचे परस्पर संबंध दृढ होतात.&lt;ref&gt;P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, Vol. IV.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील प्रमुख देवस्थानांमध्ये दरवर्षी जत्रा किंवा यात्रांचे आयोजन केले जाते. या प्रसंगी पंचक्रोशीतील विविध गावांतील भाविक, मानकरी, सेवेकरी आणि ग्रामप्रतिनिधी पारंपरिक मानक्रमानुसार सहभागी होतात. अनेक ठिकाणी जत्रेचा प्रारंभ ध्वजारोहण, [[कलश]]स्थापना, मूर्तीची विशेष पूजा, [[अभिषेक]], महा[[आरती]] किंवा [[पालखी]] प्रस्थान यांसारख्या धार्मिक विधींनी केला जातो.&lt;ref&gt;R. C. Hazra, Studies in the Purāṇic Records on Hindu Rites and Customs.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशी परंपरेतील उत्सवांमध्ये पालखी सोहळा, रथोत्सव, दिंडी, भजन, कीर्तन, हरिपाठ, जागर, गोंधळ, महाप्रसाद, अन्नदान आणि सामूहिक पूजा यांना विशेष महत्त्व असते. या धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये पंचक्रोशीतील गावांचा सहभाग परंपरेनुसार निश्चित असू शकतो. काही गावांना पालखी वाहण्याचा, काहींना ध्वज धरण्याचा, तर काहींना विशिष्ट धार्मिक विधी पार पाडण्याचा पारंपरिक मान दिलेला असतो.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशीशी संबंधित जत्रा आणि उत्सव हे धार्मिक कार्यक्रमांबरोबरच स्थानिक लोकसंस्कृतीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानले जातात. या प्रसंगी पारंपरिक लोककला, लोकनृत्य, [[कीर्तन]], [[भारूड]], [[दशावतार]], [[गोंधळ]], तसेच स्थानिक हस्तकला आणि ग्रामीण बाजारपेठांना चालना मिळते. त्यामुळे जत्रा आणि उत्सव हे धार्मिक विधींबरोबरच सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचेही महत्त्वपूर्ण माध्यम ठरतात.&lt;ref&gt;Irawati Karve, Maharashtra: Land and Its People.&lt;/ref&gt;

धार्मिक विधींचे स्वरूप प्रत्येक पंचक्रोशीच्या इतिहास, देवस्थान आणि स्थानिक परंपरांनुसार बदलते. काही ठिकाणी नवसपूर्ती, पालखी प्रदक्षिणा, पवित्र ध्वजपूजन, रथयात्रा, देवभेट, तीर्थस्नान, दीपोत्सव किंवा महापूजा यांसारखे विधी विशेष महत्त्वाचे मानले जातात. या परंपरांमुळे पंचक्रोशीतील गावांमध्ये धार्मिक सातत्य, सामुदायिक सहभाग आणि सांस्कृतिक ओळख जपली जाते.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात अनेक पंचक्रोशी जत्रा आणि उत्सव हे स्थानिक धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सांस्कृतिक वारसा आणि ग्रामीण पर्यटनाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे मानले जात आहेत. राज्य शासन, स्थानिक देवस्थान संस्था आणि ग्रामसमुदाय यांच्या सहकार्याने या परंपरांचे संवर्धन व जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

== पंचक्रोशी आणि ग्रामदेवता ==

भारतीय ग्रामीण धार्मिक परंपरेमध्ये [[ग्रामदेवता]] ही गावाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र मानली जाते. अनेक प्रदेशांमध्ये पंचक्रोशीची रचना एखाद्या प्रमुख ग्रामदेवता, देवस्थान किंवा तीर्थक्षेत्राभोवती विकसित झालेली आढळते. त्यामुळे  पंचक्रोशी आणि ग्रामदेवता यांचा परस्परसंबंध हा धार्मिक भूगोल, लोकसंस्कृती आणि ग्रामीण समाजरचनेच्या अभ्यासातील एक महत्त्वाचा विषय मानला जातो.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography, Harmony Books.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील गावे सहसा एका प्रमुख देवस्थानाशी किंवा ग्रामदेवतेशी धार्मिकदृष्ट्या जोडलेली असतात. त्या देवतेची वार्षिक यात्रा, जत्रा, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती आणि इतर धार्मिक उत्सवांमध्ये पंचक्रोशीतील विविध गावांतील भाविक आणि ग्रामप्रतिनिधी परंपरेने सहभागी होतात. या सहभागामुळे ग्रामदेवतेविषयीची सामूहिक श्रद्धा दृढ होत असून गावांमधील सांस्कृतिक आणि सामाजिक संबंधही अधिक बळकट होतात.&lt;ref&gt;P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, Vol. IV.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ात आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात ग्रामदेवता उपासनेला विशेष महत्त्व आहे. अनेक गावांमध्ये देवस्थानाशी संबंधित मानकरी व्यवस्था, पालखीचे मान, ध्वजवाहन, पूजासाहित्याची व्यवस्था, महाप्रसाद आणि इतर धार्मिक सेवांची जबाबदारी पंचक्रोशीतील विविध गावांमध्ये परंपरेने विभागलेली असते. या परंपरा स्थानिक इतिहास, रूढी आणि देवस्थानांच्या परंपरेनुसार बदलतात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

ग्रामदेवता ही केवळ उपासनेची देवता नसून स्थानिक समाजाच्या एकात्मतेचे प्रतीक मानली जाते. शेतीचा प्रारंभ, पावसासाठी प्रार्थना, रोगराईपासून संरक्षण, नवसपूर्ती, ग्रामशांती आणि इतर सामुदायिक धार्मिक विधी ग्रामदेवतेच्या साक्षीने पार पाडण्याची परंपरा अनेक पंचक्रोशी भागांमध्ये आढळते. त्यामुळे ग्रामदेवता उपासनेमुळे पंचक्रोशीतील गावांमध्ये परस्पर सहकार्य, सामाजिक ऐक्य आणि सांस्कृतिक सातत्य टिकून राहण्यास मदत झाली आहे.&lt;ref&gt;R. C. Dhere, Loksanskritiche Upasak.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील ग्रामदेवतांच्या उपासनेभोवती अनेक लोकपरंपरा, आख्यायिका, लोकगीत, ओव्या, धार्मिक विधी आणि उत्सव विकसित झाले आहेत. या परंपरांमधून स्थानिक इतिहास, लोकविश्वास आणि सांस्कृतिक स्मृती पिढ्यान्पिढ्या जतन झाल्या आहेत. त्यामुळे पंचक्रोशी आणि ग्रामदेवता यांचे नाते धार्मिक श्रद्धेपलीकडे जाऊन ग्रामीण समाजजीवनाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा एक अविभाज्य भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Irawati Karve, Maharashtra: Land and Its People.&lt;/ref&gt;

समाजशास्त्र, [[मानववंशशास्त्र]], लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक [[भूगोल]] या विषयांतील संशोधनात पंचक्रोशी आणि ग्रामदेवता यांचा परस्परसंबंध ग्रामीण धार्मिक संघटना, स्थानिक स्वायत्तता, सामुदायिक परंपरा आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांच्या अभ्यासासाठी महत्त्वपूर्ण मानला जातो.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

==  पंचक्रोशीतील परंपरागत प्रशासन ==

पंचक्रोशी ही केवळ धार्मिक किंवा भौगोलिक संकल्पना नसून अनेक प्रदेशांत ती परस्परावलंबी ग्रामसंस्थांच्या पारंपरिक संघटनात्मक व्यवस्थेचेही प्रतीक होती. विशेषतः एखाद्या प्रमुख देवस्थान भोवती निर्माण झालेल्या पंचक्रोशीमध्ये धार्मिक कार्यक्रमांचे नियोजन, यात्रांचे आयोजन, देवस्थानाची देखभाल आणि विविध गावांमधील समन्वय यासाठी स्थानिक रूढींवर आधारित प्रशासनिक व्यवस्था विकसित झाली होती.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील प्रत्येक गावाची या व्यवस्थेत विशिष्ट भूमिका असू शकत असे. काही गावांना धार्मिक उत्सवांचे आयोजन, काहींना पालखी किंवा रथोत्सवाची व्यवस्था, तर काहींना पूजासाहित्य, महाप्रसाद किंवा भाविकांच्या निवासाची जबाबदारी परंपरेने दिली जात असे. या जबाबदाऱ्या लिखित कायद्याऐवजी स्थानिक परंपरा, रूढी आणि परस्पर संमतीच्या आधारे पिढ्यान्पिढ्या चालत आल्या.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

अनेक भागांमध्ये पंचक्रोशीशी संबंधित निर्णय स्थानिक मानकरी, पुजारी, सेवेकरी, ग्रामप्रतिनिधी किंवा देवस्थानाशी संबंधित विश्वस्त यांच्या सहभागातून घेतले जात. यात्रा, जत्रा, धार्मिक विधी, देणग्यांचा उपयोग, उत्सवांचे वेळापत्रक आणि विविध गावांच्या पारंपरिक अधिकारांविषयीचे निर्णय सामूहिकरीत्या निश्चित केले जात असत. या व्यवस्थेचे स्वरूप प्रदेश, देवस्थान आणि स्थानिक परंपरांनुसार बदलत असे.&lt;ref&gt;P. V. Kane, History of Dharmaśāstra, Vol. IV.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील परंपरागत प्रशासनाचा उद्देश केवळ धार्मिक कार्यक्रमांचे व्यवस्थापन नव्हता; तर ग्रामसमुदायांमधील समन्वय, परस्पर सहकार्य आणि सामाजिक सलोखा टिकवून ठेवणे हाही त्यामागील महत्त्वाचा हेतू होता. अनेक ठिकाणी यात्रा आणि उत्सवांच्या निमित्ताने विविध गावांतील प्रतिनिधी एकत्र येत असत, ज्यामुळे सामाजिक संवाद आणि सामुदायिक सहभागाला प्रोत्साहन मिळत असे.&lt;ref&gt;M. N. Srinivas, India: Social Structure.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशातील अनेक देवस्थानांमध्ये आजही मानकरी व्यवस्था, सेवेचे पारंपरिक हक्क, पालखीचे मान, उत्सवातील जबाबदाऱ्या आणि ग्रामप्रतिनिधींचा सहभाग यांसारख्या परंपरा आढळतात. तथापि, त्यांचे स्वरूप प्रत्येक देवस्थानाच्या इतिहास, स्थानिक रूढी आणि संस्थात्मक व्यवस्थेनुसार भिन्न असते. त्यामुळे पंचक्रोशीतील प्रशासनाची एकसमान रचना सर्वत्र अस्तित्वात होती, असे मानता येत नाही.&lt;ref&gt;R. C. Dhere, Loksanskritiche Upasak.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर स्थानिक स्वराज्य संस्था, [[ग्रामपंचायत]], [[जिल्हा परिषद]] आणि सार्वजनिक विश्वस्त व्यवस्थेच्या कायदेशीर चौकटी विकसित झाल्या. त्यामुळे पंचक्रोशीतील परंपरागत प्रशासनाचे अनेक व्यवहार आधुनिक वैधानिक संस्थांकडे हस्तांतरित झाले. तरीही अनेक धार्मिक केंद्रांमध्ये उत्सव, यात्रा, पालखी आणि देवस्थान व्यवस्थापनाशी संबंधित पारंपरिक मानक्रम आणि ग्रामसहभाग आजही स्थानिक लोकपरंपरेचा महत्त्वपूर्ण भाग म्हणून जतन केला जात आहे.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र सार्वजनिक विश्वस्त अधिनियम, १९५०;  Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

==  कृषी, अर्थव्यवस्था व बाजारपेठ ==
[[File:उदगीर वन व जंगल.jpg|thumb|300px|कोकणातील वनक्षेत्र.]]
पंचक्रोशी संकल्पनेचा संबंध केवळ धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनाशी मर्यादित नसून ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि स्थानिक बाजारव्यवस्थेशीही जोडलेला होता. पंचक्रोशीतील गावांमध्ये कृषी उत्पादन, पशुपालन, कारागिरी, देवस्थानांशी निगडित सेवा आणि स्थानिक व्यापार यांमुळे परस्परावलंबी आर्थिक संबंध निर्माण झाले. या संबंधांचा विकास प्रत्येक प्रदेशाच्या भौगोलिक परिस्थिती, कृषिपद्धती आणि स्थानिक परंपरांनुसार वेगवेगळ्या स्वरूपात झाला.&lt;ref&gt;Irfan Habib, The Agrarian System of Mughal India, Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

भारतीय ग्रामीण समाजात [[शेती]] हा अर्थव्यवस्थेचा प्रमुख आधार होता. पंचक्रोशीतील विविध गावे धान्य, कडधान्ये, फळबागा, भाजीपाला आणि इतर कृषी उत्पादनांच्या देवाणघेवाणीद्वारे एकमेकांशी जोडलेली असत. अनेक भागांत शेतीस पूरक म्हणून पशुपालन, दुग्धव्यवसाय, मधमाशीपालन, मत्स्यव्यवसाय किंवा वनसंपत्तीवर आधारित उपजीविकेचाही विकास झाला होता. या आर्थिक व्यवहारांमुळे पंचक्रोशीतील ग्रामसमुदायांमध्ये परस्पर सहकार्याची परंपरा दृढ झाली.&lt;ref&gt;D. D. Kosambi, An Introduction to the Study of Indian History.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील प्रमुख देवस्थानांमध्ये भरवल्या जाणाऱ्या यात्रा आणि जत्रा या धार्मिक कार्यक्रमांबरोबरच स्थानिक बाजारपेठांचेही महत्त्वाचे केंद्र असत. या प्रसंगी कृषीमाल, हस्तकला, धातुकाम, मातीची भांडी, कापड, पूजासाहित्य, पशुधन आणि दैनंदिन वापराच्या वस्तूंची खरेदी-विक्री होत असे. त्यामुळे जत्रा आणि उत्सव हे ग्रामीण व्यापार, आर्थिक देवाणघेवाण आणि सामाजिक संपर्काचे प्रभावी माध्यम बनले.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशीतील अर्थव्यवस्थेवर स्थानिक भौगोलिक परिस्थितीचा मोठा प्रभाव दिसून येतो. भातशेती, [[आंबा]], [[काजू]], [[नारळ]], [[सुपारी]] आणि मत्स्यव्यवसाय या प्रमुख उपजीविका असून, अनेक देवस्थानांच्या यात्रांमुळे स्थानिक व्यापारी, कारागीर, शेतकरी आणि लघुउद्योजकांना आर्थिक संधी उपलब्ध होतात. अशा धार्मिक मेळ्यांमुळे ग्रामीण अर्थचक्राला चालना मिळत असल्याचे विविध जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District; Maharashtra State Gazetteers – Sindhudurg District.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात वाहतूक, दळणवळण आणि बाजारव्यवस्थेतील बदलांमुळे पंचक्रोशीतील पारंपरिक आर्थिक संबंधांमध्ये परिवर्तन झाले आहे. तरीही अनेक ठिकाणी जत्रा, यात्रा आणि देवस्थानकेंद्रित बाजारपेठा स्थानिक कृषी उत्पादने, पारंपरिक हस्तकला आणि ग्रामीण उद्योजकतेच्या संवर्धनासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. त्यामुळे पंचक्रोशी परंपरा ही धार्मिक वारशाबरोबरच ग्रामीण आर्थिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचाही अविभाज्य घटक मानली जाते.&lt;ref&gt;Amartya Sen, The Argumentative Indian (ग्रामीण समाज आणि भारतीय परंपरा संदर्भातील विवेचन); UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

==  लोककला व लोकसाहित्य ==

पंचक्रोशी परंपरेच्या विकासामध्ये लोककला आणि लोकसाहित्य यांचे महत्त्वपूर्ण स्थान आहे. पंचक्रोशीतील देवस्थान, यात्रा, जत्रा आणि धार्मिक उत्सव यांच्या माध्यमातून विविध लोककलांचे संवर्धन झाले असून, स्थानिक इतिहास, श्रद्धा, सामाजिक मूल्ये आणि सांस्कृतिक स्मृती लोकसाहित्याद्वारे पिढ्यान्पिढ्या जतन झाल्या आहेत.&lt;ref&gt;दुर्गा भागवत, ''लोकसाहित्याची रूपरेखा''.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये [[कीर्तन]], [[भजन]], [[भारूड]], गोंधळ, [[जागर]], [[दशावतार]], [[गोंधळ (लोककला)|गोंधळ]], [[लळित]], [[वासुदेव]], [[गोंधळी]] आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे सादरीकरण केले जाते. या कलांमधून धार्मिक तत्त्वज्ञान, नैतिक मूल्ये, स्थानिक इतिहास, संतपरंपरा आणि लोकजीवनाचे विविध पैलू समाजापर्यंत पोहोचतात.&lt;ref&gt;R. C. Dhere, Loksanskritiche Upasak.&lt;/ref&gt;

लोकसाहित्यात पंचक्रोशीशी संबंधित अनेक आख्यायिका, दंतकथा, ओव्या, अभंग, लोकगीते, पवाडे आणि धार्मिक कथा आढळतात. अनेक देवस्थानांच्या स्थापनेविषयीच्या कथा, ग्रामदेवतांचे चमत्कार, यात्रांची उत्पत्ती, स्थानिक वीरपुरुष, संत आणि समाजसेवक यांच्याविषयीच्या मौखिक परंपरा पंचक्रोशीतील सांस्कृतिक स्मृतींचा महत्त्वाचा भाग आहेत. या मौखिक परंपरांमुळे स्थानिक इतिहासाचे अनेक पैलू जतन झाले असून, लोकइतिहासाच्या अभ्यासासाठी त्यांना महत्त्वाचे स्रोत मानले जाते.&lt;ref&gt;A. K. Ramanujan, Folktales from India.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी परंपरेशी संबंधित लोककलांमध्ये प्रादेशिक वैविध्य दिसून येते. कोकणातील [[दशावतार]],[[नमन]], कळसूत्री बाहुल्या, पारंपरिक लोकनृत्य, ग्रामदेवतेच्या गाथा, ओव्या आणि धार्मिक लोकगीत यांमधून स्थानिक सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये व्यक्त होतात. यात्रा आणि जत्रांच्या निमित्ताने या कलांचे सार्वजनिक सादरीकरण होत असल्याने त्यांचे जतन आणि प्रसार होण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District; Maharashtra State Gazetteers – Sindhudurg District.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीतील लोककला आणि लोकसाहित्य हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून सामुदायिक स्मृती, सांस्कृतिक ओळख आणि सामाजिक मूल्यांचे संवाहक मानले जातात. त्यांच्यामार्फत धार्मिक श्रद्धा, लोकविश्वास, नैतिक तत्त्वे, ऐतिहासिक अनुभव आणि स्थानिक परंपरा नव्या पिढीपर्यंत पोहोचतात. त्यामुळे पंचक्रोशी परंपरेच्या सातत्यामध्ये लोककलांचा आणि लोकसाहित्याचा महत्त्वपूर्ण वाटा असल्याचे समाजशास्त्र, लोकसाहित्य, मानववंशशास्त्र आणि सांस्कृतिक[[भूगोल]] या विषयांतील संशोधनातून अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

== प्रादेशिक विविधता ==

पंचक्रोशी ही संकल्पना भारतातील विविध प्रदेशांत वेगवेगळ्या ऐतिहासिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक स्वरूपांत विकसित झाली आहे. तिचे मूलभूत तत्त्व एखाद्या प्रमुख देवस्थान, तीर्थक्षेत्र किंवा [[ग्रामदेवता]]भोवती निश्चित परिघातील गावांचा धार्मिक आणि सामाजिक समूह हे असले, तरी प्रत्येक प्रदेशात तिची रचना, परंपरा आणि कार्यपद्धती स्थानिक इतिहास, भूगोल आणि लोकसंस्कृतीनुसार भिन्न आढळते.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

[[उत्तर प्रदेश]]ातील [[काशी]]ची पंचकोशी यात्रा ही भारतातील सर्वाधिक प्रसिद्ध पंचक्रोशी परंपरांपैकी एक मानली जाते. [[स्कंदपुराण]]ातील *काशीखंड*मध्ये वर्णिलेल्या या परिक्रमा परंपरेला विशेष धार्मिक महत्त्व असून ती विशिष्ट तीर्थस्थानांच्या दर्शनाशी संबंधित आहे.&lt;ref&gt;Skanda Purana – Kashi Khanda.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ात पंचक्रोशी संकल्पनेचे स्वरूप अधिक वैविध्यपूर्ण आहे. येथे अनेक प्राचीन देवस्थानांभोवती पंचक्रोशी परंपरा विकसित झालेली आढळते. काही ठिकाणी ती यात्रा आणि परिक्रमेपुरती मर्यादित असते, तर काही भागांत देवस्थान व्यवस्था, ग्रामसंस्था, मानकरी व्यवस्था, जत्रा, पालखी आणि सामुदायिक धार्मिक जीवनाशी तिचा निकट संबंध दिसून येतो.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात पंचक्रोशी ही देवस्थानकेंद्रित ग्रामीण सांस्कृतिक संघटनेच्या स्वरूपात विकसित झाल्याचे दिसून येते. येथील अनेक ग्रामदेवता, स्वयंभू देवस्थाने आणि वार्षिक यात्रांमध्ये पंचक्रोशीतील गावांचा परंपरागत सहभाग आढळतो. मानकरी व्यवस्था, पालखी सोहळे, जत्रा, सामूहिक पूजा आणि ग्रामसहभाग या परंपरा कोकणातील पंचक्रोशी व्यवस्थेची वैशिष्ट्यपूर्ण रूपे मानली जातात.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District; Maharashtra State Gazetteers – Sindhudurg District.&lt;/ref&gt;

[[मध्य प्रदेश]], [[गुजरात]], [[कर्नाटक]], [[ओडिशा]] आणि इतर राज्यांतील काही तीर्थक्षेत्रांमध्येही स्थानिक परंपरेनुसार पंचक्रोशी किंवा पंचकोशी परिक्रमा, यात्रा अथवा देवस्थानाभोवती निश्चित धार्मिक परिघाची संकल्पना आढळते. तथापि, या परंपरांचे स्वरूप, परिघ, धार्मिक विधी आणि ऐतिहासिक विकास प्रत्येक प्रदेशात स्वतंत्रपणे घडलेला असल्यामुळे त्यांच्यात लक्षणीय वैविध्य दिसून येते.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Studies in the Geography of Ancient and Medieval India.&lt;/ref&gt;

प्रादेशिक विविधतेमुळे पंचक्रोशी ही एकसमान किंवा सर्वत्र समान पद्धतीने अस्तित्वात असलेली संस्था नसून, स्थानिक इतिहास, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक रचना आणि सांस्कृतिक परंपरा यांच्या परस्परसंवादातून विकसित झालेली बहुआयामी संकल्पना म्हणून अभ्यासली जाते. त्यामुळे पंचक्रोशीच्या अभ्यासात प्रत्येक प्रदेशाच्या स्थानिक स्रोतांचा, लोकपरंपरांचा आणि ऐतिहासिक पुराव्यांचा स्वतंत्रपणे विचार करणे आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Burton Stein, Peasant State and Society in Medieval South India; UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील पंचक्रोशी ==

आधुनिक काळात *पंचक्रोशी* संकल्पनेचे स्वरूप सामाजिक, धार्मिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे काही प्रमाणात परिवर्तित झाले असले, तरी भारतातील अनेक भागांमध्ये तिचे सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्व आजही कायम आहे. आधुनिक वाहतूक व्यवस्था, नागरीकरण, शिक्षण, स्थलांतर आणि माहिती-तंत्रज्ञानाच्या प्रभावामुळे पंचक्रोशीतील पारंपरिक जीवनपद्धतीत बदल झाले आहेत; तथापि अनेक देवस्थानांभोवती विकसित झालेल्या पंचक्रोशी परंपरा आजही स्थानिक समाजजीवनाचा महत्त्वपूर्ण भाग आहेत.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

स्वातंत्र्यानंतर भारतात [[ग्रामपंचायत]], [[पंचायती राज]] संस्था आणि इतर स्थानिक स्वराज्य व्यवस्थांची स्थापना झाल्यानंतर ग्रामप्रशासनाची वैधानिक रचना विकसित झाली. त्यामुळे पंचक्रोशीशी संबंधित अनेक पारंपरिक प्रशासकीय कार्ये स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडे हस्तांतरित झाली. तथापि, यात्रा, जत्रा, पालखी, धार्मिक विधी आणि देवस्थान व्यवस्थापनाशी संबंधित अनेक परंपरा आजही स्थानिक रूढी आणि देवस्थान समित्यांच्या माध्यमातून जतन केल्या जात आहेत.&lt;ref&gt;भारताचे संविधान, भाग IX – पंचायती; महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम, १९५८.&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात अनेक पंचक्रोशी यात्रा आणि उत्सवांचे आयोजन स्थानिक देवस्थान विश्वस्त मंडळे, धार्मिक संस्था, ग्रामस्थ मंडळे आणि स्वयंसेवी संस्थांच्या सहकार्याने केले जाते. या कार्यक्रमांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधींसोबतच आरोग्य शिबिरे, रक्तदान, पर्यावरण संवर्धन, स्वच्छता अभियान, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सामाजिक जनजागृती उपक्रमांचाही समावेश केला जातो. त्यामुळे पंचक्रोशी परंपरा सामाजिक सहभागाचेही प्रभावी माध्यम बनली आहे.&lt;ref&gt;Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]] आणि विशेषतः [[कोकण]] प्रदेशात अनेक पंचक्रोशी देवस्थानांच्या यात्रा आणि जत्रा आजही मोठ्या प्रमाणावर आयोजित केल्या जातात. आधुनिक वाहतूक आणि दळणवळणाच्या सुविधांमुळे पूर्वीपेक्षा अधिक संख्येने भाविक या धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होतात. यामुळे धार्मिक पर्यटन, स्थानिक हस्तकला, पारंपरिक व्यवसाय आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळते.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) प्रकाशने; Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या प्रसारामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे, सामाजिक माध्यमे आणि ऑनलाइन सेवांचा अवलंब केला आहे. काही ठिकाणी ऑनलाइन दर्शन, देणगी व्यवस्था, उत्सवांचे थेट प्रक्षेपण आणि डिजिटल माहिती प्रणाली उपलब्ध करण्यात आल्या आहेत. यामुळे पंचक्रोशी परंपरेचा परिचय व्यापक समाजापर्यंत पोहोचण्यास मदत झाली आहे, तसेच परदेशात किंवा इतर राज्यांत राहणाऱ्या भाविकांनाही या परंपरांशी जोडले जाणे सुलभ झाले आहे.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

आधुनिक समाजशास्त्र, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, [[इतिहास]] आणि सांस्कृतिक भूगोल या विषयांतील संशोधनात पंचक्रोशी परंपरेचा अभ्यास ग्रामीण सामाजिक संघटना, धार्मिक [[भूगोल]], लोकसंस्कृती आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांच्या संदर्भात केला जात आहे. त्यामुळे पंचक्रोशी ही केवळ ऐतिहासिक किंवा धार्मिक परंपरा नसून, बदलत्या सामाजिक परिस्थितीतही सातत्याने विकसित होणारी आणि स्थानिक सांस्कृतिक ओळख जपणारी एक जिवंत परंपरा म्हणून ओळखली जाते.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003; Iravati Karve, Maharashtra: Land and Its People.&lt;/ref&gt;

==  संशोधन व इतिहासलेखन ==

पंचक्रोशी या संकल्पनेचा अभ्यास [[इतिहास]], पुरातत्त्वशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, लोकसाहित्य, धर्मशास्त्र आणि सांस्कृतिक भूगोल या विविध ज्ञानशाखांमधून केला जातो. पंचक्रोशी ही केवळ धार्मिक परिक्रमा नसून ग्रामीण समाजरचना, देवस्थान व्यवस्था, सांस्कृतिक परंपरा आणि पवित्र भूगोल (Sacred Geography) यांचा एकत्रित अभ्यासविषय मानला जातो.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography.&lt;/ref&gt;

पंचक्रोशीविषयीची माहिती विविध प्रकारच्या स्रोतांमधून उपलब्ध होते. यामध्ये [[वेद]], [[पुराण]]े, [[स्कंदपुराण]]ातील [[काशी]]खंड, धर्मशास्त्रीय ग्रंथ, शिलालेख, ताम्रपट, स्थानिक बखरी, जिल्हा गॅझेटिअर्स, देवस्थान अभिलेख, लोकपरंपरा आणि आधुनिक संशोधनग्रंथ यांचा समावेश होतो. तथापि, या सर्व स्रोतांचे स्वरूप आणि उद्देश वेगवेगळे असल्यामुळे इतिहासलेखनात त्यांचे चिकित्सक मूल्यमापन आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;D. C. Sircar, Indian Epigraphy; P. V. Kane, History of Dharmaśāstra.&lt;/ref&gt;

आधुनिक इतिहासकार पंचक्रोशीचा अभ्यास केवळ धार्मिक श्रद्धेच्या संदर्भात न करता, ग्रामीण समाजव्यवस्था, देवस्थानकेंद्रित संघटना, ग्रामसंस्था, यात्रा, व्यापारमार्ग आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांच्या व्यापक संदर्भात करतात. विशेषतः पवित्र [[भूगोल]] (Sacred Geography) या संकल्पनेच्या अभ्यासामुळे धार्मिक स्थळे आणि त्यांच्याभोवती विकसित झालेल्या सामाजिक-सांस्कृतिक संरचनांचा नव्या दृष्टिकोनातून अभ्यास करण्यास चालना मिळाली आहे.&lt;ref&gt;Diana L. Eck, India: A Sacred Geography; Burton Stein, Peasant State and Society in Medieval South India.&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्र]]ातील पंचक्रोशी परंपरेविषयीचे संशोधन तुलनेने मर्यादित असले, तरी Maharashtra State Gazetteers, [[रामचंद्र चिंतामण ढेरे]] यांचे लोकसंस्कृतीवरील लेखन, [[इरावती कर्वे]] यांचे ग्रामीण समाजजीवनावरील अभ्यास तसेच विविध विद्यापीठांमधील संशोधनप्रबंधांतून या विषयाची उपयुक्त माहिती उपलब्ध होते. विशेषतः [[कोकण]]ातील देवस्थान व्यवस्था, ग्रामदेवता, यात्रा, मानकरी परंपरा आणि पंचक्रोशीतील सामाजिक संबंध यांवर अधिक संशोधनाची आवश्यकता असल्याचे अनेक अभ्यासकांनी नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;R. C. Dhere, Loksanskritiche Upasak; Iravati Karve, Maharashtra: Land and Its People; Maharashtra State Gazetteers.&lt;/ref&gt;

अलिकडच्या काळात लोकसंस्कृती, अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि स्थानिक इतिहास यांविषयी वाढलेल्या शैक्षणिक रसामुळे पंचक्रोशी परंपरेकडे नव्या दृष्टीने पाहिले जात आहे. क्षेत्रीय सर्वेक्षण, मौखिक इतिहास (Oral History), अभिलेखीय संशोधन, [[भौगोलिक माहिती प्रणाली]] (GIS), डिजिटल अभिलेख आणि आंतरविद्याशाखीय संशोधन यांच्या साहाय्याने पंचक्रोशीच्या विविध प्रादेशिक स्वरूपांचा अभ्यास करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.&lt;ref&gt;UNESCO, Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, 2003.&lt;/ref&gt;

इतिहासलेखनाच्या दृष्टीने पंचक्रोशी ही एकसमान स्वरूपाची संस्था नसून, विविध प्रदेशांमध्ये वेगवेगळ्या ऐतिहासिक प्रक्रियांतून विकसित झालेली संकल्पना मानली जाते. त्यामुळे प्रत्येक पंचक्रोशीचा अभ्यास तिच्या स्थानिक इतिहास, उपलब्ध अभिलेख, लोकपरंपरा आणि प्रादेशिक सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भ यांच्या आधारे स्वतंत्रपणे करणे आवश्यक मानले जाते. हेच तत्त्व आधुनिक इतिहासलेखन आणि विकिपीडियाच्या पडताळता (Verifiability) व मूळ संशोधनास मनाई (No Original Research) या निकषांशी सुसंगत आहे.&lt;ref&gt;Wikipedia: Verifiability; Wikipedia: No Original Research (संपादकीय तत्त्वे); Richard J. Evans, In Defence of History.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;210&quot;&gt;
File:काशी विश्वनाथ मंदिर.jpg|'''काशी विश्वनाथ मंदिर'''&lt;br&gt;काशी पंचकोशी यात्रेचे प्रमुख धार्मिक केंद्र. पंचक्रोशी परंपरेचा ऐतिहासिक व धार्मिक संदर्भ या मंदिराशी निगडित मानला जातो.
File:Evening at Banaras Ghat.jpg|'''वाराणसी घाट'''&lt;br&gt;काशी पंचकोशी यात्रेची सुरुवात, धार्मिक विधी आणि तीर्थस्नान यांसाठी घाटांना विशेष महत्त्व आहे.
File:Historic gali architecture and temple Varanasi.jpg|'''वाराणसीतील प्राचीन गल्ली व मंदिर'''&lt;br&gt;काशीच्या धार्मिक नगररचनेचा आणि पंचकोशी परंपरेच्या सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य भाग.
File:Marleshwar temple.JPG|'''मार्लेश्वर मंदिर (रत्‍नागिरी)'''&lt;br&gt;कोकणातील पंचक्रोशी परंपरेचे एक उल्लेखनीय देवस्थान. यात्रा, जत्रा आणि ग्रामसंस्थेशी या परंपरेचा घनिष्ठ संबंध आहे.
File:Marleshwar 04.JPG|'''मार्लेश्वर परिसर'''&lt;br&gt;सह्याद्रीच्या नैसर्गिक परिसरात विकसित झालेली कोकणातील धार्मिक व सांस्कृतिक पंचक्रोशी परंपरा.
File:Kokan Village India.jpg|'''कोकणातील पारंपरिक गाव'''&lt;br&gt;पंचक्रोशीतील गावांची सामाजिक रचना, ग्रामसंस्था आणि परस्पर सांस्कृतिक संबंधांचे प्रतिनिधिक उदाहरण.
File:Kokan Kada (2).jpg|'''कोकणातील डोंगररांगा'''&lt;br&gt;सह्याद्रीच्या भौगोलिक रचनेमुळे कोकणातील पंचक्रोशी परंपरांना विशिष्ट प्रादेशिक स्वरूप प्राप्त झाले.
File:उदगीर वन व जंगल.jpg|'''कोकणातील वनक्षेत्र'''&lt;br&gt;धार्मिक परिक्रमा, देवस्थाने आणि ग्रामसंस्कृती यांच्याशी निगडित नैसर्गिक पर्यावरणाचे दर्शन.
File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan.jpg|'''पालखी नृत्य (शिमगोत्सव, कोकण)'''&lt;br&gt;ग्रामदेवता, लोकपरंपरा, पालखी सोहळे आणि पंचक्रोशीतील सामुदायिक सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक.
&lt;/gallery&gt;
== संदर्भ ==

{{Reflist}}

== पुढील वाचन ==
* Kane, P. V. ''History of Dharmaśāstra''.
* Diana L. Eck. ''India: A Sacred Geography''.
* D. C. Sircar. ''Studies in the Geography of Ancient and Medieval India''.
* R. C. Dhere. ''लोकसंस्कृतीचे उपासक''.
* Irawati Karve. ''Maharashtra: Land and Its People''.
* Maharashtra State Gazetteers (Ratnagiri, Sindhudurg, Kolaba, Satara, Nashik इ.)

== बाह्य दुवे ==
* महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स — https://gazetteers.maharashtra.gov.in
* Archaeological Survey of India (ASI) — https://asi.nic.in
* Indira Gandhi National Centre for the Arts (IGNCA) — https://ignca.gov.in
* Internet Archive — https://archive.org (पंचक्रोशी, धर्मशास्त्र व ऐतिहासिक ग्रंथ)
* UNESCO Intangible Cultural Heritage — https://ich.unesco.org

{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:भारतीय संस्कृती]]
[[वर्ग:लोकसंस्कृती]]
[[वर्ग:लोकसाहित्य]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:कोकण]]</text>
      <sha1>ngwxysp892zvju75ys6yozkvpznw9a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:कोकण लोकजीवन</title>
    <ns>10</ns>
    <id>381795</id>
    <revision>
      <id>2698805</id>
      <parentid>2697924</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="f1f2iwqnkaow2d7gwp2divru6ojtnku" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = कोकण लोकजीवन
| title = '''कोकण लोकजीवन'''
| state = autocollapse

| group1 = प्रदेश
| list1 =
* [[कोकण]]
* [[कोकण संस्कृती]]

| group2 = ग्रामव्यवस्था
| list2 =
* [[पंचक्रोशी]]
* [[भावकी]]
* [[कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था]]
* [[खडीकोळवण]]

| group3 = धार्मिक परंपरा
| list3 =
* [[काळम्मादेवी मंदिर (उदगिरी)]]
* [[गाव पांढर]]
* [[भगतगिरी]]

| group4 = लोककला
| list4 =
* [[नमन (लोककला)]]
* [[शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]]

| group5 = ग्रामीण जीवन
| list5 =
* [[बाराबलुतेदार पद्धत]]
* [[महाराष्ट्रातील भात लावणी]]
* [[मिरागाची राखण]]
* [[नांगर]]
* [[कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे]]
}}</text>
      <sha1>f1f2iwqnkaow2d7gwp2divru6ojtnku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698871</id>
      <parentid>2698805</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="6eaodhjsxvtn1909ylo7myc80ahrvp7" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = कोकण लोकजीवन
| title = '''कोकण लोकजीवन'''
| state = autocollapse

| group1 = प्रदेश
| list1 =
* [[कोकण]]
* [[कोकणातील देवराया]]
* [[कोकण संस्कृती]]

| group2 = ग्रामव्यवस्था
| list2 =
* [[पंचक्रोशी]]
* [[भावकी]]
* [[कोकणातील सामुदायिक जमीन व्यवस्था]]
* [[खडीकोळवण]]

| group3 = धार्मिक परंपरा
| list3 =
* [[काळम्मादेवी मंदिर (उदगिरी)]]
* [[गाव पांढर]]
* [[भगतगिरी]]

| group4 = लोककला
| list4 =
* [[नमन (लोककला)]]
* [[शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]]

| group5 = ग्रामीण जीवन
| list5 =
* [[बाराबलुतेदार पद्धत]]
* [[महाराष्ट्रातील भात लावणी]]
* [[मिरागाची राखण]]
* [[नांगर]]
* [[कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे]]
}}</text>
      <sha1>6eaodhjsxvtn1909ylo7myc80ahrvp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381991</id>
    <revision>
      <id>2698795</id>
      <parentid>2697881</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36848" sha1="3uu61bqrx145zdoqw6apx2wn6xnwcnp" xml:space="preserve">'''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''' हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|year=1962
|editor=Arunchandra S. Pathak
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|volume=10
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

&quot;गोठा&quot; हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये &quot;गोष्ठ&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये &quot;गोठा&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=मराठी व्युत्पत्तिकोष
|publisher=राज्य मराठी विकास संस्था
|year=2023
|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author=James T. Molesworth
|title=A Dictionary, Marathi and English
|edition=2nd
|publisher=Bombay Education Society's Press
|year=1857
|url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth
}}&lt;/ref&gt;

&quot;कोकण&quot; या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. &quot;कोकण&quot;, &quot;कोंकण&quot; किंवा &quot;कोंकणदेश&quot; या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan
|publisher=Government Central Press
|year=1896
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf
}}&lt;/ref&gt;

या लेखात &quot;गोठा&quot; हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== कोकणातील पशुपालन परंपरा ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== बांधकाम साहित्य ==

कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते.

गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती

== गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Department of Animal Husbandry and Dairying
|publisher=Government of India
|url=https://dahd.gov.in/
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Agriculture
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2016
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Organic Farming
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2018
}}&lt;/ref&gt;

गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Organic Farming
|publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth
|url=https://www.dbskkv.org/
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture
|journal=Indian Journal of Agricultural Sciences
|year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== गोठे आणि शेती ==

कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Agriculture
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा ==

कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District
|chapter=Religion and Customs
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=गोपालन
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य
|publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील बदल ==

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

&quot;पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&quot;

== संदर्भ ==

{{Reflist|30em}}

== चित्रदालन ==
खालील छायाचित्रांमध्ये कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे, त्यांची अंतर्गत रचना, जनावरांची देखभाल आणि पारंपरिक शेती संस्कृतीचे विविध पैलू दर्शविले आहेत.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;

File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा.

File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे.

File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल.

File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू.

File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी.

&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे ==
* https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग
* https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR)
* https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली
* https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग
* https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry &amp; Dairying
* https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture &amp; Farmers Welfare
* https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO)
* https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage
{{कोकण लोकजीवन}}

== वर्ग ==
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>3uu61bqrx145zdoqw6apx2wn6xnwcnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698798</id>
      <parentid>2698795</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <comment>/* वर्ग */</comment>
      <origin>2698798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36829" sha1="efsz35wog3zyb25jx5lfb81mpx4vcbf" xml:space="preserve">'''कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे''' हे कोकणाच्या कृषीप्रधान जीवनपद्धती, पशुपालन परंपरा आणि ग्रामीण वास्तुसंस्कृतीचा महत्त्वाचा घटक होते. गोठा हा केवळ गायी, बैल, म्हशी किंवा इतर पाळीव जनावरांचा निवारा नसून, ग्रामीण कुटुंबाच्या शेती, पशुपालन आणि दैनंदिन जीवनाशी निगडित असलेली उपयुक्त वास्तू मानली जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|year=1962
|editor=Arunchandra S. Pathak
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील पारंपरिक घरांच्या परिसरात जनावरांसाठी स्वतंत्र गोठ्याची व्यवस्था केली जात असे. घरांची रचना, अंगण, परस आणि इतर उपयुक्त जागांची मांडणी स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच ग्रामीण जीवनशैली लक्षात घेऊन विकसित झाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील शेती मुख्यतः भातशेतीवर आधारित असल्यामुळे बैल, गायी आणि म्हशी यांना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाचे स्थान होते. नांगरणी, वाहतूक आणि इतर कृषी कामांसाठी बैलांचा उपयोग केला जात असे, तर गायी व म्हशींकडून दूध, शेण आणि गोमूत्र मिळत असे. शेणाचा उपयोग सेंद्रिय खत तसेच इतर ग्रामीण उपयोगांसाठी होत असल्याने गोठा हा शेती आणि पशुपालन यांना जोडणारा महत्त्वाचा घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|volume=10
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील गोठ्यांच्या बांधकामात स्थानिक उपलब्ध साहित्याचा वापर केला जात असे. जांभा दगड, माती, लाकूड आणि कौल यांचा वापर करून गोठे बांधले जात आणि त्यांची रचना जनावरांचे संरक्षण, पावसापासून बचाव, चारा साठवण व स्वच्छता यांचा विचार करून केली जात असे. त्यामुळे गोठे हे कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण वास्तुकलेचा एक महत्त्वाचा भाग मानले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

&quot;गोठा&quot; हा मराठी शब्द संस्कृतमधील '''गोष्ठ''' (गो + ष्ठ) या शब्दापासून विकसित झालेला मानला जातो. संस्कृतमध्ये &quot;गोष्ठ&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे ठेवण्याचे स्थान, गोपालकांची वस्ती किंवा जनावरांचा निवारा असा दिला आहे. मराठीमध्ये &quot;गोठा&quot; या शब्दाचा अर्थ गुरे बांधण्याची जागा, गुरांचा निवारा किंवा तबेला असा होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=मराठी व्युत्पत्तिकोष
|publisher=राज्य मराठी विकास संस्था
|year=2023
|url=https://sahitya.marathi.gov.in/wp-content/uploads/2023/08/H-22-Marathi-Vyutpattikosh.pdf
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|author=James T. Molesworth
|title=A Dictionary, Marathi and English
|edition=2nd
|publisher=Bombay Education Society's Press
|year=1857
|url=https://dsal.uchicago.edu/dictionaries/molesworth
}}&lt;/ref&gt;

&quot;कोकण&quot; या प्रदेशाचे नाव प्राचीन साहित्य, ताम्रपट, पुराणे आणि ऐतिहासिक ग्रंथांमध्ये विविध स्वरूपांत आढळते. &quot;कोकण&quot;, &quot;कोंकण&quot; किंवा &quot;कोंकणदेश&quot; या नावांच्या व्युत्पत्तीविषयी विविध मते इतिहासकारांनी मांडली आहेत; मात्र त्याबाबत एकमत नाही.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: History of the Konkan
|publisher=Government Central Press
|year=1896
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Gazetteer%20of%20Bombay%20Presidency/history_of_the_konkan/introduction.pdf
}}&lt;/ref&gt;

या लेखात &quot;गोठा&quot; हा शब्द कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण घरांलगत किंवा स्वतंत्रपणे उभारण्यात आलेल्या जनावरांच्या निवाऱ्याच्या अर्थाने वापरण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|publisher=Government Central Press
|year=1880
|chapter=Domestic Animals
}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील जनावरांचे गोठे हे ग्रामीण कृषी जीवनपद्धतीचा महत्त्वाचा भाग होते. कोकणातील शेतीमध्ये भात लागवड, बागायती आणि पशुपालन यांचा परस्पर संबंध होता. त्यामुळे गायी, बैल, म्हशी आणि इतर पाळीव जनावरांसाठी स्वतंत्र निवाऱ्याची व्यवस्था केली जात असे. शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी पशुधनाचे महत्त्व असल्यामुळे गोठा हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आवश्यक घटक मानला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील वस्ती आणि घरांची रचना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती व मुसळधार पर्जन्यमान लक्षात घेऊन विकसित झाली होती. घरांसह इतर उपयुक्त वास्तूंची उभारणी स्थानिक गरजा आणि हवामानाशी सुसंगत पद्धतीने केली जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=The People – Houses
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

ब्रिटिशकालीन ''Gazetteer of the Bombay Presidency'' मध्ये कोकणातील पशुधन, त्यांचे संगोपन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील त्यांच्या उपयोगाचा उल्लेख आढळतो. कृषी कार्य, वाहतूक, दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी जनावरांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असल्याचे या गॅझेटिअरमध्ये वर्णन केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== कोकणातील पशुपालन परंपरा ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत पशुपालनाला महत्त्वाचे स्थान होते. भातशेती, बागायती आणि पशुधन यांचा परस्पर संबंध असल्यामुळे अनेक शेतकरी कुटुंबांकडे गायी, बैल, म्हशी तसेच इतर पाळीव जनावरे असत. बैलांचा उपयोग शेतीच्या कामांसाठी, तर गायी व म्हशींचा उपयोग दूध, शेण आणि इतर कृषी उपयोगांसाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील दमट हवामान, डोंगराळ भूप्रदेश आणि भातशेतीप्रधान कृषी व्यवस्था यांमुळे स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेतलेल्या जनावरांचे पालन केले जात असे. ब्रिटिशकालीन गॅझेटिअरमध्ये स्थानिक गुरांच्या वैशिष्ट्यांचा, त्यांच्या उपयोगाचा आणि ग्रामीण जीवनातील त्यांच्या स्थानाचा उल्लेख आढळतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Savantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातून मिळणाऱ्या शेणाचा उपयोग शेतीसाठी खत म्हणून केला जात असे. पशुधनामुळे शेतीची कामे, दूध उत्पादन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला आधार मिळत असल्याने पशुपालन हे पारंपरिक कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग मानले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== बांधकाम साहित्य ==

कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध होणाऱ्या नैसर्गिक बांधकाम साहित्यांचा वापर करून उभारले जात असत. स्थानिक हवामान, विशेषतः मुसळधार पर्जन्यमान, तसेच भौगोलिक परिस्थिती लक्षात घेऊन गोठ्यांच्या बांधकामासाठी दगड, लाकूड, माती आणि कौले यांचा वापर केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

कोकणात उपलब्ध असलेला जांभा (लेटराइट) दगड हा भिंती आणि पायासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असे. या दगडाची टिकाऊ रचना आणि दमट हवामानाशी सुसंगत गुणधर्म यांमुळे ग्रामीण बांधकामात त्याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले होते.

गोठ्यांच्या आधाररचनेसाठी लाकडाचा वापर केला जात असे. ग्रामीण भागातील पारंपरिक बांधकामामध्ये स्थानिक उपलब्ध लाकूड, दगड आणि इतर नैसर्गिक साहित्यांचा उपयोग केला जात असल्याचे रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये नमूद आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

छपरासाठी प्रारंभी स्थानिक वनस्पतीजन्य साहित्याचा वापर होत असे; पुढील काळात मातीची व मंगळुरी कौले प्रचलित झाली. उतार असलेल्या छपरांमुळे मुसळधार पावसाचे पाणी सहज वाहून जात असे, ही कोकणातील ग्रामीण बांधकामाची वैशिष्ट्यपूर्ण रचना मानली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The People – Houses
 |work=Ratnagiri District Gazetteer
 |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
 |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_houses.html
 |access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

भिंतींना माती किंवा चुन्याचा गिलावा देणे आणि जमिनीची नियमित स्वच्छता राखणे या पद्धती ग्रामीण भागात प्रचलित होत्या. स्थानिक स्तरावर सहज उपलब्ध साहित्यामुळे अशा बांधकामांची देखभाल आणि दुरुस्ती तुलनेने सोपी होती

== गोठ्यात पाळली जाणारी जनावरे ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये स्थानिक शेती आणि पशुपालनाच्या गरजांनुसार गायी, बैल, म्हशी, वासरे तसेच काही भागांत शेळ्या यांचे संगोपन केले जात असे. भातशेतीप्रधान प्रदेश असल्यामुळे बैलांचा उपयोग नांगरणी, वखरणी आणि इतर शेतीकामांसाठी होत असे, तर गायी व म्हशी दूध उत्पादन आणि शेणखतासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जात. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्याने गोठा हा पशुधनाच्या सुरक्षित निवाऱ्याबरोबरच कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा घटक होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Domestic Animals
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

== गोठ्यातील दैनंदिन व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक गोठ्यांमध्ये जनावरांना नियमित चारा व पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे, गोठ्याची स्वच्छता राखणे आणि पशुधनाची दैनंदिन देखभाल करणे यांना महत्त्व दिले जात असे. पशुधन हे शेतीचे पूरक साधन असल्यामुळे त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे ग्रामीण जीवनाचा आवश्यक भाग मानला जात होता.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुसंवर्धन शास्त्रानुसार जनावरांना संतुलित आहार, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, नियमित स्वच्छता आणि योग्य आरोग्य व्यवस्थापन उपलब्ध करून देणे आवश्यक मानले जाते. यामध्ये रोगप्रतिबंध, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय देखभाल यांचाही समावेश होतो.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Department of Animal Husbandry and Dairying
|publisher=Government of India
|url=https://dahd.gov.in/
|access-date=27 July 2026
}}&lt;/ref&gt;

== शेण, गोमूत्र व सेंद्रिय खत व्यवस्थापन ==

कोकणातील पारंपरिक कृषी व्यवस्थेत गोठ्यातून मिळणारे शेण आणि गोमूत्र ही सेंद्रिय खताची महत्त्वाची साधने होती. भातशेती तसेच फळबागांमध्ये शेणखताचा वापर मातीची सुपीकता टिकवून ठेवण्यासाठी केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Agriculture
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2016
}}&lt;/ref&gt;

गोठ्यातील शेणाचा वापर कंपोस्ट तयार करण्यासाठी केला जाई. शेण, पालापाचोळा, गवताचे अवशेष आणि इतर सेंद्रिय पदार्थ यांचे नैसर्गिक विघटन करून तयार झालेले खत विविध पिकांसाठी वापरले जात असे.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Organic Farming
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2018
}}&lt;/ref&gt;

गोमूत्राचाही सेंद्रिय शेतीमध्ये द्रवखत तसेच जैविक कीडनियंत्रणासाठी तयार करण्यात येणाऱ्या विविध द्रावणांमध्ये उपयोग केला जातो. नैसर्गिक शेती आणि सेंद्रिय शेतीमध्ये या पद्धतींचा वापर आजही केला जात आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Organic Farming
|publisher=Dr. Balasaheb Sawant Konkan Krishi Vidyapeeth
|url=https://www.dbskkv.org/
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

कृषी संशोधनानुसार सेंद्रिय खतामुळे जमिनीतील सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण, मृदेची जलधारण क्षमता आणि जैविक क्रियाशीलता सुधारण्यास मदत होते. त्यामुळे शाश्वत शेतीमध्ये शेणखताला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Soil Organic Carbon and Sustainable Agriculture
|journal=Indian Journal of Agricultural Sciences
|year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== गोठे आणि शेती ==

कोकणातील पारंपरिक शेती व्यवस्थेत गोठा आणि शेती यांचा परस्परपूरक संबंध होता. पशुपालन, भातशेती आणि बागायती हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे घटक मानले जात होते. गोठ्यातील जनावरांकडून शेतीसाठी आवश्यक श्रमशक्ती तसेच सेंद्रिय खत उपलब्ध होत असल्यामुळे गोठा हा कृषी व्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होता.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Ratnagiri and Sawantwadi
|chapter=Agriculture
|publisher=Government Central Press
|year=1880
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील भातशेतीमध्ये बैलांचा उपयोग नांगरणी, मशागत, मळणी तसेच शेतीमालाच्या वाहतुकीसाठी केला जात असे. गायी व म्हशी दूध उत्पादनाबरोबरच शेणखत उपलब्ध करून देत असल्यामुळे त्यांचेही शेतीमध्ये महत्त्वाचे स्थान होते.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Agriculture and Irrigation – Live-stock
|work=Ratnagiri District Gazetteer
|publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra
|url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/agri_livestock.html
}}&lt;/ref&gt;

कोकणातील मिश्र शेती पद्धतीमध्ये पशुपालन, भातशेती आणि फळबागा यांचा समन्वय आढळतो. एकात्मिक शेती पद्धतीमुळे उपलब्ध संसाधनांचा कार्यक्षम वापर होऊन उत्पादनाची शाश्वतता वाढण्यास मदत होते, असे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक काळात कृषी यांत्रिकीकरण आणि बदलत्या शेती पद्धतींमुळे पशुपालनाचे स्वरूप बदलले असले, तरी सेंद्रिय शेती, नैसर्गिक शेती आणि एकात्मिक कृषी व्यवस्थेमध्ये गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम आहे.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=National Mission on Natural Farming
|publisher=Government of India
|url=https://naturalfarming.dac.gov.in/
|access-date=2026-07-27
|archive-date=2024-09-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907131311/https://naturalfarming.dac.gov.in/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंस्कृती व धार्मिक परंपरा ==

कोकणातील ग्रामीण जीवनात गोठा हा केवळ जनावरांच्या निवाऱ्याचे स्थान नसून पशुपालन, शेती आणि कुटुंबाच्या दैनंदिन जीवनाशी निगडित महत्त्वाचा घटक होता. गाय, बैल आणि म्हैस यांना शेतीसाठी उपयुक्त पशुधन मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या संगोपनाशी संबंधित विविध धार्मिक श्रद्धा आणि लोकपरंपरा विकसित झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Maharashtra State Gazetteers – Ratnagiri District
|chapter=Religion and Customs
|publisher=Government of Maharashtra
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=गोपालन
}}&lt;/ref&gt;

महाराष्ट्रात गोवत्स द्वादशी (वसुबारस) आणि पोळा या सणांमध्ये गायी, वासरे आणि बैल यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे. या प्रसंगी जनावरांना स्नान घालणे, त्यांना सजविणे आणि विशेष खाद्य देणे अशा प्रथा आढळतात. या विधींमधून पशुधनाविषयी कृतज्ञता आणि शेतीतील त्यांच्या योगदानाचा गौरव व्यक्त केला जातो.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण लोकसाहित्यात गाय, बैल, गुराखी आणि गोठा यांचा उल्लेख ओव्या, म्हणी, लोकगीते आणि कथांमध्ये वारंवार आढळतो. या लोकपरंपरांमधून ग्रामीण जीवन, श्रमसंस्कृती आणि पशुधनाशी असलेले निकटचे संबंध प्रतिबिंबित होतात.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=महाराष्ट्रातील लोकसाहित्य
|publisher=महाराष्ट्र राज्य लोकसाहित्य समिती
}}&lt;/ref&gt;

ग्रामीण जीवनशैली आणि शेतीतील बदलांमुळे काही पारंपरिक प्रथा कमी प्रमाणात आढळत असल्या, तरी पशुधनाविषयी आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करणाऱ्या अनेक परंपरा महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात आजही टिकून आहेत.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
|title=महाराष्ट्र विश्वकोश
|article=पोळा
}}&lt;/ref&gt;

== आधुनिक काळातील बदल ==

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेमध्ये झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे पारंपरिक गोठ्यांच्या वापरात आणि स्वरूपात बदल झाले. कृषी यांत्रिकीकरण, बदलत्या शेती पद्धती आणि आधुनिक पशुसंवर्धन तंत्रज्ञानाचा या प्रक्रियेवर प्रभाव पडला.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

आधुनिक पशुपालनात संकरित जनावरे, संतुलित पशुखाद्य, कृत्रिम रेतन, पशुवैद्यकीय सेवा आणि वैज्ञानिक गोठा व्यवस्थापन यांचा वापर वाढला आहे. त्यानुसार सिमेंट-काँक्रीट, पोलाद आणि इतर आधुनिक साहित्य वापरून अधिक स्वच्छ, सुरक्षित आणि आरोग्यदायी गोठे बांधले जात आहेत.&lt;ref&gt;{{cite book
|title=Handbook of Animal Husbandry
|publisher=Indian Council of Agricultural Research
|year=2013
}}&lt;/ref&gt;

त्याचबरोबर नैसर्गिक शेती, सेंद्रिय शेती आणि एकात्मिक शेती पद्धतींमध्ये पशुधन आणि गोठ्यातून मिळणाऱ्या सेंद्रिय संसाधनांचे महत्त्व कायम असल्याचे कृषी संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
|title=Integrated farming system for productivity and sustainability in agricultural production
|journal=Indian Farming
|volume=72
|issue=3
|pages=8–11
|year=2022
}}&lt;/ref&gt;

&quot;पारंपरिक गोठे हे ग्रामीण सांस्कृतिक वारशाचा भाग मानले जात असल्यामुळे त्यांच्या दस्तऐवजीकरण आणि अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&quot;

== संदर्भ ==

{{Reflist|30em}}

== चित्रदालन ==
खालील छायाचित्रांमध्ये कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे, त्यांची अंतर्गत रचना, जनावरांची देखभाल आणि पारंपरिक शेती संस्कृतीचे विविध पैलू दर्शविले आहेत.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220&quot;&gt;

File:कोकणातील जनावरांना खाण्यासाठी चार ठेवण्याची जागा.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात जनावरांसाठी चारा (वैरण) साठवण्याची जागा.

File:Cattle resting inside a traditional cowshed.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात विश्रांती घेत असलेली जनावरे.

File:कोकणात गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेला बैल.

File:कोकणातील गोठ्यात बांधलेले जनावर.jpg|कोकणातील पारंपरिक गोठ्यात बांधलेले वासरू.

File:कोकणातील शेतकरी व बैलजोडी.jpg|कोकणातील शेतकरी आणि पारंपरिक बैलजोडी.

&lt;/gallery&gt;

== बाह्य दुवे ==
* https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स विभाग
* https://icar.org.in/ — भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR)
* https://dbskkv.org/ — डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली
* https://ahd.maharashtra.gov.in/ — महाराष्ट्र शासन, पशुसंवर्धन विभाग
* https://dahd.nic.in/ — भारत सरकार, Department of Animal Husbandry &amp; Dairying
* https://agricoop.nic.in/ — Department of Agriculture &amp; Farmers Welfare
* https://www.fao.org/ — Food and Agriculture Organization (FAO)
* https://ich.unesco.org/ — UNESCO Intangible Cultural Heritage
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]</text>
      <sha1>efsz35wog3zyb25jx5lfb81mpx4vcbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकणातील पारंपरिक जनावरांचे गोठे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382000</id>
    <redirect title="कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे" />
    <revision>
      <id>2698799</id>
      <parentid>2697400</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <comment>या पानावरील सगळा मजकूर काढला</comment>
      <origin>2698799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698889</id>
      <parentid>2698799</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T01:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/AdvAnantGholam|AdvAnantGholam]] ([[User talk:AdvAnantGholam|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2698799|2698799]] परतवली.</comment>
      <origin>2698889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="fwf0858fvtvjnnp43gumqpnwms9d6ul" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[कोकणातील जनावरांचे पारंपरिक गोठे]]</text>
      <sha1>fwf0858fvtvjnnp43gumqpnwms9d6ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382216</id>
    <revision>
      <id>2698778</id>
      <parentid>2698589</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12190" sha1="b1zlfsv0dwb9rizl142ocv7dy760q3u" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Malta.svg
| team1_name                    = माल्टा
| team2_image                   = Flag of Croatia.svg
| team2_name                    = क्रोएशिया
| from_date                     = ५ मे
| to_date                       = ५ मे २०२५
| team1_captain                 = जेसिका रायमर
| team2_captain                 = लिडिया क्र्वारिच
| no_of_twenty20s               = 2
| team1_twenty20s_won           = 2
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = लिकिथा यादव (६१)
| team2_twenty20s_most_runs     = हेलेन लेको (४०)
| team1_twenty20s_most_wickets  = अनुपमा रमेशन (६)
| team2_twenty20s_most_wickets  = डोरा पावेलिच (३)
}}

[[क्रोएशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये [[माल्टा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|माल्टा महिला क्रिकेट संघाविरुद्ध]] दोन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[माल्टा]]चा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;preview&quot;&gt;{{cite web
|url=https://czarsportzauto.com/malta-estonia-croatia-t20i-series-2025/
|title=Malta Cricket to host Men's and Women's T20I series in May 2025
|trans-title=माल्टा क्रिकेट मे २०२५ मध्ये पुरुष आणि महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकांचे आयोजन करणार
|work=झारस्पोर्ट्झ ग्लोबल
|date=१५ एप्रिल २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये माल्टा आणि क्रोएशिया हे दोन्ही संघ प्रथमच आमनेसामने आले होते.&lt;ref name=&quot;preview&quot;/&gt;

दौऱ्यातील सर्व सामने [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा येथे खेळवण्यात आले. महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेपूर्वी ३ आणि ४ मे रोजी दोन्ही संघांमध्ये पाच सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. क्रोएशियाने ही मालिका ३–२ अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;tour-review&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.ecn.cricket/series/ecs-malta-spring-series-2025-9233/news/malta-tour-wrap-swieqi-shine-malta-dominate-in-ecis-and-t20is
|title=Malta Tour Wrap: Swieqi Shine, Malta Dominate in ECIs and T20Is
|trans-title=माल्टा दौऱ्याचा आढावा : ईसीआय आणि आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकांमध्ये माल्टाचे वर्चस्व
|work=युरोपियन क्रिकेट नेटवर्क
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

दोन सामन्यांची महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका ५ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. माल्टाने पहिला सामना चार गडी राखून आणि दुसरा सामना आठ गडी राखून जिंकत मालिका २–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23329/23329
|title=Croatia Women tour of Malta 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत माल्टाच्या लिकिथा यादवने सर्वाधिक ६१ धावा केल्या, तर अनुपमा रमेशनने सर्वाधिक सहा बळी घेतले. क्रोएशियासाठी हेलेन लेकोने सर्वाधिक ४० धावा आणि डोरा पावेलिचने सर्वाधिक तीन बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9755/croatia-women-tour-of-malta-2025/stats
|title=Croatia Women tour of Malta, 2025 – Statistics
|trans-title=क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|-
! {{crw|MLT}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/croatia-women-tour-of-malta-2025-t20-9239
|title=Croatia Women tour of Malta 2025
|trans-title=क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५
|work=स्पोर्ट्स तक
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|CRO}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/ecn-malta-croatia-t20iw/squads/
|title=ECN Malta-Croatia T20IW 2025 Squads
|trans-title=२०२५ माल्टा–क्रोएशिया महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका – संघ
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|

* जेसिका रायमर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* अखिला थुलसीधरन
* अनुपमा रमेशन
* इसाबेल गुणतिलके
* लिकिथा यादव
* रेनजिनी नायर
* रेश्मा राघवन
* रिद्मी राजपक्षे
* संजना बुधाथोकी
* शामला चोलासेरी ([[यष्टीरक्षक|य]])
* सिल्डा जॉय
* सिल्वाना बांदेवा
* स्नेहा शंकर
* स्टेला अरूजा
* सुसान जॉर्ज
* स्वितलाना युश्चेन्को
* स्वेथा मीहल्लागे
* थंबी कुरपती
* थनूजा शरफुद्दीन
  |
* लिडिया क्र्वारिच ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अनिता पेवेक श्कोरिच
* डोरा पावेलिच ([[यष्टीरक्षक|य]])
* हेलेन लेको
* हेलेना बोस्निच
* इलोन्का स्मोंतारा
* इनेस मायदानचिच
* लाडा स्विबेन
* मिया दुरदेवाक
* मिरेला मेइच-सिदिच
* मोराना मोद्रिच
* पावला सेनजुग
* सान्या झ्माइच पेलेश
* सेमा क्युचुकसुजू
* सिली सेबॅस्टियन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* टेआ मालेस
* व्हॅलेंटिना रोमानी
  |}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला महिला टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ५ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{crw-rt|CRO}}
| score1 = १०५/६ (२० षटके)
| runs1 = डोरा पावेलिच २९ (४५ चेंडू)
| wickets1 = अनुपमा रमेशन २/२० (४ षटके)
| team2 = {{crw|MLT}}
| score2 = १०६/६ (१९.२ षटके)
| runs2 = लिकिथा यादव २४ (३१ चेंडू)
| wickets2 = डोरा पावेलिच २/२० (४ षटके)
| result = माल्टाने ४ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483068.html धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = सुनील गौडा आणि शनाका फर्नांडो
| motm = लिकिथा यादव (माल्टा)
| toss = क्रोएशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा महिला टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ५ मे २०२५
| time = १३:००
| team1 = {{crw-rt|CRO}}
| score1 = १०२ (१७.२ षटके)
| runs1 = हेलेन लेको २८ (३८ चेंडू)
| wickets1 = संजना बुधाथोकी ४/१३ (४ षटके)&lt;br /&gt;अनुपमा रमेशन ४/२० (४ षटके)
| team2 = {{crw|MLT}}
| score2 = १०३/२ (१७.५ षटके)
| runs2 = लिकिथा यादव ३७* (६९ चेंडू)
| wickets2 = डोरा पावेलिच १/२० (३ षटके)&lt;br /&gt;हेलेन लेको १/२१ (३.५ षटके)
| result = माल्टाने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483069.html धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = शनाका फर्नांडो आणि विनय मल्होत्रा
| motm = अनुपमा रमेशन (माल्टा)
| toss = माल्टाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23329/23329 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9755/croatia-women-tour-of-malta-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.ecn.cricket/series/ecs-malta-spring-series-2025-9233/news/malta-tour-wrap-swieqi-shine-malta-dominate-in-ecis-and-t20is युरोपियन क्रिकेट नेटवर्कवरील दौऱ्याचा आढावा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:क्रोएशिया महिला क्रिकेट संघाचे माल्टा दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>b1zlfsv0dwb9rizl142ocv7dy760q3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382217</id>
    <revision>
      <id>2698797</id>
      <parentid>2698594</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20796" sha1="m05155m9hzd76ve68vdgaqnaer95wkx" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Malta.svg
| team1_name                    = माल्टा
| team2_image                   = Flag of Estonia.svg
| team2_name                    = एस्टोनिया
| from_date                     = ६ मे
| to_date                       = ७ मे २०२५
| team1_captain                 = वरुण प्रसाद थामोथरम
| team2_captain                 = अर्सलान अमजद
| no_of_twenty20s               = 3
| team1_twenty20s_won           = 2
| team2_twenty20s_won           = 1
| team1_twenty20s_most_runs     = प्रियन पुष्पराजन (१६७)
| team2_twenty20s_most_runs     = स्टेफन गूच (१२५)
| team1_twenty20s_most_wickets  = प्रियन पुष्पराजन (६)
| team2_twenty20s_most_wickets  = अर्सलान अमजद, स्टेफन गूच, प्राणय घीवाला आणि हबीब खान (प्रत्येकी ४)
}}

[[एस्टोनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|एस्टोनिया क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये तीन [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[माल्टा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|माल्टाचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;preview&quot;&gt;{{cite web
|url=https://czarsportzauto.com/malta-estonia-croatia-t20i-series-2025/
|title=Malta Cricket to host Men's and Women's T20I series in May 2025
|trans-title=माल्टा क्रिकेट मे २०२५ मध्ये पुरुष आणि महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकांचे आयोजन करणार
|work=झारस्पोर्ट्झ ग्लोबल
|date=१५ एप्रिल २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

दौऱ्यातील सर्व सामने मार्सा येथील मार्सा स्पोर्ट्स क्लबवर खेळवण्यात आले. आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेपूर्वी ३ आणि ४ मे २०२५ रोजी दोन्ही संघांमध्ये पाच सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. माल्टाने पाचही सामने जिंकून टी१० मालिका ५–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;tour-review&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.ecn.cricket/series/ecs-malta-spring-series-2025-9233/news/malta-tour-wrap-swieqi-shine-malta-dominate-in-ecis-and-t20is
|title=Malta Tour Wrap: Swieqi Shine, Malta Dominate in ECIs and T20Is
|trans-title=माल्टा दौऱ्याचा आढावा : ईसीआय आणि आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकांमध्ये माल्टाचे वर्चस्व
|work=युरोपियन क्रिकेट नेटवर्क
|date=१० मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

तीन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ६ आणि ७ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. माल्टाने पहिला सामना २६ धावांनी जिंकला. एस्टोनियाने दुसरा सामना चार गडी राखून जिंकत मालिकेत बरोबरी साधली. माल्टाने तिसरा सामना १०१ धावांनी जिंकून मालिका २–१ अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com.au/cricket/scores/series/23323/estonia-in-malta-2025
|title=Estonia tour of Malta 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत माल्टाच्या प्रियन पुष्पराजनने सर्वाधिक १६७ धावा केल्या आणि सर्वाधिक सहा बळी घेतले. एस्टोनियाच्या स्टेफन गूचने सर्वाधिक १२५ धावा केल्या. एस्टोनियासाठी अर्सलान अमजद, स्टेफन गूच, प्राणय घीवाला आणि हबीब खान यांनी प्रत्येकी चार बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9719/estonia-tour-of-malta-2025
|title=Estonia tour of Malta, 2025 – Statistics
|trans-title=एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|MLT}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/estonia-tour-of-malta-2025-live-streaming-schedule-guide-all-you-need-to-know
|title=Estonia Tour of Malta 2025, Live Streaming: Schedule, Guide – All You Need To Know
|trans-title=एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ : वेळापत्रक, मार्गदर्शिका आणि संघ
|work=आउटलुक इंडिया
|date=५ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/estonia-tour-of-malta-2025-t20-9246
|title=Estonia tour of Malta 2025 – Team Players
|trans-title=एस्टोनिया क्रिकेट संघाचा माल्टा दौरा, २०२५ – संघातील खेळाडू
|work=स्पोर्ट्स तक
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|EST}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/malta-vs-estonia/squads/
|title=Malta vs Estonia 2025 Squads
|trans-title=माल्टा विरुद्ध एस्टोनिया, २०२५ – संघ
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* वरुण प्रसाद थामोथरम ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अफी खान ([[यष्टीरक्षक|य]])
* चंजल सुदर्शनन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* रॉकी डायनिश ([[यष्टीरक्षक|य]])
* श्रीजय पटेल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अमर शर्मा
* अश्विन राजू
* दर्शित पटणकर
* डेव्हिड मार्क्स
* एल्डोस मॅथ्यू
* हाइनरिख गेरिके
* इम्रान अमीर
* जैस मॅथ्यू
* जमशीद कुन्ननचिरक्कल
* जसपाल सिंग
* जसविंदर सिंग
* जगत पूर्णा
* मेहबूब अली
* नवदीप गिल
* नियास मुहम्मद
* प्रियन पुष्पराजन
* संजय सिद्धार्थन
* वसीम अब्बास
  |
* अर्सलान अमजद ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* मार्को वैक ([[यष्टीरक्षक|य]])
* स्टुअर्ट हुक ([[यष्टीरक्षक|य]])
* आदित्य पॉल
* अली मसूद
* इलियास हसन
* कॅले विस्लापू
* डेव्हिड रॉबसन
* हबीब खान
* प्रणय घीवाला
* रिचर्ड पार्किन
* रुपम बरुआ
* सॅम्युएल इव्हान्स
* साहिल चौहान
* स्टेफन गूच
  |}

== टी१० मालिका ==

=== पहिला टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ३ मे २०२५
| time = ११:१५
| team1 = {{cr-rt|EST}}
| score1 = ८८/५ (१० षटके)
| runs1 = अली मसूद २४ (१५ चेंडू)
| wickets1 = वरुण प्रसाद २/२० (२ षटके)
| team2 = {{cr|MLT}}
| score2 = ८९/२ (६.१ षटके)
| runs2 = वरुण प्रसाद ५६* (२० चेंडू)
| wickets2 = स्टेफन गूच २/२३ (२ षटके)
| result = माल्टाने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/malta-vs-estonia-live-scores-mltest05032025259689 धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = उमेह उगोचुक्वू आणि विनय मल्होत्रा
| motm = वरुण प्रसाद (माल्टा)
| toss = माल्टाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ३ मे २०२५
| time = १५:३०
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = १९८/४ (१० षटके)
| runs1 = मेहबूब अली ८८ (२३ चेंडू)
| wickets1 = रुपम बरुआ १/१८ (१ षटक)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = १३४/४ (१० षटके)
| runs2 = अली मसूद ४१ (१६ चेंडू)
| wickets2 = जगत पूर्णा २/१९ (२ षटके)
| result = माल्टाने ६४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/malta-vs-estonia-live-scores-mltest05032025259690 धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = सुनील गौडा आणि विनय मल्होत्रा
| motm = मेहबूब अली (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ४ मे २०२५
| time = ०९:१५
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = १४५/६ (१० षटके)
| runs1 = प्रियन पुष्पराजन ५० (२१ चेंडू)
| wickets1 = आदित्य पॉल ३/२५ (२ षटके)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = १०३/३ (१० षटके)
| runs2 = स्टेफन गूच ३१ (१३ चेंडू)
| wickets2 = डेव्हिड मार्क्स १/१६ (२ षटके)
| result = माल्टाने ४२ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/malta-vs-estonia-live-scores-mltest05042025259691 धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = सुनील गौडा आणि विनय मल्होत्रा
| motm = प्रियन पुष्पराजन (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ४ मे २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = १२७/५ (१० षटके)
| runs1 = जगत पूर्णा ६३* (१७ चेंडू)
| wickets1 = डेव्हिड रॉबसन ३/८ (२ षटके)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = ८१ (९.२ षटके)
| runs2 = स्टेफन गूच २६ (९ चेंडू)
| wickets2 = जसविंदर सिंग ३/१९ (२ षटके)
| result = माल्टाने ४६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/malta-vs-estonia-live-scores-mltest05042025259700 धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = उमेह उगोचुक्वू आणि सुनील गौडा
| motm = जगत पूर्णा (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== पाचवा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ४ मे २०२५
| time = १७:३०
| team1 = {{cr-rt|EST}}
| score1 = ९५/८ (१० षटके)
| runs1 = अर्सलान अमजद २२ (१६ चेंडू)
| wickets1 = वरुण प्रसाद २/१२ (२ षटके)
| team2 = {{cr|MLT}}
| score2 = ९६/० (७.१ षटके)
| runs2 = दर्शित पटणकर ५६* (२६ चेंडू)
| wickets2 =
| result = माल्टाने १० गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/malta-vs-estonia-live-scores-mltest05042025259708 धावफलक]
| venue = मार्सा स्पोर्ट्स क्लब, मार्सा
| umpires = विनय मल्होत्रा आणि टायरोन पीटर्स
| motm = दर्शित पटणकर (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ६ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = १९९/९ (२० षटके)
| runs1 = वरुण प्रसाद थामोथरम ६३ (३९ चेंडू)
| wickets1 = स्टेफन गूच ३/४७ (४ षटके)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = १७३/५ (२० षटके)
| runs2 = स्टुअर्ट हुक ४६* (२५ चेंडू)
| wickets2 = डेव्हिड मार्क्स ३/३१ (४ षटके)
| result = माल्टाने २६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23323/scorecard/1482828/malta-vs-estonia-1st-t20i-estonia-in-malta-2025 धावफलक]
| venue = [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा
| umpires = सुनील गौडा आणि शनाका फर्नांडो
| motm = वरुण प्रसाद थामोथरम (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ६ मे २०२५
| time = १३:००
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = २०२/९ (२० षटके)
| runs1 = मेहबूब अली ५८ (२५ चेंडू)
| wickets1 = अर्सलान अमजद ३/२६ (३ षटके)&lt;br /&gt;प्रणय घीवाला ३/३३ (४ षटके)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = २०३/६ (२० षटके)
| runs2 = अर्सलान अमजद ६४ (३४ चेंडू)
| wickets2 = प्रियन पुष्पराजन ३/३४ (४ षटके)
| result = एस्टोनियाने ४ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23323/scorecard/1482829/malta-vs-estonia-2nd-t20i-estonia-in-malta-2025 धावफलक]
| venue = [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा
| umpires = विनय मल्होत्रा आणि शनाका फर्नांडो
| motm = अर्सलान अमजद (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ७ मे २०२५
| time = १३:००
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| score1 = २२९/८ (२० षटके)
| runs1 = प्रियन पुष्पराजन १०३ (४० चेंडू)
| wickets1 = अली मसूद ३/३२ (४ षटके)
| team2 = {{cr|EST}}
| score2 = १२८ (१५.४ षटके)
| runs2 = रुपम बरुआ ४८ (२२ चेंडू)
| wickets2 = डेव्हिड मार्क्स २/२५ (४ षटके)&lt;br /&gt;[[जसविंदर सिंग]] २/२९ (४ षटके)&lt;br /&gt;प्रियन पुष्पराजन २/२ (१ षटक)
| result = माल्टाने १०१ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23323/scorecard/1482830/malta-vs-estonia-3rd-t20i-estonia-in-malta-2025 धावफलक]
| venue = [[मार्सा स्पोर्ट्स क्लब]], मार्सा
| umpires = सुनील गौडा आणि विनय मल्होत्रा
| motm = प्रियन पुष्पराजन (माल्टा)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.com.au/cricket/scores/series/23323/estonia-in-malta-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9719/estonia-tour-of-malta-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.ecn.cricket/series/ecs-malta-spring-series-2025-9233/news/malta-tour-wrap-swieqi-shine-malta-dominate-in-ecis-and-t20is युरोपियन क्रिकेट नेटवर्कवरील दौऱ्याचा आढावा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:माल्टामधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:एस्टोनिया क्रिकेट संघाचे माल्टा दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>m05155m9hzd76ve68vdgaqnaer95wkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382218</id>
    <revision>
      <id>2698800</id>
      <parentid>2698629</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:जपानमधील खेळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21406" sha1="faf24xgvhi9mv37vls307aii8lttyq4" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                  = २०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका
| administrator         = जपान क्रिकेट असोसिएशन
| cricket_format        = [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament_format     = दुहेरी साखळी फेरी आणि [[अंतिम सामना]]
| host                  = {{cr|JPN}}
| fromdate              = ७ मे
| todate                = ११ मे २०२५
| champions             = {{cr|THA}}
| runner_up             = {{cr|JPN}}
| participants          = ३
| matches               = ७
| most_runs             = अक्षयकुमार यादव (९१)
| most_wickets          = जांद्रे कोएत्झी (१०)
}}

'''२०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका''' ही मे २०२५ मध्ये [[जपान]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुषांची [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/
|title=Men’s Sano International Tri-Series Confirmed for May
|trans-title=पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय तिरंगी मालिका मे महिन्यात होणार
|work=जपान क्रिकेट असोसिएशन
|date=२४ मार्च २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत यजमान [[जपान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|जपान]], [[कूक द्वीपसमूह राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कूक द्वीपसमूह]] आणि [[थायलंड राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|थायलंड]] हे तीन संघ सहभागी झाले होते.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

ही स्पर्धा ७ ते ११ मे २०२५ दरम्यान सानो येथील सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt; साखळी फेरीत प्रत्येक संघाने इतर दोन संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले. त्यानंतर साखळी फेरीतील आघाडीच्या दोन संघांमध्ये अंतिम सामना खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

१० मे रोजी होणारे जपान–थायलंड आणि जपान–कूक द्वीपसमूह हे दोन्ही सामने पावसामुळे नाणेफेक न होता रद्द झाले.&lt;ref name=&quot;matches&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9728/japan-t20i-tri-series-2025/matches
|title=Japan T20I Tri-Series 2025 – Schedule and Results
|trans-title=२०२५ जपान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; जपान आणि थायलंड यांनी अंतिम सामन्यात प्रवेश केला. ११ मे रोजी झालेल्या अंतिम सामन्यात जपानने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ८ बाद १०६ धावा केल्या. थायलंडने १९.५ षटकांत ४ बाद १०९ धावा करत सामना सहा गडी राखून जिंकला आणि मालिकेचे विजेतेपद पटकावले.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482825/japan-vs-thailand-final-japan-twenty20-tri-series-2025
|title=Japan v Thailand, Final, Japan Twenty20 Tri-Series 2025
|trans-title=जपान विरुद्ध थायलंड, अंतिम सामना, २०२५ जपान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=११ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

स्पर्धेत थायलंडच्या अक्षयकुमार यादवने चार सामन्यांत सर्वाधिक ९१ धावा केल्या. थायलंडच्याच जांद्रे कोएत्झीने चार सामन्यांत सर्वाधिक १० बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9728/japan-t20i-tri-series-2025
|title=Japan T20I Tri-Series 2025 – Statistics
|trans-title=२०२५ जपान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|JPN}}&lt;ref name=&quot;squads-final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118190/jpn-vs-thai-final-japan-t20i-tri-series-2025
|title=Japan v Thailand, Final – Squads
|trans-title=जपान विरुद्ध थायलंड, अंतिम सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=११ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|THA}}&lt;ref name=&quot;squads-final&quot;/&gt;
! {{cr|COK}}&lt;ref name=&quot;squads-cook&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118136/cis-vs-thai-1st-match-japan-t20i-tri-series-2025
|title=Cook Islands v Thailand, 1st Match – Squads
|trans-title=कूक द्वीपसमूह विरुद्ध थायलंड, पहिला सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अॅलेक्स शिराई-पॅटमोर ([[यष्टीरक्षक|य]])
* वतारू मियाउची ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अब्दुल समद
* अभिषेक आनंद
* बेंजामिन इटो-डेव्हिस
* चार्ल्स हिंझे
* डेक्लन सुझुकी-मॅककॉम्ब
* इब्राहिम ताकाहाशी
* काझुमा काटो-स्टॅफर्ड
* काझुमासा ताकाहाशी
* कोहेई कुबोटा
* कोजी हार्डग्रेव्ह-अबे
* लॅचलन यामामोतो-लेक
* माकोटो तानियामा
* साबाओरिश रविचंद्रन
* शोमा सुगाया-स्लेटर
  |
* ऑस्टिन लाझरस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अक्षयकुमार यादव ([[यष्टीरक्षक|य]])
* सतारुत रुंगरुआंग ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अनुचा कलासी
* चालोएमवोंग चॅटफैसान
* [[जांद्रे कोएत्झी]]
* कामरोन सेनामोंट्री
* मुकेश ठाकूर
* नारावित नुंताराच
* नितीश साळेकर
* नोफोन सेनामोंट्री
* फानुफोंग थोंगसा
* सरावुत मालीवान
* सोरावत देसुंगनोएन
* विराफान न्गोवहुआद
* योदसाक सरानोननाकुन
  |
* मा'आरा अवे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* जेम्स पिकरिंग ([[यष्टीरक्षक|य]])
* आउए पारिमा
* बेंजामिन वाकातिनी
* कॅमेरॉन थॉर्प
* कोरी डिक्सन
* हेडन डिक्सन
* जॅरेड टटी
* लियाम डेनी
* मिल्टन कवाना
* ऑस्कर टेलर
* पानी वायलो
* पिटा रावरुआ
* थॉमस पारिमा
* तियाकी वुआताई
* टोमाकानुते रितावा
  |}

== गुणतालिका ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! निकाल
|- style=&quot;background:#CFC;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|JPN}} || ४ || २ || ० || २ || '''६''' || +२.३७५ || rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | अंतिम सामन्यात प्रवेश
|- style=&quot;background:#CFC;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|THA}} || ४ || १ || २ || १ || '''३''' || −०.५७८
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|COK}} || ४ || १ || २ || १ || '''३''' || −१.१२८ ||
|}

&lt;small&gt;स्रोत: ईएसपीएन क्रिकइन्फो.&lt;ref name=&quot;points-table&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/table/series/1482811/season/2025
|title=Japan Twenty20 Tri-Series Table – 2025
|trans-title=२०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका – गुणतालिका
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== साखळी सामने ==

{{Single-innings cricket match
| date = ७ मे २०२५
| time = १४:३०
| team1 = {{cr-rt|THA}}
| score1 = १२४/७ (२० षटके)
| runs1 = चालोएमवोंग चॅटफैसान ४६ (३६ चेंडू)
| wickets1 = हेडन डिक्सन २/२२ (४ षटके)&lt;br /&gt;आउए पारिमा २/२८ (२ षटके)
| team2 = {{cr|COK}}
| score2 = १२५/७ (१८.५ षटके)
| runs2 = थॉमस पारिमा ४७ (३४ चेंडू)
| wickets2 = मुकेश ठाकूर २/९ (३ षटके)&lt;br /&gt;[[जांद्रे कोएत्झी]] २/२७ (३.५ षटके)
| result = कूक द्वीपसमूहाने ३ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482819/cook-islands-vs-thailand-1st-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = ॲडम बिर्स आणि दक्षिणामूर्ती नटराजन
| motm = थॉमस पारिमा (कूक द्वीपसमूह)
| toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = जेम्स पिकरिंगने कूक द्वीपसमूहाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ८ मे २०२५
| time = १४:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 = ११०/९ (२० षटके)
| runs1 = साबाओरिश रविचंद्रन २४ (२७ चेंडू)
| wickets1 = नोफोन सेनामोंट्री ३/१९ (४ षटके)
| team2 = {{cr|THA}}
| score2 = ४९ (१४.५ षटके)
| runs2 = अक्षयकुमार यादव १४ (१८ चेंडू)
| wickets2 = साबाओरिश रविचंद्रन २/११ (३ षटके)&lt;br /&gt;काझुमा काटो-स्टॅफर्ड २/३ (०.५ षटके)
| result = जपानने ६१ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482820/japan-vs-thailand-2nd-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = ॲडम बिर्स आणि विपिन सुखवाल
| motm = साबाओरिश रविचंद्रन (जपान)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = काझुमासा हिरात्सुका आणि शोमा सुगाया-स्लेटर यांनी जपानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|COK}}
| score1 = ७२ (१९.३ षटके)
| runs1 = कोरी डिक्सन १५ (२५ चेंडू)
| wickets1 = [[जांद्रे कोएत्झी]] ३/६ (४ षटके)&lt;br /&gt;फानुफोंग थोंगसा ३/५ (१.३ षटके)
| team2 = {{cr|THA}}
| score2 = ७६/२ (१३.४ षटके)
| runs2 = अक्षयकुमार यादव ३७* (४६ चेंडू)
| wickets2 = मा'आरा अवे १/२२ (३ षटके)
| result = थायलंडने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482821/cook-islands-vs-thailand-3rd-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = ख्रिस थर्गेट आणि विपिन सुखवाल
| motm = [[जांद्रे कोएत्झी]] (थायलंड)
| toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = १४:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 = १०५ (१९.३ षटके)
| runs1 = लॅचलन यामामोतो-लेक ३३ (३७ चेंडू)
| wickets1 = कोरी डिक्सन २/१३ (३ षटके)&lt;br /&gt;ऑस्कर टेलर २/१४ (३.३ षटके)
| team2 = {{cr|COK}}
| score2 = ७१ (१८.४ षटके)
| runs2 = आउए पारिमा २० (२३ चेंडू)
| wickets2 = माकोटो तानियामा ४/१९ (३.४ षटके)
| result = जपानने ३४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482822/japan-vs-cook-islands-4th-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = ख्रिस थर्गेट आणि विपिन सुखवाल
| motm = माकोटो तानियामा (जपान)
| toss = कूक द्वीपसमूहाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = अभिषेक आनंदने जपानकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| team2 = {{cr|THA}}
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = सामना रद्द झाला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482823/japan-vs-thailand-5th-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे एकही चेंडू टाकता आला नाही.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = १४:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| team2 = {{cr|COK}}
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = सामना रद्द झाला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482824/japan-vs-cook-islands-6th-match-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे एकही चेंडू टाकता आला नाही.
}}

== अंतिम सामना ==

{{Single-innings cricket match
| date = ११ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 = १०६/८ (२० षटके)
| runs1 = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ३८ (४३ चेंडू)
| wickets1 = [[जांद्रे कोएत्झी]] ३/१० (४ षटके)&lt;br /&gt;फानुफोंग थोंगसा २/१९ (३ षटके)
| team2 = {{cr|THA}}
| score2 = १०९/४ (१९.५ षटके)
| runs2 = ऑस्टिन लाझरस ३९* (२९ चेंडू)
| wickets2 = साबाओरिश रविचंद्रन ३/२५ (४ षटके)
| result = थायलंडने ६ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23373/scorecard/1482825/japan-vs-thailand-final-japan-twenty20-tri-series-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = मुमताज आलम आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = ऑस्टिन लाझरस (थायलंड)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/ जपान क्रिकेट असोसिएशनवरील स्पर्धेची घोषणा]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9728/japan-t20i-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]]
[[वर्ग:जपानमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>faf24xgvhi9mv37vls307aii8lttyq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुख्तार अब्बास नकवी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382220</id>
    <revision>
      <id>2698801</id>
      <parentid>2698612</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3399" sha1="of2qnn49b4pz0ykfbag5e3fvwxui4no" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = मुख्तार अब्बास नकवी
| चित्र = Mukhtar_Abbas_Naqvi_addressing_media_(cropped).jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| पद = [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्री]], [[भारत सरकार]]
| पंतप्रधान = [[नरेंद्र मोदी]]
| कार्यकाळ_आरंभ = १२ जुलै २०१६
| कार्यकाळ_समाप्ती = ६ जुलै २०२२
| मागील = [[नजमा हेपतुल्ला]]
| पुढील = [[स्मृती इराणी]]
| पद1 = [[राज्यसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[झारखंड]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = २०१६
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = २०२२
| मागील1 = 
| पुढील1 = 
| पद2 = [[लोकसभा]] सदस्य
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९८
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = १९९९
| मतदारसंघ2 = [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]]
| मागील2 = [[नूर बानो]]
| पुढील2 = [[नूर बानो]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1957|10|15}}
| जन्मस्थान            = [[अलाहाबाद]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            = 
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               = 
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''मुख्तार अब्बास नकवी''' हे [[भारतीय जनता पक्ष]]चे वरिष्ठ नेते, माजी केंद्रीय मंत्री तसेच संसद सदस्य आहेत. ते १९९८ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर मतदारसंघातून]] [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[१७वी लोकसभा|१७व्या लोकसभेवर]] निवडून गेले. तसेच ते तीन वेळा [[राज्यसभा]] सदस्य राहिले आहेत. जुलै २०२१ ते जुलै २०२२ दरम्यान ते राज्यसभेचे उपसभापती होते.


[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]
[[वर्ग:रामपूरचे खासदार]]</text>
      <sha1>of2qnn49b4pz0ykfbag5e3fvwxui4no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382221</id>
    <revision>
      <id>2698806</id>
      <parentid>2698643</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ग्रीसमधील खेळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20718" sha1="9pmbahf9xtcqdlpm4r6f3ztd1zhohix" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Greece.svg
| team1_name                    = ग्रीस
| team2_image                   = Flag of Germany.svg
| team2_name                    = जर्मनी
| from_date                     = ९ मे
| to_date                       = ११ मे २०२५
| team1_captain                 = मारिया सिरिओती
| team2_captain                 = अस्मिता कोहली
| no_of_twenty20s               = 4
| team1_twenty20s_won           = 0
| team2_twenty20s_won           = 4
| team1_twenty20s_most_runs     = अदामांतिया माक्री (६९)
| team2_twenty20s_most_runs     = क्रिस्टिना गॉफ (१०८)
| team1_twenty20s_most_wickets  = सोफिया जॉर्जोटा (४)
| team2_twenty20s_most_wickets  = जेनेट रोनाल्ड्स (६)
| player_of_twenty20_series     = क्रिस्टिना गॉफ (जर्मनी)
}}

[[जर्मनी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|जर्मनी महिला क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ग्रीस राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ग्रीसचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricket.gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CF%81/
|title=Διεθνείς Αγώνες Γυναικών Ελλάδας–Γερμανίας 9, 10, 11 Μαΐου στην Κέρκυρα
|trans-title=कोर्फू येथे ९, १० आणि ११ मे रोजी ग्रीस–जर्मनी महिला आंतरराष्ट्रीय सामने
|work=हेलेनिक क्रिकेट फेडरेशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=
}}&lt;/ref&gt; दौऱ्यातील सर्व सामने [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] येथे खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेपूर्वी ९ मे २०२५ रोजी दोन्ही संघांमध्ये तीन सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. जर्मनीने पहिला सामना नऊ गडी राखून, दुसरा सामना २९ धावांनी आणि तिसरा सामना २८ धावांनी जिंकत टी१० मालिका ३–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;t10&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/eci-w-greece-germany/schedule/
|title=ECI-W Greece-Germany 2025 Schedule and Results
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय टी१० मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

चार सामन्यांची महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका १० आणि ११ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. जर्मनीने पहिला सामना १०५ धावांनी, दुसरा सामना ६६ धावांनी, तिसरा सामना ८९ धावांनी आणि चौथा सामना दहा गडी राखून जिंकत मालिका ४–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23325/germany-women-in-greece-2025
|title=Germany Women tour of Greece 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

जर्मनीच्या क्रिस्टिना गॉफने मालिकेत सर्वाधिक १०८ धावा केल्या आणि तिला मालिकावीर म्हणून निवडण्यात आले. ग्रीसच्या अदामांतिया माक्रीने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक ६९ धावा केल्या. जर्मनीच्या जेनेट रोनाल्ड्सने सर्वाधिक सहा बळी, तर ग्रीसच्या सोफिया जॉर्जोटाने सर्वाधिक चार बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9764/germany-women-tour-of-greece-2025
|title=Germany Women tour of Greece 2025 – Statistics
|trans-title=जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23325/game/1483073/greece-women-vs-germany-women-4th-t20i-germany-women-in-greece-2025
|title=Greece Women v Germany Women, 4th T20I
|trans-title=ग्रीस महिला विरुद्ध जर्मनी महिला, चौथा महिला टी२०आ सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=११ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{crw|GRE}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.ecn.cricket/series/eci-w-greece-germany-2025-9280/players
|title=ECI-W Greece-Germany, 2025 – Squads
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय मालिका – संघ
|work=युरोपियन क्रिकेट नेटवर्क
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|GER}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/eci-w-greece-germany/squads/
|title=ECI-W Greece-Germany 2025 Squads
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय मालिका – संघ
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* मारिया सिरिओती ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* इओआना आर्गिरोपूलू ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अदामांतिया माक्री
* अलेक्सांद्रा कूर्कूलू
* अँजेलिकी साव्वानी
* क्रिसूला कांता
* दाफ्नी व्लाखोपूलू
* एल्पिदा कालूस
* इव्हान्जेलिया ग्रामेनू
* तेरेझा कॅप्सोकावादी
* मारिया पॉलिमेरी
* मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती
* सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा
* निकोलेता दोलियानिती
* थालिया कौला
  |
* अस्मिता कोहली ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* कार्तिका विजयाराघवन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* शारान्या सदरंगानी ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अमेया कनुकुंतला
* ॲन बियरविश
* अश्विनी बालाजी
* क्रिस्टिना गॉफ
* आयरिस एडवर्ड्स
* जेनेट रोनाल्ड्स
* मिलेना बेरेसफोर्ड
* निकोल किंग्सली
* रमीशा शाहिद
* श्राव्या कोलचरम
* विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया
  |}

== टी१० मालिका ==

=== पहिला टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GRE}}
| score1 = ५०/७ (१० षटके)
| runs1 = अदामांतिया माक्री १३ (२१ चेंडू)
| wickets1 = अमेया कनुकुंतला २/७ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GER}}
| score2 = ५१/१ (६.३ षटके)
| runs2 = निकोल किंग्सली ३४* (२२ चेंडू)
| wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/१३ (२ षटके)
| result = जर्मनीने ९ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260286 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मरिलेना रूव्हा आणि मिखालिस रेविस
| motm = निकोल किंग्सली (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = ८४/२ (१० षटके)
| runs1 = श्राव्या कोलचरम ४८* (३१ चेंडू)
| wickets1 = अदामांतिया माक्री १/१६ (२ षटके)&lt;br /&gt;मारिया सिरिओती १/६ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ५५/६ (१० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती २२ (२९ चेंडू)
| wickets2 = अश्विनी बालाजी २/९ (२ षटके)&lt;br /&gt;मिलेना बेरेसफोर्ड २/९ (२ षटके)
| result = जर्मनीने २९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260287 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = स्टिलियानोस गूस्टिस आणि मिखालिस रेविस
| motm = श्राव्या कोलचरम (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = १६:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = ८०/२ (१० षटके)
| runs1 = कार्तिका विजयाराघवन २९* (२६ चेंडू)
| wickets1 = सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/१५ (२ षटके)&lt;br /&gt;तेरेझा कॅप्सोकावादी १/११ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ५२/८ (१० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती १२ (११ चेंडू)
| wickets2 = अस्मिता कोहली २/१३ (२ षटके)
| result = जर्मनीने २८ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260288 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मरिलेना रूव्हा आणि मिखालिस रेविस
| motm = कार्तिका विजयाराघवन (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १६६/८ (२० षटके)
| runs1 = ॲन बियरविश २४ (२७ चेंडू)
| wickets1 = मारिया सिरिओती २/२४ (४ षटके)&lt;br /&gt;अदामांतिया माक्री २/२८ (४ षटके)&lt;br /&gt;सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा २/३६ (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ६१ (१६.५ षटके)
| runs2 = अदामांतिया माक्री १३ (२४ चेंडू)
| wickets2 = क्रिस्टिना गॉफ ३/७ (२.५ षटके)
| result = जर्मनीने १०५ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483070.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = जास्मिन नईम आणि अलेक्झांड्रोस अनेमोजियानिस
| motm = अस्मिता कोहली (जर्मनी)
| toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १५३/४ (२० षटके)
| runs1 = क्रिस्टिना गॉफ ५८ (३७ चेंडू)
| wickets1 = तेरेझा कॅप्सोकावादी १/१८ (३ षटके)&lt;br /&gt;सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/२० (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ८७/८ (२० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती २७ (२९ चेंडू)
| wickets2 = क्रिस्टिना गॉफ २/१० (४ षटके)&lt;br /&gt;अश्विनी बालाजी २/१७ (४ षटके)&lt;br /&gt;जेनेट रोनाल्ड्स २/२३ (४ षटके)&lt;br /&gt;मिलेना बेरेसफोर्ड २/२६ (४ षटके)
| result = जर्मनीने ६६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483071.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मिखालिस रेविस आणि अलेक्झांड्रोस अनेमोजियानिस
| motm = क्रिस्टिना गॉफ (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ११ मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १७७/५ (२० षटके)
| runs1 = विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया ४९ (३५ चेंडू)
| wickets1 = एल्पिदा कालूस २/३६ (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ८८/४ (२० षटके)
| runs2 = अदामांतिया माक्री २४ (४६ चेंडू)
| wickets2 = अमेया कनुकुंतला २/११ (४ षटके)&lt;br /&gt;विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया २/१९ (२ षटके)
| result = जर्मनीने ८९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483072.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = जास्मिन नईम आणि मरिलेना रूव्हा
| motm = विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ११ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{crw-rt|GRE}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = मारिया पॉलिमेरी १५ (२० चेंडू)
| wickets1 = अस्मिता कोहली ३/१५ (४ षटके)&lt;br /&gt;जेनेट रोनाल्ड्स २/१ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GER}}
| score2 = ७८/० (९.५ षटके)
| runs2 = जेनेट रोनाल्ड्स ४०* (२९ चेंडू)
| wickets2 =
| result = जर्मनीने १० गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483073.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मिखालिस रेविस आणि कोस्तास वासिलास
| motm = जेनेट रोनाल्ड्स (जर्मनी)
| toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23325/germany-women-in-greece-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9764/germany-women-tour-of-greece-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.ecn.cricket/series/eci-w-greece-germany-2025-9280 युरोपियन क्रिकेट नेटवर्कवरील टी१० मालिकेचे पान]
* [https://www.cricket.gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CF%81/ हेलेनिक क्रिकेट फेडरेशनवरील मालिकेची घोषणा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:ग्रीसमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>9pmbahf9xtcqdlpm4r6f3ztd1zhohix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698807</id>
      <parentid>2698806</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20853" sha1="lgy9meqmnao59her5rf1iql2pk83y9y" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Greece.svg
| team1_name                    = ग्रीस
| team2_image                   = Flag of Germany.svg
| team2_name                    = जर्मनी
| from_date                     = ९ मे
| to_date                       = ११ मे २०२५
| team1_captain                 = मारिया सिरिओती
| team2_captain                 = अस्मिता कोहली
| no_of_twenty20s               = 4
| team1_twenty20s_won           = 0
| team2_twenty20s_won           = 4
| team1_twenty20s_most_runs     = अदामांतिया माक्री (६९)
| team2_twenty20s_most_runs     = क्रिस्टिना गॉफ (१०८)
| team1_twenty20s_most_wickets  = सोफिया जॉर्जोटा (४)
| team2_twenty20s_most_wickets  = जेनेट रोनाल्ड्स (६)
| player_of_twenty20_series     = क्रिस्टिना गॉफ (जर्मनी)
}}

[[जर्मनी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|जर्मनी महिला क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ग्रीस राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ग्रीसचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricket.gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CF%81/
|title=Διεθνείς Αγώνες Γυναικών Ελλάδας–Γερμανίας 9, 10, 11 Μαΐου στην Κέρκυρα
|trans-title=कोर्फू येथे ९, १० आणि ११ मे रोजी ग्रीस–जर्मनी महिला आंतरराष्ट्रीय सामने
|work=हेलेनिक क्रिकेट फेडरेशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=
}}&lt;/ref&gt; दौऱ्यातील सर्व सामने [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]] येथे खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेपूर्वी ९ मे २०२५ रोजी दोन्ही संघांमध्ये तीन सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. जर्मनीने पहिला सामना नऊ गडी राखून, दुसरा सामना २९ धावांनी आणि तिसरा सामना २८ धावांनी जिंकत टी१० मालिका ३–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;t10&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/eci-w-greece-germany/schedule/
|title=ECI-W Greece-Germany 2025 Schedule and Results
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय टी१० मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

चार सामन्यांची महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका १० आणि ११ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. जर्मनीने पहिला सामना १०५ धावांनी, दुसरा सामना ६६ धावांनी, तिसरा सामना ८९ धावांनी आणि चौथा सामना दहा गडी राखून जिंकत मालिका ४–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23325/germany-women-in-greece-2025
|title=Germany Women tour of Greece 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

जर्मनीच्या क्रिस्टिना गॉफने मालिकेत सर्वाधिक १०८ धावा केल्या आणि तिला मालिकावीर म्हणून निवडण्यात आले. ग्रीसच्या अदामांतिया माक्रीने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक ६९ धावा केल्या. जर्मनीच्या जेनेट रोनाल्ड्सने सर्वाधिक सहा बळी, तर ग्रीसच्या सोफिया जॉर्जोटाने सर्वाधिक चार बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9764/germany-women-tour-of-greece-2025
|title=Germany Women tour of Greece 2025 – Statistics
|trans-title=जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23325/game/1483073/greece-women-vs-germany-women-4th-t20i-germany-women-in-greece-2025
|title=Greece Women v Germany Women, 4th T20I
|trans-title=ग्रीस महिला विरुद्ध जर्मनी महिला, चौथा महिला टी२०आ सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=११ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{crw|GRE}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.ecn.cricket/series/eci-w-greece-germany-2025-9280/players
|title=ECI-W Greece-Germany, 2025 – Squads
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय मालिका – संघ
|work=युरोपियन क्रिकेट नेटवर्क
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|GER}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/eci-w-greece-germany/squads/
|title=ECI-W Greece-Germany 2025 Squads
|trans-title=२०२५ ग्रीस–जर्मनी महिला ईसीआय मालिका – संघ
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* मारिया सिरिओती ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* इओआना आर्गिरोपूलू ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अदामांतिया माक्री
* अलेक्सांद्रा कूर्कूलू
* अँजेलिकी साव्वानी
* क्रिसूला कांता
* दाफ्नी व्लाखोपूलू
* एल्पिदा कालूस
* इव्हान्जेलिया ग्रामेनू
* तेरेझा कॅप्सोकावादी
* मारिया पॉलिमेरी
* मारिया आफ्रोदिती व्हेर्वित्सिओती
* सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा
* निकोलेता दोलियानिती
* थालिया कौला
  |
* अस्मिता कोहली ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* कार्तिका विजयाराघवन ([[यष्टीरक्षक|य]])
* शारान्या सदरंगानी ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अमेया कनुकुंतला
* ॲन बियरविश
* अश्विनी बालाजी
* क्रिस्टिना गॉफ
* आयरिस एडवर्ड्स
* जेनेट रोनाल्ड्स
* मिलेना बेरेसफोर्ड
* निकोल किंग्सली
* रमीशा शाहिद
* श्राव्या कोलचरम
* विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया
  |}

== टी१० मालिका ==

=== पहिला टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GRE}}
| score1 = ५०/७ (१० षटके)
| runs1 = अदामांतिया माक्री १३ (२१ चेंडू)
| wickets1 = अमेया कनुकुंतला २/७ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GER}}
| score2 = ५१/१ (६.३ षटके)
| runs2 = निकोल किंग्सली ३४* (२२ चेंडू)
| wickets2 = सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/१३ (२ षटके)
| result = जर्मनीने ९ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260286 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मरिलेना रूव्हा आणि मिखालिस रेविस
| motm = निकोल किंग्सली (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = १३:३०
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = ८४/२ (१० षटके)
| runs1 = श्राव्या कोलचरम ४८* (३१ चेंडू)
| wickets1 = अदामांतिया माक्री १/१६ (२ षटके)&lt;br /&gt;मारिया सिरिओती १/६ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ५५/६ (१० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती २२ (२९ चेंडू)
| wickets2 = अश्विनी बालाजी २/९ (२ षटके)&lt;br /&gt;मिलेना बेरेसफोर्ड २/९ (२ षटके)
| result = जर्मनीने २९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260287 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = स्टिलियानोस गूस्टिस आणि मिखालिस रेविस
| motm = श्राव्या कोलचरम (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ९ मे २०२५
| time = १६:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = ८०/२ (१० षटके)
| runs1 = कार्तिका विजयाराघवन २९* (२६ चेंडू)
| wickets1 = सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/१५ (२ षटके)&lt;br /&gt;तेरेझा कॅप्सोकावादी १/११ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ५२/८ (१० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती १२ (११ चेंडू)
| wickets2 = अस्मिता कोहली २/१३ (२ षटके)
| result = जर्मनीने २८ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.ecn.cricket/scores-fixtures/scorecard/greece-women-vs-germany-women-live-scores-grwgew05092025260288 धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मरिलेना रूव्हा आणि मिखालिस रेविस
| motm = कार्तिका विजयाराघवन (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १६६/८ (२० षटके)
| runs1 = ॲन बियरविश २४ (२७ चेंडू)
| wickets1 = मारिया सिरिओती २/२४ (४ षटके)&lt;br /&gt;अदामांतिया माक्री २/२८ (४ षटके)&lt;br /&gt;सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा २/३६ (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ६१ (१६.५ षटके)
| runs2 = अदामांतिया माक्री १३ (२४ चेंडू)
| wickets2 = क्रिस्टिना गॉफ ३/७ (२.५ षटके)
| result = जर्मनीने १०५ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483070.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = जास्मिन नईम आणि अलेक्झांड्रोस अनेमोजियानिस
| motm = अस्मिता कोहली (जर्मनी)
| toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १० मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १५३/४ (२० षटके)
| runs1 = क्रिस्टिना गॉफ ५८ (३७ चेंडू)
| wickets1 = तेरेझा कॅप्सोकावादी १/१८ (३ षटके)&lt;br /&gt;सोफिया-नेफेली जॉर्जोटा १/२० (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ८७/८ (२० षटके)
| runs2 = मारिया सिरिओती २७ (२९ चेंडू)
| wickets2 = क्रिस्टिना गॉफ २/१० (४ षटके)&lt;br /&gt;अश्विनी बालाजी २/१७ (४ षटके)&lt;br /&gt;जेनेट रोनाल्ड्स २/२३ (४ षटके)&lt;br /&gt;मिलेना बेरेसफोर्ड २/२६ (४ षटके)
| result = जर्मनीने ६६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483071.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मिखालिस रेविस आणि अलेक्झांड्रोस अनेमोजियानिस
| motm = क्रिस्टिना गॉफ (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ११ मे २०२५
| time = ११:००
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| score1 = १७७/५ (२० षटके)
| runs1 = विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया ४९ (३५ चेंडू)
| wickets1 = एल्पिदा कालूस २/३६ (४ षटके)
| team2 = {{crw|GRE}}
| score2 = ८८/४ (२० षटके)
| runs2 = अदामांतिया माक्री २४ (४६ चेंडू)
| wickets2 = अमेया कनुकुंतला २/११ (४ षटके)&lt;br /&gt;विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया २/१९ (२ षटके)
| result = जर्मनीने ८९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483072.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = जास्मिन नईम आणि मरिलेना रूव्हा
| motm = विल्हेल्मिना हॉर्नेरो-गार्सिया (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = ११ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{crw-rt|GRE}}
| score1 = ७७/८ (२० षटके)
| runs1 = मारिया पॉलिमेरी १५ (२० चेंडू)
| wickets1 = अस्मिता कोहली ३/१५ (४ षटके)&lt;br /&gt;जेनेट रोनाल्ड्स २/१ (२ षटके)
| team2 = {{crw|GER}}
| score2 = ७८/० (९.५ षटके)
| runs2 = जेनेट रोनाल्ड्स ४०* (२९ चेंडू)
| wickets2 =
| result = जर्मनीने १० गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483073.html धावफलक]
| venue = [[मरीना मैदान]], [[कोर्फू]]
| umpires = मिखालिस रेविस आणि कोस्तास वासिलास
| motm = जेनेट रोनाल्ड्स (जर्मनी)
| toss = ग्रीसने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.in/cricket/series/_/id/23325/germany-women-in-greece-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9764/germany-women-tour-of-greece-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.ecn.cricket/series/eci-w-greece-germany-2025-9280 युरोपियन क्रिकेट नेटवर्कवरील टी१० मालिकेचे पान]
* [https://www.cricket.gr/%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B5%CE%AF%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%B3%CE%B5%CF%81/ हेलेनिक क्रिकेट फेडरेशनवरील मालिकेची घोषणा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचा ग्रीस दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:ग्रीसमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:जर्मनी महिला क्रिकेट संघाचे ग्रीस दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>lgy9meqmnao59her5rf1iql2pk83y9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा जपान दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382222</id>
    <revision>
      <id>2698808</id>
      <parentid>2698650</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:जपानमधील खेळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13009" sha1="2bf5g1q02lrl0w47qsog3n23mdsrd30" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा जपान दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Japan.svg
| team1_name                    = जपान
| team2_image                   = Flag of the Cook Islands.svg
| team2_name                    = कूक द्वीपसमूह
| from_date                     = १३ मे
| to_date                       = १४ मे २०२५
| team1_captain                 = डेक्लन सुझुकी-मॅककॉम्ब&lt;br /&gt;केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग
| team2_captain                 = मा'आरा अवे
| no_of_twenty20s               = 2
| team1_twenty20s_won           = 2
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग (६०)
| team2_twenty20s_most_runs     = थॉमस पारिमा (४१)
| team1_twenty20s_most_wickets  = साबाओरिश रविचंद्रन (६)
| team2_twenty20s_most_wickets  = आउए पारिमा, मा'आरा अवे, हेडन डिक्सन आणि ऑस्कर टेलर (प्रत्येकी ३)
}}

[[कूक द्वीपसमूह राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये दोन [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[जपान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|जपानचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/
|title=Men’s Sano International Tri-Series Confirmed for May
|trans-title=पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय तिरंगी मालिका मे महिन्यात होणार
|work=जपान क्रिकेट असोसिएशन
|date=२४ मार्च २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; ही कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाची जपानची पहिली भेट होती.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

या द्विपक्षीय मालिकेपूर्वी कूक द्वीपसमूहाने जपान आणि थायलंडसह [[२०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका|पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिकेत]] भाग घेतला होता. दोन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका १३ आणि १४ मे २०२५ रोजी सानो येथील सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

पहिल्या सामन्यात कूक द्वीपसमूहाने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ८ बाद १०४ धावा केल्या. जपानने १७.५ षटकांत ८ बाद १०७ धावा करत सामना दोन गडी राखून जिंकला.&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-1st-t20i-1482826/full-scorecard
|title=Japan v Cook Islands, 1st T20I, Cook Islands tour of Japan 2025
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१३ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या सामन्यात जपानने २० षटकांत ८ बाद १३९ धावा केल्या. प्रत्युत्तरात कूक द्वीपसमूहाचा डाव १७.२ षटकांत ९७ धावांवर संपुष्टात आला. जपानने सामना ४२ धावांनी जिंकून मालिका २–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;second&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-2nd-t20i-1482827/full-scorecard
|title=Japan v Cook Islands, 2nd T20I, Cook Islands tour of Japan 2025
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१४ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत जपानच्या केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंगने सर्वाधिक ६० धावा केल्या, तर साबाओरिश रविचंद्रनने सर्वाधिक सहा बळी घेतले. कूक द्वीपसमूहासाठी थॉमस पारिमाने सर्वाधिक ४१ धावा केल्या. आउए पारिमा, मा'आरा अवे, हेडन डिक्सन आणि ऑस्कर टेलर यांनी प्रत्येकी तीन बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;second&quot;/&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|JPN}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118205/jpn-vs-cis-2nd-t20i-cook-islands-tour-of-japan-2025
|title=Japan v Cook Islands, 2nd T20I – Squads
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१४ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|COK}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;/&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], दुसरा सामना)
* डेक्लन सुझुकी-मॅककॉम्ब ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], पहिला सामना)
* वतारू मियाउची ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अब्दुल समद
* अभिषेक आनंद
* बेंजामिन इटो-डेव्हिस
* चार्ल्स हिंझे
* इब्राहिम ताकाहाशी
* काझुमा काटो-स्टॅफर्ड
* काझुमासा ताकाहाशी
* कीफर यामामोतो-लेक
* कोजी हार्डग्रेव्ह-अबे
* लॅचलन यामामोतो-लेक
* माकोटो तानियामा
* रायन ड्रेक
* साबाओरिश रविचंद्रन
* शोमा सुगाया-स्लेटर
  |
* मा'आरा अवे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* जेम्स पिकरिंग ([[यष्टीरक्षक|य]])
* आउए पारिमा
* बेंजामिन वाकातिनी
* कॅमेरॉन थॉर्प
* कोरी डिक्सन
* हेडन डिक्सन
* जॅरेड टटी
* लियाम डेनी
* मिल्टन कवाना
* ऑस्कर टेलर
* पानी वायलो
* पिटा रावरुआ
* थॉमस पारिमा
* तियाकी वुआताई
* टोमाकानुते रितावा
  |}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १३ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|COK}}
| score1 = १०४/८ (२० षटके)
| runs1 = मा'आरा अवे २४ (३१ चेंडू)
| wickets1 = साबाओरिश रविचंद्रन ४/१६ (४ षटके)
| team2 = {{cr|JPN}}
| score2 = १०७/८ (१७.५ षटके)
| runs2 = साबाओरिश रविचंद्रन ५० (५७ चेंडू)
| wickets2 = आउए पारिमा ३/२२ (४ षटके)
| result = जपानने २ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-1st-t20i-1482826/full-scorecard धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणामूर्ती नटराजन आणि सगीर पारकर
| motm = साबाओरिश रविचंद्रन (जपान)
| toss = कूक द्वीपसमूहाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = पानी वायलोने कूक द्वीपसमूहाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १४ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ६० (४६ चेंडू)
| wickets1 = हेडन डिक्सन २/२२ (४ षटके)&lt;br /&gt;ऑस्कर टेलर २/२७ (४ षटके)
| team2 = {{cr|COK}}
| score2 = ९७ (१७.२ षटके)
| runs2 = थॉमस पारिमा २५ (१४ चेंडू)
| wickets2 = बेंजामिन इटो-डेव्हिस ३/२१ (४ षटके)
| result = जपानने ४२ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-2nd-t20i-1482827/full-scorecard धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि सगीर पारकर
| motm = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग (जपान)
| toss = कूक द्वीपसमूहाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23321/cook-islands-in-japan-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9731/cook-islands-tour-of-japan-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/ जपान क्रिकेट असोसिएशनवरील मालिकेची घोषणा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा जपान दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:जपानमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>2bf5g1q02lrl0w47qsog3n23mdsrd30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698809</id>
      <parentid>2698808</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13144" sha1="n46bgldvysbsjddocta7nqcd7dpe8lg" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा जपान दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Japan.svg
| team1_name                    = जपान
| team2_image                   = Flag of the Cook Islands.svg
| team2_name                    = कूक द्वीपसमूह
| from_date                     = १३ मे
| to_date                       = १४ मे २०२५
| team1_captain                 = डेक्लन सुझुकी-मॅककॉम्ब&lt;br /&gt;केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग
| team2_captain                 = मा'आरा अवे
| no_of_twenty20s               = 2
| team1_twenty20s_won           = 2
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग (६०)
| team2_twenty20s_most_runs     = थॉमस पारिमा (४१)
| team1_twenty20s_most_wickets  = साबाओरिश रविचंद्रन (६)
| team2_twenty20s_most_wickets  = आउए पारिमा, मा'आरा अवे, हेडन डिक्सन आणि ऑस्कर टेलर (प्रत्येकी ३)
}}

[[कूक द्वीपसमूह राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये दोन [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[जपान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|जपानचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/
|title=Men’s Sano International Tri-Series Confirmed for May
|trans-title=पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय तिरंगी मालिका मे महिन्यात होणार
|work=जपान क्रिकेट असोसिएशन
|date=२४ मार्च २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; ही कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाची जपानची पहिली भेट होती.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

या द्विपक्षीय मालिकेपूर्वी कूक द्वीपसमूहाने जपान आणि थायलंडसह [[२०२५ पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिका|पुरुष सानो आंतरराष्ट्रीय टी२०आ तिरंगी मालिकेत]] भाग घेतला होता. दोन सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका १३ आणि १४ मे २०२५ रोजी सानो येथील सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;announcement&quot;/&gt;

पहिल्या सामन्यात कूक द्वीपसमूहाने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ८ बाद १०४ धावा केल्या. जपानने १७.५ षटकांत ८ बाद १०७ धावा करत सामना दोन गडी राखून जिंकला.&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-1st-t20i-1482826/full-scorecard
|title=Japan v Cook Islands, 1st T20I, Cook Islands tour of Japan 2025
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१३ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

दुसऱ्या सामन्यात जपानने २० षटकांत ८ बाद १३९ धावा केल्या. प्रत्युत्तरात कूक द्वीपसमूहाचा डाव १७.२ षटकांत ९७ धावांवर संपुष्टात आला. जपानने सामना ४२ धावांनी जिंकून मालिका २–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;second&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-2nd-t20i-1482827/full-scorecard
|title=Japan v Cook Islands, 2nd T20I, Cook Islands tour of Japan 2025
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१४ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत जपानच्या केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंगने सर्वाधिक ६० धावा केल्या, तर साबाओरिश रविचंद्रनने सर्वाधिक सहा बळी घेतले. कूक द्वीपसमूहासाठी थॉमस पारिमाने सर्वाधिक ४१ धावा केल्या. आउए पारिमा, मा'आरा अवे, हेडन डिक्सन आणि ऑस्कर टेलर यांनी प्रत्येकी तीन बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;first&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;second&quot;/&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|JPN}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118205/jpn-vs-cis-2nd-t20i-cook-islands-tour-of-japan-2025
|title=Japan v Cook Islands, 2nd T20I – Squads
|trans-title=जपान विरुद्ध कूक द्वीपसमूह, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१४ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|COK}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;/&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], दुसरा सामना)
* डेक्लन सुझुकी-मॅककॉम्ब ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], पहिला सामना)
* वतारू मियाउची ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अब्दुल समद
* अभिषेक आनंद
* बेंजामिन इटो-डेव्हिस
* चार्ल्स हिंझे
* इब्राहिम ताकाहाशी
* काझुमा काटो-स्टॅफर्ड
* काझुमासा ताकाहाशी
* कीफर यामामोतो-लेक
* कोजी हार्डग्रेव्ह-अबे
* लॅचलन यामामोतो-लेक
* माकोटो तानियामा
* रायन ड्रेक
* साबाओरिश रविचंद्रन
* शोमा सुगाया-स्लेटर
  |
* मा'आरा अवे ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* जेम्स पिकरिंग ([[यष्टीरक्षक|य]])
* आउए पारिमा
* बेंजामिन वाकातिनी
* कॅमेरॉन थॉर्प
* कोरी डिक्सन
* हेडन डिक्सन
* जॅरेड टटी
* लियाम डेनी
* मिल्टन कवाना
* ऑस्कर टेलर
* पानी वायलो
* पिटा रावरुआ
* थॉमस पारिमा
* तियाकी वुआताई
* टोमाकानुते रितावा
  |}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १३ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|COK}}
| score1 = १०४/८ (२० षटके)
| runs1 = मा'आरा अवे २४ (३१ चेंडू)
| wickets1 = साबाओरिश रविचंद्रन ४/१६ (४ षटके)
| team2 = {{cr|JPN}}
| score2 = १०७/८ (१७.५ षटके)
| runs2 = साबाओरिश रविचंद्रन ५० (५७ चेंडू)
| wickets2 = आउए पारिमा ३/२२ (४ षटके)
| result = जपानने २ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-1st-t20i-1482826/full-scorecard धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणामूर्ती नटराजन आणि सगीर पारकर
| motm = साबाओरिश रविचंद्रन (जपान)
| toss = कूक द्वीपसमूहाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = पानी वायलोने कूक द्वीपसमूहाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १४ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{cr-rt|JPN}}
| score1 = १३९/८ (२० षटके)
| runs1 = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग ६० (४६ चेंडू)
| wickets1 = हेडन डिक्सन २/२२ (४ षटके)&lt;br /&gt;ऑस्कर टेलर २/२७ (४ षटके)
| team2 = {{cr|COK}}
| score2 = ९७ (१७.२ षटके)
| runs2 = थॉमस पारिमा २५ (१४ चेंडू)
| wickets2 = बेंजामिन इटो-डेव्हिस ३/२१ (४ षटके)
| result = जपानने ४२ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/cook-islands-in-japan-2025-1482812/japan-vs-cook-islands-2nd-t20i-1482827/full-scorecard धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि सगीर पारकर
| motm = केंडेल काडोवाकी-फ्लेमिंग (जपान)
| toss = कूक द्वीपसमूहाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23321/cook-islands-in-japan-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9731/cook-islands-tour-of-japan-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://cricket.or.jp/en/%E3%80%8C%E7%94%B7%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E5%AF%BE%E6%8A%97%E6%88%A6%E3%80%8D5%E6%9C%88%E9%96%8B%E5%82%AC%E3%81%8C%E6%B1%BA%E5%AE%9A/ जपान क्रिकेट असोसिएशनवरील मालिकेची घोषणा]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचा जपान दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:जपानमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:कूक द्वीपसमूह क्रिकेट संघाचे जपान दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>n46bgldvysbsjddocta7nqcd7dpe8lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382223</id>
    <revision>
      <id>2698810</id>
      <parentid>2698657</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24312" sha1="mcp4hlm1dv6819q63ga0a0j62v39gld" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Estonia.svg
| team1_name                    = एस्टोनिया
| team2_image                   = Flag of Bulgaria.svg
| team2_name                    = बल्गेरिया
| from_date                     = १५ मे
| to_date                       = १८ मे २०२५
| team1_captain                 = अन्नेमारी व्हेसिक
| team2_captain                 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा
| no_of_twenty20s               = 3
| team1_twenty20s_won           = 3
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = विक्टोरिया फ्रे (५१)
| team2_twenty20s_most_runs     = विली निकोलोव्हा (४८)
| team1_twenty20s_most_wickets  = मारेत वाल्नर आणि विक्टोरिया फ्रे (प्रत्येकी ८)
| team2_twenty20s_most_wickets  = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा (५)
}}

[[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[एस्टोनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|एस्टोनियाचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23327/bulgaria-women-in-estonia-2025
|title=Bulgaria Women tour of Estonia 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; दौऱ्यातील सर्व सामने एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]] येथे खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;series&quot;/&gt;

तीन सामन्यांची महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका १५ आणि १६ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. एस्टोनियाने पहिला सामना आठ गडी राखून आणि दुसरा सामना सहा गडी राखून जिंकला. तिसऱ्या सामन्यात एस्टोनियाने सहा धावांनी विजय मिळवत मालिका ३–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{cite web
|url=https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/wnt-results/
|title=Estonia Women’s National Team Results – 2025
|trans-title=एस्टोनिया महिला राष्ट्रीय संघाचे २०२५ मधील निकाल
|work=एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेनंतर १७ आणि १८ मे रोजी दोन्ही संघांमध्ये सात सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. एस्टोनियाने या मालिकेतील सर्व सात सामने जिंकून मालिका ७–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेत एस्टोनियाच्या विक्टोरिया फ्रेने सर्वाधिक ५१ धावा केल्या, तर बल्गेरियाच्या विली निकोलोव्हाने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक ४८ धावा केल्या. एस्टोनियाच्या मारेत वाल्नर आणि विक्टोरिया फ्रे यांनी प्रत्येकी आठ बळी घेतले. बल्गेरियाच्या स्टानिस्लावा सारांदेव्हाने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक पाच बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9773/bulgaria-women-tour-of-estonia-2025
|title=Bulgaria Women tour of Estonia, 2025 – Statistics
|trans-title=बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{crw|EST}}&lt;ref name=&quot;squads-est&quot;&gt;{{cite web
|url=https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/
|title=Estonia Women's National Squad 2025
|trans-title=एस्टोनिया महिला राष्ट्रीय संघ, २०२५
|work=एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;squads-match&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118430/estw-vs-bgrw-2nd-t20i-bulgaria-women-tour-of-estonia-2025
|title=Estonia Women v Bulgaria Women, 2nd T20I – Squads
|trans-title=एस्टोनिया महिला विरुद्ध बल्गेरिया महिला, दुसरा महिला टी२०आ सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१५ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|BUL}}&lt;ref name=&quot;squads-match&quot;/&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* अन्नेमारी व्हेसिक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अस्मा शिफा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* नतालिया तिखोन्रावोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* हेलेना केर्गे ([[यष्टीरक्षक|य]])
* बीनिश वानी
* चमाली लोकुगे
* एगेलिन एलर्मा
* गीत्मा मदनायके
* लाइमा अन्ना डाल्बिना
* लीना सॉरमुस
* लिसा बॉरिंग
* मारेत वाल्नर
* मेधा गूच
* मिल्वी पुगी
* मिर्याम फ्रे
* प्रांजली किर्लोस्कर
* राग्ने हॅलिक
* सिर्ली पॅटेंडेन
* विक्टोरिया फ्रे
  |
* डेटेलिना रुयनेकोव्हा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* विली निकोलोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अलेक्सा स्तोइलोव्हा
* बिल्याना शोतरोव्हा
* कॅट्रिन स्रांदेव्हा
* मार्तिना अबादजिएव्हा
* नाद्या टोलेव्हा
* नेला गोचेव्हा
* सिमोना योर्दानोव्हा
* स्लावेया गालाबोव्हा
* स्टानिस्लावा सारांदेव्हा
* व्हेंटिस्लावा अतानासोव्हा
  |}

== महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १५ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ८७ (१९.२ षटके)
| runs1 = स्लावेया गालाबोव्हा २५ (५८ चेंडू)
| wickets1 = मारेत वाल्नर ४/१४ (४ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ८८/२ (११.१ षटके)
| runs2 = विक्टोरिया फ्रे ३९ (३२ चेंडू)
| wickets2 = कॅट्रिन स्रांदेव्हा १/१२ (१ षटक)
| result = एस्टोनियाने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477676.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = जोसेफ फॉस्टर आणि विमुक्ती हेट्टियाराच्ची
| motm = विक्टोरिया फ्रे (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = गीत्मा मदनायके आणि चमाली लोकुगे यांनी एस्टोनियाकडून, तर सिमोना योर्दानोव्हा आणि मार्तिना अबादजिएव्हा यांनी बल्गेरियाकडून महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १५ मे २०२५
| time = १३:४५
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ७५ (१८ षटके)
| runs1 = विली निकोलोव्हा १३ (२९ चेंडू)
| wickets1 = विक्टोरिया फ्रे ५/१३ (४ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ७६/४ (९ षटके)
| runs2 = चमाली लोकुगे १५ (१९ चेंडू)
| wickets2 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा १/९ (१ षटक)
| result = एस्टोनियाने ६ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477677.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि जोसेफ फॉस्टर
| motm = विक्टोरिया फ्रे (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १६ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ११५ (१८.३ षटके)
| runs1 = बीनिश वानी १८ (३१ चेंडू)
| wickets1 = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा ४/१७ (४ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = १०९/५ (२० षटके)
| runs2 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा ३७ (३६ चेंडू)
| wickets2 = मारेत वाल्नर २/१७ (४ षटके)
| result = एस्टोनियाने ६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477678.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = जोसेफ फॉस्टर आणि टिम क्रॉस
| motm = अन्नेमारी व्हेसिक (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== टी१० मालिका ==

=== पहिला टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ११५/१ (१० षटके)
| runs1 = मेधा गूच ३५* (३५ चेंडू)
| wickets1 =
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४५/५ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा ११ (१२ चेंडू)
| wickets2 = मारेत वाल्नर २/३ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ७० धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89896 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = मेधा गूच (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = ११:१५
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७२/४ (१० षटके)
| runs1 = मेधा गूच १५ (१४ चेंडू)
| wickets1 = गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा २/५ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ५०/४ (१० षटके)
| runs2 = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा १२ (२७ चेंडू)
| wickets2 = चमाली लोकुगे २/४ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने २२ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89897 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = तरुण देवाला आणि रविकिरण लिंगमनेनी
| motm = चमाली लोकुगे (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १४:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७८/२ (१० षटके)
| runs1 = लिसा बॉरिंग ४० (३१ चेंडू)
| wickets1 = कॅट्रिन स्रांदेव्हा १/१३ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४९/७ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा १७ (१६ चेंडू)
| wickets2 = विक्टोरिया फ्रे २/५ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने २९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89898 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = रविकिरण लिंगमनेनी आणि दुलिथा वन्नियाराच्ची
| motm = लिसा बॉरिंग (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १६:१५
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ६२/६ (१० षटके)
| runs1 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा १५ (१७ चेंडू)
| wickets1 = चमाली लोकुगे २/१८ (२ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ६३/६ (८.१ षटके)
| runs2 = अस्मा शिफा १० (१३ चेंडू)
| wickets2 = बिल्याना शोतरोव्हा ३/१५ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ४ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89899 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = दुलिथा वन्नियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = बिल्याना शोतरोव्हा (बल्गेरिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== पाचवा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७४/३ (१० षटके)
| runs1 = लिसा बॉरिंग ३७* (३६ चेंडू)
| wickets1 =
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४१/४ (१० षटके)
| runs2 = बिल्याना शोतरोव्हा १६* (३७ चेंडू)
| wickets2 = विक्टोरिया फ्रे २/८ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ३३ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89900 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = तरुण देवाला आणि रविकिरण लिंगमनेनी
| motm = लिसा बॉरिंग (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== सहावा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = ११:१५
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ८२/४ (१० षटके)
| runs1 = प्रांजली किर्लोस्कर ३० (२९ चेंडू)
| wickets1 = बिल्याना शोतरोव्हा १/९ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ६८/७ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा १३ (११ चेंडू)
| wickets2 = चमाली लोकुगे २/११ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने १४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89901 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = रविकिरण लिंगमनेनी आणि दुलिथा वन्नियाराच्ची
| motm = प्रांजली किर्लोस्कर (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== सातवा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १४:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = १०२/७ (१० षटके)
| runs1 = गीत्मा मदनायके १९ (१७ चेंडू)
| wickets1 = बिल्याना शोतरोव्हा २/१८ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ५८/६ (१० षटके)
| runs2 = गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा १६ (२५ चेंडू)
| wickets2 = लाइमा अन्ना डाल्बिना २/१४ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ४४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89902 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = लाइमा अन्ना डाल्बिना (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23327/bulgaria-women-in-estonia-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9773/bulgaria-women-tour-of-estonia-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/wnt-results/ एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशनवरील सामन्यांचे निकाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचे एस्टोनिया दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>mcp4hlm1dv6819q63ga0a0j62v39gld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698811</id>
      <parentid>2698810</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24391" sha1="ltb84z8162wbny4a2ow3iudxfybo0wp" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Estonia.svg
| team1_name                    = एस्टोनिया
| team2_image                   = Flag of Bulgaria.svg
| team2_name                    = बल्गेरिया
| from_date                     = १५ मे
| to_date                       = १८ मे २०२५
| team1_captain                 = अन्नेमारी व्हेसिक
| team2_captain                 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा
| no_of_twenty20s               = 3
| team1_twenty20s_won           = 3
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = विक्टोरिया फ्रे (५१)
| team2_twenty20s_most_runs     = विली निकोलोव्हा (४८)
| team1_twenty20s_most_wickets  = मारेत वाल्नर आणि विक्टोरिया फ्रे (प्रत्येकी ८)
| team2_twenty20s_most_wickets  = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा (५)
}}

[[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये तीन [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[एस्टोनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|एस्टोनियाचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23327/bulgaria-women-in-estonia-2025
|title=Bulgaria Women tour of Estonia 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; दौऱ्यातील सर्व सामने एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]] येथे खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;series&quot;/&gt;

तीन सामन्यांची महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिका १५ आणि १६ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली. एस्टोनियाने पहिला सामना आठ गडी राखून आणि दुसरा सामना सहा गडी राखून जिंकला. तिसऱ्या सामन्यात एस्टोनियाने सहा धावांनी विजय मिळवत मालिका ३–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{cite web
|url=https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/wnt-results/
|title=Estonia Women’s National Team Results – 2025
|trans-title=एस्टोनिया महिला राष्ट्रीय संघाचे २०२५ मधील निकाल
|work=एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेनंतर १७ आणि १८ मे रोजी दोन्ही संघांमध्ये सात सामन्यांची टी१० मालिका खेळवण्यात आली. एस्टोनियाने या मालिकेतील सर्व सात सामने जिंकून मालिका ७–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;results&quot;/&gt;

महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय मालिकेत एस्टोनियाच्या विक्टोरिया फ्रेने सर्वाधिक ५१ धावा केल्या, तर बल्गेरियाच्या विली निकोलोव्हाने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक ४८ धावा केल्या. एस्टोनियाच्या मारेत वाल्नर आणि विक्टोरिया फ्रे यांनी प्रत्येकी आठ बळी घेतले. बल्गेरियाच्या स्टानिस्लावा सारांदेव्हाने आपल्या संघासाठी सर्वाधिक पाच बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9773/bulgaria-women-tour-of-estonia-2025
|title=Bulgaria Women tour of Estonia, 2025 – Statistics
|trans-title=बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{crw|EST}}&lt;ref name=&quot;squads-est&quot;&gt;{{cite web
|url=https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/
|title=Estonia Women's National Squad 2025
|trans-title=एस्टोनिया महिला राष्ट्रीय संघ, २०२५
|work=एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशन
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;squads-match&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118430/estw-vs-bgrw-2nd-t20i-bulgaria-women-tour-of-estonia-2025
|title=Estonia Women v Bulgaria Women, 2nd T20I – Squads
|trans-title=एस्टोनिया महिला विरुद्ध बल्गेरिया महिला, दुसरा महिला टी२०आ सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१५ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|BUL}}&lt;ref name=&quot;squads-match&quot;/&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* अन्नेमारी व्हेसिक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* अस्मा शिफा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* नतालिया तिखोन्रावोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* हेलेना केर्गे ([[यष्टीरक्षक|य]])
* बीनिश वानी
* चमाली लोकुगे
* एगेलिन एलर्मा
* गीत्मा मदनायके
* लाइमा अन्ना डाल्बिना
* लीना सॉरमुस
* लिसा बॉरिंग
* मारेत वाल्नर
* मेधा गूच
* मिल्वी पुगी
* मिर्याम फ्रे
* प्रांजली किर्लोस्कर
* राग्ने हॅलिक
* सिर्ली पॅटेंडेन
* विक्टोरिया फ्रे
  |
* डेटेलिना रुयनेकोव्हा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* विली निकोलोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अलेक्सा स्तोइलोव्हा
* बिल्याना शोतरोव्हा
* कॅट्रिन स्रांदेव्हा
* मार्तिना अबादजिएव्हा
* नाद्या टोलेव्हा
* नेला गोचेव्हा
* सिमोना योर्दानोव्हा
* स्लावेया गालाबोव्हा
* स्टानिस्लावा सारांदेव्हा
* व्हेंटिस्लावा अतानासोव्हा
  |}

== महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १५ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ८७ (१९.२ षटके)
| runs1 = स्लावेया गालाबोव्हा २५ (५८ चेंडू)
| wickets1 = मारेत वाल्नर ४/१४ (४ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ८८/२ (११.१ षटके)
| runs2 = विक्टोरिया फ्रे ३९ (३२ चेंडू)
| wickets2 = कॅट्रिन स्रांदेव्हा १/१२ (१ षटक)
| result = एस्टोनियाने ८ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477676.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = जोसेफ फॉस्टर आणि विमुक्ती हेट्टियाराच्ची
| motm = विक्टोरिया फ्रे (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = गीत्मा मदनायके आणि चमाली लोकुगे यांनी एस्टोनियाकडून, तर सिमोना योर्दानोव्हा आणि मार्तिना अबादजिएव्हा यांनी बल्गेरियाकडून महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १५ मे २०२५
| time = १३:४५
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ७५ (१८ षटके)
| runs1 = विली निकोलोव्हा १३ (२९ चेंडू)
| wickets1 = विक्टोरिया फ्रे ५/१३ (४ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ७६/४ (९ षटके)
| runs2 = चमाली लोकुगे १५ (१९ चेंडू)
| wickets2 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा १/९ (१ षटक)
| result = एस्टोनियाने ६ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477677.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि जोसेफ फॉस्टर
| motm = विक्टोरिया फ्रे (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा महिला टी२०आ सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १६ मे २०२५
| time = ०९:३०
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ११५ (१८.३ षटके)
| runs1 = बीनिश वानी १८ (३१ चेंडू)
| wickets1 = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा ४/१७ (४ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = १०९/५ (२० षटके)
| runs2 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा ३७ (३६ चेंडू)
| wickets2 = मारेत वाल्नर २/१७ (४ षटके)
| result = एस्टोनियाने ६ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1477678.html धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = जोसेफ फॉस्टर आणि टिम क्रॉस
| motm = अन्नेमारी व्हेसिक (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== टी१० मालिका ==

=== पहिला टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ११५/१ (१० षटके)
| runs1 = मेधा गूच ३५* (३५ चेंडू)
| wickets1 =
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४५/५ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा ११ (१२ चेंडू)
| wickets2 = मारेत वाल्नर २/३ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ७० धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89896 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = मेधा गूच (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== दुसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = ११:१५
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७२/४ (१० षटके)
| runs1 = मेधा गूच १५ (१४ चेंडू)
| wickets1 = गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा २/५ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ५०/४ (१० षटके)
| runs2 = स्टानिस्लावा सारांदेव्हा १२ (२७ चेंडू)
| wickets2 = चमाली लोकुगे २/४ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने २२ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89897 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = तरुण देवाला आणि रविकिरण लिंगमनेनी
| motm = चमाली लोकुगे (एस्टोनिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १४:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७८/२ (१० षटके)
| runs1 = लिसा बॉरिंग ४० (३१ चेंडू)
| wickets1 = कॅट्रिन स्रांदेव्हा १/१३ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४९/७ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा १७ (१६ चेंडू)
| wickets2 = विक्टोरिया फ्रे २/५ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने २९ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89898 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = रविकिरण लिंगमनेनी आणि दुलिथा वन्नियाराच्ची
| motm = लिसा बॉरिंग (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १६:१५
| team1 = {{crw-rt|BUL}}
| score1 = ६२/६ (१० षटके)
| runs1 = डेटेलिना रुयनेकोव्हा १५ (१७ चेंडू)
| wickets1 = चमाली लोकुगे २/१८ (२ षटके)
| team2 = {{crw|EST}}
| score2 = ६३/६ (८.१ षटके)
| runs2 = अस्मा शिफा १० (१३ चेंडू)
| wickets2 = बिल्याना शोतरोव्हा ३/१५ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ४ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89899 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = दुलिथा वन्नियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = बिल्याना शोतरोव्हा (बल्गेरिया)
| toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== पाचवा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = ०९:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ७४/३ (१० षटके)
| runs1 = लिसा बॉरिंग ३७* (३६ चेंडू)
| wickets1 =
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ४१/४ (१० षटके)
| runs2 = बिल्याना शोतरोव्हा १६* (३७ चेंडू)
| wickets2 = विक्टोरिया फ्रे २/८ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ३३ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89900 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = तरुण देवाला आणि रविकिरण लिंगमनेनी
| motm = लिसा बॉरिंग (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== सहावा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = ११:१५
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = ८२/४ (१० षटके)
| runs1 = प्रांजली किर्लोस्कर ३० (२९ चेंडू)
| wickets1 = बिल्याना शोतरोव्हा १/९ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ६८/७ (१० षटके)
| runs2 = सिमोना योर्दानोव्हा १३ (११ चेंडू)
| wickets2 = चमाली लोकुगे २/११ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने १४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89901 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = रविकिरण लिंगमनेनी आणि दुलिथा वन्नियाराच्ची
| motm = प्रांजली किर्लोस्कर (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== सातवा टी१० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १४:००
| team1 = {{crw-rt|EST}}
| score1 = १०२/७ (१० षटके)
| runs1 = गीत्मा मदनायके १९ (१७ चेंडू)
| wickets1 = बिल्याना शोतरोव्हा २/१८ (२ षटके)
| team2 = {{crw|BUL}}
| score2 = ५८/६ (१० षटके)
| runs2 = गॅब्रिएला इलारियोनोव्हा १६ (२५ चेंडू)
| wickets2 = लाइमा अन्ना डाल्बिना २/१४ (२ षटके)
| result = एस्टोनियाने ४४ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.cricketworld.com/cricket/estonia-women-vs-bulgaria-women/match/scorecard/89902 धावफलक]
| venue = एस्टोनियन राष्ट्रीय क्रिकेट आणि रग्बी मैदान, [[तालिन]]
| umpires = विमुक्ती हेट्टियाराच्ची आणि तरुण देवाला
| motm = लाइमा अन्ना डाल्बिना (एस्टोनिया)
| toss = एस्टोनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23327/bulgaria-women-in-estonia-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9773/bulgaria-women-tour-of-estonia-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]
* [https://estoniancricket.com/national-squads/wnt-squad-2025/wnt-results/ एस्टोनियन क्रिकेट असोसिएशनवरील सामन्यांचे निकाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचा एस्टोनिया दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:बल्गेरिया महिला क्रिकेट संघाचे एस्टोनिया दौरे|२०२५]]
[[वर्ग:एस्टोनियामधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>ltb84z8162wbny4a2ow3iudxfybo0wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382224</id>
    <revision>
      <id>2698812</id>
      <parentid>2698668</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16719" sha1="debrgi57w5auyz6eqim4b8vf3kep9pc" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Austria.svg
| team1_name                    = ऑस्ट्रिया
| team2_image                   = Flag of Slovenia.svg
| team2_name                    = स्लोव्हेनिया
| from_date                     = १७ मे
| to_date                       = १८ मे २०२५
| team1_captain                 = आकिब इक्बाल
| team2_captain                 = इजाज अली
| no_of_twenty20s               = 4
| team1_twenty20s_won           = 4
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = मन्सूर सफी (१२१)
| team2_twenty20s_most_runs     = सुधाकर कोप्पोलू (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets  = उमैर तारिक (१०)
| team2_twenty20s_most_wickets  = इजाज अली (८)
}}

[[स्लोव्हेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये चार [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रियाचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23384/slovenia-in-austria-2025
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; ही मालिका १७ आणि १८ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;series&quot;/&gt;

मालिकेतील पहिले दोन सामने १७ मे रोजी लाचाख येथील वेल्डेन क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले. ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ७५ धावांनी आणि दुसरा सामना ११० धावांनी जिंकला.&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/scorecard/1486225/austria-vs-slovenia-1st-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 1st T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;second&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/scorecard/1486226/austria-vs-slovenia-2nd-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 2nd T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

अखेरचे दोन सामने १८ मे रोजी [[ग्रात्स]] येथील बॉलपार्क मैदानावर झाले. ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना पाच गडी राखून जिंकून मालिकेत ३–० अशी विजयी आघाडी घेतली. चौथ्या सामन्यात ऑस्ट्रियाने २४४/५ धावा केल्यानंतर स्लोव्हेनियाचा डाव ७६ धावांत संपुष्टात आणला आणि १६८ धावांनी विजय मिळवत मालिका ४–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;third&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/game/1486227/austria-vs-slovenia-3rd-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 3rd T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fourth&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/1486222/scorecard/1486228/austria-vs-slovenia-4th-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 4th T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत ऑस्ट्रियाच्या मन्सूर सफीने सर्वाधिक १२१ धावा केल्या, तर उमैर तारिकने सर्वाधिक १० बळी घेतले. स्लोव्हेनियासाठी सुधाकर कोप्पोलूने सर्वाधिक ६३ धावा आणि इजाज अलीने सर्वाधिक आठ बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9857/slovenia-tour-of-austria-2025/stats
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Statistics
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|AUT}}&lt;ref name=&quot;squads-aut&quot;&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/slovenia-tour-of-austria-2025-t20-9387
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Team Players
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – संघातील खेळाडू
|work=स्पोर्ट्स तक
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fourth-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119051/aut-vs-slv-4th-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 4th T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|SLO}}&lt;ref name=&quot;first-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119033/aut-vs-slv-1st-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 1st T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;third-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119045/aut-vs-slv-3rd-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 3rd T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* आकिब जावेद इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* मन्सूर सफी ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अर्सलान आरिफ ([[यष्टीरक्षक|य]])
* बिलाल झलमई
* इब्राहिम नासेरी
* हमीद सफी
* जानान घेलझाई
* करनबीर सिंग
* कुमुद झा
* साद चीमा
* उमैर तारिक
* वकार झलमई
* झीशान गोराया
* झियाउर्रहमान शिनवारी
  |
* इजाज अली ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* रशीद अली मामदखेल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अवैस इकराम
* दिलीप कुमार पल्लेकोंडा
* दिनेश मतला
* करीम हारिस
* कृष्णकुमार शर्मा
* प्रिमोझ पुस्तोस्लेमशेक
* सईद वकार अली
* शाहिद अर्शद
* सुधाकर कोप्पोलू
* ताहेर मुहम्मद
* तरुण शर्मा
* वकार खान
  |}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १०:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = १५५ (२० षटके)
| runs1 = आकिब इक्बाल ४१ (३६ चेंडू)
| wickets1 = इजाज अली ३/१९ (४ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ८० (१९.४ षटके)
| runs2 = सुधाकर कोप्पोलू १३ (१४ चेंडू)
| wickets2 = झीशान गोराया २/५ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ७५ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486225.html धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लाचाख
| umpires = दिलीप कुमार चामुन्नी आणि पामीर झरावर खान
| motm = आकिब इक्बाल (ऑस्ट्रिया)
| toss = स्लोव्हेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = झीशान गोराया, कुमुद झा, मन्सूर सफी आणि झियाउर्रहमान शिनवारी यांनी ऑस्ट्रियाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = २२३/८ (२० षटके)
| runs1 = हमीद सफी ५८* (१८ चेंडू)
| wickets1 = वकार खान ३/३५ (३ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ११३/९ (२० षटके)
| runs2 = सुधाकर कोप्पोलू २६* (२० चेंडू)
| wickets2 = साद चीमा ४/२१ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ११० धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486226.html धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लाचाख
| umpires = दिलीप कुमार चामुन्नी आणि पामीर झरावर खान
| motm = साद चीमा (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १०:००
| team1 = {{cr-rt|SVN}}
| score1 = ९१/८ (२० षटके)
| runs1 = सुधाकर कोप्पोलू २३* (२५ चेंडू)
| wickets1 = उमैर तारिक ४/८ (४ षटके)
| team2 = {{cr|AUT}}
| score2 = ९३/५ (८.३ षटके)
| runs2 = करणबीर सिंग ३७ (१७ चेंडू)
| wickets2 = इजाज अली ४/१४ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ५ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486227.html धावफलक]
| venue = बॉलपार्क मैदान, [[ग्रात्स]]
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पामीर झरावर खान
| motm = इजाज अली (स्लोव्हेनिया)
| toss = स्लोव्हेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = २४४/५ (२० षटके)
| runs1 = मन्सूर सफी ८० (२८ चेंडू)
| wickets1 = ताहेर मुहम्मद २/४६ (३ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ७६ (१५ षटके)
| runs2 = शाहिद अर्शद २४ (२२ चेंडू)
| wickets2 = उमैर तारिक २/१३ (२ षटके)&lt;br /&gt;आकिब इक्बाल २/१८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने १६८ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486228.html धावफलक]
| venue = बॉलपार्क मैदान, [[ग्रात्स]]
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पामीर झरावर खान
| motm = मन्सूर सफी (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23384/slovenia-in-austria-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9857/slovenia-tour-of-austria-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रियामधील खेळ]]
[[वर्ग:स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रिया दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>debrgi57w5auyz6eqim4b8vf3kep9pc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698813</id>
      <parentid>2698812</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:ऑस्ट्रियामधील खेळ]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16731" sha1="1gfra8etvqyf25h0jmcxj41m6kg1az3" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                   = स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५
| team1_image                   = Flag of Austria.svg
| team1_name                    = ऑस्ट्रिया
| team2_image                   = Flag of Slovenia.svg
| team2_name                    = स्लोव्हेनिया
| from_date                     = १७ मे
| to_date                       = १८ मे २०२५
| team1_captain                 = आकिब इक्बाल
| team2_captain                 = इजाज अली
| no_of_twenty20s               = 4
| team1_twenty20s_won           = 4
| team2_twenty20s_won           = 0
| team1_twenty20s_most_runs     = मन्सूर सफी (१२१)
| team2_twenty20s_most_runs     = सुधाकर कोप्पोलू (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets  = उमैर तारिक (१०)
| team2_twenty20s_most_wickets  = इजाज अली (८)
}}

[[स्लोव्हेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाने]] मे २०२५ मध्ये चार [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रियाचा]] दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23384/slovenia-in-austria-2025
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt; ही मालिका १७ आणि १८ मे २०२५ रोजी खेळवण्यात आली.&lt;ref name=&quot;series&quot;/&gt;

मालिकेतील पहिले दोन सामने १७ मे रोजी लाचाख येथील वेल्डेन क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले. ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ७५ धावांनी आणि दुसरा सामना ११० धावांनी जिंकला.&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/scorecard/1486225/austria-vs-slovenia-1st-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 1st T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;second&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/scorecard/1486226/austria-vs-slovenia-2nd-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 2nd T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

अखेरचे दोन सामने १८ मे रोजी [[ग्रात्स]] येथील बॉलपार्क मैदानावर झाले. ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना पाच गडी राखून जिंकून मालिकेत ३–० अशी विजयी आघाडी घेतली. चौथ्या सामन्यात ऑस्ट्रियाने २४४/५ धावा केल्यानंतर स्लोव्हेनियाचा डाव ७६ धावांत संपुष्टात आणला आणि १६८ धावांनी विजय मिळवत मालिका ४–० अशी जिंकली.&lt;ref name=&quot;third&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23384/game/1486227/austria-vs-slovenia-3rd-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 3rd T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fourth&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/1486222/scorecard/1486228/austria-vs-slovenia-4th-t20i-slovenia-in-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 4th T20I, Slovenia tour of Austria 2025
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मालिकेत ऑस्ट्रियाच्या मन्सूर सफीने सर्वाधिक १२१ धावा केल्या, तर उमैर तारिकने सर्वाधिक १० बळी घेतले. स्लोव्हेनियासाठी सुधाकर कोप्पोलूने सर्वाधिक ६३ धावा आणि इजाज अलीने सर्वाधिक आठ बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9857/slovenia-tour-of-austria-2025/stats
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Statistics
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=[[क्रिकबझ]]
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

== संघ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! {{cr|AUT}}&lt;ref name=&quot;squads-aut&quot;&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/slovenia-tour-of-austria-2025-t20-9387
|title=Slovenia tour of Austria 2025 – Team Players
|trans-title=स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – संघातील खेळाडू
|work=स्पोर्ट्स तक
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fourth-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119051/aut-vs-slv-4th-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 4th T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|SLO}}&lt;ref name=&quot;first-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119033/aut-vs-slv-1st-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 1st T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१७ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;third-squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/119045/aut-vs-slv-3rd-match-slovenia-tour-of-austria-2025
|title=Austria v Slovenia, 3rd T20I – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्लोव्हेनिया, तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ
|work=[[क्रिकबझ]]
|date=१८ मे २०२५
|access-date=३ ऑगस्ट २०२६
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|

* आकिब जावेद इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* मन्सूर सफी ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अर्सलान आरिफ ([[यष्टीरक्षक|य]])
* बिलाल झलमई
* इब्राहिम नासेरी
* हमीद सफी
* जानान घेलझाई
* करनबीर सिंग
* कुमुद झा
* साद चीमा
* उमैर तारिक
* वकार झलमई
* झीशान गोराया
* झियाउर्रहमान शिनवारी
  |
* इजाज अली ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* रशीद अली मामदखेल ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अवैस इकराम
* दिलीप कुमार पल्लेकोंडा
* दिनेश मतला
* करीम हारिस
* कृष्णकुमार शर्मा
* प्रिमोझ पुस्तोस्लेमशेक
* सईद वकार अली
* शाहिद अर्शद
* सुधाकर कोप्पोलू
* ताहेर मुहम्मद
* तरुण शर्मा
* वकार खान
  |}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==

=== पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १०:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = १५५ (२० षटके)
| runs1 = आकिब इक्बाल ४१ (३६ चेंडू)
| wickets1 = इजाज अली ३/१९ (४ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ८० (१९.४ षटके)
| runs2 = सुधाकर कोप्पोलू १३ (१४ चेंडू)
| wickets2 = झीशान गोराया २/५ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ७५ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486225.html धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लाचाख
| umpires = दिलीप कुमार चामुन्नी आणि पामीर झरावर खान
| motm = आकिब इक्बाल (ऑस्ट्रिया)
| toss = स्लोव्हेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| notes = झीशान गोराया, कुमुद झा, मन्सूर सफी आणि झियाउर्रहमान शिनवारी यांनी ऑस्ट्रियाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

=== दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १७ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = २२३/८ (२० षटके)
| runs1 = हमीद सफी ५८* (१८ चेंडू)
| wickets1 = वकार खान ३/३५ (३ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ११३/९ (२० षटके)
| runs2 = सुधाकर कोप्पोलू २६* (२० चेंडू)
| wickets2 = साद चीमा ४/२१ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ११० धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486226.html धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लाचाख
| umpires = दिलीप कुमार चामुन्नी आणि पामीर झरावर खान
| motm = साद चीमा (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १०:००
| team1 = {{cr-rt|SVN}}
| score1 = ९१/८ (२० षटके)
| runs1 = सुधाकर कोप्पोलू २३* (२५ चेंडू)
| wickets1 = उमैर तारिक ४/८ (४ षटके)
| team2 = {{cr|AUT}}
| score2 = ९३/५ (८.३ षटके)
| runs2 = करणबीर सिंग ३७ (१७ चेंडू)
| wickets2 = इजाज अली ४/१४ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने ५ गडी राखून सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486227.html धावफलक]
| venue = बॉलपार्क मैदान, [[ग्रात्स]]
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पामीर झरावर खान
| motm = इजाज अली (स्लोव्हेनिया)
| toss = स्लोव्हेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

=== चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ===

{{Single-innings cricket match
| date = १८ मे २०२५
| time = १५:००
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| score1 = २४४/५ (२० षटके)
| runs1 = मन्सूर सफी ८० (२८ चेंडू)
| wickets1 = ताहेर मुहम्मद २/४६ (३ षटके)
| team2 = {{cr|SVN}}
| score2 = ७६ (१५ षटके)
| runs2 = शाहिद अर्शद २४ (२२ चेंडू)
| wickets2 = उमैर तारिक २/१३ (२ षटके)&lt;br /&gt;आकिब इक्बाल २/१८ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रियाने १६८ धावांनी सामना जिंकला.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486228.html धावफलक]
| venue = बॉलपार्क मैदान, [[ग्रात्स]]
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पामीर झरावर खान
| motm = मन्सूर सफी (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23384/slovenia-in-austria-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9857/slovenia-tour-of-austria-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रियामधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:स्लोव्हेनिया क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रिया दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>1gfra8etvqyf25h0jmcxj41m6kg1az3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382225</id>
    <revision>
      <id>2698814</id>
      <parentid>2698687</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62147" sha1="q1w1gl7bn59m1fg1atvji8bmsnef3xt" xml:space="preserve">'''२०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा''' ही एक [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती. ही स्पर्धा २०२६ महिला टी२० विश्वचषकाच्या पात्रता प्रक्रियेचा भाग होती. स्पर्धेचा पहिला टप्पा असलेला द्वितीय विभाग २५ ते २९ मे २०२५ या कालावधीत [[इटली]] येथे खेळवण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-sport/cricket-first-womens-world-cup-qualifiers-a-huge-milestone/ |title=Cricket: First women's world cup qualifiers a 'huge' milestone |work=Manx Radio |access-date=13 January 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/2026-icc-womens-t20-world-cup-europe-qualifier/ |title=Cricket Italy and Netherlands Cricket to host Europe Qualifier's for 2026 ICC Women's T20 World Cup |work=Czarsportz |date=17 December 2024 |access-date=2 January 2025}}&lt;/ref&gt; द्वितीय विभागात सहा संघ सहभागी झाले होते. यातील अव्वल दोन संघांनी २० ते २७ ऑगस्ट २०२५ या कालावधीत [[नेदरलँड्स]] येथे झालेल्या प्रथम विभागात प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/c74nwekzrmzo |title=Jersey pick squad for T20 World Cup qualifiers |work=BBC Sport |access-date=24 May 2025}}&lt;/ref&gt; आइल ऑफ मान महिला संघाने प्रथमच महिला विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iomtoday.co.im/sport/cricket-isle-of-mans-womens-side-to-contest-world-cup-qualifiers-for-first-time-755622 |title=Cricket: Isle of Man's women's side to contest World Cup qualifiers for first time |work=Isle of Man Today |access-date=13 January 2025}}&lt;/ref&gt;

द्वितीय विभागातील जर्सी आणि स्वीडन यांच्यातील सामन्यात जर्सीच्या क्लोई ग्रीचन आणि स्वीडनच्या गया जयवीरा यांनी हॅट्ट्रिक घेतली. सर्व प्रकारांतील महिला आणि पुरुष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटच्या इतिहासात प्रतिस्पर्धी संघांच्या दोन गोलंदाजांनी एकाच सामन्यात हॅट्ट्रिक घेण्याची ही पहिलीच घटना होती.&lt;ref name=&quot;record&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.wisden.com/cricket-news/chloe-greechan-jersey-gaya-jayaweera-sweden-opposite-sides-hat-tricks-international-cricket-first |title=Trade of the 'tricks': Bowlers on opposite sides claim hat-tricks in international cricket first |work=Wisden |access-date=30 May 2025}}&lt;/ref&gt;

प्रथम विभागातील अव्वल दोन संघांनी २०२६ महिला टी२० विश्वचषक जागतिक पात्रता स्पर्धेत प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-squad-for-t20-world-cup-european-qualifier |title=Ireland announce squad for T20 World Cup European Qualifier |work=International Cricket Council |access-date=13 August 2025}}&lt;/ref&gt; [[आयर्लंड]] आणि [[नेदरलँड्स]] यांनी पात्रतेच्या दोन्ही जागा निश्चित केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/c3dp30r2jk0o |title=Ireland seal T20 progress with Netherlands win |work=BBC Sport |access-date=26 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=European teams for Women's T20WC Global Qualifier confirmed |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/european-teams-for-women-s-t20wc-global-qualifier-confirmed |work=International Cricket Council |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== सहभागी संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
![[#विभाग दोन|विभाग दोन]]
![[#विभाग एक|विभाग एक]]
|-
|valign=&quot;top&quot;|
*{{crw|GER}}
*{{crw|IOM}}
*{{crw|ITA}}
*{{crw|JER}}
*{{crw|SPA}}
*{{crw|SWE}}
|valign=&quot;top&quot;|
*{{crw|GER}}
*{{crw|IRE}}
*{{crw|ITA}}
*{{crw|NED}}
|}

==विभाग दोन==
==विभाग दोन==
{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा – विभाग दोन
| image                =
| caption              =
| administrator        = [[आयसीसी युरोप]]
| cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format    = [[साखळी सामने|साखळी स्पर्धा]]
| host                 = {{flagicon|Italy}} [[इटली]]
| fromdate             = २५
| todate               = २९ मे २०२५
| champions            = {{crw|ITA}}
| runner up            = {{crw|GER}}
| participants         = ६
| matches              = १५
| most runs            = {{crwicon|ITA}} दिलाइशा नानायकारा (१७३)
| most wickets         = {{crwicon|ESP}} उस्वा सय्यद (९)&lt;br /&gt;{{crwicon|JER}} [[ग्रेस वेदरॉल]] (९)
| player of the series =
| previous_year        = २०२३
| previous_tournament  = २०२३ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग दोन
| next_year            =
| next_tournament      =
}}

===खेळाडू===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{crw|GER}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DJ57lxJo9Aq/ |title=Squad announcement |publisher=जर्मन क्रिकेट महासंघ |access-date=21 May 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|IOM}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.manxradio.com/news/isle-of-man-sport/cricket-manx-womens-squad-announced-for-first-ever-icc-qualifiers/ |title=Cricket: Manx women's squad announced for first ever ICC qualifiers |work=Manx Radio |access-date=20 May 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|ITA}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DJ9PSSMo-Y8/ |title=Ci siamo! Roma è pronta a fare la storia! |language=it |trans-title=आम्ही सज्ज आहोत! इतिहास घडवण्यासाठी रोम तयार आहे! |work=इटालियन क्रिकेट महासंघ |access-date=22 May 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|JER}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jerseycricket.je/latest-news/jersey-women-travel-to-rome-for-icc-t20-europe-division-2 |title=Jersey Women Travel to Rome for ICC T20 Europe Division 2 |work=जर्सी क्रिकेट मंडळ |access-date=22 May 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|ESP}}
! {{crw|SWE}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.se/damlandslaget-uttaget-till-iccs-kvalturnering-i-italien/ |title=Damlandslaget uttaget till ICC:s Kvalturnering i Italien |language=sv |trans-title=इटलीतील आयसीसी पात्रता स्पर्धेसाठी महिला राष्ट्रीय संघाची निवड |work=स्वीडन क्रिकेट |access-date=25 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|valign=&quot;top&quot;|

* अस्मिता कोहली (कर्णधार)
* कार्तिका विजयाराघवन (उपकर्णधार, यष्टीरक्षक)
* अश्विनी बालाजी
* मिलेना बेरेसफर्ड
* अ‍ॅन बीरविश
* आयरिस एडवर्ड्स
* क्रिस्टिना गफ
* विल्हेल्मिना होर्नेरो-गार्सिया
* अमेया कनुकुंटला
* निकोल किंग्स्ली
* श्राव्या कोलचारम
* जेनेट रोनाल्ड्स
* शरण्या सदरंगानी
* रमीशा शाहिद
  |valign=&quot;top&quot;|
* अलान्या थॉर्प (कर्णधार)
* ल्युसी बार्नेट
* किम कार्नी
* क्लेअर क्रो
* जॉर्जिना फोर्ड
* सॅम हॅसल
* केटलिन हेनरी
* जोआन हिक्स
* लोला हॉर्नबी-व्हीलर
* डॅनिएल मर्फी
* रेचल ओव्हरमन
* कॅथरीन पेरी
* रेबेका वेबस्टर (यष्टीरक्षक)
  |valign=&quot;top&quot;|
* एमिलिया बार्ट्रम (कर्णधार)
* दिलाइशा नानायकारा (उपकर्णधार)
* तेशानी अरालिया
* निमेशा एकनायके
* इशारा जयामान्नगे
* पसिंदी कनानकेगे
* अलेक्सिया कोंटोपिराकिस
* चतुरिका महामालगे
* एमा मूर
* कुमुदू पेड्रिक
* क्लोई पिपारो
* मेथनारा रत्नायके (यष्टीरक्षक)
* इलेनिया सिम्स
* अ‍ॅनी विकमन
  |valign=&quot;top&quot;|
* क्लोई ग्रीचन (कर्णधार)
* एमी एकेनहेड
* ऑलिव्हिया बॅस्टिन
* केट फॉलैन
* लिली ग्रेग
* निया ग्रेग
* मिया मॅग्वायर (यष्टीरक्षक)
* जॉर्जिया मॅलेट
* अ‍ॅनालिस मेरिट
* अ‍ॅनाबेल मॉसॉप
* ट्रिनिटी स्मिथ
* टॅलुला स्प्राय
* फ्लॉरेन्स टॅन्गी
* ग्रेस वेदरल
  |valign=&quot;top&quot;|
* एल्स्पेथ फाउलर (कर्णधार)
* समाया बशारत
* एमी ब्राउन-करेरा
* पायल चिलोंगिया
* आंद्रेआ डेव्हिडसन-सोलेर
* अलेक्सिस हार्टली
* नाओमी हिलमन-बर्मेहो
* अमेलिया जोन्स (यष्टीरक्षक)
* ताशिबा मिर्झा (यष्टीरक्षक)
* मार्दिया मोहम्मद
* राबिया मुश्ताक
* मुस्कान नसीब
* मेमूना रियाझ
* उस्वा सय्यद
  |valign=&quot;top&quot;|
* कंचन राणा (कर्णधार)
* इमान आसिम
* हरीर चामतो
* इमाली जयसूरिया
* गया जयवीरा
* झारा मोहम्मद
* सूर्या रावुरी
* हरिहरन श्रेया
* गुंजन शुक्ला
* अभिलाषा सिंह
* रश्मी सोमशेखर
* एल्सा थेलँडर (यष्टीरक्षक)
* अन्या वैद्य
* माल्यून युसूफ
  |}

===गुणतालिका===

&lt;section begin=Division2 /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto&quot;
|-
! स्थान
! संघ
! सामने
! विजय
! पराभव
! निकाल नाही
! गुण
! निव्वळ धावगती
! पात्रता
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| १
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|ITA}}
| ५
| ५
| ०
| ०
| १०
| +२.२७३
| rowspan=&quot;2&quot; | [[#विभाग एक|विभाग एकसाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| २
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|GER}}
| ५
| ४
| १
| ०
| ८
| +०.५४०
|-
| ३
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|JER}}
| ५
| २
| ३
| ०
| ४
| +०.७८१
| rowspan=&quot;4&quot; | स्पर्धेतून बाहेर
|-
| ४
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|SWE}}
| ५
| २
| ३
| ०
| ४
| −१.३१८
|-
| ५
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|ESP}}
| ५
| १
| ४
| ०
| २
| −१.०३२
|-
| ६
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|IOM}}
| ५
| १
| ४
| ०
| २
| −१.१६४
|}'''स्रोत:''' ईएसपीएनक्रिकइन्फो&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-world-cup-europe-division-2-qualifier-2025-1486081/points-table-standings |title=Women's T20 World Cup Europe Division 2 Qualifier – Points Table |work=ESPNcricinfo |access-date=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;section end=Division2 /&gt;

===सामने===
{{Single-innings cricket match
| date = २५ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JER}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = १६२/९ (२० षटके)
| runs1 = अॅनालिस मेरिट ७७ (५६ चेंडू)
| wickets1 = कुमुदू पेड्रिक ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १६३/३ (१९ षटके)
| runs2 = दिलाइशा नानायकारा ८६ (५४ चेंडू)
| wickets2 = फ्लॉरेन्स टॅन्गी २/२६ (४ षटके)
| result = इटली ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486088.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = मार्क जेम्सन (जर्मनी) आणि डेव्हिड मॅक्लीन (स्कॉटलंड)
| motm = दिलाइशा नानायकारा (इटली)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = अलेक्सिया कोंटोपिराकिस, क्लोई पिपारो आणि अ‍ॅनी विकमन (इटली), तसेच अ‍ॅनाबेल मॉसॉप (जर्सी) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २५ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|SWE}}
| team2 = {{crw|ESP}}
| score1 = १०४/७ (२० षटके)
| runs1 = इमान आसिम ३० (५० चेंडू)
| wickets1 = उस्वा सय्यद २/२१ (४ षटके)
| score2 = ९१/८ (२० षटके)
| runs2 = नाओमी हिलमन-बर्मेहो ३४* (३८ चेंडू)
| wickets2 = झारा मोहम्मद २/२१ (४ षटके)
| result = स्वीडन १३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486089.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = शनाका फर्नांडो (इटली) आणि स्टुअर्ट हॉजसन (जर्सी)
| motm = इमान आसिम (स्वीडन)
| toss = स्वीडनने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = अमेलिया जोन्स (स्पेन) आणि गया जयवीरा (स्वीडन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २५ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IOM}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = ८८ (१४.५ षटके)
| runs1 = केटलिन हेनरी १९ (१५ चेंडू)
| wickets1 = चतुरिका महामालगे ३/१९ (४ षटके)
| score2 = ८९/२ (९.४ षटके)
| runs2 = एमिलिया बार्ट्रम ३७* (२२ चेंडू)
| wickets2 = ल्युसी बार्नेट २/२४ (४ षटके)
| result = इटली ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486090.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = डेव्हिड मॅक्लीन (स्कॉटलंड) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = एमिलिया बार्ट्रम (इटली)
| toss = आइल ऑफ मानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २५ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|ESP}}
| score1 = १३९/४ (२० षटके)
| runs1 = क्रिस्टिना गफ ३०* (२७ चेंडू)
| wickets1 = राबिया मुश्ताक २/३३ (३ षटके)
| score2 = १११/३ (२० षटके)
| runs2 = अमेलिया जोन्स ३९* (६६ चेंडू)
| wickets2 = अस्मिता कोहली १/१९ (४ षटके)
| result = जर्मनी २८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486091.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = स्टुअर्ट हॉजसन (जर्सी) आणि इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड)
| motm = क्रिस्टिना गफ (जर्मनी)
| toss = स्पेनने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|JER}}
| score1 = १०६/६ (२० षटके)
| runs1 = जेनेट रोनाल्ड्स ३५ (४४ चेंडू)
| wickets1 = ग्रेस वेदरल ४/१७ (४ षटके)
| score2 = ९९/८ (२० षटके)
| runs2 = अॅनालिस मेरिट २५ (२१ चेंडू)
| wickets2 = अस्मिता कोहली २/१५ (४ षटके)
| result = जर्मनी ७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486092.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = मार्क जेम्सन (जर्मनी) आणि इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड)
| motm = जेनेट रोनाल्ड्स (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|SWE}}
| team2 = {{crw|IOM}}
| score1 = १२३/३ (२० षटके)
| runs1 = इमान आसिम २९ (३४ चेंडू)
| wickets1 = अलान्या थॉर्प १/१२ (३ षटके)
| score2 = १२४/३ (११.३ षटके)
| runs2 = ल्युसी बार्नेट ७७ (४७ चेंडू)
| wickets2 = सूर्या रावुरी १/८ (१ षटक)
| result = आइल ऑफ मान ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486093.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = स्टुअर्ट हॉजसन (जर्सी) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = ल्युसी बार्नेट (आइल ऑफ मान)
| toss = स्वीडनने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|ESP}}
| team2 = {{crw|JER}}
| score1 = ९४/७ (२० षटके)
| runs1 = अलेक्सिस हार्टली ४१ (३८ चेंडू)
| wickets1 = ऑलिव्हिया बॅस्टिन १/१३ (४ षटके)
| score2 = ९५/३ (११ षटके)
| runs2 = एमी एकेनहेड ३२* (३४ चेंडू)
| wickets2 = पायल चिलोंगिया १/१९ (२ षटके)
| result = जर्सी ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486094.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = शनाका फर्नांडो (इटली) आणि इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड)
| motm = एमी एकेनहेड (जर्सी)
| toss = जर्सीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|SWE}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = ११८/५ (२० षटके)
| runs1 = इमान आसिम ५८ (५६ चेंडू)
| wickets1 = एमिलिया बार्ट्रम १/११ (३ षटके)
| score2 = १२०/० (११.२ षटके)
| runs2 = दिलाइशा नानायकारा ५८* (४३ चेंडू)
| wickets2 =
| result = इटली १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486095.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = डेव्हिड मॅक्लीन (स्कॉटलंड) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = दिलाइशा नानायकारा (इटली)
| toss = स्वीडनने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|ITA}}
| team2 = {{crw|GER}}
| score1 = १४८/६ (२० षटके)
| runs1 = क्लोई पिपारो ७४* (५५ चेंडू)
| wickets1 = जेनेट रोनाल्ड्स २/२४ (४ षटके)
| score2 = ११४/६ (२० षटके)
| runs2 = क्रिस्टिना गफ २८ (३७ चेंडू)
| wickets2 = एमिलिया बार्ट्रम १/१३ (३ षटके)&lt;br /&gt;पसिंदी कनानकेगे १/१३ (३ षटके)
| result = इटली ३४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486096.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = क्लोई पिपारो (इटली)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IOM}}
| team2 = {{crw|ESP}}
| score1 = ८६ (१९.२ षटके)
| runs1 = एलन क्लीटर ३३ (५१ चेंडू)
| wickets1 = नाओमी हिलमन-बर्मेहो ४/१० (३.२ षटके)
| score2 = ८७/२ (१५.५ षटके)
| runs2 = अलेक्सिस हार्टली ४६* (४२ चेंडू)
| wickets2 = केटलिन हेनरी १/३ (१ षटक)
| result = स्पेन ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486097.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = शनाका फर्नांडो (इटली) आणि मार्क जेम्सन (जर्मनी)
| motm = नाओमी हिलमन-बर्मेहो (स्पेन)
| toss = आइल ऑफ मानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|SWE}}
| score1 = १३८/७ (२० षटके)
| runs1 = क्रिस्टिना गफ ४३ (४० चेंडू)
| wickets1 = झारा मोहम्मद २/१९ (४ षटके)
| score2 = ९९/९ (२० षटके)
| runs2 = कंचन राणा २६ (२९ चेंडू)
| wickets2 = अश्विनी बालाजी ३/१३ (४ षटके)
| result = जर्मनी ३९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486098.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = जेनेट रोनाल्ड्स (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JER}}
| team2 = {{crw|IOM}}
| score1 = १४०/६ (२० षटके)
| runs1 = ट्रिनिटी स्मिथ ४४ (४० चेंडू)
| wickets1 = अलान्या थॉर्प ३/२५ (४ षटके)
| score2 = ९१ (१७.१ षटके)
| runs2 = क्लेअर क्रो २५ (३२ चेंडू)
| wickets2 = अॅनालिस मेरिट ४/२२ (४ षटके)
| result = जर्सी ४९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486099.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = शनाका फर्नांडो (इटली) आणि डेव्हिड मॅक्लीन (स्कॉटलंड)
| motm = अॅनालिस मेरिट (जर्सी)
| toss = आइल ऑफ मानने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २९ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|ITA}}
| team2 = {{crw|ESP}}
| score1 = १२१/९ (२० षटके)
| runs1 = मेथनारा रत्नायके ३० (३३ चेंडू)
| wickets1 = उस्वा सय्यद २/१७ (४ षटके)
| score2 = ९२/६ (२० षटके)
| runs2 = नाओमी हिलमन-बर्मेहो ३५ (४६ चेंडू)
| wickets2 = चतुरिका महामालगे ३/१४ (३ षटके)
| result = इटली २९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486100.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = मार्क जेम्सन (जर्मनी) आणि डेव्हिड मॅक्लीन (स्कॉटलंड)
| motm = मेथनारा रत्नायके (इटली)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २९ मे २०२५
| time = १०:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|SWE}}
| team2 = {{crw|JER}}
| score1 = १२८/८ (२० षटके)
| runs1 = इमान आसिम ४५ (४० चेंडू)
| wickets1 = क्लोई ग्रीचन ४/१३ (४ षटके)
| score2 = ११० (१८ षटके)
| runs2 = एमी एकेनहेड ५८* (५३ चेंडू)
| wickets2 = गया जयवीरा ४/११ (२ षटके)
| result = स्वीडन १८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486101.html धावफलक]
| venue = सिमार क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = शनाका फर्नांडो (इटली) आणि मौलिक प्रभुदेसाई (नेदरलँड्स)
| motm = गया जयवीरा (स्वीडन)
| toss = स्वीडनने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = केट फॉलैन (जर्सी) आणि माल्यून युसूफ (स्वीडन) यांनी महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

* क्लोई ग्रीचनने (जर्सी) हॅट्ट्रिक घेतली.&lt;ref name=&quot;hattricks&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cn4q1wx4n91o |title=Jersey out of T20 World Cup qualifiers after Sweden loss |work=BBC Sport |access-date=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;
* गया जयवीरा महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये हॅट्ट्रिक घेणारी स्वीडनची पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref name=&quot;hattricks&quot; /&gt;
* सर्व प्रकारच्या महिला आणि पुरुष आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये प्रतिस्पर्धी संघांच्या दोन गोलंदाजांनी एकाच सामन्यात हॅट्ट्रिक घेण्याची ही पहिलीच घटना होती.&lt;ref name=&quot;record&quot; /&gt;
  }}

---

{{Single-innings cricket match
| date = २९ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IOM}}
| team2 = {{crw|GER}}
| score1 = १३९/५ (२० षटके)
| runs1 = ल्युसी बार्नेट ५४ (४७ चेंडू)
| wickets1 = जेनेट रोनाल्ड्स २/२५ (४ षटके)
| score2 = १४०/२ (१८ षटके)
| runs2 = श्राव्या कोलचारम ५०* (३१ चेंडू)
| wickets2 = ल्युसी बार्नेट १/१२ (३ षटके)
| result = जर्मनी ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486102.html धावफलक]
| venue = रोमा क्रिकेट मैदान, [[रोम]]
| umpires = मार्क जेम्सन (जर्मनी) आणि इयान मॅकडोनाल्ड (स्कॉटलंड)
| motm = श्राव्या कोलचारम (जर्मनी)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

==विभाग एक==
{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा – विभाग एक
| image                =
| caption              =
| administrator        = [[आयसीसी युरोप]]
| cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]]
| tournament format    = दुहेरी साखळी स्पर्धा 
| host                 = {{flag|नेदरलँड्स}}
| fromdate             = २०
| todate               = २७ ऑगस्ट २०२५
| champions            = {{crw|IRE}}
| runner up            = {{crw|NED}}
| participants         = ४
| matches              = १२
| most runs            = {{crwicon|IRE}} [[एमी हंटर]] (२४१)
| most wickets         = {{crwicon|IRE}} आर्लीन केली (१०)&lt;br /&gt;{{crwicon|NED}} [[आयरिस झ्विलिंग]] (१०)
| player of the series =
| previous_year        = २०२३
| previous_tournament  = २०२३ महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा#विभाग एक
| next_year            =
| next_tournament      =
}}

===खेळाडू===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{crw|GER}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DNPsYg4hE1b/ |title=ICC Women's Division 1 Qualifiers – we're in |work=जर्मन क्रिकेट महासंघ |via=Instagram |access-date=12 August 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|IRE}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketireland.ie/news/ireland-womens-squad-selected/ |title=Ireland Women’s squad selected |work=क्रिकेट आयर्लंड |access-date=13 August 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|ITA}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DNjhUMUoDx6/ |title=Forza Azzurre! La nostra Nazionale Femminile è pronta a scendere in campo per l'ICC Women's T20 World Cup Europe Division 1 Qualifier! |language=it |trans-title=आमचा महिला राष्ट्रीय संघ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक युरोप विभाग एक पात्रता स्पर्धेसाठी मैदानात उतरण्यास सज्ज आहे! |work=इटालियन क्रिकेट महासंघ |via=Instagram |access-date=19 August 2025}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|NED}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kncb.nl/en/news/womens-squad-announced-for-t20-world-cup-europe-qualifier/ |title=Women's squad announced for T20 World Cup Europe Qualifier |work=रॉयल डच क्रिकेट संघटना |access-date=14 August 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* अस्मिता कोहली (कर्णधार)
* कार्तिका विजयाराघवन (उपकर्णधार, यष्टीरक्षक)
* अश्विनी बालाजी
* आयरिस एडवर्ड्स
* [[क्रिस्टिना गॉफ]]
* विल्हेल्मिना होर्नेरो-गार्सिया
* अमेया कनुकुंटला
* निकोल किंग्स्ली
* ऐशानी किशोर
* श्राव्या कोलचारम
* अँटोनिया मेयेनबोर्ग
* [[जॅनेट रॉनल्ड्स]]
* रमीशा शाहिद
* व्हेरेना स्टोले
  | valign=&quot;top&quot; |
* [[गॅबी लुईस]] (कर्णधार)
* [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] (उपकर्णधार)
* [[एव्हा कॅनिंग]]
* क्रिस्टिना कूल्टर रीली (यष्टीरक्षक)
* [[अलाना डॅलझेल]]
* [[लॉरा डिलेनी]]
* [[एमी हंटर]] (यष्टीरक्षक)
* [[अर्लीन केली]]
* [[जेन मॅग्वायर]]
* लारा मॅकब्राइड
* [[कॅरा मरे]]
* [[लिआह पॉल]]
* [[फ्रीया सार्जेंट]]
* [[रेबेका स्टॉकेल]]
  | valign=&quot;top&quot; |
* एमिलिया बार्ट्रम (कर्णधार)
* दिलाइशा नानायकारा (उपकर्णधार)
* तेशानी अरालिया
* निमेशा एकनायके
* इशारा जयामान्नगे
* पसिंदी कनानकेगे
* अलेक्सिया कोंटोपिराकिस
* चतुरिका महामालगे
* सदाली मालवत्ता
* एमा मूर
* कुमुदू पेड्रिक
* क्लोई पिपारो
* अमाया राजपक्ष
* मेथनारा रत्नायके (यष्टीरक्षक)
* इलेनिया सिम्स
* अ‍ॅनी विकमन
  | valign=&quot;top&quot; |
* [[बाबेट डी लीडे]] (कर्णधार, यष्टीरक्षक)
* मेरेल डेकेलिंग
* [[कॅरोलिन डि लँग]]
* सान्या खुराना
* [[हॅना लँडहीर]]
* लारा लीमहाउस
* फिबी मोल्केनबोअर
* [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]]
* [[रॉबिन रियकी]]
* [[हेदर सीगर्स]] (यष्टीरक्षक)
* [[सिल्व्हर सीगर्स]]
* मिर्थे व्हान डेन राड
* इसाबेल व्हान डेर वोनिंग
* [[आयरिस झ्विलिंग]]
  |}

===गुणतालिका===

&lt;section begin=Division1 /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto&quot;
|-
! स्थान
! संघ
! सामने
! विजय
! पराभव
! निकाल नाही
! गुण
! निव्वळ धावगती
! पात्रता
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| १
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|IRE}}
| ६
| ६
| ०
| ०
| १२
| +३.३०९
| rowspan=&quot;2&quot; | [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक पात्रता|जागतिक पात्रता स्पर्धेसाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| २
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|NED}}
| ६
| ४
| २
| ०
| ८
| +२.८३३
|-
| ३
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|ITA}}
| ६
| २
| ४
| ०
| ४
| −०.९०६
| rowspan=&quot;2&quot; | स्पर्धेतून बाहेर
|-
| ४
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|GER}}
| ६
| ०
| ६
| ०
| ०
| −५.६११
|}'''स्रोत:''' ईएसपीएनक्रिकइन्फो&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-europe-division-1-qlf-2025-1498196/points-table-standings |title=ICC Women's T20 World Cup Europe Division 1 QLF – Points Table |work=ESPNcricinfo |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt;

&lt;section end=Division1 /&gt;

===सामने===
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = १५७/७ (२० षटके)
| runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ५२ (४२ चेंडू)
| wickets1 = एमा मूर २/३३ (४ षटके)
| score2 = ११४/८ (२० षटके)
| runs2 = अ‍ॅनी विकमन ३७ (२९ चेंडू)
| wickets2 = इसाबेल व्हान डेर वोनिंग २/१९ (३ षटके)
| result = नेदरलँड्स ४३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498206.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = [[बाबेट डी लीडे]] (नेदरलँड्स)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = अमाया राजपक्षने (इटली) महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

* या मैदानावर खेळवण्यात आलेला हा पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना होता.
* [[आयरिस झ्विलिंग]]ने (नेदरलँड्स) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील आपला १००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://twitter.com/KNCBcricket/status/1958176137516830880 |title=Milestone Alert! Iris Zwilling has passed 100 international wickets |date=20 August 2025 |work=KNCB Cricket |access-date=20 August 2025}}&lt;/ref&gt;
  }}

{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = ६२ (१८.२ षटके)
| runs1 = [[क्रिस्टिना गॉफ]] २८ (३९ चेंडू)
| wickets1 = [[लॉरा डिलेनी]] ४/९ (२.२ षटके)
| score2 = ६३/० (७.३ षटके)
| runs2 = [[एमी हंटर]] ३१* (२३ चेंडू)
| wickets2 =
| result = आयर्लंड १० गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498207.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क)
| motm = [[लॉरा डिलेनी]] (आयर्लंड)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[एमी हंटर]]ने (आयर्लंड) आपला ५०वा महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://twitter.com/cricketireland/status/1958164132043035096 |title=50 T20I caps for Amy Hunter! |date=20 August 2025 |work=Cricket Ireland |access-date=20 August 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २१ ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = १३७/६ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] २७ (२४ चेंडू)
| wickets1 = [[लॉरा डिलेनी]] २/१९ (३ षटके)
| score2 = १४१/२ (१९.२ षटके)
| runs2 = [[गॅबी लुईस]] ६६* (५२ चेंडू)
| wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] १/१९ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498208.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क)
| motm = [[गॅबी लुईस]] (आयर्लंड)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २१ ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = ११३/६ (२० षटके)
| runs1 = श्राव्या कोलचारम ३५ (३० चेंडू)
| wickets1 = इलेनिया सिम्स ३/८ (४ षटके)
| score2 = ११७/६ (१५.४ षटके)
| runs2 = क्लोई पिपारो ३७ (२२ चेंडू)
| wickets2 = आयरिस एडवर्ड्स ३/१३ (३ षटके)
| result = इटली ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498209.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = एमिलिया बार्ट्रम (इटली)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २३ ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = १६६/४ (२० षटके)
| runs1 = [[गॅबी लुईस]] ४२ (३७ चेंडू)
| wickets1 = इलेनिया सिम्स २/२६ (४ षटके)
| score2 = १०३/७ (२० षटके)
| runs2 = क्लोई पिपारो २९ (२३ चेंडू)
| wickets2 = [[अर्लीन केली]] ३/७ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ६३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498210.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क)
| motm = [[अर्लीन केली]] (आयर्लंड)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २३ ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|GER}}
| score1 = २५५/३ (२० षटके)
| runs1 = [[हेदर सीगर्स]] १०६* (५५ चेंडू)
| wickets1 = अँटोनिया मेयेनबोर्ग १/२० (२ षटके)
| score2 = ५३ (१७.२ षटके)
| runs2 = रमीशा शाहिद १४ (१५ चेंडू)
| wickets2 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/६ (३ षटके)
| result = नेदरलँड्स २०२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498211.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = [[हेदर सीगर्स]] (नेदरलँड्स)
| toss = जर्मनीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[हेदर सीगर्स]]ने (नेदरलँड्स) महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमधील आपले पहिले शतक झळकावले आणि या प्रकारातील १,००० धावांचा टप्पाही पार केला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://twitter.com/KNCBcricket/status/1959288410641772791 |title=Heather Siegers scores 106 not out and reaches 1,000 T20I runs |date=23 August 2025 |work=KNCB Cricket |access-date=23 August 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siegers&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kncb.nl/en/news/the-netherlands-breaks-records-in-mega-win-over-germany/ |title=The Netherlands breaks records in mega win over Germany |work=Royal Dutch Cricket Association |access-date=23 August 2025}}&lt;/ref&gt;

* नेदरलँड्सने महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमधील आपली सर्वोच्च धावसंख्या नोंदवली.&lt;ref name=&quot;Siegers&quot; /&gt;
  }}

{{Single-innings cricket match
| date = २४ ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|GER}}
| score1 = २२३/१ (२० षटके)
| runs1 = [[एमी हंटर]] ११४* (६७ चेंडू)
| wickets1 = रमीशा शाहिद १/३० (३ षटके)
| score2 = ४४/८ (२० षटके)
| runs2 = अमेया कनुकुंटला ९ (३९ चेंडू)
| wickets2 = [[लिआह पॉल]] २/४ (३ षटके)
| result = आयर्लंड १७९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498212.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = [[एमी हंटर]] (आयर्लंड)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ऐशानी किशोरने (जर्मनी) महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

* आयर्लंडने महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमधील आपली सर्वोच्च धावसंख्या नोंदवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketireland.ie/news/hunter-on-the-century-prowl/ |title=Hunter on the century prowl |work=Cricket Ireland |access-date=24 August 2025}}&lt;/ref&gt;
  }}

{{Single-innings cricket match
| date = २४ ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|ITA}}
| team2 = {{crw|NED}}
| score1 = ८६/९ (२० षटके)
| runs1 = एमिलिया बार्ट्रम २९* (३५ चेंडू)
| wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] ३/१४ (४ षटके)
| score2 = ९०/३ (१५.१ षटके)
| runs2 = [[रॉबिन रियकी]] ३५* (३१ चेंडू)
| wickets2 = पसिंदी कनानकेगे १/१३ (३ षटके)
| result = नेदरलँड्स ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498213.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क)
| motm = [[आयरिस झ्विलिंग]] (नेदरलँड्स)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|GER}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = १०८/४ (२० षटके)
| runs1 = अमेया कनुकुंटला २७* (४१ चेंडू)
| wickets1 = इलेनिया सिम्स २/१३ (४ षटके)
| score2 = १०९/२ (१४ षटके)
| runs2 = अ‍ॅनी विकमन ३८* (३१ चेंडू)
| wickets2 = अमेया कनुकुंटला १/११ (३ षटके)
| result = इटली ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498214.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = इलेनिया सिम्स (इटली)
| toss = इटलीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|IRE}}
| score1 = ११० (१८.५ षटके)
| runs1 = [[रॉबिन रियकी]] २५ (२७ चेंडू)
| wickets1 = [[अर्लीन केली]] ५/१४ (३.५ षटके)
| score2 = १११/३ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[गॅबी लुईस]] ५६ (५५ चेंडू)
| wickets2 = [[हॅना लँडहीर]] २/१७ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498215.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = [[अर्लीन केली]] (आयर्लंड)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २७ ऑगस्ट २०२५
| time = ११:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NED}}
| team2 = {{crw|GER}}
| score1 = १७५/४ (२० षटके)
| runs1 = फिबी मोल्केनबोअर ९१* (६६ चेंडू)
| wickets1 = रमीशा शाहिद २/२७ (४ षटके)
| score2 = ११०/१ (२० षटके)
| runs2 = विल्हेल्मिना होर्नेरो-गार्सिया ५१* (५७ चेंडू)
| wickets2 = [[हॅना लँडहीर]] १/१९ (४ षटके)
| result = नेदरलँड्स ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498216.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि एडन सीव्हर (आयर्लंड)
| motm = फिबी मोल्केनबोअर (नेदरलँड्स)
| toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = लारा लीमहाउसने (नेदरलँड्स) महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = २७ ऑगस्ट २०२५
| time = १५:४५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|IRE}}
| team2 = {{crw|ITA}}
| score1 = १७५/६ (२० षटके)
| runs1 = [[लॉरा डिलेनी]] ९१ (५७ चेंडू)
| wickets1 = इलेनिया सिम्स २/२२ (३ षटके)
| score2 = १४२ (१८.३ षटके)
| runs2 = अ‍ॅनी विकमन ५३ (२९ चेंडू)
| wickets2 = [[फ्रीया सार्जेंट]] ३/३८ (४ षटके)
| result = आयर्लंड ३३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1498217.html धावफलक]
| venue = हाझेलारवेग स्टेडियम, [[रॉटरडॅम]]
| umpires = रिझवान अक्रम (नेदरलँड्स) आणि जेस्पर जेन्सेन (डेन्मार्क)
| motm = [[लॉरा डिलेनी]] (आयर्लंड)
| toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[अर्लीन केली]]ने महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेटमध्ये प्रथमच आयर्लंडचे नेतृत्व केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://twitter.com/cricketireland/status/1960687849520476489 |title=Arlene Kelly to stand in as captain for the first time |date=27 August 2025 |work=Cricket Ireland |access-date=27 August 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-world-cup-europe-division-2-qualifier-2025-1486081 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील दुसऱ्या विभागाचे पान]
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-europe-division-1-qlf-2025-1498196 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील पहिल्या विभागाचे पान]
* [https://www.icc-cricket.com/media-releases/europe-eagerly-awaits-action-packed-summer-of-icc-qualifying-events आयसीसीवरील पात्रता स्पर्धेची घोषणा]
* [https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/european-teams-for-women-s-t20wc-global-qualifier-confirmed आयसीसीवरील पात्र संघांची घोषणा]

{{२०२६ महिला टी२० विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

{{DEFAULTSORT:महिला टी२० विश्वचषक युरोप पात्रता स्पर्धा, २०२५}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]]
[[वर्ग:इटलीमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>q1w1gl7bn59m1fg1atvji8bmsnef3xt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382226</id>
    <revision>
      <id>2698815</id>
      <parentid>2698678</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2698815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6752" sha1="js81fl08og1t9nzsin8biftq44izbwd" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| name                = The Press Trust of India Ltd.
| logo                = Press Trust of India logo.svg
| logo_size           = 195px
| logo_alt            =
| logo_caption        = 
| चित्र = Press Trust of India (PTI) head office in New Delhi 03.jpg
| image_size          = 
| image_alt           = 
| चित्र_शीर्षक       = नवी दिल्लीतील पार्लमेंट स्ट्रीटवरील पीटीआय (PTI) मुख्यालय.
| कंपनीप्रकार = ना-नफा तत्त्वावरील [[सहकारी संस्था]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडियाने एकाच दिवसात २९७ कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी केले / आयएफजे|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-freedom/article/press-trust-of-india-sacks-297-staff-in-one-day.html |website=International Federation of Journalists |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |language=en |date=२६ जानेवारी २०१९}}&lt;/ref&gt;
| उद्योग क्षेत्र = वृत्त प्रसारमाध्यम
| genre               = 
| स्थापना = २७ ऑगस्ट १९४७
| founder             = &lt;!-- or: | founders = --&gt;
| location = पीटीआय इमारत, ४, पार्लमेंट स्ट्रीट
| मुख्यालय शहर    = नवी दिल्ली
| मुख्यालय देश = भारत&lt;ref&gt;{{cite web |title=संपर्क|url=http://www.ptinews.com/aboutpti/Contactus.aspx |website=प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| num_locations       = 
| num_locations_year  = &lt;!-- Year of num_locations data (if known) --&gt;
| सेवांतर्गत प्रदेश         = जगभरात
| महत्त्वाच्या व्यक्ती         = {{Unbulleted_list|महेंद्र मोहन गुप्ता&lt;br /&gt;{{small|(अध्यक्ष)}}|विजय जोशी&lt;br /&gt;{{small|(मुख्य संपादक)|राजेश महापात्रा &lt;br /&gt;{{small|(संपादक)}}&lt;ref name = &quot;About&quot;&gt;{{cite web |title=पीटीआय बद्दल|url=http://www.ptinews.com/aboutpti/aboutus.aspx |website=Press Trust of India |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;}}}}
| products            = 
| brands              = 
| production          = 
| production_year     = &lt;!-- Year of production data (if known) --&gt;
| services            = 
|  महसूल           = {{increase}} {{INRConvert|1.73|b}}&lt;ref&gt;{{cite web |title='इंडियन एक्सप्रेस'चे विवेक गोएंका पीटीआयचे नवीन अध्यक्ष. |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/viveck-goenka-of-indian-express-elected-new-pti-chairman-1039816-2017-09-07 |website=इंडिया टुडे |date=७ सप्टेंबर २०१७ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |language=en}}&lt;/ref&gt;
| महसूल_वर्ष        = २०१६-१७-१८
| operating_income    = 
| income_year         = &lt;!-- Year of operating_income data (if known) --&gt;
| net_income          = &lt;!-- or: | net_income = --&gt;
| net_income_year     = &lt;!-- or: | net_income_year = --&gt;&lt;!-- Year of net_income/profit data (if known) --&gt;
| assets              = 
| assets_year         = &lt;!-- Year of assets data (if known) --&gt;
| equity              = 
| equity_year         = &lt;!-- Year of equity data (if known) --&gt;
| owner               = &lt;!-- or: | owners = --&gt;
| num_members         = 
| num_members_year    = &lt;!-- Year of members data (if known) --&gt;
| कर्मचारी संख्या       = १,०००+
| num_employees_year  = 2014
| parent              = 
| विभाग= {{Bulleted_list|पीटीआय भाषा|पीटीआय फोटो |पीटीआय ग्राफिक्स}}
| subsidiaries        = 
| module              = &lt;!-- Used to embed other templates --&gt;
| संकेतस्थळ = {{URL|www.ptinews.com}}
| footnotFes          =  
}}
'''प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया लिमिटेड''' तथा '''पीटीआय''' ही [[भारत]]ातील सर्वात मोठी वृत्तसंस्था आहे. तिचे मुख्यालय [[नवी दिल्ली]] येथे असून, ती ४५० हून अधिक भारतीय वृत्तपत्रांची एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी सहकारी संस्था आहे. १ जानेवारी २०२२ पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, यात सुमारे ४०० पत्रकारांसह ५०० हून अधिक पूर्णवेळ कर्मचारी कार्यरत आहेत. तसेच, देशातील बहुतांश जिल्हा मुख्यालयांमध्ये तिचे सुमारे ४०० अर्धवेळ वार्ताहर आहेत. पीटीआयचे वार्ताहर जगभरातील प्रमुख राजधान्या आणि महत्त्वाच्या व्यापारी केंद्रांमध्येही कार्यरत आहेत. १९४७ मध्ये [[मद्रास]] येथे या संस्थेची स्थापना झाली आणि [[द हिंदू]]चे मालक कस्तूरी श्रीनिवासन हे तिचे संस्थापक अध्यक्ष होते. १९४८-४९ मध्ये तिने [[रॉयटर्स]]कडून 'असोसिएटेड प्रेस ऑफ इंडिया'चे कामकाज आपल्या हाती घेतले. ही संस्था [[इंग्रजी]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] अशा दोन्ही भाषांमध्ये बातम्यांचे वार्तांकन आणि माहिती पुरवते.

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतामधील वृत्तसंस्था]]</text>
      <sha1>js81fl08og1t9nzsin8biftq44izbwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698816</id>
      <parentid>2698815</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6829" sha1="g42np7cymkkncg9qwl64k3kqkkxaeh5" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट कंपनी
| name                = The Press Trust of India Ltd.
| logo                = Press Trust of India logo.svg
| logo_size           = 195px
| logo_alt            =
| logo_caption        = 
| चित्र = Press Trust of India (PTI) head office in New Delhi 03.jpg
| image_size          = 
| image_alt           = 
| चित्र_शीर्षक       = नवी दिल्लीतील पार्लमेंट स्ट्रीटवरील पीटीआय (PTI) मुख्यालय.
| कंपनीप्रकार = ना-नफा तत्त्वावरील [[सहकारी संस्था]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडियाने एकाच दिवसात २९७ कर्मचाऱ्यांना कामावरून कमी केले / आयएफजे|url=https://www.ifj.org/media-centre/news/detail/category/press-freedom/article/press-trust-of-india-sacks-297-staff-in-one-day.html |website=International Federation of Journalists |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |language=en |date=२६ जानेवारी २०१९}}&lt;/ref&gt;
| उद्योग क्षेत्र = वृत्त प्रसारमाध्यम
| genre               = 
| स्थापना = २७ ऑगस्ट १९४७
| founder             = &lt;!-- or: | founders = --&gt;
| location = पीटीआय इमारत, ४, पार्लमेंट स्ट्रीट
| मुख्यालय शहर    = नवी दिल्ली
| मुख्यालय देश = भारत&lt;ref&gt;{{cite web |title=संपर्क|url=http://www.ptinews.com/aboutpti/Contactus.aspx |website=प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
| num_locations       = 
| num_locations_year  = &lt;!-- Year of num_locations data (if known) --&gt;
| सेवांतर्गत प्रदेश         = जगभरात
| महत्त्वाच्या व्यक्ती         = {{Unbulleted_list|महेंद्र मोहन गुप्ता&lt;br /&gt;{{small|(अध्यक्ष)}}|विजय जोशी&lt;br /&gt;{{small|(मुख्य संपादक)|राजेश महापात्रा &lt;br /&gt;{{small|(संपादक)}}&lt;ref name = &quot;About&quot;&gt;{{cite web |title=पीटीआय बद्दल|url=http://www.ptinews.com/aboutpti/aboutus.aspx |website=Press Trust of India |access-date=३ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;}}}}
| products            = 
| brands              = 
| production          = 
| production_year     = &lt;!-- Year of production data (if known) --&gt;
| services            = 
|  महसूल           = {{increase}} {{INRConvert|1.73|b}}&lt;ref&gt;{{cite web |title='इंडियन एक्सप्रेस'चे विवेक गोएंका पीटीआयचे नवीन अध्यक्ष. |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/viveck-goenka-of-indian-express-elected-new-pti-chairman-1039816-2017-09-07 |website=इंडिया टुडे |date=७ सप्टेंबर २०१७ |access-date=३ ऑगस्ट २०२६ |language=en}}&lt;/ref&gt;
| महसूल_वर्ष        = २०१६-१७-१८
| operating_income    = 
| income_year         = &lt;!-- Year of operating_income data (if known) --&gt;
| net_income          = &lt;!-- or: | net_income = --&gt;
| net_income_year     = &lt;!-- or: | net_income_year = --&gt;&lt;!-- Year of net_income/profit data (if known) --&gt;
| assets              = 
| assets_year         = &lt;!-- Year of assets data (if known) --&gt;
| equity              = 
| equity_year         = &lt;!-- Year of equity data (if known) --&gt;
| owner               = &lt;!-- or: | owners = --&gt;
| num_members         = 
| num_members_year    = &lt;!-- Year of members data (if known) --&gt;
| कर्मचारी संख्या       = १,०००+
| num_employees_year  = 2014
| parent              = 
| विभाग= {{Bulleted_list|पीटीआय भाषा|पीटीआय फोटो |पीटीआय ग्राफिक्स}}
| subsidiaries        = 
| module              = &lt;!-- Used to embed other templates --&gt;
| संकेतस्थळ = {{URL|www.ptinews.com}}
| footnotFes          =  
}}
'''प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया लिमिटेड''' तथा '''पीटीआय''' ही [[भारत]]ातील सर्वात मोठी वृत्तसंस्था आहे. तिचे मुख्यालय [[नवी दिल्ली]] येथे असून, ती ४५० हून अधिक भारतीय वृत्तपत्रांची एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी सहकारी संस्था आहे. १ जानेवारी २०२२ पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, यात सुमारे ४०० पत्रकारांसह ५०० हून अधिक पूर्णवेळ कर्मचारी कार्यरत आहेत. तसेच, देशातील बहुतांश जिल्हा मुख्यालयांमध्ये तिचे सुमारे ४०० अर्धवेळ वार्ताहर आहेत. पीटीआयचे वार्ताहर जगभरातील प्रमुख राजधान्या आणि महत्त्वाच्या व्यापारी केंद्रांमध्येही कार्यरत आहेत. १९४७ मध्ये [[मद्रास]] येथे या संस्थेची स्थापना झाली आणि [[द हिंदू]]चे मालक कस्तूरी श्रीनिवासन हे तिचे संस्थापक अध्यक्ष होते. १९४८-४९ मध्ये तिने [[रॉयटर्स]]कडून 'असोसिएटेड प्रेस ऑफ इंडिया'चे कामकाज आपल्या हाती घेतले. ही संस्था [[इंग्रजी]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] अशा दोन्ही भाषांमध्ये बातम्यांचे वार्तांकन आणि माहिती पुरवते.

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:भारतामधील वृत्तसंस्था]]
[[वर्ग:इ.स. १९४७ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>g42np7cymkkncg9qwl64k3kqkkxaeh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बेल्जियम दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382227</id>
    <revision>
      <id>2698819</id>
      <parentid>2698706</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15121" sha1="ew2bxwofgxq7u4nfv9dxuby55g2sig7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा
| series_name                    = स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बेल्जियम दौरा, २०२५
| other_titles                   = ईसीएन मदिना चषक महिला टी२०आ २०२५
| team1_image                    = Flag of Belgium.svg
| team1_name                     = बेल्जियम
| team2_image                    = Flag of Switzerland.svg
| team2_name                     = स्वित्झर्लंड
| from_date                      = २८
| to_date                        = २९ मे २०२५
| team1_captain                  = स्मृती कानेरिया
| team2_captain                  = दानाशी मेदागोडा &lt;small&gt;(पहिले तीन सामने)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;मेघना राजन &lt;small&gt;(चौथा सामना)&lt;/small&gt;
| no_of_twenty20s                = 4
| team1_twenty20s_won            = 0
| team2_twenty20s_won            = 4
| team1_twenty20s_most_runs      = वीरा रेडकर (८३)
| team2_twenty20s_most_runs      = मेघना राजन (१२२)
| team1_twenty20s_most_wickets   = अरुस्सा इलाही (५)
| team2_twenty20s_most_wickets   = मेघना राजन (६)
| player_of_twenty20_series      = मेघना राजन (स्वित्झर्लंड)
}}

'''स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बेल्जियम दौरा, २०२५''' हा मे २०२५ मध्ये आयोजित करण्यात आलेला आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] दौरा होता. स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाने चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[बेल्जियम]]चा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricketswitzerland.ch/2025/05/29/ecn-mdina-cup-t20iws-2025/
|title=ECN Mdina Cup T20IWS 2025
|trans-title=ईसीएन मदिना चषक महिला टी२०आ २०२५
|work=Cricket Switzerland
|date=29 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; या मालिकेला अधिकृतरीत्या '''ईसीएन मदिना चषक महिला टी२०आ २०२५''' असे नाव देण्यात आले होते.&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;

दौऱ्यातील चारही सामने २८ आणि २९ मे २०२५ रोजी बेल्जियममधील झेम्स्ट येथील स्टार्स अरेना होफस्टाडे येथे खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt; या मालिकेद्वारे स्वित्झर्लंड महिला संघाने महिला टी२०आ क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt; स्वित्झर्लंडने चारही सामने जिंकून मालिका ४–० अशा फरकाने जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23337/switzerland-women-in-belgium-2025
|title=Switzerland Women tour of Belgium 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा बेल्जियम दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

मेघना राजनने मालिकेत सर्वाधिक १२२ धावा केल्या आणि सर्वाधिक सहा बळी घेतले. तिला मालिकावीर म्हणून घोषित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483811/belgium-women-vs-switzerland-women-4th-t20i-switzerland-women-in-belgium-2025
|title=Belgium Women vs Switzerland Women, 4th T20I – Full Scorecard
|trans-title=बेल्जियम महिला विरुद्ध स्वित्झर्लंड महिला, चौथा महिला टी२०आ – संपूर्ण धावफलक
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=29 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==खेळाडू==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{crw|BEL}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/67751-4th-t20i-belgium-women-vs-switzerland-women-squads-players-to-watch-fantasy-playing-xi-live-streaming-pitch-report.html
|title=4th T20I: Belgium Women vs Switzerland Women – Squads, Players to Watch, Fantasy Playing XI, Live Streaming, Pitch Report
|work=Female Cricket
|date=28 May 2025
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
! {{crw|SUI}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483808/belgium-women-vs-switzerland-women-1st-t20i-23337
|title=Belgium Women vs Switzerland Women, 1st T20I – Full Scorecard
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=28 May 2025
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* स्मृती कानेरिया (कर्णधार)
* शम्मा दिवान अली (यष्टीरक्षक)
* अमीना दिवान अली
* अरुस्सा इलाही
* आशिता गुप्ता
* अत्तिया दिवान अली
* रोझमेरी लिस्टर
* शबाना इलाही
* शिरीन डायस
* श्रद्धा भंडारी
* श्रुती येनामंद्रा
* तृप्ती गोरे
* वीरा रेडकर
  | valign=&quot;top&quot; |
* दानाशी मेदागोडा (कर्णधार; पहिले तीन सामने)
* मेघना राजन (कर्णधार; चौथा सामना)
* अनन्या श्रीनिवासन (यष्टीरक्षक)
* फ्रांझिस्का कुएनबुर्ग (यष्टीरक्षक)
* जॅकी एडमिस्टन
* लैला पिकार्ड
* मेटी फर्नांडिस
* मिली होम्स
* नैना मेटी साजू
* नताली सेंट सिर क्लार्क
* रम्या पुणेकर कृष्णमूर्ती
* समीहा दाभोलकर
* सरण्या कोठा
* सेजल विनोद
  |}

==महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==

===पहिला महिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|BEL}}
| team2 = {{crw|SUI}}
| score1 = ९९/६ (२० षटके)
| runs1 = वीरा रेडकर ४१ (६० चेंडू)
| wickets1 = मेघना राजन ३/६ (४ षटके)
| score2 = १००/३ (१२.१ षटके)
| runs2 = फ्रांझिस्का कुएनबुर्ग ४० (३१ चेंडू)
| wickets2 = अरुस्सा इलाही २/२० (४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483808/belgium-women-vs-switzerland-women-1st-t20i-23337 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = अदनान रझाक (बेल्जियम) आणि अब्दुल रहमान (बेल्जियम)
| motm = फ्रांझिस्का कुएनबुर्ग (स्वित्झर्लंड)
| toss = बेल्जियमने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = हा स्वित्झर्लंड महिला संघाचा पहिला महिला टी२०आ सामना होता. स्वित्झर्लंडकडून खेळलेल्या सर्व ११ खेळाडूंनी महिला टी२०आ क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://cricketswitzerland.ch/2025/05/29/ecn-mdina-cup-t20iws-2025/
|title=ECN Mdina Cup T20IWS 2025
|trans-title=ईसीएन मदिना चषक महिला टी२०आ २०२५
|work=Cricket Switzerland
|date=29 May 2025
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

* स्मृती कानेरिया, वीरा रेडकर आणि अत्तिया दिवान अली यांनी बेल्जियमकडून महिला टी२०आ क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
  }}

===दुसरा महिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ मे २०२५
| time = १४:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|BEL}}
| team2 = {{crw|SUI}}
| score1 = १३१/४ (२० षटके)
| runs1 = वीरा रेडकर ३९* (४६ चेंडू)
| wickets1 = समीहा दाभोलकर १/१८ (४ षटके)
| score2 = १३२/३ (१७ षटके)
| runs2 = मेघना राजन ५८* (५५ चेंडू)
| wickets2 = अरुस्सा इलाही १/१९ (४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483809/belgium-women-vs-switzerland-women-2nd-t20i-23337 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विशाल रामटेके (भारत) आणि अदनान रझाक (बेल्जियम)
| motm = मेघना राजन (स्वित्झर्लंड)
| toss = बेल्जियमने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===तिसरा महिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ मे २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|BEL}}
| team2 = {{crw|SUI}}
| score1 = ५६ (१६.३ षटके)
| runs1 = आशिता गुप्ता १३ (१८ चेंडू)
| wickets1 = सरण्या कोठा ३/४ (२ षटके)
| score2 = ५७/२ (१०.४ षटके)
| runs2 = जॅकी एडमिस्टन २२* (३७ चेंडू)
| wickets2 = अरुस्सा इलाही २/२७ (४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483810/belgium-women-vs-switzerland-women-3rd-t20i-23337 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = अदनान रझाक (बेल्जियम) आणि अब्दुल रहमान (बेल्जियम)
| motm = सेजल विनोद (स्वित्झर्लंड)
| toss = स्वित्झर्लंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===चौथा महिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ मे २०२५
| time = १४:१५
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|SUI}}
| team2 = {{crw|BEL}}
| score1 = १६८/४ (२० षटके)
| runs1 = मेघना राजन ४७* (४० चेंडू)
| wickets1 = तृप्ती गोरे १/२६ (२ षटके)
| score2 = ८८ (१९.४ षटके)
| runs2 = स्मृती कानेरिया १७ (३१ चेंडू)
| wickets2 = मेघना राजन ३/१० (३.४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ८० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23337/scorecard/1483811/belgium-women-vs-switzerland-women-4th-t20i-switzerland-women-in-belgium-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विशाल रामटेके (भारत) आणि अदनान रझाक (बेल्जियम)
| motm = मेघना राजन (स्वित्झर्लंड)
| toss = बेल्जियमने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = मेघना राजनने या सामन्यात प्रथमच स्वित्झर्लंडचे नेतृत्व केले.

* स्वित्झर्लंडने चार सामन्यांची मालिका ४–० ने जिंकली.
* मेघना राजनला मालिकावीर म्हणून घोषित करण्यात आले.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://cricketswitzerland.ch/2025/05/29/ecn-mdina-cup-t20iws-2025/ क्रिकेट स्वित्झर्लंडवरील मालिकेचे अधिकृत पान]
* [https://www.espn.in/cricket/scores/series/23337/switzerland-women-in-belgium-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:स्वित्झर्लंड महिला क्रिकेट संघाचे बेल्जियम दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>ew2bxwofgxq7u4nfv9dxuby55g2sig7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मल्की मदारा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382229</id>
    <revision>
      <id>2698821</id>
      <parentid>2698708</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="6vm7tregfkln82zkuykttect4u45hxm" xml:space="preserve">'''पल्ले कंकणमगे मल्की मदारा''' (जन्म ३० डिसेंबर २०००; 'मल्की मदारा' म्हणून ओळखली जाणारी) ही एक श्रीलंकाई ​​क्रिकेटपटू आहे. ती [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघ]]ाकडून उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाज म्हणून खेळते.

==कारकीर्द==
फेब्रुवारी २०२५ मध्ये, [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|न्यू झीलंडविरुद्धच्या मालिकेसाठी]] राष्ट्रीय संघाच्या एकदिवसीय आणि आंतरराष्ट्रीय संघात टी२० मदाराची पहिल्यांदाच निवड झाली. तिने याच मालिकेत १४ मार्च २०२५ रोजी टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले,[३] आणि त्या सामन्यात तीन बळी  घेतल्यामुळे तिला 'सामनावीर' हा पुरस्कार मिळाला.

एप्रिल २०२५ मध्ये, [[२०२५ श्रीलंका महिला तिरंगी मालिका|भारत आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्याविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेसाठी]] मदाराची एकदिवसीय संघात निवड करण्यात आली. तिने याच स्पर्धेत २७ एप्रिल २०२५ रोजी भारताविराुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर, २ मे २०२५ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या आपल्या दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यात तिने चार बळी घेतले. 
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्यदुवे==
* {{cricinfo|id=1371669}}

[[वर्ग:श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]</text>
      <sha1>6vm7tregfkln82zkuykttect4u45hxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698822</id>
      <parentid>2698821</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="2q8yq4yhfs6ciieuf2padtmghnppvdq" xml:space="preserve">'''पल्ले कंकणमगे मल्की मदारा''' (जन्म ३० डिसेंबर २०००; 'मल्की मदारा' म्हणून ओळखली जाणारी) ही एक श्रीलंकाई ​​क्रिकेटपटू आहे. ती [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघ]]ाकडून उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाज म्हणून खेळते.

==कारकीर्द==
फेब्रुवारी २०२५ मध्ये, [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|न्यू झीलंडविरुद्धच्या मालिकेसाठी]] राष्ट्रीय संघाच्या एकदिवसीय आणि आंतरराष्ट्रीय संघात टी२० मदाराची पहिल्यांदाच निवड झाली. तिने याच मालिकेत १४ मार्च २०२५ रोजी टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले,[३] आणि त्या सामन्यात तीन बळी  घेतल्यामुळे तिला 'सामनावीर' हा पुरस्कार मिळाला.

एप्रिल २०२५ मध्ये, [[२०२५ श्रीलंका महिला तिरंगी मालिका|भारत आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्याविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेसाठी]] मदाराची एकदिवसीय संघात निवड करण्यात आली. तिने याच स्पर्धेत २७ एप्रिल २०२५ रोजी भारताविराुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर, २ मे २०२५ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या आपल्या दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यात तिने चार बळी घेतले. 
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्यदुवे==
* {{cricinfo|id=1371669}}

[[वर्ग:श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म]]</text>
      <sha1>2q8yq4yhfs6ciieuf2padtmghnppvdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698823</id>
      <parentid>2698822</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="c75cl5tif9dtc6erzhcucbi9rqshj21" xml:space="preserve">'''पल्ले कंकणमगे मल्की मदारा''' (जन्म ३० डिसेंबर २०००; 'मल्की मदारा' म्हणून ओळखली जाणारी) ही एक श्रीलंकाई ​​क्रिकेटपटू आहे. ती [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघ]]ाकडून उजव्या हाताने मध्यम-जलदगती गोलंदाज म्हणून खेळते.

==कारकीर्द==
फेब्रुवारी २०२५ मध्ये, [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|न्यू झीलंडविरुद्धच्या मालिकेसाठी]] राष्ट्रीय संघाच्या एकदिवसीय आणि आंतरराष्ट्रीय संघात टी२० मदाराची पहिल्यांदाच निवड झाली. तिने याच मालिकेत १४ मार्च २०२५ रोजी टी-२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले,[३] आणि त्या सामन्यात तीन बळी  घेतल्यामुळे तिला 'सामनावीर' हा पुरस्कार मिळाला.

एप्रिल २०२५ मध्ये, [[२०२५ श्रीलंका महिला तिरंगी मालिका|भारत आणि दक्षिण आफ्रिका यांच्याविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेसाठी]] मदाराची एकदिवसीय संघात निवड करण्यात आली. तिने याच स्पर्धेत २७ एप्रिल २०२५ रोजी भारताविराुद्ध एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. त्यानंतर, २ मे २०२५ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या आपल्या दुसऱ्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यात तिने चार बळी घेतले. 
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्यदुवे==
* {{cricinfo|id=1371669}}

[[वर्ग:श्रीलंकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>c75cl5tif9dtc6erzhcucbi9rqshj21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ पुरुष मदिना चषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382230</id>
    <revision>
      <id>2698831</id>
      <parentid>2698739</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20864" sha1="9evucuwbfp1woqzzdq0mdj2rhnrkyj5" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ पुरुष मदिना चषक
| image                =
| caption              =
| administrator        = युरोपियन क्रिकेट नेटवर्क
| cricket format       = [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format    = दुहेरी साखळी आणि अंतिम सामना
| host                 = {{flagicon|Belgium}} [[बेल्जियम]]
| fromdate             = ३० मे
| todate               = १ जून २०२५
| champions            = {{cr|BEL}}
| runner up            = {{cr|POR}}
| participants         = ३
| matches              = ७
| most runs            = {{cricon|POR}} शार्न गोम्स (१७३)
| most wickets         = {{cricon|BEL}} राहुलकुमार हाशू (१३)
| player of the series =
| previous_year        = २०२४
| previous_tournament  = २०२४ मदिना चषक
| next_year            =
| next_tournament      =
}}

'''२०२५ पुरुष मदिना चषक''' ही ३० मे ते १ जून २०२५ या कालावधीत [[बेल्जियम]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.&lt;ref name=&quot;fixtures&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/21545/season/2025
|title=Mdina Cup 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=मदिना चषक २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेत यजमान बेल्जियमसह [[माल्टा]] आणि [[पोर्तुगाल]] या तीन संघांनी भाग घेतला.&lt;ref name=&quot;table&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9818/mdina-cup-2025/points-table
|title=Mdina Cup 2025 Points Table
|trans-title=मदिना चषक २०२५ गुणतालिका
|work=Cricbuzz
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

स्पर्धेतील सर्व सामने झेम्स्ट येथील स्टार्स अरेना होफस्टाडे मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;fixtures&quot; /&gt; साखळी फेरीत प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले. साखळी फेरीतील अव्वल दोन संघांनी अंतिम सामन्यात प्रवेश केला.&lt;ref name=&quot;table&quot; /&gt;

पोर्तुगालने साखळी फेरीतील चारही सामने जिंकून गुणतालिकेत पहिले स्थान मिळवले, तर बेल्जियमने दुसरे स्थान मिळवून अंतिम सामन्यात प्रवेश केला.&lt;ref name=&quot;table&quot; /&gt; अंतिम सामन्यात बेल्जियमने पोर्तुगालचा ४४ धावांनी पराभव करून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.com/cricket/series/21545/game/1489838/belgium-vs-portugal-final-mdina-cup-2025
|title=Belgium vs Portugal, Final, Mdina Cup 2025
|trans-title=बेल्जियम विरुद्ध पोर्तुगाल, अंतिम सामना, मदिना चषक २०२५
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

पोर्तुगालच्या शार्न गोम्सने स्पर्धेत सर्वाधिक १७३ धावा केल्या, तर बेल्जियमच्या राहुलकुमार हाशूने सर्वाधिक १३ बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9818/mdina-cup-2025/stats
|title=Mdina Cup 2025 Statistics
|trans-title=मदिना चषक २०२५ आकडेवारी
|work=Cricbuzz
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==संघ==

* {{cr|BEL}}
* {{cr|MLT}}
* {{cr|POR}}

==खेळाडू==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{cr|BEL}}&lt;ref name=&quot;squads&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/ecn-mdina-cup-t20i-2025/squads/129604
|title=ECN Mdina Cup T20I 2025 – Squads
|trans-title=ईसीएन मदिना चषक टी२०आ २०२५ – संघ
|work=Cricket World
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118646/malta-vs-bel-1st-match-mdina-cup-2025
|title=Malta vs Belgium, 1st Match – Squads
|trans-title=माल्टा विरुद्ध बेल्जियम, पहिला सामना – संघ
|work=Cricbuzz
|date=30 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
! {{cr|MLT}}&lt;ref name=&quot;squads&quot; /&gt;
! {{cr|POR}}&lt;ref name=&quot;squads&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/118682/port-vs-bel-final-mdina-cup-2025
|title=Portugal vs Belgium, Final – Squads
|trans-title=पोर्तुगाल विरुद्ध बेल्जियम, अंतिम सामना – संघ
|work=Cricbuzz
|date=1 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* शेराझ शेख (कर्णधार)
* अली रझा (कर्णधार, यष्टीरक्षक)
* अब्दुल हई मोहम्मद
* बुरहान नियाझ
* हिकमत जबरखैल
* इफ्तिखार कंखेल
* खालिद अहमदी
* मोहम्मद मुनीब
* मुरिद एक्रामी
* ऑलिव्हर हेरिंग्टन
* ओमिद मलिक खेल (यष्टीरक्षक)
* रफीउल्लाह अलोकोझाई
* रवी थपलियाल
* साबेर झाखिल
* सजाद अहमदझाई
* शहेरयार बट
* झाकी शाह
  | valign=&quot;top&quot; |
* प्रियन पुष्पराजन (कर्णधार)
* चंजल सुदर्शनन (यष्टीरक्षक)
* रॉकी डियानिश (यष्टीरक्षक)
* अमर शर्मा
* दर्शित पाटणकर
* डेव्हिड मार्क्स
* एल्धोस मॅथ्यू
* इम्रान अमीर
* जमशेद कुन्ननचिरक्कल
* जसविंदर सिंग
* मेहबूब अली
* श्रीजय पटेल
* वरुण प्रसाथ थमोथरम
* वसीम अब्बास
  | valign=&quot;top&quot; |
* कार्लोस नुनेस (कर्णधार, यष्टीरक्षक)
* चॅड पॉटगिटर
* धवलकुमार नरोतम
* फ्रान्स्वा स्टोमन
* हरदीप सिंग खुट्टन
* जल्पेश विजय
* जेरेमी मार्टिन्स
* जुआन हेन्री
* मेघेल मचादो (यष्टीरक्षक)
* मोहम्मद सिराज निपो
* नतिम हस्साम
* राहुलकुमार हाशू
* शार्न गोम्स
* शर्मन वाझ
* सिराजुल्लाह खादिम
* उपेन शांतो
  |}

==स्पर्धेचे स्वरूप==
तीनही संघांनी दुहेरी साखळी पद्धतीने एकमेकांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले. साखळी फेरीतील अव्वल दोन संघ अंतिम सामन्यासाठी पात्र ठरले. स्पर्धेत साखळी फेरीचे सहा आणि एक अंतिम सामना असे एकूण सात सामने खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;fixtures&quot; /&gt;

==गुणतालिका==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto&quot;
|-
! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|POR}} || ४ || ४ || ० || ० || ८ || +२.४२८ || rowspan=&quot;2&quot; | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|BEL}} || ४ || २ || २ || ० || ४ || +१.११६
|-
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{cr|MLT}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || −३.३१८ || स्पर्धेतून बाहेर
|}

'''स्रोत:''' ईएसपीएनक्रिकइन्फो&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.co.uk/cricket/table/series/21545/season/2025
|title=Mdina Cup Table – 2025
|work=ESPNcricinfo
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

==साखळी सामने==
{{Single-innings cricket match
| date = ३० मे २०२५
| time = ०९:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| team2 = {{cr|BEL}}
| score1 = १०७ (१४.४ षटके)
| runs1 = प्रियन पुष्पराजन २६ (२० चेंडू)
| wickets1 = इफ्तिखार कंखेल ३/३२ (४ षटके)
| score2 = १११/४ (१३.१ षटके)
| runs2 = मोहम्मद मुनीब ३७ (२० चेंडू)
| wickets2 = जसविंदर सिंग २/५ (२ षटके)
| result = बेल्जियम ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485346/belgium-vs-malta-1st-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि अब्दुल रहमान (माल्टा)
| motm = इफ्तिखार कंखेल (बेल्जियम)
| toss = माल्टाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३० मे २०२५
| time = १३:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| team2 = {{cr|POR}}
| score1 = १२० (१७.२ षटके)
| runs1 = श्रीजय पटेल ३१ (१७ चेंडू)
| wickets1 = राहुलकुमार हाशू ३/१६ (३ षटके)
| score2 = १२१/२ (१४.१ षटके)
| runs2 = शार्न गोम्स ६७* (४१ चेंडू)
| wickets2 = जसविंदर सिंग १/१९ (२ षटके)
| result = पोर्तुगाल ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485345/malta-vs-portugal-2nd-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि रामराज वेंकटरामनन (भारत)
| motm = शार्न गोम्स (पोर्तुगाल)
| toss = पोर्तुगालने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = चॅड पॉटगिटर, नतिम हस्साम, कार्लोस नुनेस आणि हरदीप खुट्टन यांनी पोर्तुगालकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३० मे २०२५
| time = १७:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|BEL}}
| team2 = {{cr|POR}}
| score1 = १६२ (१९.२ षटके)
| runs1 = साबेर झाखिल ६५ (३२ चेंडू)
| wickets1 = राहुलकुमार हाशू ३/२५ (३.२ षटके)
| score2 = १६४/५ (१८.४ षटके)
| runs2 = चॅड पॉटगिटर ४४ (२४ चेंडू)
| wickets2 = इफ्तिखार कंखेल ३/३१ (४ षटके)
| result = पोर्तुगाल ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485343/belgium-vs-portugal-3rd-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि अब्दुल रहमान (माल्टा)
| motm = चॅड पॉटगिटर (पोर्तुगाल)
| toss = बेल्जियमने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = ०९:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|BEL}}
| team2 = {{cr|MLT}}
| score1 = १७७/५ (२० षटके)
| runs1 = शहेरयार बट ४५ (३९ चेंडू)
| wickets1 = डेव्हिड मार्क्स २/२९ (४ षटके)
| score2 = ७४ (१५.२ षटके)
| runs2 = रॉकी डियानिश २१ (३५ चेंडू)
| wickets2 = झाकी शाह ४/२७ (४ षटके)
| result = बेल्जियम १०३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485348/belgium-vs-malta-4th-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = एम. अली सय्यद आणि विनय मल्होत्रा (जर्मनी)
| motm = ऑलिव्हर हेरिंग्टन (बेल्जियम)
| toss = माल्टाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ऑलिव्हर हेरिंग्टन आणि रफीउल्लाह अलोकोझाई यांनी बेल्जियमकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १३:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|MLT}}
| team2 = {{cr|POR}}
| score1 = १३३/७ (२० षटके)
| runs1 = वरुण प्रसाथ थमोथरम ३१ (२९ चेंडू)
| wickets1 = उपेन शांतो ३/२३ (४ षटके)
| score2 = १३६/२ (१५ षटके)
| runs2 = शार्न गोम्स ६५* (४३ चेंडू)
| wickets2 = अमर शर्मा २/२६ (३ षटके)
| result = पोर्तुगाल ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485347/malta-vs-portugal-5th-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = एम. अली सय्यद आणि विशाल रामटेके
| motm = शार्न गोम्स (पोर्तुगाल)
| toss = माल्टाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १७:४५
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|BEL}}
| team2 = {{cr|POR}}
| score1 = १०२ (१८.४ षटके)
| runs1 = ओमिद मलिक खेल ३६ (४० चेंडू)
| wickets1 = उपेन शांतो २/८ (३ षटके)
| score2 = १०५/५ (११.२ षटके)
| runs2 = धवलकुमार नरोतम ५९ (२८ चेंडू)
| wickets2 = झाकी शाह ४/२४ (४ षटके)
| result = पोर्तुगाल ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/21545/scorecard/1485344/belgium-vs-portugal-6th-match-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि अब्दुल रहमान (माल्टा)
| motm = उपेन शांतो (पोर्तुगाल)
| toss = बेल्जियमने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = पोर्तुगालने साखळी फेरीतील चारही सामने जिंकले.
}}

==अंतिम सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = १ जून २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|BEL}}
| team2 = {{cr|POR}}
| score1 = १७६ (१९.४ षटके)
| runs1 = अली रझा ६४ (२४ चेंडू)
| wickets1 = राहुलकुमार हाशू ४/१७ (३ षटके)
| score2 = १३२ (१७.५ षटके)
| runs2 = जेरेमी मार्टिन्स ४० (३२ चेंडू)
| wickets2 = खालिद अहमदी ४/३४ (३.५ षटके)
| result = बेल्जियम ४४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.co.uk/cricket/series/21545/scorecard/1486224/belgium-vs-portugal-final-mdina-cup-2025 धावफलक]
| venue = स्टार्स अरेना होफस्टाडे, झेम्स्ट
| umpires = विनय मल्होत्रा (जर्मनी) आणि अब्दुल रहमान (बेल्जियम)
| motm = मुरिद एक्रामी (बेल्जियम)
| toss = पोर्तुगालने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = बेल्जियमने २०२५ पुरुष मदिना चषकाचे विजेतेपद पटकावले.

* पोर्तुगालने साखळी फेरीतील चारही सामने जिंकले होते; मात्र अंतिम सामन्यात त्यांना पराभव पत्करावा लागला.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://www.espn.com/cricket/scores/series/21545/season/2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9818/mdina-cup-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:बेल्जियममधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>9evucuwbfp1woqzzdq0mdj2rhnrkyj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382233</id>
    <revision>
      <id>2698835</id>
      <parentid>2698752</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14873" sha1="4ao580kux4b05b33sz5pqe689rfgvjs" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा
| series_name                    = स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५
| team1_image                    = Flag of Austria.svg
| team1_name                     = ऑस्ट्रिया
| team2_image                    = Flag of Switzerland.svg
| team2_name                     = स्वित्झर्लंड
| from_date                      = ३० मे
| to_date                        = १ जून २०२५
| team1_captain                  = आकिब इक्बाल
| team2_captain                  = हर्षा देशन
| no_of_twenty20s                = 4
| team1_twenty20s_won            = 3
| team2_twenty20s_won            = 1
| team1_twenty20s_most_runs      = करणबीर सिंग (२०८)
| team2_twenty20s_most_runs      = अहमद हसन (९८)
| team1_twenty20s_most_wickets   = साहेल झद्रान (७)&lt;br /&gt;उमैर तारिक (७)
| team2_twenty20s_most_wickets   = अली नय्यर (६)
}}

'''स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५''' हा मे आणि जून २०२५ मध्ये आयोजित करण्यात आलेला आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] दौरा होता. स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाने चार [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ऑस्ट्रिया]]चा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/scores/series/23396/switzerland-in-austria-2025
|title=Switzerland tour of Austria 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

दौऱ्यातील चारही सामने ३० मे ते १ जून २०२५ या कालावधीत लात्शाख येथील वेल्डेन क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt; ऑस्ट्रियाने पहिले दोन सामने अनुक्रमे २९ आणि १७ धावांनी जिंकले. स्वित्झर्लंडने तिसरा सामना तीन गडी राखून जिंकला, तर ऑस्ट्रियाने चौथा सामना १७ धावांनी जिंकून मालिका ३–१ अशा फरकाने जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt;

ऑस्ट्रियाच्या करणबीर सिंगने मालिकेत सर्वाधिक २०८ धावा केल्या. ऑस्ट्रियाच्या साहेल झद्रान आणि उमैर तारिक यांनी प्रत्येकी सात बळी घेतले, तर स्वित्झर्लंडच्या अली नय्यरने सहा बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9920/switzerland-tour-of-austria-2025/stats
|title=Switzerland tour of Austria, 2025 – Statistics
|trans-title=स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

==खेळाडू==
मालिकेसाठी स्वतंत्र अधिकृत संघ-घोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडू यादी चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवरून संकलित करण्यात आली आहे.&lt;ref name=&quot;पहिलासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/119756/aut-vs-sui-1st-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 1st Match – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, पहिला सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=30 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;दुसरासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119762/austria-vs-switzerland-2nd-match
|title=Austria vs Switzerland, 2nd Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, दुसरा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=31 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;तिसरासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119765/aut-vs-sui-3rd-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 3rd Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, तिसरा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=31 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;चौथासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119774/aut-vs-sui-4th-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 4th Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, चौथा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=1 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{cr|AUT}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{cr|SUI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५ खेळाडू&lt;/small&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* आकिब इक्बाल (कर्णधार)
* अमर नईम (यष्टीरक्षक)
* इम्रान आसिफ
* उमैर तारिक
* करणबीर सिंग
* कुमुद झा (यष्टीरक्षक)
* जानन घेलझाई
* झीशान गोराया
* बिलाल झलमई
* बसीर खान
* मन्सूर सफी (यष्टीरक्षक)
* रझमल शिगीवाल
* वकार झलमई
* साद चीमा
* साहेल झद्रान
* हेकमतुल्लाह खोगियानी
  | valign=&quot;top&quot; |
* हर्षा देशन (कर्णधार)
* अहमद हसन
* अनीश कुमार नलिनंबिका
* अर्जुन विनोद
* अश्विन विनोद
* अली नय्यर
* आयझॅक स्टुअर्ट
* इद्रीस उल हक (यष्टीरक्षक)
* ग्रँट कुपिडो
* दियोन जॉन्सन
* फहीम नझीर (यष्टीरक्षक)
* मल्यार स्तानिकझाई
* शेराझ सरवरी
* हसन अहमद (यष्टीरक्षक)
* ह्यूगो एल्डर
  |}

==टी२०आ मालिका==
ऑस्ट्रियाने चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.

===पहिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३० मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १६३/७ (२० षटके)
| runs1 = बिलाल झलमई ७४ (५५ चेंडू)
| wickets1 = शेराझ सरवरी ३/४४ (४ षटके)
| score2 = १३४ (१८.३ षटके)
| runs2 = अर्जुन विनोद २७ (२७ चेंडू)
| wickets2 = आकिब इक्बाल ३/२९ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया २९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1483788/austria-vs-switzerland-1st-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = पामीर झरावर खान आणि पवन कोहली
| motm = बिलाल झलमई (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ग्रँट कुपिडो, दियोन जॉन्सन, शेराझ सरवरी आणि हर्षा देशन यांनी स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===दुसरा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १६१/८ (२० षटके)
| runs1 = करणबीर सिंग ५३ (४१ चेंडू)
| wickets1 = अली नय्यर २/१८ (३ षटके)
| score2 = १४४/७ (२० षटके)
| runs2 = अहमद हसन ४२ (४० चेंडू)
| wickets2 = करणबीर सिंग २/१९ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया १७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1483789/austria-vs-switzerland-2nd-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया)
| toss = स्वित्झर्लंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===तिसरा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १४८/८ (२० षटके)
| runs1 = बिलाल झलमई ३६ (२२ चेंडू)
| wickets1 = आयझॅक स्टुअर्ट ४/२० (४ षटके)
| score2 = १५४/७ (१८.२ षटके)
| runs2 = फहीम नझीर ३७ (२५ चेंडू)&lt;br /&gt;हर्षा देशन ३७ (२६ चेंडू)
| wickets2 = साहेल झद्रान ३/३२ (४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1486784/austria-vs-switzerland-3rd-t20i-23396 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = हर्षा देशन (स्वित्झर्लंड)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = आयझॅक स्टुअर्टने स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===चौथा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = १ जून २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १९०/३ (२० षटके)
| runs1 = करणबीर सिंग ११५ (७० चेंडू)
| wickets1 = अली नय्यर १/३१ (४ षटके)
| score2 = १७३ (१९.५ षटके)
| runs2 = अर्जुन विनोद ३८ (३५ चेंडू)
| wickets2 = उमैर तारिक ५/३२ (३.५ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया १७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1486785/austria-vs-switzerland-4th-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ह्यूगो एल्डरने स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

* ऑस्ट्रियाने चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://www.espn.in/cricket/scores/series/23396/switzerland-in-austria-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9920/switzerland-tour-of-austria-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रिया दौरे|२०२५]]</text>
      <sha1>4ao580kux4b05b33sz5pqe689rfgvjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698836</id>
      <parentid>2698835</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14952" sha1="3c35sae6k5zrsoz6znwzhl5ct3husbe" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा
| series_name                    = स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५
| team1_image                    = Flag of Austria.svg
| team1_name                     = ऑस्ट्रिया
| team2_image                    = Flag of Switzerland.svg
| team2_name                     = स्वित्झर्लंड
| from_date                      = ३० मे
| to_date                        = १ जून २०२५
| team1_captain                  = आकिब इक्बाल
| team2_captain                  = हर्षा देशन
| no_of_twenty20s                = 4
| team1_twenty20s_won            = 3
| team2_twenty20s_won            = 1
| team1_twenty20s_most_runs      = करणबीर सिंग (२०८)
| team2_twenty20s_most_runs      = अहमद हसन (९८)
| team1_twenty20s_most_wickets   = साहेल झद्रान (७)&lt;br /&gt;उमैर तारिक (७)
| team2_twenty20s_most_wickets   = अली नय्यर (६)
}}

'''स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५''' हा मे आणि जून २०२५ मध्ये आयोजित करण्यात आलेला आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] दौरा होता. स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाने चार [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[ऑस्ट्रिया]]चा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.in/cricket/scores/series/23396/switzerland-in-austria-2025
|title=Switzerland tour of Austria 2025 – Fixtures and Results
|trans-title=स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – सामने आणि निकाल
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

दौऱ्यातील चारही सामने ३० मे ते १ जून २०२५ या कालावधीत लात्शाख येथील वेल्डेन क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt; ऑस्ट्रियाने पहिले दोन सामने अनुक्रमे २९ आणि १७ धावांनी जिंकले. स्वित्झर्लंडने तिसरा सामना तीन गडी राखून जिंकला, तर ऑस्ट्रियाने चौथा सामना १७ धावांनी जिंकून मालिका ३–१ अशा फरकाने जिंकली.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt;

ऑस्ट्रियाच्या करणबीर सिंगने मालिकेत सर्वाधिक २०८ धावा केल्या. ऑस्ट्रियाच्या साहेल झद्रान आणि उमैर तारिक यांनी प्रत्येकी सात बळी घेतले, तर स्वित्झर्लंडच्या अली नय्यरने सहा बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9920/switzerland-tour-of-austria-2025/stats
|title=Switzerland tour of Austria, 2025 – Statistics
|trans-title=स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

==खेळाडू==
मालिकेसाठी स्वतंत्र अधिकृत संघ-घोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडू यादी चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवरून संकलित करण्यात आली आहे.&lt;ref name=&quot;पहिलासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/119756/aut-vs-sui-1st-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 1st Match – Squads
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, पहिला सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=30 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;दुसरासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119762/austria-vs-switzerland-2nd-match
|title=Austria vs Switzerland, 2nd Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, दुसरा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=31 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;तिसरासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119765/aut-vs-sui-3rd-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 3rd Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, तिसरा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=31 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;चौथासंघ&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/119774/aut-vs-sui-4th-match-switzerland-tour-of-austria-2025
|title=Austria vs Switzerland, 4th Match – Match Info
|trans-title=ऑस्ट्रिया विरुद्ध स्वित्झर्लंड, चौथा सामना – सामन्याची माहिती
|work=क्रिकबझ
|date=1 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
! {{cr|AUT}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{cr|SUI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५ खेळाडू&lt;/small&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* आकिब इक्बाल (कर्णधार)
* अमर नईम (यष्टीरक्षक)
* इम्रान आसिफ
* उमैर तारिक
* करणबीर सिंग
* कुमुद झा (यष्टीरक्षक)
* जानन घेलझाई
* झीशान गोराया
* बिलाल झलमई
* बसीर खान
* मन्सूर सफी (यष्टीरक्षक)
* रझमल शिगीवाल
* वकार झलमई
* साद चीमा
* साहेल झद्रान
* हेकमतुल्लाह खोगियानी
  | valign=&quot;top&quot; |
* हर्षा देशन (कर्णधार)
* अहमद हसन
* अनीश कुमार नलिनंबिका
* अर्जुन विनोद
* अश्विन विनोद
* अली नय्यर
* आयझॅक स्टुअर्ट
* इद्रीस उल हक (यष्टीरक्षक)
* ग्रँट कुपिडो
* दियोन जॉन्सन
* फहीम नझीर (यष्टीरक्षक)
* मल्यार स्तानिकझाई
* शेराझ सरवरी
* हसन अहमद (यष्टीरक्षक)
* ह्यूगो एल्डर
  |}

==टी२०आ मालिका==
ऑस्ट्रियाने चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.

===पहिला टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३० मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १६३/७ (२० षटके)
| runs1 = बिलाल झलमई ७४ (५५ चेंडू)
| wickets1 = शेराझ सरवरी ३/४४ (४ षटके)
| score2 = १३४ (१८.३ षटके)
| runs2 = अर्जुन विनोद २७ (२७ चेंडू)
| wickets2 = आकिब इक्बाल ३/२९ (४ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया २९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1483788/austria-vs-switzerland-1st-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = पामीर झरावर खान आणि पवन कोहली
| motm = बिलाल झलमई (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ग्रँट कुपिडो, दियोन जॉन्सन, शेराझ सरवरी आणि हर्षा देशन यांनी स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===दुसरा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १६१/८ (२० षटके)
| runs1 = करणबीर सिंग ५३ (४१ चेंडू)
| wickets1 = अली नय्यर २/१८ (३ षटके)
| score2 = १४४/७ (२० षटके)
| runs2 = अहमद हसन ४२ (४० चेंडू)
| wickets2 = करणबीर सिंग २/१९ (३ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया १७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1483789/austria-vs-switzerland-2nd-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया)
| toss = स्वित्झर्लंडने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

===तिसरा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ मे २०२५
| time = १५:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १४८/८ (२० षटके)
| runs1 = बिलाल झलमई ३६ (२२ चेंडू)
| wickets1 = आयझॅक स्टुअर्ट ४/२० (४ षटके)
| score2 = १५४/७ (१८.२ षटके)
| runs2 = फहीम नझीर ३७ (२५ चेंडू)&lt;br /&gt;हर्षा देशन ३७ (२६ चेंडू)
| wickets2 = साहेल झद्रान ३/३२ (४ षटके)
| result = स्वित्झर्लंड ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1486784/austria-vs-switzerland-3rd-t20i-23396 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = हर्षा देशन (स्वित्झर्लंड)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = आयझॅक स्टुअर्टने स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===चौथा टी२०आ===
{{Single-innings cricket match
| date = १ जून २०२५
| time = १०:००
| daynight =
| team1 = {{cr-rt|AUT}}
| team2 = {{cr|SUI}}
| score1 = १९०/३ (२० षटके)
| runs1 = करणबीर सिंग ११५ (७० चेंडू)
| wickets1 = अली नय्यर १/३१ (४ षटके)
| score2 = १७३ (१९.५ षटके)
| runs2 = अर्जुन विनोद ३८ (३५ चेंडू)
| wickets2 = उमैर तारिक ५/३२ (३.५ षटके)
| result = ऑस्ट्रिया १७ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23396/scorecard/1486785/austria-vs-switzerland-4th-t20i-switzerland-in-austria-2025 धावफलक]
| venue = वेल्डेन क्रिकेट मैदान, लात्शाख
| umpires = अश्तियाक शाह आणि पवन कोहली
| motm = करणबीर सिंग (ऑस्ट्रिया)
| toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ह्यूगो एल्डरने स्वित्झर्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

* ऑस्ट्रियाने चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://www.espn.in/cricket/scores/series/23396/switzerland-in-austria-2025 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील मालिकेचे पान]
* [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9920/switzerland-tour-of-austria-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:स्वित्झर्लंड क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रिया दौरे|२०२५]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रियामधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>3c35sae6k5zrsoz6znwzhl5ct3husbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इझ्झी शार्प</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382234</id>
    <revision>
      <id>2698839</id>
      <parentid>2698748</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="tq6985acgpai1pc82rma8qrrwfqne19" xml:space="preserve">'''इसोबेल ग्रेस शार्प''' (जन्म १ डिसेंबर २००४) ही न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे. ती सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघ]]ासाठी आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये कँटरबरी संघासाठी खेळते. ती उजव्या हाताने फलंदाजी करते. त्याशिवाय ती यष्टिरक्षक आहे.

फेब्रुवारी २०२५ मध्ये, [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|श्रीलंकेविरुद्धच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी]] तिची न्यू झीलंडच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघात पहिल्यांदाच निवड झाली.त्यानंतर, [[लॉरेन डाउन]]च्या जागी त्याच मालिकेसाठीच्या एकदिवसीय संघातही तिचा समावेश करण्यात आला. तिने १४ मार्च २०२५ रोजी श्रीलंकेविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्यदुवे==
* {{cricinfo|id=1294098}}

[[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>tq6985acgpai1pc82rma8qrrwfqne19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698840</id>
      <parentid>2698839</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्यदुवे */</comment>
      <origin>2698840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="frvseuzp93c7adw9ngezfsyr7r3i9se" xml:space="preserve">'''इसोबेल ग्रेस शार्प''' (जन्म १ डिसेंबर २००४) ही न्यू झीलंडची क्रिकेटपटू आहे. ती सध्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघ]]ासाठी आणि देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये कँटरबरी संघासाठी खेळते. ती उजव्या हाताने फलंदाजी करते. त्याशिवाय ती यष्टिरक्षक आहे.

फेब्रुवारी २०२५ मध्ये, [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२४-२५|श्रीलंकेविरुद्धच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी]] तिची न्यू झीलंडच्या राष्ट्रीय क्रिकेट संघात पहिल्यांदाच निवड झाली.त्यानंतर, [[लॉरेन डाउन]]च्या जागी त्याच मालिकेसाठीच्या एकदिवसीय संघातही तिचा समावेश करण्यात आला. तिने १४ मार्च २०२५ रोजी श्रीलंकेविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्यदुवे==
* {{cricinfo|id=1294098}}

{{DEFAULTSORT:शार्प, इझ्झी}}
[[वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>frvseuzp93c7adw9ngezfsyr7r3i9se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382235</id>
    <revision>
      <id>2698841</id>
      <parentid>2698767</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31575" sha1="b1039k4dcz1yet7s4s1jr4r2e2pka6r" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक
| image                =
| caption              =
| administrator        = जपान क्रिकेट संघटना
| cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format    = एकेरी साखळी आणि स्थाननिर्धारण सामने
| host                 = {{flagicon|Japan}} [[जपान]]
| fromdate             = ३
| todate               = ८ जून २०२५
| champions            = {{crw|JPN}}
| runner up            = {{crw|HKG}}
| participants         = ५
| matches              = १३
| most runs            = {{crwicon|JPN}} आयाका काटो-स्टॅफर्ड (१००)
| most wickets         = {{crwicon|CHN}} लिऊ मेंगटिंग (११)
| player of the series = {{crwicon|JPN}} आयाका काटो-स्टॅफर्ड
}}

'''२०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक''' ही ३ ते ८ जून २०२५ या कालावधीत [[जपान]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती. स्पर्धेतील सर्व सामने सानो येथील सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/event/womens-sano-international-trophy
|title=女子佐野市国際トロフィー
|trans-title=महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|access-date=3 August 2026
|language=ja
}}&lt;/ref&gt;

स्पर्धेत यजमान जपानसह चीन, हाँगकाँग, मंगोलिया आणि फिलिपाइन्स या पाच संघांनी भाग घेतला. साखळी फेरीत प्रत्येक संघाने इतर संघांविरुद्ध प्रत्येकी एक सामना खेळला. त्यानंतर तिसऱ्या व चौथ्या स्थानासाठी सामने आणि अंतिम सामना खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;schedule&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9836/womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025/matches
|title=Womens T20 Pentangular Series in Japan 2025 – Matches
|trans-title=जपानमधील महिला टी२० पंचरंगी मालिका २०२५ – सामने
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

अंतिम सामन्यात जपानने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ९९/७ धावा केल्या. प्रत्युत्तरात हाँगकाँगचा डाव १८ षटकांत ७७ धावांवर संपुष्टात आला आणि जपानने सामना २२ धावांनी जिंकून विजेतेपद पटकावले.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E3%83%AC%E3%83%9D%E3%83%BC%E3%83%88%EF%BD%9C%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E6%B1%BA%E5%8B%9D%E6%88%A6/
|title=Japan Defeat Hong Kong to Win Sano City Trophy!
|trans-title=जपानने हाँगकाँगला पराभूत करून सानो सिटी चषक जिंकला
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|date=9 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; हे जपान महिला संघाचे १३ वर्षांतील पहिले स्पर्धात्मक विजेतेपद होते.&lt;ref name=&quot;final&quot; /&gt;

आयाका काटो-स्टॅफर्डने स्पर्धेत सर्वाधिक १०० धावा केल्या, तर चीनच्या लिऊ मेंगटिंगने सर्वाधिक ११ बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9836/womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025/stats
|title=Womens T20 Pentangular Series in Japan 2025 – Statistics
|trans-title=जपानमधील महिला टी२० पंचरंगी मालिका २०२५ – आकडेवारी
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; आयाका काटो-स्टॅफर्डला स्पर्धेतील सर्वात मौल्यवान खेळाडूचा पुरस्कार देण्यात आला. हाँगकाँगच्या कॅरी चॅनला सर्वोत्तम फलंदाज, तर लिऊ मेंगटिंगला सर्वोत्तम गोलंदाज म्हणून गौरवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;final&quot; /&gt;

==खेळाडू==
जपानने स्पर्धेसाठी १५ सदस्यीय संघ अधिकृतरीत्या जाहीर केला होता.&lt;ref name=&quot;japan-squad&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E3%81%AB%E5%87%BA%E5%A0%B4%E3%81%99%E3%82%8B%E5%A5%B3%E5%AD%90%E6%97%A5%E6%9C%AC%E4%BB%A3/
|title=Women’s Sano City International Trophy Team Announced
|trans-title=महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषकासाठी जपानचा संघ जाहीर
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|date=23 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; इतर संघांची स्वतंत्र अधिकृत घोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे त्यांची यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवरून संकलित करण्यात आली आहे.&lt;ref name=&quot;china-hongkong&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scores/118739/chnw-vs-hkw-2nd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=China Women vs Hong Kong Women, 2nd Match – Squads
|trans-title=चीन महिला विरुद्ध हाँगकाँग महिला, दुसरा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=3 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hongkong-philippines&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scores/118757/hkw-vs-phiw-5th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=Hong Kong Women vs Philippines Women, 5th Match – Squads
|trans-title=हाँगकाँग महिला विरुद्ध फिलिपाइन्स महिला, पाचवा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=5 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mongolia-philippines&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118781/mglw-vs-phiw-8th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=Mongolia Women vs Philippines Women, 8th Match – Squads
|trans-title=मंगोलिया महिला विरुद्ध फिलिपाइन्स महिला, आठवा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=6 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hongkong-final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118808/japan-women-vs-hong-kong-women-final
|title=Japan Women vs Hong Kong Women, Final – Squads
|trans-title=जपान महिला विरुद्ध हाँगकाँग महिला, अंतिम सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=8 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto; vertical-align:top;&quot;
|-
! {{crw|JPN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|CHN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|HKG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|MNG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१२ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|PHI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* माई यानागिदा (कर्णधार)
* अकारी निशिमुरा (यष्टीरक्षक)
* अहिल्या चंदेल
* अयुमी फुजिकावा
* आयाका काटो-स्टॅफर्ड
* एलेना कुसुदा-नैर्न
* एरिका ओदा
* एरिका तोगुची-क्विन
* कुरुमी ओता
* हारुना इवासाकी
* हिनासे गोतो
* मेग ओगावा
* नोनोहा यासुमोतो
* रिनो मोरिता
* सेइका सुमी
  | valign=&quot;top&quot; |
* शू चियान (कर्णधार)
* पेंग लियांगयु (यष्टीरक्षक)
* झी मेई (यष्टीरक्षक)
* काई युझी
* गोंग युतिंग
* जियापिंग ली
* लिऊ मेंगटिंग
* मा रुइके
* मिंग्यू झू
* वांग हुइयिंग
* वेई हैतिंग
* वेन सिनान
* शिए वेनयान
* यान झुयिंग
  | valign=&quot;top&quot; |
* नताशा माइल्स (कर्णधार)
* हिउ यिंग च्युंग (यष्टीरक्षक)
* अॅलिसन सिउ
* अलिश्बा कंवल
* बेट्टी चॅन
* डोरोथिया चॅन
* एम्मा लाई
* कॅरी चॅन
* महेकदीप कौर
* मायरा सलीम
* मरियम बीबी
* रानिया सटन
* यास्मिन दासवानी
* झारा हैदर
  | valign=&quot;top&quot; |
* ओडझाया एर्देनेबातर (कर्णधार)
* एंखबोल्ड खालिउना (यष्टीरक्षक)
* बातजार्गल इचिनखोरलू
* बात्तसेत्सेग नामुन्झुल
* गानबोल्ड उर्जिंदुलाम
* गानसुक अनुजिन
* जार्गलसाइखान एर्देनेसुव्द
* जावझंदुलाम तुग्सजार्गल
* म्यागमारझाया बातनासन
* ओयुनसुव्द अमरजार्गल
* उगानसुव्द बायरजावख्लान
* उनेन्च बातुर
  | valign=&quot;top&quot; |
* केटी डोनोव्हन (कर्णधार)
* जेसिका मेडियानेस्ता (यष्टीरक्षक)
* अॅलेक्स स्मिथ
* अॅश्ली मिरांडा
* अमेलिया वाल्डेझ
* अँजेला बुसा
* जॉन आंद्रेआनो
* जोमे मसाया
* कॅरी गुलेम कीन
* काइट गुलेम कीन
* मा लूझ बी. मांडिया
* मरिका तायरा
* रेवेन कॅस्टिलो
* सिमरन सिराह
  |}

==गुणतालिका==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto&quot;
|-
! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|HKG}} || ४ || २ || ० || २ || ६ || +२.८६६ || rowspan=&quot;2&quot; | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|JPN}} || ४ || २ || १ || १ || ५ || +१.३०६
|- style=&quot;background:#ffffcc;&quot;
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|CHN}} || ४ || २ || १ || १ || ५ || +०.६९० || rowspan=&quot;2&quot; | [[#तिसऱ्या स्थानासाठी सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ffffcc;&quot;
| ४ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|PHI}} || ४ || १ || २ || १ || ३ || +०.६४९
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|MNG}} || ४ || ० || ३ || १ || १ || −४.२९२ || [[#चौथ्या स्थानासाठी सामना|चौथ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]
|}

'''स्रोत:''' स्पोर्ट्सटॅक&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/womens-t20i-series-in-japan-2025-9109/overview
|title=Women's T20I Series in Japan, 2025 – Points Table
|trans-title=जपानमधील महिला टी२०आ मालिका, २०२५ – गुणतालिका
|work=स्पोर्ट्सटॅक
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==साखळी सामने==
{{Single-innings cricket match
| date = ३ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|MNG}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118730/jpnw-vs-mglw-1st-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|CHN}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118739/chnw-vs-hkw-2nd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ४ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|HKG}}
| team2 = {{crw|JPN}}
| score1 = ८६/३ (९ षटके)
| runs1 = कॅरी चॅन ३६ (३० चेंडू)
| wickets1 = अहिल्या चंदेल १/१२ (२ षटके)
| score2 = ६७/३ (९ षटके)
| runs2 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड ३० (२५ चेंडू)
| wickets2 = कॅरी चॅन २/१५ (२ षटके)
| result = हाँगकाँग १९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118745/jpnw-vs-hkw-3rd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = कॅरी चॅन (हाँगकाँग)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ९ षटकांचा करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ४ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ५० (१४.१ षटके)
| runs1 = अमेलिया वाल्डेझ १७ (३५ चेंडू)
| wickets1 = मा रुइके ४/१ (३.१ षटके)
| score2 = ५१/५ (१४.२ षटके)
| runs2 = शू चियान १६ (२२ चेंडू)
| wickets2 = कॅरी गुलेम कीन ३/११ (४ षटके)
| result = चीन ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118748/chnw-vs-phiw-4th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = मा रुइके (चीन)
| toss = चीनने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|HKG}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118757/hkw-vs-phiw-5th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ३२/९ (२० षटके)
| runs1 = बातजार्गल इचिनखोरलू ७ (१५ चेंडू)
| wickets1 = मा रुइके ४/९ (४ षटके)
| score2 = ३३/३ (८.१ षटके)
| runs2 = वेई हैतिंग ७* (१३ चेंडू)
| wickets2 = ओडझाया एर्देनेबातर १/५ (३ षटके)
| result = चीन ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118766/chnw-vs-mglw-6th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = लिऊ मेंगटिंग (चीन)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ६ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ९४/७ (२० षटके)
| runs1 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड ३६ (४१ चेंडू)
| wickets1 = लिऊ मेंगटिंग २/१८ (४ षटके)
| score2 = ७० (१९.३ षटके)
| runs2 = मिंग्यू झू १३ (१५ चेंडू)
| wickets2 = कुरुमी ओता ३/१३ (४ षटके)
| result = जपान २४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118772/jpnw-vs-chnw-7th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणमूर्ती नटराजन आणि विपिन सुखवाल
| motm = आयाका काटो-स्टॅफर्ड (जपान)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ६ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|MNG}}
| score1 = १६७/६ (२० षटके)
| runs1 = अॅलेक्स स्मिथ ४९ (५६ चेंडू)
| wickets1 = म्यागमारझाया बातनासन २/४१ (४ षटके)
| score2 = ४९/६ (२० षटके)
| runs2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १७ (४० चेंडू)
| wickets2 = कॅरी गुलेम कीन ३/४ (३ षटके)
| result = फिलिपाइन्स ११८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118781/mglw-vs-phiw-8th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणमूर्ती नटराजन आणि विपिन सुखवाल
| motm = अॅलेक्स स्मिथ (फिलिपाइन्स)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ७ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 = ८३/८ (२० षटके)
| runs1 = अयुमी फुजिकावा १६* (२२ चेंडू)
| wickets1 = जॉन आंद्रेआनो २/१ (४ षटके)
| score2 = २४ (१२.५ षटके)
| runs2 = अॅलेक्स स्मिथ ८ (२८ चेंडू)
| wickets2 = अयुमी फुजिकावा ४/४ (४ षटके)
| result = जपान ५९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118790/jpnw-vs-phiw-9th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = अयुमी फुजिकावा (जपान)
| toss = फिलिपाइन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = एरिका तोगुची-क्विनने या सामन्यात हॅट्ट्रिक घेतली.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ७ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 = ७४ (१८.२ षटके)
| runs1 = म्यागमारझाया बातनासन १६ (२५ चेंडू)
| wickets1 = महेकदीप कौर ३/७ (३ षटके)
| score2 = ७५/३ (११.५ षटके)
| runs2 = यास्मिन दासवानी ३८* (३६ चेंडू)
| wickets2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १/१२ (२ षटके)
| result = हाँगकाँग ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118793/hkw-vs-mglw-10th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = यास्मिन दासवानी (हाँगकाँग)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

==तिसऱ्या स्थानासाठी सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ८४/७ (२० षटके)
| runs1 = केटी डोनोव्हन ३४ (४४ चेंडू)
| wickets1 = लिऊ मेंगटिंग ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ८५/३ (१५.२ षटके)
| runs2 = वेई हैतिंग २५ (४४ चेंडू)
| wickets2 = जॉन आंद्रेआनो १/२२ (४ षटके)
| result = चीन ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23375/scorecard/1485414/philippines-women-vs-china-women-3rd-place-play-off-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = मुमताज आलम आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = लिऊ मेंगटिंग (चीन)
| toss = फिलिपाइन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = चीनने स्पर्धेत तिसरे स्थान मिळवले.
}}

==चौथ्या स्थानासाठी सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 = ९०/७ (२० षटके)
| runs1 = जावझंदुलाम तुग्सजार्गल १९ (४७ चेंडू)
| wickets1 = काइट गुलेम कीन ४/२१ (४ षटके)
| score2 = ९१/१ (१३.१ षटके)
| runs2 = अमेलिया वाल्डेझ ३३* (३६ चेंडू)
| wickets2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १/१९ (४ षटके)
| result = फिलिपाइन्स ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com.au/cricket/series/23375/scorecard/1489041/mongolia-women-vs-philippines-women-4th-place-play-off-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान क्रमांक २, सानो
| umpires = अॅडम बिर्स आणि विपिन सुखवाल
| motm = अॅलेक्स स्मिथ (फिलिपाइन्स)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = फिलिपाइन्सने स्पर्धेत चौथे स्थान मिळवले.
}}

==अंतिम सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 = ९९/७ (२० षटके)
| runs1 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड २७ (४५ चेंडू)
| wickets1 = कॅरी चॅन १/१२ (४ षटके)
| score2 = ७७ (१८ षटके)
| runs2 = कॅरी चॅन ३६ (३३ चेंडू)
| wickets2 = एरिका तोगुची-क्विन ५/१४ (४ षटके)
| result = जपान २२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118808/jpnw-vs-hkw-final-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = मुमताज आलम आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = एरिका तोगुची-क्विन (जपान)
| toss = हाँगकाँगने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = जपानने २०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषकाचे विजेतेपद पटकावले.

* एरिका तोगुची-क्विनची ५/१४ ही जपान महिला संघाकडून महिला टी२०आ क्रिकेटमधील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली.
* जपान महिला संघाने १३ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेचे विजेतेपद मिळवले.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://cricket.or.jp/event/womens-sano-international-trophy जपान क्रिकेट संघटनेवरील स्पर्धेचे अधिकृत पान]
* [https://cricket.or.jp/en/%E3%83%AC%E3%83%9D%E3%83%BC%E3%83%88%EF%BD%9C%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E6%B1%BA%E5%8B%9D%E6%88%A6/ जपान क्रिकेट संघटनेवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]
* [https://www.espn.co.uk/cricket/series/_/id/23375/wt20-pentas--in-jap ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:जपानमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>b1039k4dcz1yet7s4s1jr4r2e2pka6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698842</id>
      <parentid>2698841</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31630" sha1="6s8oa0bv3s71mul0ck879qjkf6vorgz" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक
| image                =
| caption              =
| administrator        = जपान क्रिकेट संघटना
| cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format    = एकेरी साखळी आणि स्थाननिर्धारण सामने
| host                 = {{flagicon|Japan}} [[जपान]]
| fromdate             = ३
| todate               = ८ जून २०२५
| champions            = {{crw|JPN}}
| runner up            = {{crw|HKG}}
| participants         = ५
| matches              = १३
| most runs            = {{crwicon|JPN}} आयाका काटो-स्टॅफर्ड (१००)
| most wickets         = {{crwicon|CHN}} लिऊ मेंगटिंग (११)
| player of the series = {{crwicon|JPN}} आयाका काटो-स्टॅफर्ड
}}

'''२०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक''' ही ३ ते ८ जून २०२५ या कालावधीत [[जपान]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती. स्पर्धेतील सर्व सामने सानो येथील सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;schedule&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/event/womens-sano-international-trophy
|title=女子佐野市国際トロフィー
|trans-title=महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषक
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|access-date=3 August 2026
|language=ja
}}&lt;/ref&gt;

स्पर्धेत यजमान जपानसह चीन, हाँगकाँग, मंगोलिया आणि फिलिपाइन्स या पाच संघांनी भाग घेतला. साखळी फेरीत प्रत्येक संघाने इतर संघांविरुद्ध प्रत्येकी एक सामना खेळला. त्यानंतर तिसऱ्या व चौथ्या स्थानासाठी सामने आणि अंतिम सामना खेळवण्यात आला.&lt;ref name=&quot;schedule&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9836/womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025/matches
|title=Womens T20 Pentangular Series in Japan 2025 – Matches
|trans-title=जपानमधील महिला टी२० पंचरंगी मालिका २०२५ – सामने
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

अंतिम सामन्यात जपानने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ९९/७ धावा केल्या. प्रत्युत्तरात हाँगकाँगचा डाव १८ षटकांत ७७ धावांवर संपुष्टात आला आणि जपानने सामना २२ धावांनी जिंकून विजेतेपद पटकावले.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E3%83%AC%E3%83%9D%E3%83%BC%E3%83%88%EF%BD%9C%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E6%B1%BA%E5%8B%9D%E6%88%A6/
|title=Japan Defeat Hong Kong to Win Sano City Trophy!
|trans-title=जपानने हाँगकाँगला पराभूत करून सानो सिटी चषक जिंकला
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|date=9 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; हे जपान महिला संघाचे १३ वर्षांतील पहिले स्पर्धात्मक विजेतेपद होते.&lt;ref name=&quot;final&quot; /&gt;

आयाका काटो-स्टॅफर्डने स्पर्धेत सर्वाधिक १०० धावा केल्या, तर चीनच्या लिऊ मेंगटिंगने सर्वाधिक ११ बळी घेतले.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/9836/womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025/stats
|title=Womens T20 Pentangular Series in Japan 2025 – Statistics
|trans-title=जपानमधील महिला टी२० पंचरंगी मालिका २०२५ – आकडेवारी
|work=क्रिकबझ
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; आयाका काटो-स्टॅफर्डला स्पर्धेतील सर्वात मौल्यवान खेळाडूचा पुरस्कार देण्यात आला. हाँगकाँगच्या कॅरी चॅनला सर्वोत्तम फलंदाज, तर लिऊ मेंगटिंगला सर्वोत्तम गोलंदाज म्हणून गौरवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;final&quot; /&gt;

==खेळाडू==
जपानने स्पर्धेसाठी १५ सदस्यीय संघ अधिकृतरीत्या जाहीर केला होता.&lt;ref name=&quot;japan-squad&quot;&gt;{{cite web
|url=https://cricket.or.jp/en/%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E3%81%AB%E5%87%BA%E5%A0%B4%E3%81%99%E3%82%8B%E5%A5%B3%E5%AD%90%E6%97%A5%E6%9C%AC%E4%BB%A3/
|title=Women’s Sano City International Trophy Team Announced
|trans-title=महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषकासाठी जपानचा संघ जाहीर
|work=जपान क्रिकेट संघटना
|date=23 May 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; इतर संघांची स्वतंत्र अधिकृत घोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे त्यांची यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवरून संकलित करण्यात आली आहे.&lt;ref name=&quot;china-hongkong&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scores/118739/chnw-vs-hkw-2nd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=China Women vs Hong Kong Women, 2nd Match – Squads
|trans-title=चीन महिला विरुद्ध हाँगकाँग महिला, दुसरा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=3 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hongkong-philippines&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scores/118757/hkw-vs-phiw-5th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=Hong Kong Women vs Philippines Women, 5th Match – Squads
|trans-title=हाँगकाँग महिला विरुद्ध फिलिपाइन्स महिला, पाचवा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=5 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mongolia-philippines&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118781/mglw-vs-phiw-8th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025
|title=Mongolia Women vs Philippines Women, 8th Match – Squads
|trans-title=मंगोलिया महिला विरुद्ध फिलिपाइन्स महिला, आठवा सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=6 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hongkong-final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-facts/118808/japan-women-vs-hong-kong-women-final
|title=Japan Women vs Hong Kong Women, Final – Squads
|trans-title=जपान महिला विरुद्ध हाँगकाँग महिला, अंतिम सामना – खेळाडू
|work=क्रिकबझ
|date=8 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto; vertical-align:top;&quot;
|-
! {{crw|JPN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|CHN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|HKG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|MNG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१२ खेळाडू&lt;/small&gt;
! {{crw|PHI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४ खेळाडू&lt;/small&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; |

* माई यानागिदा (कर्णधार)
* अकारी निशिमुरा (यष्टीरक्षक)
* अहिल्या चंदेल
* अयुमी फुजिकावा
* आयाका काटो-स्टॅफर्ड
* एलेना कुसुदा-नैर्न
* एरिका ओदा
* एरिका तोगुची-क्विन
* कुरुमी ओता
* हारुना इवासाकी
* हिनासे गोतो
* मेग ओगावा
* नोनोहा यासुमोतो
* रिनो मोरिता
* सेइका सुमी
  | valign=&quot;top&quot; |
* शू चियान (कर्णधार)
* पेंग लियांगयु (यष्टीरक्षक)
* झी मेई (यष्टीरक्षक)
* काई युझी
* गोंग युतिंग
* जियापिंग ली
* लिऊ मेंगटिंग
* मा रुइके
* मिंग्यू झू
* वांग हुइयिंग
* वेई हैतिंग
* वेन सिनान
* शिए वेनयान
* यान झुयिंग
  | valign=&quot;top&quot; |
* नताशा माइल्स (कर्णधार)
* हिउ यिंग च्युंग (यष्टीरक्षक)
* अॅलिसन सिउ
* अलिश्बा कंवल
* बेट्टी चॅन
* डोरोथिया चॅन
* एम्मा लाई
* कॅरी चॅन
* महेकदीप कौर
* मायरा सलीम
* मरियम बीबी
* रानिया सटन
* यास्मिन दासवानी
* झारा हैदर
  | valign=&quot;top&quot; |
* ओडझाया एर्देनेबातर (कर्णधार)
* एंखबोल्ड खालिउना (यष्टीरक्षक)
* बातजार्गल इचिनखोरलू
* बात्तसेत्सेग नामुन्झुल
* गानबोल्ड उर्जिंदुलाम
* गानसुक अनुजिन
* जार्गलसाइखान एर्देनेसुव्द
* जावझंदुलाम तुग्सजार्गल
* म्यागमारझाया बातनासन
* ओयुनसुव्द अमरजार्गल
* उगानसुव्द बायरजावख्लान
* उनेन्च बातुर
  | valign=&quot;top&quot; |
* केटी डोनोव्हन (कर्णधार)
* जेसिका मेडियानेस्ता (यष्टीरक्षक)
* अॅलेक्स स्मिथ
* अॅश्ली मिरांडा
* अमेलिया वाल्डेझ
* अँजेला बुसा
* जॉन आंद्रेआनो
* जोमे मसाया
* कॅरी गुलेम कीन
* काइट गुलेम कीन
* मा लूझ बी. मांडिया
* मरिका तायरा
* रेवेन कॅस्टिलो
* सिमरन सिराह
  |}

==गुणतालिका==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:auto&quot;
|-
! स्थान !! संघ !! सामने !! विजय !! पराभव !! निकाल नाही !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| १ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|HKG}} || ४ || २ || ० || २ || ६ || +२.८६६ || rowspan=&quot;2&quot; | [[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ccffcc;&quot;
| २ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|JPN}} || ४ || २ || १ || १ || ५ || +१.३०६
|- style=&quot;background:#ffffcc;&quot;
| ३ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|CHN}} || ४ || २ || १ || १ || ५ || +०.६९० || rowspan=&quot;2&quot; | [[#तिसऱ्या स्थानासाठी सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]
|- style=&quot;background:#ffffcc;&quot;
| ४ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|PHI}} || ४ || १ || २ || १ || ३ || +०.६४९
|-
| ५ || style=&quot;text-align:left;&quot; | {{crw|MNG}} || ४ || ० || ३ || १ || १ || −४.२९२ || [[#चौथ्या स्थानासाठी सामना|चौथ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]
|}

'''स्रोत:''' स्पोर्ट्सटॅक&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://thesportstak.com/cricket/series/womens-t20i-series-in-japan-2025-9109/overview
|title=Women's T20I Series in Japan, 2025 – Points Table
|trans-title=जपानमधील महिला टी२०आ मालिका, २०२५ – गुणतालिका
|work=स्पोर्ट्सटॅक
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==साखळी सामने==
{{Single-innings cricket match
| date = ३ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|MNG}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118730/jpnw-vs-mglw-1st-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ३ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|CHN}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118739/chnw-vs-hkw-2nd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ४ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|HKG}}
| team2 = {{crw|JPN}}
| score1 = ८६/३ (९ षटके)
| runs1 = कॅरी चॅन ३६ (३० चेंडू)
| wickets1 = अहिल्या चंदेल १/१२ (२ षटके)
| score2 = ६७/३ (९ षटके)
| runs2 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड ३० (२५ चेंडू)
| wickets2 = कॅरी चॅन २/१५ (२ षटके)
| result = हाँगकाँग १९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118745/jpnw-vs-hkw-3rd-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = कॅरी चॅन (हाँगकाँग)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ९ षटकांचा करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ४ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ५० (१४.१ षटके)
| runs1 = अमेलिया वाल्डेझ १७ (३५ चेंडू)
| wickets1 = मा रुइके ४/१ (३.१ षटके)
| score2 = ५१/५ (१४.२ षटके)
| runs2 = शू चियान १६ (२२ चेंडू)
| wickets2 = कॅरी गुलेम कीन ३/११ (४ षटके)
| result = चीन ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118748/chnw-vs-phiw-4th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = मा रुइके (चीन)
| toss = चीनने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|HKG}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 =
| runs1 =
| wickets1 =
| score2 =
| runs2 =
| wickets2 =
| result = एकही चेंडू न टाकता सामना रद्द
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118757/hkw-vs-phiw-5th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm =
| toss = नाणेफेक झाली नाही.
| rain = पावसामुळे सामना रद्द करण्यात आला.
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ५ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ३२/९ (२० षटके)
| runs1 = बातजार्गल इचिनखोरलू ७ (१५ चेंडू)
| wickets1 = मा रुइके ४/९ (४ षटके)
| score2 = ३३/३ (८.१ षटके)
| runs2 = वेई हैतिंग ७* (१३ चेंडू)
| wickets2 = ओडझाया एर्देनेबातर १/५ (३ षटके)
| result = चीन ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118766/chnw-vs-mglw-6th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires =
| motm = लिऊ मेंगटिंग (चीन)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ६ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ९४/७ (२० षटके)
| runs1 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड ३६ (४१ चेंडू)
| wickets1 = लिऊ मेंगटिंग २/१८ (४ षटके)
| score2 = ७० (१९.३ षटके)
| runs2 = मिंग्यू झू १३ (१५ चेंडू)
| wickets2 = कुरुमी ओता ३/१३ (४ षटके)
| result = जपान २४ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118772/jpnw-vs-chnw-7th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणमूर्ती नटराजन आणि विपिन सुखवाल
| motm = आयाका काटो-स्टॅफर्ड (जपान)
| toss = जपानने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ६ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|MNG}}
| score1 = १६७/६ (२० षटके)
| runs1 = अॅलेक्स स्मिथ ४९ (५६ चेंडू)
| wickets1 = म्यागमारझाया बातनासन २/४१ (४ षटके)
| score2 = ४९/६ (२० षटके)
| runs2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १७ (४० चेंडू)
| wickets2 = कॅरी गुलेम कीन ३/४ (३ षटके)
| result = फिलिपाइन्स ११८ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118781/mglw-vs-phiw-8th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = दक्षिणमूर्ती नटराजन आणि विपिन सुखवाल
| motm = अॅलेक्स स्मिथ (फिलिपाइन्स)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ७ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 = ८३/८ (२० षटके)
| runs1 = अयुमी फुजिकावा १६* (२२ चेंडू)
| wickets1 = जॉन आंद्रेआनो २/१ (४ षटके)
| score2 = २४ (१२.५ षटके)
| runs2 = अॅलेक्स स्मिथ ८ (२८ चेंडू)
| wickets2 = अयुमी फुजिकावा ४/४ (४ षटके)
| result = जपान ५९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118790/jpnw-vs-phiw-9th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = अयुमी फुजिकावा (जपान)
| toss = फिलिपाइन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = एरिका तोगुची-क्विनने या सामन्यात हॅट्ट्रिक घेतली.
}}

{{Single-innings cricket match
| date = ७ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 = ७४ (१८.२ षटके)
| runs1 = म्यागमारझाया बातनासन १६ (२५ चेंडू)
| wickets1 = महेकदीप कौर ३/७ (३ षटके)
| score2 = ७५/३ (११.५ षटके)
| runs2 = यास्मिन दासवानी ३८* (३६ चेंडू)
| wickets2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १/१२ (२ षटके)
| result = हाँगकाँग ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118793/hkw-vs-mglw-10th-match-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = रॉब न्यूमन आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = यास्मिन दासवानी (हाँगकाँग)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes =
}}

==तिसऱ्या स्थानासाठी सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = ०९:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|PHI}}
| team2 = {{crw|CHN}}
| score1 = ८४/७ (२० षटके)
| runs1 = केटी डोनोव्हन ३४ (४४ चेंडू)
| wickets1 = लिऊ मेंगटिंग ३/१५ (४ षटके)
| score2 = ८५/३ (१५.२ षटके)
| runs2 = वेई हैतिंग २५ (४४ चेंडू)
| wickets2 = जॉन आंद्रेआनो १/२२ (४ षटके)
| result = चीन ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com/cricket/series/23375/scorecard/1485414/philippines-women-vs-china-women-3rd-place-play-off-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = मुमताज आलम आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = लिऊ मेंगटिंग (चीन)
| toss = फिलिपाइन्सने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = चीनने स्पर्धेत तिसरे स्थान मिळवले.
}}

==चौथ्या स्थानासाठी सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|MNG}}
| team2 = {{crw|PHI}}
| score1 = ९०/७ (२० षटके)
| runs1 = जावझंदुलाम तुग्सजार्गल १९ (४७ चेंडू)
| wickets1 = काइट गुलेम कीन ४/२१ (४ षटके)
| score2 = ९१/१ (१३.१ षटके)
| runs2 = अमेलिया वाल्डेझ ३३* (३६ चेंडू)
| wickets2 = ओयुनसुव्द अमरजार्गल १/१९ (४ षटके)
| result = फिलिपाइन्स ९ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espn.com.au/cricket/series/23375/scorecard/1489041/mongolia-women-vs-philippines-women-4th-place-play-off-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान क्रमांक २, सानो
| umpires = अॅडम बिर्स आणि विपिन सुखवाल
| motm = अॅलेक्स स्मिथ (फिलिपाइन्स)
| toss = मंगोलियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = फिलिपाइन्सने स्पर्धेत चौथे स्थान मिळवले.
}}

==अंतिम सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जून २०२५
| time = १४:३०
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|JPN}}
| team2 = {{crw|HKG}}
| score1 = ९९/७ (२० षटके)
| runs1 = आयाका काटो-स्टॅफर्ड २७ (४५ चेंडू)
| wickets1 = कॅरी चॅन १/१२ (४ षटके)
| score2 = ७७ (१८ षटके)
| runs2 = कॅरी चॅन ३६ (३३ चेंडू)
| wickets2 = एरिका तोगुची-क्विन ५/१४ (४ षटके)
| result = जपान २२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/118808/jpnw-vs-hkw-final-womens-t20-pentangular-series-in-japan-2025 धावफलक]
| venue = सानो आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान, सानो
| umpires = मुमताज आलम आणि ख्रिस थर्गेट
| motm = एरिका तोगुची-क्विन (जपान)
| toss = हाँगकाँगने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = जपानने २०२५ महिला सानो सिटी आंतरराष्ट्रीय चषकाचे विजेतेपद पटकावले.

* एरिका तोगुची-क्विनची ५/१४ ही जपान महिला संघाकडून महिला टी२०आ क्रिकेटमधील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली.
* जपान महिला संघाने १३ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेचे विजेतेपद मिळवले.
  }}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==

* [https://cricket.or.jp/event/womens-sano-international-trophy जपान क्रिकेट संघटनेवरील स्पर्धेचे अधिकृत पान]
* [https://cricket.or.jp/en/%E3%83%AC%E3%83%9D%E3%83%BC%E3%83%88%EF%BD%9C%E5%A5%B3%E5%AD%90%E4%BD%90%E9%87%8E%E5%B8%82%E5%9B%BD%E9%9A%9B%E3%83%88%E3%83%AD%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E6%B1%BA%E5%8B%9D%E6%88%A6/ जपान क्रिकेट संघटनेवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]
* [https://www.espn.co.uk/cricket/series/_/id/23375/wt20-pentas--in-jap ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:जपानमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>6s8oa0bv3s71mul0ck879qjkf6vorgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382236</id>
    <revision>
      <id>2698768</id>
      <timestamp>2026-08-03T12:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ganesh591</username>
        <id>62733</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Infobox cricket tournament | name                 = २०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा | image                =  | caption              =  | administrator        = रवांडा क्रिकेट संघटना | cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format    = एकेरी साखळी आणि बाद...</comment>
      <origin>2698768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6766" sha1="pgxhuqnm716fyojd5fndbxu3g9lcpiu" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                 = २०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
| image                = 
| caption              = 
| administrator        = रवांडा क्रिकेट संघटना
| cricket format       = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format    = एकेरी साखळी आणि बाद फेरी
| host                 = {{flagicon|Rwanda}} [[रवांडा]]
| fromdate             = ३
| todate               = १४ जून २०२५
| champions            = {{flagicon|Tanzania}} टांझानिया
| runner up            = {{flagicon|Zimbabwe}} झिम्बाब्वे महिला उच्च कामगिरी अकरा
| participants         = ९
| matches              = ४०
| most runs            = {{flagicon|Tanzania}} नीमा पायस (२७५)
| most wickets         = {{flagicon|Rwanda}} हेन्रिएट इशिम्वे (२०)
| player of the series = {{flagicon|Rwanda}} हेन्रिएट इशिम्वे
}}

'''२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा''' ही ३ ते १४ जून २०२५ या कालावधीत [[रवांडा]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.&lt;ref name=&quot;series&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668
|title=Kwibuka Women's Twenty20 Tournament 2025
|trans-title=२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; रवांडा क्रिकेट संघटनेने आयोजित केलेल्या या स्पर्धेतील सामने किगाली येथील गहांगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान आणि गहांगा बी मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt;

स्पर्धेत ब्राझील, कॅमेरून, मलावी, नायजेरिया, रवांडा, सिएरा लिओन, टांझानिया, युगांडा आणि झिम्बाब्वे महिला उच्च कामगिरी अकरा या नऊ संघांनी भाग घेतला.&lt;ref name=&quot;series&quot; /&gt; सर्व संघांनी एकेरी साखळी पद्धतीने एकमेकांविरुद्ध प्रत्येकी एक सामना खेळला. साखळी फेरीतील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.espn.co.uk/cricket/table/series/19349/season/2025/kwibuka-womens-twenty20-tournament
|title=Kwibuka Women's Twenty20 Tournament Table – 2025
|trans-title=२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धेची गुणतालिका
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

अंतिम सामन्यात टांझानियाने प्रथम फलंदाजी करताना २० षटकांत ९९/६ धावा केल्या. प्रत्युत्तरात झिम्बाब्वे महिला उच्च कामगिरी अकराचा डाव १९.४ षटकांत ६७ धावांवर संपुष्टात आला. टांझानियाने सामना ३२ धावांनी जिंकून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.&lt;ref name=&quot;final&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668/tanzania-women-vs-zimbabwe-women-high-performance-xi-final-1487732/full-scorecard
|title=Tanzania Women v Zimbabwe Women High Performance XI, Final
|trans-title=टांझानिया महिला विरुद्ध झिम्बाब्वे महिला उच्च कामगिरी अकरा, अंतिम सामना
|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
|date=14 June 2025
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

टांझानियाच्या नीमा पायसने स्पर्धेत सर्वाधिक २७५ धावा केल्या.&lt;ref name=&quot;runs&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/kwibuka-womens-t20i/stats/batting-most-runs/
|title=Kwibuka Women's T20I 2025 Most Runs
|trans-title=२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धेत सर्वाधिक धावा
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt; रवांडाच्या हेन्रिएट इशिम्वेने सर्वाधिक २० बळी घेतले आणि तिला मालिकावीर म्हणून गौरवण्यात आले.&lt;ref name=&quot;wickets&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.crictracker.com/kwibuka-womens-t20i/stats/bowling-top-wicket-takers/
|title=Kwibuka Women's T20I 2025 Most Wickets
|trans-title=२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धेत सर्वाधिक बळी
|work=क्रिकट्रॅकर
|access-date=3 August 2026
|language=en
}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]
* [https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy द न्यू टाइम्सवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>pgxhuqnm716fyojd5fndbxu3g9lcpiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698769</id>
      <parentid>2698768</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T12:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ganesh591</username>
        <id>62733</id>
      </contributor>
      <origin>2698769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8827" sha1="rhdzzueicuc2qhz8zymv3mnjc3apu2c" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
| image =
| imagesize =
| caption =
| fromdate = ३
| todate = १४ जून २०२५
| administrator = [[ऱ्वांडा क्रिकेट असोसिएशन|रवांडा क्रिकेट संघटना]]
| cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format = [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]]
| host = {{flagicon|Rwanda}} [[ऱ्वांडा|रवांडा]]
| champions = {{crw|TAN}}
| runner up = {{crw|ZIM|name=झिम्बाब्वे अकरा}}
| count = ३
| participants = ९
| matches = ४०
| player of the series = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]]
| most runs = {{crwicon|TAN}} नीमा पायस (२७५)
| most wickets = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]] (२०)
| previous_year = २०२४
| previous_tournament = २०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा
| next_year = २०२६
| next_tournament = २०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
}}

'''२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा''' ही ३ ते १४ जून २०२५ या कालावधीत [[ऱ्वांडा|रवांडा]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://guardian.ng/sport/national-womens-cricket-team-stakes-pride-at-2025-kwibuka-t20/ |location=लागोस, नायजेरिया|title=National women’s cricket team stakes pride at 2025 Kwibuka T20 |access-date=६ जून २०२५|newspaper=द गार्डियन}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील]], [[कामेरून राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅमेरून]], [[मलावी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|मलावी]], [[नायजेरिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नायजेरिया]], [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रवांडा]], [[सियेरा लिओन राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|सिएरा लिओन]], [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया]], [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|युगांडा]] आणि [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकरा]] या संघांनी भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/05/27/victoria-pearls-in-quest-for-fourth-title-at-kwibuka-tournament/ |title=Victoria Pearls in quest for fourth title at Kwibuka Tournament |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=२७ मे २०२५}}&lt;/ref&gt; क्विबुका स्पर्धेची ही अकरावी आवृत्ती होती. १९९४ मधील तुत्सींविरुद्धच्या रवांडा नरसंहाराच्या ३१व्या स्मृतिदिनानिमित्त स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/25495/sports/cricket/kwibuka-womens-t20-tournament-to-attract-more-foreign-countries |title=Kwibuka Women’s T20 tournament to attract more foreign countries |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=८ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा|२०२४ स्पर्धेचे]] विजेतेपद जिंकणारा युगांडा हा गतविजेता संघ होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2024/06/09/victoria-pearls-win-4th-kwibuka-title-in-low-scoring-thriller-against-zimbabwe/ |title=Victoria Pearls win 4th Kwibuka title in low-scoring thriller against Zimbabwe |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=९ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;

सर्व संघांनी [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] एकमेकांविरुद्ध सामने खेळले. त्यानंतर गुणतालिकेतील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punchng.com/female-yellow-greens-hit-rwanda-for-kwibuka-cricket-tourney/?amp |title=Female Yellow Greens hit Rwanda for Kwibuka cricket tourney |access-date=२ जून २०२५|newspaper=द पंच}}&lt;/ref&gt; रवांडाने नऊ सामन्यांपैकी आठ विजय मिळवून साखळी फेरीत पहिले स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27205/sports/cricket/cricket-rwanda-edge-uganda-to-clinch-semis-at-kwibuka-womens-t20 |title=Cricket: Rwanda edge Uganda to clinch semis at Kwibuka women’s T20|work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

कमी धावसंख्या झालेल्या एका उपांत्य सामन्यात टांझानियाने रवांडाचा १६ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27222/sports/cricket/cricket-tanzania-overpowers-rwanda-to-reach-kwibuka-womens-t20-final |title=Cricket: Tanzania overpowers Rwanda to reach Kwibuka women's T20 final |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात युगांडाचा डाव ८३/२ वरून ९२ धावांत संपुष्टात आला आणि झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराने एका धावेने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/06/13/zimbabwe-hpc-deny-victoria-pearls-third-consecutive-kwibuka-final/ |title=Zimbabwe HPC deny Victoria Pearls third consecutive Kwibuka Final |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; अंतिम सामन्यात टांझानियाने झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराचा ३२ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy |title=Cricket: Tanzania win Kwibuka women’s T20 trophy |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]
* [https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy द न्यू टाइम्सवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>rhdzzueicuc2qhz8zymv3mnjc3apu2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698843</id>
      <parentid>2698769</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8900" sha1="lb0zg3787030gu791qjgpxk4exmbker" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
| image =
| imagesize =
| caption =
| fromdate = ३
| todate = १४ जून २०२५
| administrator = [[ऱ्वांडा क्रिकेट असोसिएशन|रवांडा क्रिकेट संघटना]]
| cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format = [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]]
| host = {{flagicon|Rwanda}} [[ऱ्वांडा|रवांडा]]
| champions = {{crw|TAN}}
| runner up = {{crw|ZIM|name=झिम्बाब्वे अकरा}}
| count = ३
| participants = ९
| matches = ४०
| player of the series = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]]
| most runs = {{crwicon|TAN}} नीमा पायस (२७५)
| most wickets = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]] (२०)
| previous_year = २०२४
| previous_tournament = २०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा
| next_year = २०२६
| next_tournament = २०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
}}

'''२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा''' ही ३ ते १४ जून २०२५ या कालावधीत [[ऱ्वांडा|रवांडा]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://guardian.ng/sport/national-womens-cricket-team-stakes-pride-at-2025-kwibuka-t20/ |location=लागोस, नायजेरिया|title=National women’s cricket team stakes pride at 2025 Kwibuka T20 |access-date=६ जून २०२५|newspaper=द गार्डियन}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील]], [[कामेरून राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅमेरून]], [[मलावी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|मलावी]], [[नायजेरिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नायजेरिया]], [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रवांडा]], [[सियेरा लिओन राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|सिएरा लिओन]], [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया]], [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|युगांडा]] आणि [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकरा]] या संघांनी भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/05/27/victoria-pearls-in-quest-for-fourth-title-at-kwibuka-tournament/ |title=Victoria Pearls in quest for fourth title at Kwibuka Tournament |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=२७ मे २०२५}}&lt;/ref&gt; क्विबुका स्पर्धेची ही अकरावी आवृत्ती होती. १९९४ मधील तुत्सींविरुद्धच्या रवांडा नरसंहाराच्या ३१व्या स्मृतिदिनानिमित्त स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/25495/sports/cricket/kwibuka-womens-t20-tournament-to-attract-more-foreign-countries |title=Kwibuka Women’s T20 tournament to attract more foreign countries |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=८ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा|२०२४ स्पर्धेचे]] विजेतेपद जिंकणारा युगांडा हा गतविजेता संघ होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2024/06/09/victoria-pearls-win-4th-kwibuka-title-in-low-scoring-thriller-against-zimbabwe/ |title=Victoria Pearls win 4th Kwibuka title in low-scoring thriller against Zimbabwe |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=९ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;

सर्व संघांनी [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] एकमेकांविरुद्ध सामने खेळले. त्यानंतर गुणतालिकेतील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punchng.com/female-yellow-greens-hit-rwanda-for-kwibuka-cricket-tourney/?amp |title=Female Yellow Greens hit Rwanda for Kwibuka cricket tourney |access-date=२ जून २०२५|newspaper=द पंच}}&lt;/ref&gt; रवांडाने नऊ सामन्यांपैकी आठ विजय मिळवून साखळी फेरीत पहिले स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27205/sports/cricket/cricket-rwanda-edge-uganda-to-clinch-semis-at-kwibuka-womens-t20 |title=Cricket: Rwanda edge Uganda to clinch semis at Kwibuka women’s T20|work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

कमी धावसंख्या झालेल्या एका उपांत्य सामन्यात टांझानियाने रवांडाचा १६ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27222/sports/cricket/cricket-tanzania-overpowers-rwanda-to-reach-kwibuka-womens-t20-final |title=Cricket: Tanzania overpowers Rwanda to reach Kwibuka women's T20 final |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात युगांडाचा डाव ८३/२ वरून ९२ धावांत संपुष्टात आला आणि झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराने एका धावेने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/06/13/zimbabwe-hpc-deny-victoria-pearls-third-consecutive-kwibuka-final/ |title=Zimbabwe HPC deny Victoria Pearls third consecutive Kwibuka Final |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; अंतिम सामन्यात टांझानियाने झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराचा ३२ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy |title=Cricket: Tanzania win Kwibuka women’s T20 trophy |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]
* [https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy द न्यू टाइम्सवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:ऱ्वांडामधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>lb0zg3787030gu791qjgpxk4exmbker</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698844</id>
      <parentid>2698843</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T16:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2698844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8955" sha1="7c0mxop9dc44xjtd3q1rt66qhyn29s4" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
| image =
| imagesize =
| caption =
| fromdate = ३
| todate = १४ जून २०२५
| administrator = [[ऱ्वांडा क्रिकेट असोसिएशन|रवांडा क्रिकेट संघटना]]
| cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]]
| tournament format = [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]]
| host = {{flagicon|Rwanda}} [[ऱ्वांडा|रवांडा]]
| champions = {{crw|TAN}}
| runner up = {{crw|ZIM|name=झिम्बाब्वे अकरा}}
| count = ३
| participants = ९
| matches = ४०
| player of the series = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]]
| most runs = {{crwicon|TAN}} नीमा पायस (२७५)
| most wickets = {{crwicon|RWA}} [[हेन्रिएट इशिम्वे]] (२०)
| previous_year = २०२४
| previous_tournament = २०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा
| next_year = २०२६
| next_tournament = २०२६ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा
}}

'''२०२५ क्विबुका महिला टी२० स्पर्धा''' ही ३ ते १४ जून २०२५ या कालावधीत [[ऱ्वांडा|रवांडा]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://guardian.ng/sport/national-womens-cricket-team-stakes-pride-at-2025-kwibuka-t20/ |location=लागोस, नायजेरिया|title=National women’s cricket team stakes pride at 2025 Kwibuka T20 |access-date=६ जून २०२५|newspaper=द गार्डियन}}&lt;/ref&gt; स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील]], [[कामेरून राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅमेरून]], [[मलावी राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|मलावी]], [[नायजेरिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नायजेरिया]], [[ऱ्वांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रवांडा]], [[सियेरा लिओन राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|सिएरा लिओन]], [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया]], [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|युगांडा]] आणि [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकरा]] या संघांनी भाग घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/05/27/victoria-pearls-in-quest-for-fourth-title-at-kwibuka-tournament/ |title=Victoria Pearls in quest for fourth title at Kwibuka Tournament |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=२७ मे २०२५}}&lt;/ref&gt; क्विबुका स्पर्धेची ही अकरावी आवृत्ती होती. १९९४ मधील तुत्सींविरुद्धच्या रवांडा नरसंहाराच्या ३१व्या स्मृतिदिनानिमित्त स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/25495/sports/cricket/kwibuka-womens-t20-tournament-to-attract-more-foreign-countries |title=Kwibuka Women’s T20 tournament to attract more foreign countries |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=८ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt; [[२०२४ क्विबुका महिला टी-२० स्पर्धा|२०२४ स्पर्धेचे]] विजेतेपद जिंकणारा युगांडा हा गतविजेता संघ होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2024/06/09/victoria-pearls-win-4th-kwibuka-title-in-low-scoring-thriller-against-zimbabwe/ |title=Victoria Pearls win 4th Kwibuka title in low-scoring thriller against Zimbabwe |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=९ जून २०२४}}&lt;/ref&gt;

सर्व संघांनी [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] एकमेकांविरुद्ध सामने खेळले. त्यानंतर गुणतालिकेतील अव्वल चार संघ उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punchng.com/female-yellow-greens-hit-rwanda-for-kwibuka-cricket-tourney/?amp |title=Female Yellow Greens hit Rwanda for Kwibuka cricket tourney |access-date=२ जून २०२५|newspaper=द पंच}}&lt;/ref&gt; रवांडाने नऊ सामन्यांपैकी आठ विजय मिळवून साखळी फेरीत पहिले स्थान मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27205/sports/cricket/cricket-rwanda-edge-uganda-to-clinch-semis-at-kwibuka-womens-t20 |title=Cricket: Rwanda edge Uganda to clinch semis at Kwibuka women’s T20|work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

कमी धावसंख्या झालेल्या एका उपांत्य सामन्यात टांझानियाने रवांडाचा १६ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27222/sports/cricket/cricket-tanzania-overpowers-rwanda-to-reach-kwibuka-womens-t20-final |title=Cricket: Tanzania overpowers Rwanda to reach Kwibuka women's T20 final |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या उपांत्य सामन्यात युगांडाचा डाव ८३/२ वरून ९२ धावांत संपुष्टात आला आणि झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराने एका धावेने विजय मिळवला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://kawowo.com/2025/06/13/zimbabwe-hpc-deny-victoria-pearls-third-consecutive-kwibuka-final/ |title=Zimbabwe HPC deny Victoria Pearls third consecutive Kwibuka Final |work=कावोवो स्पोर्ट्स |access-date=१३ जून २०२५}}&lt;/ref&gt; अंतिम सामन्यात टांझानियाने झिम्बाब्वे उच्च कामगिरी अकराचा ३२ धावांनी पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy |title=Cricket: Tanzania win Kwibuka women’s T20 trophy |work=न्यू टाइम्स रवांडा |access-date=१४ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/kwibuka-women-s-twenty20-tournament-2025-1487668 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवरील स्पर्धेचे पान]
* [https://www.newtimes.co.rw/article/27243/sports/cricket/cricket-tanzania-win-kwibuka-womens-t20-trophy द न्यू टाइम्सवरील अंतिम सामन्याचा अहवाल]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:ऱ्वांडामधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:महिला क्रिकेट]]</text>
      <sha1>7c0mxop9dc44xjtd3q1rt66qhyn29s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पीटीआय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382237</id>
    <redirect title="प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया" />
    <revision>
      <id>2698817</id>
      <timestamp>2026-08-03T14:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2698817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="pmrs7kkxmh4h7gug8f9oooi3i5hs9fm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[प्रेस ट्रस्ट ऑफ इंडिया]]</text>
      <sha1>pmrs7kkxmh4h7gug8f9oooi3i5hs9fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:सचिननाईक</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382238</id>
    <revision>
      <id>2698826</id>
      <timestamp>2026-08-03T15:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="s17iyhlgmw02jdebkgzsf7mpl68kybg" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=सचिननाईक}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:३७, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>s17iyhlgmw02jdebkgzsf7mpl68kybg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:क्रांती जोषी</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382239</id>
    <revision>
      <id>2698829</id>
      <timestamp>2026-08-03T15:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="k6qph5l7o61371eo9ch51o7m3a9olvz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=क्रांती जोषी}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२०, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>k6qph5l7o61371eo9ch51o7m3a9olvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पल्ले कंकणमगे मल्की मदारा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382240</id>
    <redirect title="मल्की मदारा" />
    <revision>
      <id>2698830</id>
      <timestamp>2026-08-03T15:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2698830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="6cvyahfuz8e5hzf7e9oukrs8tfnhd96" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मल्की मदारा]]</text>
      <sha1>6cvyahfuz8e5hzf7e9oukrs8tfnhd96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ पुरुष मदीना चषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382241</id>
    <redirect title="२०२५ पुरुष मदिना चषक" />
    <revision>
      <id>2698832</id>
      <timestamp>2026-08-03T16:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="9cli9fy4okmn2coi2wqmzngg1idkfg8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२०२५ पुरुष मदिना चषक]]</text>
      <sha1>9cli9fy4okmn2coi2wqmzngg1idkfg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Abhishek Ramchandra Maske</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382242</id>
    <revision>
      <id>2698837</id>
      <timestamp>2026-08-03T16:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="0ulx9oblyj8e9nug64qr7avtnq34zwc" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Abhishek Ramchandra Maske}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:५२, ३ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>0ulx9oblyj8e9nug64qr7avtnq34zwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इसोबेल ग्रेस शार्प</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382243</id>
    <redirect title="इझ्झी शार्प" />
    <revision>
      <id>2698838</id>
      <timestamp>2026-08-03T16:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2698838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="o9lmc29k66hue0j00q2ivpnaj0kk2jv" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[इझ्झी शार्प]]</text>
      <sha1>o9lmc29k66hue0j00q2ivpnaj0kk2jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कोकणातील देवराया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382244</id>
    <revision>
      <id>2698861</id>
      <timestamp>2026-08-03T17:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}  {{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}  == प्रस्तावना ==  '''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्...</comment>
      <origin>2698861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70117" sha1="ixzng0n91i6uyn6jjok3vutn31ckynw" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

== प्रस्तावना ==

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>ixzng0n91i6uyn6jjok3vutn31ckynw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698862</id>
      <parentid>2698861</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70132" sha1="1sw6qw270ohnjpwu09daieucfc18r34" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

== प्रस्तावना ==

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>1sw6qw270ohnjpwu09daieucfc18r34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698863</id>
      <parentid>2698862</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70212" sha1="fyq2h1pqw0b3nvc0s4dr3n5hyqr0s21" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

हा लेख '''कोकण प्रदेशातील देवराया''' याबद्दल आहे. '''देवराई''' या सर्वसाधारण संकल्पनेसाठी [[देवराई]] पहा.

== प्रस्तावना ==

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>fyq2h1pqw0b3nvc0s4dr3n5hyqr0s21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698864</id>
      <parentid>2698863</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73626" sha1="97wumjbcwmqwxn12lxprurg23wkofe4" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = पवित्र वनपरंपरा

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[सह्याद्री]] पर्वतरांग व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक वनसंरक्षण, जैवविविधता, जलस्रोत संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = सदाहरित व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = जैवविविधता संवर्धन, मृदासंवर्धन, जलसंधारण, परागीभवन, कार्बन संचयन

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = ग्रामसंस्कृती, धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, जत्रा व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]</text>
      <sha1>97wumjbcwmqwxn12lxprurg23wkofe4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698865</id>
      <parentid>2698864</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74046" sha1="6gxmaid3qdhcf4p1ckcn2s4jg0krvoe" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = पवित्र वनपरंपरा

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[सह्याद्री]] पर्वतरांग व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक वनसंरक्षण, जैवविविधता, जलस्रोत संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = सदाहरित व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = जैवविविधता संवर्धन, मृदासंवर्धन, जलसंधारण, परागीभवन, कार्बन संचयन

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = ग्रामसंस्कृती, धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, जत्रा व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:देवराया]]
[[वर्ग:पवित्र वने]]
[[वर्ग:कोकण संस्कृती]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्कृती]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील वने]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]
[[वर्ग:जैवविविधता]]</text>
      <sha1>6gxmaid3qdhcf4p1ckcn2s4jg0krvoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698866</id>
      <parentid>2698865</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73758" sha1="kyxjitmfrhxkujv5nalpmbf4knne3fn" xml:space="preserve">{{Short description|कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा}}

{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = पवित्र वनपरंपरा

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[सह्याद्री]] पर्वतरांग व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक वनसंरक्षण, जैवविविधता, जलस्रोत संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = सदाहरित व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = जैवविविधता संवर्धन, मृदासंवर्धन, जलसंधारण, परागीभवन, कार्बन संचयन

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = ग्रामसंस्कृती, धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, जत्रा व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]
[[वर्ग:कोकण संस्कृती]]</text>
      <sha1>kyxjitmfrhxkujv5nalpmbf4knne3fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698867</id>
      <parentid>2698866</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73647" sha1="inecjt13ymz0emojcgfs2g2ctly2eo7" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = पवित्र वनपरंपरा

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[सह्याद्री]] पर्वतरांग व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक वनसंरक्षण, जैवविविधता, जलस्रोत संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = सदाहरित व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = जैवविविधता संवर्धन, मृदासंवर्धन, जलसंधारण, परागीभवन, कार्बन संचयन

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = ग्रामसंस्कृती, धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, जत्रा व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]
[[वर्ग:कोकण संस्कृती]]</text>
      <sha1>inecjt13ymz0emojcgfs2g2ctly2eo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698868</id>
      <parentid>2698867</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T17:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73592" sha1="rz8jh60ejeg9aa7nr7zj9a5c36ui65d" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = पवित्र वनपरंपरा

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[सह्याद्री]] पर्वतरांग व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक वनसंरक्षण, जैवविविधता, जलस्रोत संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = सदाहरित व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = जैवविविधता संवर्धन, मृदासंवर्धन, जलसंधारण, परागीभवन, कार्बन संचयन

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = ग्रामसंस्कृती, धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, जत्रा व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या पवित्र वनक्षेत्रांची पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी ग्रामदैवत, वनदेवता किंवा कुलदैवत यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक जैवविविधतेची समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या पर्यावरणविषयक पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, औषधी वनस्पती, पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, कीटक तसेच विविध सूक्ष्मजीवांचे अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, भूजल पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या परिसंस्थांचा भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत नागरीकरण, रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, हवामान बदल आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द मराठीतील '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः [[कोकण]] व [[सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

भारतीय उपखंडात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्तीशी संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, लोकसंस्कृती, धर्म, पर्यावरणशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र, मानववंशशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, वन्यजीव आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन निसर्गपूजा, ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, पुराणपरंपरा, बौद्ध वाङ्मय तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, शिलालेख, ताम्रपट आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

सह्याद्री पर्वतरांग आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, समाजशास्त्र, वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[सह्याद्री]] पर्वतरांग आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल जांभ्या मातीचे क्षेत्र, बेसॉल्ट खडकांची भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवत, कुलदैवत, वनदेवता किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या पश्चिम घाटातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच औषधी वनस्पतींचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या पक्षी, सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर, कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, कार्बन संचयन, परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, वटवाघुळे आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तसेच पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, पर्यटन सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

हवामान बदलामुळे तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, प्लास्टिक प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पर्यावरण शिक्षण आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>rz8jh60ejeg9aa7nr7zj9a5c36ui65d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698869</id>
      <parentid>2698868</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे</comment>
      <origin>2698869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74359" sha1="958nx9qd9g2ucnri5pais862ujuryzi" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = [[ग्रामसंस्कृती]], धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, [[जत्रा]] व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>958nx9qd9g2ucnri5pais862ujuryzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698870</id>
      <parentid>2698869</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74374" sha1="armwu5ryybscw4wjx9hnykb0enatjwg" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = [[ग्रामसंस्कृती]], धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, [[जत्रा]] व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>armwu5ryybscw4wjx9hnykb0enatjwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698872</id>
      <parentid>2698870</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T18:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74413" sha1="bz9uqubz1plbg65n17jwmpnmus2kz3f" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| title = कोकणातील देवराया
| above = कोकण प्रदेशातील पवित्र वनपरंपरा
| headerstyle = background:#CFECEC;

| label1 = प्रकार
| data1 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label2 = प्रदेश
| data2 = [[कोकण]]

| label3 = देश
| data3 = [[भारत]]

| label4 = राज्ये
| data4 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label5 = भौगोलिक क्षेत्र
| data5 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label6 = प्रमुख जिल्हे
| data6 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| label7 = संबंधित देवता
| data7 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label8 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data8 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| label9 = प्रमुख परिसंस्था
| data9 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label10 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data10 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| label11 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data11 = [[ग्रामसंस्कृती]], धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, [[जत्रा]] व सामुदायिक परंपरा

| label12 = संबंधित संकल्पना
| data12 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>bz9uqubz1plbg65n17jwmpnmus2kz3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698981</id>
      <parentid>2698872</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76035" sha1="d1159g2jftxx2o1b7kgnvct67ixdxmh" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| above = '''कोकणातील देवराया'''
| abovestyle = background:#CFECEC; font-size:120%; font-weight:bold;

| image = [[File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|thumb|300px|रत्नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ येथील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर]]
| header1 = सामान्य माहिती

| label2 = प्रकार
| data2 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label3 = प्रदेश
| data3 = [[कोकण]]

| label4 = देश
| data4 = [[भारत]]

| label5 = राज्ये
| data5 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label6 = भौगोलिक क्षेत्र
| data6 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label7 = प्रमुख जिल्हे
| data7 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| header8 = धार्मिक व सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये

| label9 = संबंधित देवता
| data9 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label10 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data10 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| header11 = पर्यावरण

| label12 = प्रमुख परिसंस्था
| data12 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label13 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data13 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| header14 = संबंधित विषय

| label15 = संबंधित संकल्पना
| data15 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;

File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|रत्नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ येथील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 01.jpg|देवराईतील नैसर्गिक वनपरिसर व देवस्थान
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 04.jpg|देवराईतील पारंपरिक उपासना स्थळ
File:देवराई.jpg|कोकणातील देवराईचे दाट सदाहरित वन
File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगा व कोकणाचा नैसर्गिक भूभाग
File:ग्रामदैवत मंदिर.jpg|देवराई परिसरातील ग्रामदैवताचे मंदिर
File:उदगीर वन व जंगल.jpg|उदगीर परिसरातील वनक्षेत्र व देवराईसदृश नैसर्गिक परिसर
&lt;/gallery&gt;

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>d1159g2jftxx2o1b7kgnvct67ixdxmh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698982</id>
      <parentid>2698981</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — पररूप संधी - इक प्रत्यय ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#पररूप संधी - इक प्रत्यय|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]); शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2698982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76038" sha1="7ggggjiyc4krzxalohjq6swkbge89yi" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| above = '''कोकणातील देवराया'''
| abovestyle = background:#CFECEC; font-size:120%; font-weight:bold;

| image = [[File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|thumb|300px|रत्नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ येथील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर]]
| header1 = सामान्य माहिती

| label2 = प्रकार
| data2 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label3 = प्रदेश
| data3 = [[कोकण]]

| label4 = देश
| data4 = [[भारत]]

| label5 = राज्ये
| data5 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label6 = भौगोलिक क्षेत्र
| data6 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label7 = प्रमुख जिल्हे
| data7 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| header8 = धार्मिक व सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये

| label9 = संबंधित देवता
| data9 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label10 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data10 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| header11 = पर्यावरण

| label12 = प्रमुख परिसंस्था
| data12 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label13 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data13 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| header14 = संबंधित विषय

| label15 = संबंधित संकल्पना
| data15 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;

File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ येथील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 01.jpg|देवराईतील नैसर्गिक वनपरिसर व देवस्थान
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 04.jpg|देवराईतील पारंपरिक उपासना स्थळ
File:देवराई.jpg|कोकणातील देवराईचे दाट सदाहरित वन
File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगा व कोकणाचा नैसर्गिक भूभाग
File:ग्रामदैवत मंदिर.jpg|देवराई परिसरातील ग्रामदैवताचे मंदिर
File:उदगीर वन व जंगल.jpg|उदगीर परिसरातील वनक्षेत्र व देवराईसदृश नैसर्गिक परिसर
&lt;/gallery&gt;

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>7ggggjiyc4krzxalohjq6swkbge89yi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698983</id>
      <parentid>2698982</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T11:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AdvAnantGholam</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <origin>2698983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76044" sha1="5euj5bnpyknejgawg73l67dqv5114z7" xml:space="preserve">{{About|कोकण प्रदेशातील देवराया|देवराईची सर्वसाधारण संकल्पना|देवराई}}

{{Infobox
| above = '''कोकणातील देवराया'''
| abovestyle = background:#DDEECC; font-size:120%; font-weight:bold;

| image = [[File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|thumb|300px|रत्नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ गावातील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर]]
| header1 = सामान्य माहिती

| label2 = प्रकार
| data2 = [[पवित्र वन|पवित्र वनपरंपरा]]

| label3 = प्रदेश
| data3 = [[कोकण]]

| label4 = देश
| data4 = [[भारत]]

| label5 = राज्ये
| data5 = [[महाराष्ट्र]], [[गोवा]], [[कर्नाटक]]

| label6 = भौगोलिक क्षेत्र
| data6 = [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] व [[अरबी समुद्र]] किनारपट्टी

| label7 = प्रमुख जिल्हे
| data7 = [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्नागिरी जिल्हा|रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]]

| header8 = धार्मिक व सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये

| label9 = संबंधित देवता
| data9 = [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] व स्थानिक देवता

| label10 = प्रमुख वैशिष्ट्ये
| data10 = नैसर्गिक [[वनसंरक्षण]], [[जैवविविधता]], [[जलस्रोत]] संरक्षण, लोकपरंपरा

| header11 = पर्यावरण

| label12 = प्रमुख परिसंस्था
| data12 = [[सदाहरित वने|सदाहरित]] व अर्धसदाहरित वने

| label13 = पर्यावरणीय महत्त्व
| data13 = [[जैवविविधता]] संवर्धन, [[मृदासंवर्धन]], [[जलसंधारण]], [[परागीभवन]], [[कार्बन संचयन]]

| header14 = संबंधित विषय

| label15 = संबंधित संकल्पना
| data15 = [[देवराई]], [[पवित्र वन]], [[पश्चिम घाट]], [[ग्रामदैवत]]
}}

'''कोकणातील देवराया''' या [[कोकण]] प्रदेशातील धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांमधून शतकानुशतके जतन झालेल्या [[पवित्र वन|पवित्र वनक्षेत्रांची]] पारंपरिक व्यवस्था आहे. स्थानिक ग्रामसमुदायांनी [[ग्रामदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] यांच्या श्रद्धेशी निगडित मानून या वनांचे संरक्षण केले असून, त्यामुळे अनेक देवराया आजही नैसर्गिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेची]] समृद्ध केंद्रे म्हणून अस्तित्वात आहेत.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन, प्रथम आवृत्ती, ISBN 9788194432470.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

देवराया या केवळ धार्मिक श्रद्धेची प्रतीके नसून त्या स्थानिक समाजाच्या [[पर्यावरण|पर्यावरणविषयक]] पारंपरिक ज्ञान, नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन आणि सामाजिक नियमांचे जिवंत उदाहरण मानल्या जातात. कोकणातील अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामजीवनाचा अविभाज्य घटक असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, अतिक्रमण किंवा नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अविवेकी वापर पारंपरिक सामाजिक नियमांद्वारे नियंत्रित केला जात असे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

कोकणातील देवराया जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या वनांमध्ये स्थानिक व दुर्मिळ वृक्षप्रजाती, [[औषधी वनस्पती]], पक्षी, [[सस्तन प्राणी]], [[सरपटणारे प्राणी]], कीटक तसेच विविध [[सूक्ष्मजीव|सूक्ष्मजीवांचे]] अधिवास टिकून राहिले आहेत. अनेक देवराया नैसर्गिक जलस्रोतांचे उगमस्थान, [[भूजल]] पुनर्भरणाची केंद्रे आणि स्थानिक हवामान संतुलित ठेवणाऱ्या [[परिसंस्था|परिसंस्थांचा]] भाग म्हणूनही ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;

गेल्या काही दशकांत [[नागरीकरण]], रस्ते व पायाभूत सुविधा, मंदिरांचे आधुनिकीकरण, अतिक्रमण, [[हवामान बदल]] आणि बदलती सामाजिक जीवनशैली यांमुळे अनेक देवरायांवर पर्यावरणीय व सांस्कृतिक दबाव निर्माण झाला आहे. त्यामुळे या पवित्र वनांचे संवर्धन, जैवविविधतेचे संरक्षण आणि स्थानिक लोकपरंपरांचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक पर्यावरणीय अभ्यासात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites...&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;

== व्युत्पत्ती ==

=== देवराई या संज्ञेचा उगम ===

'''देवराई''' हा शब्द [[मराठी भाषा|मराठीतील]] '''देव''' आणि '''राई''' (वन, अरण्य किंवा वृक्षसमूह) या शब्दांपासून तयार झाल्याचे मानले जाते. या संज्ञेचा शब्दशः अर्थ &quot;देवाला अर्पण केलेले वन&quot; किंवा &quot;देवाचे वन&quot; असा होतो. [[महाराष्ट्र]]ात विशेषतः [[कोकण]] व [[पश्चिम घाट|सह्याद्री]] परिसरात धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित ठेवलेल्या नैसर्गिक वनक्षेत्रांसाठी '''देवराई''' ही संज्ञा प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[[मराठी विश्वकोश]], &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;

[[भारतीय उपखंड]]ात अशा पवित्र वनांची परंपरा अत्यंत प्राचीन मानली जाते. विविध प्रदेशांतील भाषा, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांनुसार या वनांना वेगवेगळी स्थानिक नावे प्रचलित झाली आहेत. तथापि, त्यामागील मूलभूत संकल्पना समान असून, विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा [[निसर्गपूजा|निसर्गशक्तीशी]] संबंधित वनक्षेत्राचे संरक्षण करणे हा त्यांचा मुख्य उद्देश मानला जातो.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== भारतातील विविध संज्ञा ===

भारतातील विविध राज्यांमध्ये पवित्र वनपरंपरा वेगवेगळ्या नावांनी ओळखली जाते. [[महाराष्ट्र]]ात '''देवराई''', '''राय''' किंवा '''देवरान''' या संज्ञा प्रचलित आहेत; [[कर्नाटक]]मध्ये '''देवरकाडू''' (Devarakadu), [[केरळ]]मध्ये '''कावू''' (Kavu), [[राजस्थान]]मध्ये '''ओरण''' (Oran), [[बिहार]]मध्ये '''सरणा''' (Sarna) तर [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]]मध्ये '''सरना''' किंवा '''जाहेर''' अशा संज्ञांचा वापर केला जातो. प्रादेशिक नावांमध्ये भिन्नता असली तरी श्रद्धेच्या आधारे नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे संरक्षण हा समान सांस्कृतिक धागा सर्वत्र आढळतो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;
कोकणातील देवरायांचा अभ्यास इतिहास, [[लोकसंस्कृती]], धर्म, [[पर्यावरणशास्त्र]], [[वनस्पतिशास्त्र]], [[मानववंशशास्त्र]] आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांशी संबंधित असून, या परंपरेचा अभ्यास कोकणच्या सांस्कृतिक व नैसर्गिक वारशाचे स्वरूप समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचा मानला जातो.&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील देवरायांची संकल्पना ===

कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून त्या स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाण आणि ग्रामव्यवस्थेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. अनेक गावांमध्ये देवराई ही ग्रामदैवताच्या परिसराशी निगडित असून, तेथील वृक्षतोड, शिकार, गुरे चारणे किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर पारंपरिक नियमांद्वारे प्रतिबंधित केला जात असे. परिणामी, अनेक देवरायांमध्ये शतकानुशतके नैसर्गिक वनस्पती, [[वन्यजीव]] आणि जलस्रोतांचे संरक्षण होऊन त्या स्थानिक जैवविविधतेच्या महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थानांमध्ये रूपांतरित झाल्या.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==

कोकणातील देवरायांची परंपरा ही भारतीय उपखंडातील प्राचीन [[निसर्गपूजा]], ग्रामसंस्कृती आणि धार्मिक श्रद्धा यांच्या परस्परसंबंधातून विकसित झालेली मानली जाते. विशिष्ट देवता, ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा निसर्गशक्ती यांना अर्पण केलेली वनक्षेत्रे म्हणून देवरायांचा विकास झाला. या वनांचे संरक्षण हे केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरते मर्यादित नसून, स्थानिक समाजाने नैसर्गिक संसाधनांचे शाश्वत व्यवस्थापन करण्यासाठी स्वीकारलेल्या सामाजिक व्यवस्थेचाही तो एक भाग होता.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== प्राचीन परंपरा ===

भारतातील पवित्र वनपरंपरेचा उल्लेख वैदिकोत्तर साहित्य, [[पुराण]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध वाङ्मय]] तसेच विविध ऐतिहासिक नोंदींमध्ये विखुरलेल्या स्वरूपात आढळतो. तथापि, कोकणातील देवरायांचा सलग इतिहास मांडणारे स्वतंत्र प्राचीन लिखित स्रोत अत्यल्प आहेत. त्यामुळे त्यांच्या इतिहासाचा अभ्यास लोकपरंपरा, स्थानिक धार्मिक प्रथा, गॅझेटिअर्स, [[शिलालेख]], [[ताम्रपट]] आणि आधुनिक संशोधन यांच्या तुलनात्मक अभ्यासावर आधारित केला जातो.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''महाराष्ट्रातील काही ताम्रपट व शिलालेख'', महाराष्ट्र शासन.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

[[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि कोकण किनारपट्टीतील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या परिसरातील वनक्षेत्रांना धार्मिक संरक्षण देण्याची परंपरा दीर्घकाळ अस्तित्वात राहिली. या परंपरेमुळे अनेक ठिकाणी मूळ वनस्पती, प्राचीन वृक्ष आणि नैसर्गिक जलस्रोत अबाधित राहिले. संशोधकांच्या मते, या वनांचे संरक्षण हे नियोजित वनव्यवस्थापनापेक्षा धार्मिक-सामाजिक संकेत आणि लोकमान्यतेवर अधिक आधारित होते.&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===

मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामव्यवस्था, देवस्थाने आणि स्थानिक समाजजीवन यांच्याशी देवरायांचे संबंध अधिक दृढ झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या उपासनेसाठी राखीव ठेवलेल्या वनक्षेत्रांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा इतर संसाधनांचा अविवेकी वापर निषिद्ध मानला जाई. या नियमांचे पालन सामाजिक परंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामसभेच्या नियंत्रणातून केले जात असे.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== आधुनिक संशोधन ===

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात देवरायांचा पर्यावरणीय, सामाजिक आणि जैवविविधतेच्या दृष्टीने व्यापक अभ्यास सुरू झाला. महाराष्ट्रातील तसेच पश्चिम घाटातील संशोधनातून देवराया या जैवविविधतेची महत्त्वपूर्ण आश्रयस्थाने असून त्या जलस्रोत संरक्षण, परागीभवन, औषधी वनस्पतींचे संवर्धन आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites&quot;, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

आज देवरायांचा अभ्यास इतिहास, पर्यावरणशास्त्र, मानववंशशास्त्र, [[समाजशास्त्र]], वनस्पतिशास्त्र आणि जैवविविधता संवर्धन या विविध शास्त्रीय शाखांच्या संगमातून केला जात आहे. त्यामुळे कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक वारसा नसून सांस्कृतिक आणि पर्यावरणीय वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== भौगोलिक वितरण ==

कोकणातील देवराया प्रामुख्याने [[पश्चिम घाट|सह्याद्री पर्वतरांग]] आणि [[अरबी समुद्र]] यांच्या दरम्यान पसरलेल्या कोकण किनारपट्टीवर आढळतात. महाराष्ट्रातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[मुंबई उपनगर जिल्हा|मुंबई उपनगर]]च्या काही भागांत, [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये विविध आकारांच्या आणि जैवविविधतेने समृद्ध अशा देवराया आढळून येतात. काही देवराया लहान क्षेत्रफळाच्या असल्या तरी अनेक ठिकाणी त्या नैसर्गिक सदाहरित वनांचे अवशेष म्हणून टिकून आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांचे वितरण प्रामुख्याने अधिक पर्जन्यमान असलेल्या डोंगरउतारांवर, दऱ्यांमध्ये, झऱ्यांच्या उगमस्थानी, नदीकाठांवर तसेच ग्रामदैवतांच्या परिसरात आढळते. सह्याद्रीच्या पश्चिम उतारावरील दमट हवामान, लाल [[जांभा दगड|जांभ्या मातीचे]] क्षेत्र, [[बेसाल्ट|बेसॉल्ट खडकांची]] भौगोलिक रचना आणि विपुल पर्जन्यमान यांमुळे या भागात सदाहरित व अर्धसदाहरित वनस्पतींचे संवर्धन झाले असून, अनेक देवरायांनी आजही ही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये जतन करून ठेवली आहेत.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर्स – Konkan Region.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्तर कोकण ===

उत्तर कोकणातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]] आणि [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]] जिल्ह्यांमध्ये आदिवासी समाज, ग्रामदैवत परंपरा आणि स्थानिक श्रद्धांशी निगडित अनेक देवराया आढळतात. या देवरायांमध्ये स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि जलस्रोतांचे संरक्षण झालेले असून, सामाजिक व धार्मिक जीवनात त्यांना विशेष स्थान आहे.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== मध्य कोकण ===

[[रायगड जिल्हा|रायगड]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यांतील देवराया सह्याद्रीच्या पायथ्याशी, डोंगरउतारांवर तसेच नदीखोऱ्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. या परिसरातील अनेक देवराया नैसर्गिक जलप्रवाहांचे उगमस्थान, स्थानिक जैवविविधतेची आश्रयस्थाने आणि पारंपरिक ग्रामसंस्कृतीचे केंद्र म्हणून ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== दक्षिण कोकण ===

[[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यातील देवराया पश्चिम घाटातील सदाहरित वनपरिसंस्थेशी घनिष्ठपणे जोडलेल्या आहेत. येथील अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन वृक्ष, स्थानिक वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध प्रकारचे वन्यजीव आढळतात. अलीकडील संशोधनातून पश्चिम घाटातील अशा पवित्र वनांमध्ये विशाल वृक्षांचे संवर्धन, नैसर्गिक पुनरुत्पादन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेस महत्त्वपूर्ण आधार मिळत असल्याचे निदर्शनास आले आहे.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== भौगोलिक वैशिष्ट्ये ===

बहुतेक देवराया लहान-लहान स्वतंत्र वनक्षेत्रांच्या स्वरूपात अस्तित्वात असून त्या स्थानिक परिसंस्थेतील महत्त्वाच्या जैविक केंद्रांपैकी एक मानल्या जातात. या वनांमध्ये उंच वृक्षांचे आच्छादन, बहुपदरी वनरचना, नैसर्गिक जलस्रोत, दाट पानगळीचा थर आणि मानवी हस्तक्षेपाचे तुलनेने कमी प्रमाण ही वैशिष्ट्ये आढळतात. परिणामी, अनेक देवराया आजूबाजूच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक नैसर्गिक स्थिती टिकवून ठेवण्यात यशस्वी ठरल्या आहेत.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

कोकणातील देवराया या स्थानिक समाजाच्या धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परंपरा आणि पर्यावरणीय जाणिवांचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक गावांमध्ये देवराई ही [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[वनदेवता]] किंवा इतर स्थानिक देवतांचे पवित्र स्थान मानली जाते. त्यामुळे या वनांबद्दल स्थानिक समाजात विशेष आदराची भावना असून, त्यांचे संरक्षण हे धार्मिक कर्तव्य मानले जाते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;मराठी विश्वकोश, &quot;देवराई&quot;.&lt;/ref&gt;

देवरायांभोवती विकसित झालेल्या श्रद्धा, लोकपरंपरा आणि सामाजिक संकेत यांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनांचे संरक्षण शतकानुशतके शक्य झाले. वृक्षतोड, शिकार, वनस्पतींचे संकलन किंवा इतर नैसर्गिक संसाधनांचा अविवेकी वापर अनेक गावांमध्ये निषिद्ध मानला जात असे. या परंपरांचा उद्देश धार्मिक असला तरी त्यातून स्थानिक जैवविविधतेचे संवर्धन घडून आले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामदैवत आणि देवराया ===

कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवताचे मंदिर किंवा देवस्थान देवराईच्या परिसरात अथवा तिच्या सान्निध्यात आढळते. काही ठिकाणी देवराई हीच देवतेची पवित्र भूमी मानली जाते. ग्रामदैवताच्या वार्षिक [[जत्रा]], [[पालखी]] सोहळे, नवसपूर्ती, पूजा आणि इतर धार्मिक विधी या परिसरात पार पडतात. त्यामुळे देवराया या केवळ नैसर्गिक वनक्षेत्रे नसून स्थानिक धार्मिक आणि सामाजिक जीवनाचे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== लोकविश्वास आणि पारंपरिक संकेत ===

देवरायांशी संबंधित विविध लोकविश्वास कोकणातील ग्रामजीवनात आजही आढळतात. अनेक गावांमध्ये देवराईतील वृक्ष तोडणे, शिकार करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अशुभ मानले जाते. अशा श्रद्धा आणि सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील नैसर्गिक परिसंस्थेचे दीर्घकाळ संरक्षण झाले. संशोधकांच्या मते, या पारंपरिक नियमांमुळे निर्माण झालेली सामाजिक जबाबदारी ही देवरायांच्या संवर्धनातील महत्त्वाची बाब आहे.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== उत्सव, जत्रा आणि धार्मिक विधी ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये ग्रामदैवतांच्या वार्षिक जत्रा, पालखी मिरवणुका, नवसपूर्ती, सामूहिक पूजा तसेच इतर धार्मिक विधी आयोजित केले जातात. या प्रसंगी गावातील विविध घटक एकत्र येऊन धार्मिक कार्यक्रम, पारंपरिक कला आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात. त्यामुळे देवराया या स्थानिक सांस्कृतिक एकात्मतेचे आणि सामुदायिक सहभागाचे महत्त्वपूर्ण केंद्र मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== सांस्कृतिक वारसा ===

देवराया या कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारसा (Intangible Cultural Heritage) आणि नैसर्गिक वारसा (Natural Heritage) यांचा संगम मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धा, लोकपरंपरा, ग्रामव्यवस्था आणि पर्यावरणीय संवर्धन या सर्व घटकांचा परस्परसंबंध या परंपरेत स्पष्टपणे दिसून येतो. आधुनिक संशोधनात देवरायांचा अभ्यास सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था (Social-Ecological System) आणि जैव-सांस्कृतिक वारसा (Bio-cultural Heritage) या संकल्पनांच्या संदर्भात केला जात असून, त्यांना स्थानिक समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== पारंपरिक व्यवस्थापन ==

कोकणातील देवरायांचे संरक्षण हे प्रामुख्याने स्थानिक ग्रामसमुदाय, धार्मिक श्रद्धा आणि पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या सामाजिक संकेतांवर आधारित होते. या व्यवस्थेमध्ये कोणताही औपचारिक शासकीय हस्तक्षेप नसतानाही स्थानिक समाजाने सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून देवरायांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकवून ठेवले. संशोधकांच्या मते, देवरायांचे संरक्षण ही केवळ धार्मिक प्रथा नसून स्थानिक समाजाने विकसित केलेली प्रभावी नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाची पारंपरिक पद्धत होती.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== ग्रामसमुदायाची भूमिका ===

देवरायांच्या संरक्षणात स्थानिक ग्रामसमुदायाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची होती. अनेक गावांमध्ये देवराई ही संपूर्ण गावाची सामूहिक संपत्ती मानली जाई. तिच्या संरक्षणाची जबाबदारी गावातील ज्येष्ठ मंडळी, देवस्थान समिती किंवा पारंपरिक ग्रामव्यवस्थेकडे असे. देवराईशी संबंधित नियमांचे पालन हे सामाजिक जबाबदारीचे लक्षण मानले जाई आणि त्याचे उल्लंघन समाजमान्य नव्हते.&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nadkarni, Amrita. &quot;Reigning Deities of Sacred Groves.&quot; ''IASSI Quarterly'', 2019.&lt;/ref&gt;

=== संरक्षणाचे पारंपरिक नियम ===

देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार, जळाऊ लाकूड गोळा करणे, नैसर्गिक जलस्रोत दूषित करणे किंवा वनक्षेत्राचे नुकसान करणे अनेक ठिकाणी निषिद्ध मानले जाई. काही ठिकाणी विशिष्ट धार्मिक विधींसाठी आवश्यक तेवढ्याच नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा वापर करण्याची परंपरा होती. अशा सामाजिक संकेतांमुळे देवरायांतील वनस्पती, प्राणी आणि जलस्रोतांचे संरक्षण दीर्घकाळ टिकून राहिले.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Waghchaure, Chandrakant K.; et al. &quot;Sacred Groves of Parinche Valley of Pune District of Maharashtra, India and their Importance.&quot; ''Anthropology &amp; Medicine'', 2006.&lt;/ref&gt;

=== शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन ===

आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय अभ्यासानुसार देवराया या स्थानिक समाजाने विकसित केलेल्या शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापनाच्या प्रभावी उदाहरणांपैकी एक मानल्या जातात. धार्मिक श्रद्धेमुळे निर्माण झालेल्या संरक्षणाच्या नियमांमुळे अनेक ठिकाणी नैसर्गिक वनरचना, जलप्रवाह, मृदासंरचना आणि जैवविविधता अबाधित राहिली. त्यामुळे देवराया या परिसंस्थेच्या दीर्घकालीन संवर्धनासाठी उपयुक्त सामाजिक व्यवस्थेचे उदाहरण म्हणून अभ्यासल्या जातात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था ===

आधुनिक संशोधनात देवरायांना '''सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्था''' (Social-Ecological System) म्हणून पाहिले जाते. या व्यवस्थेत स्थानिक समाज, धार्मिक परंपरा, जैवविविधता आणि परिसंस्थेतील नैसर्गिक प्रक्रिया यांचा परस्परसंबंध महत्त्वाचा मानला जातो. देवरायांचे दीर्घकालीन अस्तित्व हे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, पारंपरिक ज्ञान, सांस्कृतिक मूल्ये आणि नैसर्गिक संसाधनांचा संयमी वापर यांवर अवलंबून असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

=== बदलती परिस्थिती ===

गेल्या काही दशकांत ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल, लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील परिवर्तन, धार्मिक स्थळांचे आधुनिकीकरण आणि विकासकामे यांमुळे पारंपरिक व्यवस्थापन पद्धतींवर परिणाम झाला आहे. त्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये पूर्वीची सामाजिक नियंत्रण व्यवस्था कमकुवत होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. या पार्श्वभूमीवर स्थानिक समाजाचा सक्रिय सहभाग, जनजागृती आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना आधुनिक संवर्धन उपक्रमांमध्ये महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;

== जैवविविधता ==

कोकणातील देवराया या [[पश्चिम घाट]]ातील जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांपैकी एक मानल्या जातात. दीर्घकाळ मानवी हस्तक्षेप मर्यादित राहिल्यामुळे अनेक देवरायांमध्ये स्थानिक (Native), स्थानविशिष्ट (Endemic) तसेच दुर्मिळ वनस्पती आणि प्राणीप्रजाती टिकून राहिल्या आहेत. आधुनिक पर्यावरणीय संशोधनानुसार, या पवित्र वनांमध्ये नैसर्गिक परिसंस्थेची रचना तुलनेने अबाधित राहिल्याने त्या आसपासच्या बदललेल्या भूभागाच्या तुलनेत अधिक समृद्ध जैवविविधता दर्शवितात.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== वनस्पती वैविध्य ===

कोकणातील देवरायांमध्ये सदाहरित व अर्धसदाहरित वनांतील विविध प्रकारचे वृक्ष, झुडपे, वेली, गवतवर्गीय वनस्पती तसेच [[औषधी वनस्पती]]ंचे नैसर्गिक संवर्धन झालेले आढळते. अनेक देवरायांमध्ये प्राचीन व विशाल वृक्ष आजही अस्तित्वात असून, ते स्थानिक परिसंस्थेच्या स्थैर्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, अशा वनांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जनन (Natural Regeneration) आणि स्थानिक वनस्पतींची वाढ इतर मानवी हस्तक्षेप झालेल्या वनांच्या तुलनेत अधिक प्रभावी असते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== दुर्मिळ व स्थानविशिष्ट प्रजाती ===

पश्चिम घाट हा जागतिक जैवविविधता 'हॉटस्पॉट' म्हणून ओळखला जातो. कोकणातील अनेक देवराया या या हॉटस्पॉटचा अविभाज्य भाग असून, त्यांमध्ये स्थानविशिष्ट वनस्पती, औषधी प्रजाती आणि विविध दुर्मिळ जीवसृष्टीचे अस्तित्व नोंदविले गेले आहे. अशा वनांमधील तुलनेने कमी मानवी हस्तक्षेपामुळे अनेक संवेदनशील प्रजातींचे अधिवास आजही सुरक्षित राहिले आहेत.&lt;ref&gt;Gunaga, Sunil V.; et al. &quot;Assessment of orchid diversity in the sacred groves of Kodagu...&quot; ''Plant and Soil'', 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== प्राणी व पक्षीजीवन ===

देवराया विविध प्रकारच्या [[पक्षी]], सस्तन प्राणी, सरपटणारे प्राणी, [[उभयचर]], कीटक आणि परागीभवन करणाऱ्या जीवांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास उपलब्ध करून देतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांमुळे फळभक्षक पक्षी (Frugivores) आणि इतर वन्यजीवांच्या हालचाली, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जनन प्रक्रियेस चालना मिळते. अलीकडील संशोधनानुसार, विशाल वृक्षांचे जतन हे जंगलातील परिसंस्थेच्या सातत्यासाठी अत्यंत आवश्यक मानले जाते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== औषधी वनस्पती ===

कोकणातील अनेक देवरायांमध्ये पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग होणाऱ्या वनस्पतींचे अस्तित्व आढळते. स्थानिक समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानामुळे या वनस्पतींचे संवर्धन दीर्घकाळ झाले असून, काही प्रजाती स्थानिक लोकवैद्यक परंपरेशी संबंधित मानल्या जातात. आधुनिक वनस्पतिशास्त्रीय अभ्यासातूनही अशा पवित्र वनांचे औषधी जैवसंपदेच्या संरक्षणातील महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Kumar, A. M. Ananda; et al. &quot;Floristic Diversity and Ethnobotanical Studies of Nandha Gopalasamy Hill Temple Sacred Grove...&quot; ''Agricultural Science Digest'', 2023.&lt;/ref&gt;

=== नैसर्गिक पुनर्जनन ===

देवरायांमध्ये नैसर्गिक पुनर्जननाची प्रक्रिया तुलनेने अधिक प्रभावी असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. मोठ्या वृक्षांचे अस्तित्व, दाट पर्णसंभार, सुपीक वनमाती, नैसर्गिक बीजप्रसार आणि कमी मानवी हस्तक्षेप यांमुळे नव्या रोपांची वाढ आणि परिसंस्थेची सातत्यपूर्ण पुनर्रचना घडून येते. त्यामुळे देवराया या नैसर्गिक वनरचनेच्या संरक्षणासाठी महत्त्वपूर्ण 'संदर्भ परिसंस्था' (Reference Ecosystem) मानल्या जातात.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al., 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach, 2014.&lt;/ref&gt;

=== जैवविविधता संवर्धनातील भूमिका ===

अनेक पर्यावरणशास्त्रज्ञांच्या मते, कोकणातील देवराया या केवळ धार्मिक स्थळे नसून स्थानिक जैवविविधतेच्या संरक्षणासाठी कार्यरत असलेल्या नैसर्गिक आश्रयस्थानांचे जाळे (Network of Biodiversity Refugia) आहेत. बदलत्या हवामान, भूमीवापरातील परिवर्तन आणि नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर या वनांचे संवर्धन हे पश्चिम घाटातील जैवविविधता टिकवून ठेवण्यासाठी महत्त्वाचे मानले जाते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== परिसंस्था सेवा ==

कोकणातील देवराया या केवळ जैवविविधतेची आश्रयस्थाने नसून स्थानिक परिसंस्थेला विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय सेवा (Ecosystem Services) पुरविणाऱ्या नैसर्गिक वनव्यवस्था आहेत. जलस्रोतांचे संरक्षण, मृदासंवर्धन, carbon sequestration ([[कार्बन संचयन]]), परागीभवन, सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन आणि जैवविविधतेचे जतन या दृष्टीने त्यांचे महत्त्व विशेष अधोरेखित करण्यात आले आहे. आधुनिक पर्यावरणशास्त्रीय संशोधनात देवरायांकडे सामाजिक-पर्यावरणीय व्यवस्थेचा (Social-Ecological System) अविभाज्य घटक म्हणून पाहिले जाते.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== जलस्रोत संरक्षण ===

अनेक देवराया नैसर्गिक झरे, ओढे, विहिरी आणि नदीप्रवाहांच्या उगमक्षेत्रांमध्ये आढळतात. दाट वनस्पती, सेंद्रिय वनमाती आणि नैसर्गिक जलसंचय यांमुळे पर्जन्यजल जमिनीत मुरण्यास मदत होते. त्यामुळे भूजल पुनर्भरणास चालना मिळून स्थानिक जलस्रोत वर्षभर टिकून राहण्यास सहाय्य होते. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत देवरायांशी संबंधित असल्याचे संशोधनात नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

=== मृदासंवर्धन ===

देवरायांमधील दाट वृक्षाच्छादन, पानगळ आणि नैसर्गिक वनस्पतींचे आवरण यांमुळे मृदेची धूप कमी होते. वृक्षांच्या मुळांमुळे मातीची पकड मजबूत राहते, तर सेंद्रिय पदार्थांमुळे जमिनीची सुपीकता आणि जलधारण क्षमता वाढते. त्यामुळे डोंगरउतारांवरील मृदासंवर्धनात देवरायांचे महत्त्व विशेष मानले जाते.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;

=== कार्बन संचयन आणि हवामान नियमन ===

देवरायांमधील प्रौढ वृक्ष मोठ्या प्रमाणात जैवभार (Biomass) साठवून वातावरणातील कार्बन शोषून घेतात. परिणामी, हवामान बदलाच्या परिणामांचे शमन (Climate Change Mitigation) करण्यास त्यांचे योगदान असल्याचे विविध संशोधनांत नमूद करण्यात आले आहे. पश्चिम घाटातील नैसर्गिक वनांचे संरक्षण हे दीर्घकालीन हवामान संतुलनासाठी महत्त्वाचे असल्याचेही अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.&lt;ref&gt;Jagtap, Tanaji G.; Nagle, Vinod L. &quot;Response and adaptability of mangrove habitats from the Indian subcontinent to changing climate.&quot; ''Ambio'', 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''...&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== परागीभवन आणि बीजप्रसार ===

देवराया विविध पक्षी, कीटक, [[वटवाघूळ|वटवाघुळे]] आणि इतर प्राण्यांसाठी सुरक्षित अधिवास उपलब्ध करून देतात. हे जीव परागीभवन आणि बीजप्रसार प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. विशेषतः मोठ्या वृक्षांभोवती निर्माण होणारी परिसंस्था अनेक स्थानिक वनस्पतींच्या नैसर्गिक पुनरुत्पादनास सहाय्य करते.&lt;ref&gt;Pai, Omkar; et al. &quot;Giant trees enhance zoochorous plant dispersal in sacred groves and human settlements of the Western Ghats, India.&quot; ''PLoS ONE'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== सूक्ष्म हवामानाचे संतुलन ===

दाट वृक्षाच्छादनामुळे देवरायांमध्ये तापमान तुलनेने कमी राहते, आर्द्रता टिकून राहते आणि बाष्पीभवनाचे प्रमाण नियंत्रित राहते. यामुळे स्थानिक सूक्ष्म हवामान (Microclimate) संतुलित राहण्यास मदत होते. अनेक संवेदनशील वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अस्तित्वासाठी अशा सूक्ष्म परिसंस्थांना विशेष महत्त्व आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== जैविक सातत्य ===

नागरीकरण, शेतीचा विस्तार आणि भूमीवापरातील बदल यांमुळे अनेक नैसर्गिक वनक्षेत्रे तुटक स्वरूपाची झाली आहेत. अशा परिस्थितीत देवराया जैवविविधतेसाठी सुरक्षित आश्रयस्थाने (Refugia) म्हणून कार्य करतात. या वनांमुळे विविध प्रजातींचे अस्तित्व टिकून राहण्यास, त्यांच्या जनुकीय विविधतेचे संरक्षण होण्यास आणि परिसंस्थेचे सातत्य राखण्यास मदत होते.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

== आधुनिक आव्हाने ==

गेल्या काही दशकांत कोकणातील देवरायांसमोर पर्यावरणीय, सामाजिक आणि आर्थिक स्वरूपाची अनेक आव्हाने निर्माण झाली आहेत. लोकसंख्येची वाढ, भूमीवापरातील बदल, नागरीकरण, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, हवामान बदल तथा पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील परिवर्तन यांमुळे अनेक देवरायांवर प्रतिकूल परिणाम होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. संशोधकांच्या मते, या आव्हानांचा विचार केवळ पर्यावरणीय दृष्टीने न करता सामाजिक-सांस्कृतिक संदर्भातही करणे आवश्यक आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al. &quot;Safeguarding biodiversity and ecosystem services of sacred groves – experiences from northern Western Ghats.&quot; ''International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services &amp; Management'', 2013.&lt;/ref&gt;

=== नागरीकरण आणि भूमीवापरातील बदल ===

रस्ते, वीजवाहिन्या, [[पर्यटन]] सुविधा, निवासी व व्यावसायिक बांधकामे तसेच शेतीचा विस्तार यांमुळे काही भागांतील देवरायांचे क्षेत्रफळ कमी झाले आहे किंवा त्यांचे नैसर्गिक सातत्य खंडित झाले आहे. लहान आकाराच्या देवरायांवर या बदलांचा परिणाम अधिक तीव्रपणे जाणवतो. नैसर्गिक वनक्षेत्रांचे तुकडीकरण झाल्यामुळे अनेक वनस्पती आणि प्राण्यांच्या अधिवासांवर परिणाम होतो.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. &quot;Conceptualising Framework for Local Biodiversity Heritage Sites (LBHS).&quot; ''Asian Biotechnology &amp; Development Review'', 2020.&lt;/ref&gt;

=== अतिक्रमण आणि संसाधनांवरील वाढता दबाव ===

काही भागांमध्ये इंधनासाठी लाकूड गोळा करणे, गुरे चारणे, नैसर्गिक संसाधनांचा वाढता वापर तसेच स्थानिक पातळीवरील अतिक्रमण यांमुळे देवरायांच्या परिसंस्थेवर दबाव निर्माण झाल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. अशा मानवी हस्तक्षेपामुळे वनस्पतींचे नैसर्गिक पुनर्जनन, वनमातीची गुणवत्ता आणि स्थानिक जैवविविधता यांवर परिणाम होऊ शकतो.&lt;ref&gt;Vipat, Arpita; Bharucha, Erach. &quot;Sacred Groves: The Consequence of Traditional Management.&quot; ''Journal of Anthropology'', 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== मंदिरांचे आधुनिकीकरण ===

अनेक देवरायांमध्ये धार्मिक सुविधांचा विस्तार, काँक्रीटीकरण, फरशीकरण, नवीन बांधकामे किंवा परिसराचे सुशोभीकरण यांसारख्या कामांमुळे नैसर्गिक वनरचनेवर परिणाम होऊ शकतो. संशोधकांनी अशा विकासकामांमध्ये स्थानिक जैवविविधतेचा विचार करणे आवश्यक असल्याचे अधोरेखित केले आहे.&lt;ref&gt;Blicharska, Malgorzata; et al., 2013.&lt;/ref&gt;

=== हवामान बदल ===

[[हवामान बदल|हवामान बदलामुळे]] तापमानवाढ, पर्जन्यमानातील बदल आणि ऋतुचक्रातील अनिश्चितता यांचा परिणाम पश्चिम घाटातील वनपरिसंस्थांवर होत असल्याचे विविध संशोधनांतून स्पष्ट झाले आहे. काही वृक्षप्रजातींच्या फुलोरा आणि फळधारणेच्या कालावधीत बदल होत असून, त्याचा परागीभवन, बीजप्रसार आणि नैसर्गिक पुनर्जननावर दीर्घकालीन परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Karthikeyan, Ananthapadmanaban; et al. &quot;Flowering out of sync: Climate change alters the reproductive phenology of ''Terminalia paniculata'' in the Western Ghats of India.&quot; ''Plants, People, Planet'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Das, Mukesh Lal; et al. &quot;Impact of Climate Change on the Distribution of ''Cinnamomum malabatrum''.&quot; ''Diversity'', 2025.&lt;/ref&gt;

=== किनारी पर्यावरणावरील वाढता दबाव ===

कोकण किनारपट्टीवरील शहरीकरण, पर्यटन, [[प्लास्टिक]] प्रदूषण आणि किनारी परिसंस्थांवरील वाढता मानवी दबाव यांचा अप्रत्यक्ष परिणाम किनारपट्टीलगतच्या नैसर्गिक परिसंस्थांवर होत असल्याचे अलीकडील संशोधनातून दिसून आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवरील प्लास्टिक कचऱ्याच्या अभ्यासातून किनारी पर्यावरणासाठी दीर्घकालीन व्यवस्थापनाची आवश्यकता अधोरेखित करण्यात आली आहे.&lt;ref&gt;Nalwade, Prashant S.; et al. &quot;Spatiotemporal variation of macroplastic debris on recreational beaches of Ratnagiri, Maharashtra, India.&quot; ''Environmental Monitoring and Assessment'', 2026.&lt;/ref&gt;

=== बदलती सामाजिक मूल्यव्यवस्था ===

आधुनिकीकरण, स्थलांतर, पारंपरिक ज्ञानाचा कमी होत चाललेला वारसा आणि ग्रामीण सामाजिक रचनेतील बदल यांमुळे काही भागांत देवरायांच्या संरक्षणामागील सामाजिक व धार्मिक प्रेरणा कमी होत असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले आहे. त्यामुळे स्थानिक समुदायाचा सहभाग, [[पर्यावरण शिक्षण]] आणि पारंपरिक ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण यांना संवर्धन प्रक्रियेत वाढते महत्त्व प्राप्त झाले आहे.&lt;ref&gt;Watve, Aparna; Chavan, Vishwas. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;जगदीश, अर्चना. ''देवराई आख्यान''.&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;

File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 03.jpg|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील माचाळ येथील देवराईतील ग्रामदेवतेचे मंदिर
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 01.jpg|देवराईतील नैसर्गिक वनपरिसर व देवस्थान
File:Temple in Sacred Grove in Machal, Sahyadris, Ratnagiri District, Maharashtra IMG20250322165427 04.jpg|देवराईतील पारंपरिक उपासना स्थळ
File:देवराई.jpg|कोकणातील देवराईचे दाट सदाहरित वन
File:सह्याद्रीच्या रांगा.jpg|सह्याद्री पर्वतरांगा व कोकणाचा नैसर्गिक भूभाग
File:ग्रामदैवत मंदिर.jpg|देवराई परिसरातील ग्रामदैवताचे मंदिर
File:उदगीर वन व जंगल.jpg|उदगीर परिसरातील वनक्षेत्र व देवराईसदृश नैसर्गिक परिसर
&lt;/gallery&gt;

== हेही पहा ==
* [[देवराई]]
* [[कोकण]]
* [[पश्चिम घाट]]
* [[जैवविविधता]]
* [[ग्रामदैवत]]

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

== अधिक वाचन ==
* अर्चना जगदीश. ''देवराई आख्यान''. प्रफुल्लता प्रकाशन.
* दीक्षित, डॉ. लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''.
* खोबरेकर, वि. गो. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.''
* घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्पसमृद्ध कोकण''.
* शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''.

== बाह्य दुवे ==
* [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश]
* [https://sahitya.marathi.gov.in/ महाराष्ट्र शासन – मराठी साहित्य व ई-पुस्तके]
* [https://www.aerfindia.org/ Applied Environmental Research Foundation (AERF)]
{{कोकण लोकजीवन}}

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:पश्चिम घाट]]</text>
      <sha1>5euj5bnpyknejgawg73l67dqv5114z7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>केदारकंठा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382245</id>
    <redirect title="केदारकंठ" />
    <revision>
      <id>2698876</id>
      <timestamp>2026-08-03T18:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[केदारकंठा]] वरुन [[केदारकंठ]] ला हलविला: शुद्धलेखन</comment>
      <origin>2698876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="fo2bxqw13qzs9nwn4m2irn5wlnlh573" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[केदारकंठ]]</text>
      <sha1>fo2bxqw13qzs9nwn4m2irn5wlnlh573</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रुबेन्स बारिकेला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382246</id>
    <redirect title="रुबेन्स बॅरीकेलो" />
    <revision>
      <id>2698892</id>
      <timestamp>2026-08-04T01:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="l0so4xnyetta69ie4omna9fg0alo5zp" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रुबेन्स बॅरीकेलो]]</text>
      <sha1>l0so4xnyetta69ie4omna9fg0alo5zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>किमी रायकोनेन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382247</id>
    <redirect title="किमी रायकोन्नेन" />
    <revision>
      <id>2698893</id>
      <timestamp>2026-08-04T01:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="qf4juyo5q40sdw70dsyxf8wtarj8kkc" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[किमी रायकोन्नेन]]</text>
      <sha1>qf4juyo5q40sdw70dsyxf8wtarj8kkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ज्यानकार्लो फिजिकेला</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382248</id>
    <redirect title="ज्यांकार्लो फिसिकेल्ला" />
    <revision>
      <id>2698898</id>
      <timestamp>2026-08-04T04:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="o8bm7hoqs103ytsgaj4bvv4npx8kaxn" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ज्यांकार्लो फिसिकेल्ला]]</text>
      <sha1>o8bm7hoqs103ytsgaj4bvv4npx8kaxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डेव्हिड कुल्थार्ड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382249</id>
    <redirect title="डेव्हिड कुल्टहार्ड" />
    <revision>
      <id>2698901</id>
      <timestamp>2026-08-04T04:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="msknt9of8aymisbfebuxbaafnwjn2s4" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]]</text>
      <sha1>msknt9of8aymisbfebuxbaafnwjn2s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Yashuuu18</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382250</id>
    <revision>
      <id>2698925</id>
      <timestamp>2026-08-04T06:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="tta6mg3f8cfsswpwuqdbh0rdtc27bif" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Yashuuu18}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १२:०४, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tta6mg3f8cfsswpwuqdbh0rdtc27bif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निशिथ प्रामाणिक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382251</id>
    <redirect title="निशीथ प्रामाणिक" />
    <revision>
      <id>2698929</id>
      <timestamp>2026-08-04T06:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ooarii</username>
        <id>137109</id>
      </contributor>
      <comment>Ooarii ने लेख [[निशिथ प्रामाणिक]] वरुन [[निशीथ प्रामाणिक]] ला हलविला: Misspelled title</comment>
      <origin>2698929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="ht17t1o7dexcxwlkj3yn6da9al4ti78" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[निशीथ प्रामाणिक]]</text>
      <sha1>ht17t1o7dexcxwlkj3yn6da9al4ti78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382252</id>
    <revision>
      <id>2698945</id>
      <timestamp>2026-08-04T07:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name                  = भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६ | team1_image                  = Cricket Ireland flag.svg | team1_name                   = आयर्लंड | team2_image                  = Flag of India.svg | team2_name                   = भारत | from_date                    = २६ | to_date                      = २८ जून २०...</comment>
      <origin>2698945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6529" sha1="i1vfj40hmrx3b5ytftiwagyljweylyh" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६
| team1_image                  = Cricket Ireland flag.svg
| team1_name                   = आयर्लंड
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = २६
| to_date                      = २८ जून २०२६
| team1_captain                = [[लॉर्कन टकर]]
| team2_captain                = [[श्रेयस अय्यर]]
| no_of_twenty20s              = 2
| team1_twenty20s_won          = 2
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉर्कन टकर]] (६५)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[टिळक वर्मा]] (७४)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[मॅट हॉलार्ड]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[हर्षित राणा]] (४)&lt;br&gt;[[अर्शदीप सिंग]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[जय मुंद्रा]] (आ)
}}

भारतीय क्रिकेट संघाने आयर्लंडविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी जून २०२६ मध्ये आयर्लंडचा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडने २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138090/india-likely-to-tour-ireland-in-late-june-for-white-ball-matches-cricbuzzcom |trans-title= भारत २६ आणि २८ जून रोजी आयर्लंडविरुद्ध दोन टी२० सामने खेळणार.|title=India to play two T20Is against Ireland on June 26, 28 |work=क्रिकबझ्झ |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cp327w16d6go|trans-title=|title=Ireland to face India in Stormont T20 matches |work=[[बीबीसी न्यूज]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title= Men’s Future Tour Programs|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title= पुरुषांच्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर |title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; दोन्ही सामने [[बेलफास्ट]] येथील [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]] क्रिकेट मैदानावर खेळले गेले.

आयर्लंडने ही दोन सामन्यांची मालिका २-० अशी जिंकली; हा त्यांचा भारतावर मिळवलेला पहिलाच टी२० मालिका विजय ठरला आणि यामुळे भारताची सलग १६ आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका जिंकण्याची विजयी मालिका खंडित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Andy Gray |date=२८ जून २०२६|trans-title= रोमांचक टी२० मालिकेत भारताचा आयर्लंडविरुद्ध एका धावेने धक्कादायक पराभव. |title=Ireland stun India in dramatic T20 series by one run |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cq81420w8llo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title= टी२० विश्वविजेत्या भारताचा आयर्लंडमध्ये ०-२ असा मालिका पराभव; १६ मालिकांची विजयी शृंखला खंडित. |title=T20 world champions India lose series 0-2 in Ireland as 16-series streak ends |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ireland-vs-india-2nd-t20i-ireland-win-by-1-run-seal-2-0-series-sweep-2936236-2026-06-28 |work=[[इंडिया टुडे]] |date=२८ जून २०२६|access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/india-in-ireland-2026-1528532 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}

[[Category:2026 in Irish cricket]]
[[Category:2026 in Indian cricket]]
[[Category:International cricket competitions in 2026]]
[[Category:Indian cricket tours of Ireland]]</text>
      <sha1>i1vfj40hmrx3b5ytftiwagyljweylyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2698947</id>
      <parentid>2698945</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T08:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्यदुवे */</comment>
      <origin>2698947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6749" sha1="c6jx2ng9gvac9u6mb5z3j0q2ht614gh" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६
| team1_image                  = Cricket Ireland flag.svg
| team1_name                   = आयर्लंड
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = २६
| to_date                      = २८ जून २०२६
| team1_captain                = [[लॉर्कन टकर]]
| team2_captain                = [[श्रेयस अय्यर]]
| no_of_twenty20s              = 2
| team1_twenty20s_won          = 2
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉर्कन टकर]] (६५)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[टिळक वर्मा]] (७४)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[मॅट हॉलार्ड]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[हर्षित राणा]] (४)&lt;br&gt;[[अर्शदीप सिंग]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[जय मुंद्रा]] (आ)
}}

भारतीय क्रिकेट संघाने आयर्लंडविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी जून २०२६ मध्ये आयर्लंडचा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/ireland-announce-schedule-for-big-home-assignments-in-2026 |trans-title=आयर्लंडने २०२६ मधील मोठ्या घरगुती मालिकांचे वेळापत्रक जाहीर केले.|title=Ireland announce schedule for big home assignments in 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138090/india-likely-to-tour-ireland-in-late-june-for-white-ball-matches-cricbuzzcom |trans-title= भारत २६ आणि २८ जून रोजी आयर्लंडविरुद्ध दोन टी२० सामने खेळणार.|title=India to play two T20Is against Ireland on June 26, 28 |work=क्रिकबझ्झ |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cp327w16d6go|trans-title=|title=Ireland to face India in Stormont T20 matches |work=[[बीबीसी न्यूज]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौरा कार्यक्रम |title= Men’s Future Tour Programs|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=४ ऑगस्ट २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[क्रिकेट आयर्लंड]]ने २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketireland.ie/news/mens-fixtures-revealed/|trans-title= पुरुषांच्या सामन्यांचे वेळापत्रक जाहीर |title=Men’s fixtures revealed |work=[[क्रिकेट आयर्लंड]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt; दोन्ही सामने [[बेलफास्ट]] येथील [[स्टॉर्मोंट (क्रिकेट मैदान)|स्टॉर्मोंट क्रिकेट मैदान]] क्रिकेट मैदानावर खेळले गेले.

आयर्लंडने ही दोन सामन्यांची मालिका २-० अशी जिंकली; हा त्यांचा भारतावर मिळवलेला पहिलाच टी२० मालिका विजय ठरला आणि यामुळे भारताची सलग १६ आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका जिंकण्याची विजयी मालिका खंडित झाली.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Andy Gray |date=२८ जून २०२६|trans-title= रोमांचक टी२० मालिकेत भारताचा आयर्लंडविरुद्ध एका धावेने धक्कादायक पराभव. |title=Ireland stun India in dramatic T20 series by one run |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cq81420w8llo |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title= टी२० विश्वविजेत्या भारताचा आयर्लंडमध्ये ०-२ असा मालिका पराभव; १६ मालिकांची विजयी शृंखला खंडित. |title=T20 world champions India lose series 0-2 in Ireland as 16-series streak ends |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/ireland-vs-india-2nd-t20i-ireland-win-by-1-run-seal-2-0-series-sweep-2936236-2026-06-28 |work=[[इंडिया टुडे]] |date=२८ जून २०२६|access-date=४ ऑगस्ट २०२६}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/india-in-ireland-2026-1528532 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{आयर्लंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}

[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे आयर्लंड दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|आयर्लंड]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे आयर्लंड दौरे]]</text>
      <sha1>c6jx2ng9gvac9u6mb5z3j0q2ht614gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Dineshpawara09</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382253</id>
    <revision>
      <id>2698956</id>
      <timestamp>2026-08-04T09:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="6blaa505ipci6yncz6kfhu7svaw06w4" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Dineshpawara09}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १५:२७, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>6blaa505ipci6yncz6kfhu7svaw06w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फेलिपे मास्सा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382254</id>
    <redirect title="फिलिपे मास्सा" />
    <revision>
      <id>2698960</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="1fvt6kx4f4l67c7n3v6r9x51pdvju4n" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[फिलिपे मास्सा]]</text>
      <sha1>1fvt6kx4f4l67c7n3v6r9x51pdvju4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विटांटोनियो लिउझी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382255</id>
    <redirect title="वितांतोन्यो लिउझ्झी" />
    <revision>
      <id>2698961</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="owu7skv21z9l7zvdx0ueg8ptkm5cwc7" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[वितांतोन्यो लिउझ्झी]]</text>
      <sha1>owu7skv21z9l7zvdx0ueg8ptkm5cwc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आड्रियन सुटिल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382256</id>
    <redirect title="आद्रियान सुटिल" />
    <revision>
      <id>2698962</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="iv0zsvhkumfw878lj9ml8oz7nk324ia" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[आद्रियान सुटिल]]</text>
      <sha1>iv0zsvhkumfw878lj9ml8oz7nk324ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:ऐतिहासिक मुळशी व मावळ प्रांत</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382257</id>
    <revision>
      <id>2698963</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="s24rbhsee43bilro06o76udm4an2d1t" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=ऐतिहासिक मुळशी व मावळ प्रांत}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १६:१७, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>s24rbhsee43bilro06o76udm4an2d1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फिइलिपे मास्सा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382258</id>
    <redirect title="फिलिपे मास्सा" />
    <revision>
      <id>2698965</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="1fvt6kx4f4l67c7n3v6r9x51pdvju4n" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[फिलिपे मास्सा]]</text>
      <sha1>1fvt6kx4f4l67c7n3v6r9x51pdvju4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सेबॅस्टियन व्हेटेल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382259</id>
    <redirect title="सेबास्टियान फेटेल" />
    <revision>
      <id>2698966</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="rwr5ryx9zt7drhyyml4l1erkqbd4e88" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सेबास्टियान फेटेल]]</text>
      <sha1>rwr5ryx9zt7drhyyml4l1erkqbd4e88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००७ टर्किश ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382260</id>
    <redirect title="२००७ तुर्की ग्रांप्री" />
    <revision>
      <id>2698967</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="p7t8utxtw5poq6wrvr0ab87u481qikx" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२००७ तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>p7t8utxtw5poq6wrvr0ab87u481qikx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य:ऐतिहासिक मुळशी व मावळ प्रांत</title>
    <ns>2</ns>
    <id>382261</id>
    <revision>
      <id>2698968</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ऐतिहासिक मुळशी व मावळ प्रांत</username>
        <id>185940</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;मुळशी #पेट्याचा #अपरिचित #इतिहास..  &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;मुळशी #पेट्यातील #काही #ऐतिहासीक #घराणी..  एक दृष्ट्या शिवकाळा नंतर छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या मृत्यूनंतरचा दहा वीस वर्षा चा कालख...</comment>
      <origin>2698968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="gikoermz8w9lt5z120yfkj4iq45hz2u" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;मुळशी #पेट्याचा #अपरिचित #इतिहास..

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;मुळशी #पेट्यातील #काही #ऐतिहासीक #घराणी..

एक दृष्ट्या शिवकाळा नंतर छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या मृत्यूनंतरचा दहा वीस वर्षा चा कालखंड अतुलनीय आहे. 

या वेळी महाराष्ट्र मंडळाने जी एकी, जी चिकाटी, जे रणंगाजित्व व मुत्सद्दीपण दाखवले त्या मुळे महाराष्ट्रीय व मराठयांचा दारारा जिकडे तिकडे बसला. आणि हि नावे कायमची अभिलषनिय होऊन बसली.

ह्या इतिहासलंकार काळातील मुळशी पेट्यातील अनेक पुरुषांच्या कामगिरी विस्तारपूर्वक सांगण्याचा मोह आवरून ती थोडक्यात सादर केली आहे.

हि घराणी म्हणजे शेरे येथील #ढमाले देशमुख, अंबावण्याचे नाईक #दळवी, शिरवली चे पंचहजारी #फाटक, वळणे गावचे आदटराव #दिघे जगदेवराव दिघे प्रभू तसेच सरनौबत निसंगराव #दिघे, अवळसकर  साठे, शेडाणी व अवळस येथील #वैद्य, दारवलीचे नाईक #बलकवडे, वडुस्तचे #राजेशिर्के, शेडाणी चे मोकासदार खरे इत्यादी घराण्यांतील कित्येक पुरुषांनीं जीवाची पर्वा न करता तरवार गाजवली व शत्रूस ठेचून काढले.

तसेच या घराण्यातील कित्येक नरश्रेष्ठीनीं रणसंग्रामात स्वतःचा बळी देऊन महाराष्ट्र धर्माचे परीपालन व सरंक्षण करून ईश्वरास जवळ केलं. 

उमेश दत्तात्रय वैद्य (पवार औषधराव)

मु.शेडाणी ता. मुळशी, जि.पुणे.

म्हणजेच ते मरून अजरामर झाले..</text>
      <sha1>gikoermz8w9lt5z120yfkj4iq45hz2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००६ टर्किश ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382262</id>
    <redirect title="२००६ तुर्की ग्रांप्री" />
    <revision>
      <id>2698972</id>
      <timestamp>2026-08-04T10:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="li3139s9a84a0dz7ovetxbmnwhqxkvh" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२००६ तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>li3139s9a84a0dz7ovetxbmnwhqxkvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००५ टर्किश ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382263</id>
    <redirect title="२००५ तुर्की ग्रांप्री" />
    <revision>
      <id>2698975</id>
      <timestamp>2026-08-04T11:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2698975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="2jpb38hvocnh53q5v410z6zmahht6bo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२००५ तुर्की ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>2jpb38hvocnh53q5v410z6zmahht6bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नारायण कुचे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382264</id>
    <redirect title="नारायण तिलकचंद कुचे" />
    <revision>
      <id>2698984</id>
      <timestamp>2026-08-04T11:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40819-04</username>
        <id>185499</id>
      </contributor>
      <comment>आमदार नारायण कुचे</comment>
      <origin>2698984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="11jwdb1ykxfsk3qxkjmfmliyzi3pt2m" xml:space="preserve">नारायण कुचे हे .. बदनापूर अंबड विधानसभा मतदारसंघ निवडणुकांतील... आमदार आहे</text>
      <sha1>11jwdb1ykxfsk3qxkjmfmliyzi3pt2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Lingrraj Shendage</title>
    <ns>3</ns>
    <id>382265</id>
    <revision>
      <id>2698985</id>
      <timestamp>2026-08-04T11:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2698985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="mnbhadwzwezop5i5kz6yw1lh765plpp" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Lingrraj Shendage}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:२४, ४ ऑगस्ट २०२६ (IST)</text>
      <sha1>mnbhadwzwezop5i5kz6yw1lh765plpp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>