विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 1572 2700265 2644757 2026-08-08T14:53:38Z अभय नातू 206 संदर्भ 2700265 wikitext text/x-wiki {{जानेवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जानेवारी|१९|१९|१९}} == ठळक घटना == === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४१९|१४१९]] - [[शतवार्षिक युद्ध]]: [[इंग्लंड]]चा राजा [[हेन्री पाचवा, इंग्लंड|हेन्री पाचवा]] याने नॉर्मंडीची राजधानी [[रुआ]] जिंकून नॉर्मंडीचा पूर्ण पाडाव केला.<ref>{{cite web |title=Siege of Rouen |url=https://www.britannica.com/event/Siege-of-Rouen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०६|१८०६]] - युनायटेड किंगडमने [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेतील]] [[केप ऑफ गुड होप]]चा ताबा घेतला.<ref>{{cite web |title=Battle of Blaauwberg |url=https://www.sahistory.org.za/article/battle-blaauwberg |website=South African History Online |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८३९|१८३९]] - [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ने [[एडन]] जिंकले आणि भारत-इंग्लंड सागरी मार्ग चाच्यांपासून सुरक्षित केला.<ref>{{cite web |title=British Capture of Aden |url=https://www.nam.ac.uk/explore/aden |website=National Army Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकन यादवी युद्ध]]: [[मिल स्प्रिंग्सची लढाई|मिल स्प्रिंग्सच्या लढाईत]] उत्तरेचा (युनियन) विजय झाला.<ref>{{cite web |title=Battle of Mill Springs |url=https://www.nps.gov/misp/index.htm |website=National Park Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९१५|१९१५]] - [[पहिले महायुद्ध]]: जर्मन [[झेपेलिन]] हवाई जहाजांनी ब्रिटनच्या [[ग्रेट यारमथ]] आणि [[किंग्ज लिन]] शहरांवर बॉम्बफेक केली. हवेतून नागरी वस्तीवर झालेला हा पहिलाच हल्ला ठरला.<ref>{{cite web |title=First Air Raid on Britain |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-norfolk-30818228 |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[फिनिश यादवी युद्ध]]: [[लाल सैनिक]] व [[पांढरे सैनिक]] यांच्यात पहिली चकमक झाली. * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: ब्रिटिश सैन्याने [[इरिट्रिया|एरिट्रिया]]मध्ये इटालियन सैन्यावर हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Eritrean Campaign |url=https://www.imperialwarmuseums.org.uk/ |website=Imperial War Museums |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - दुसरे महायुद्ध: [[जपान]]ने [[म्यानमार|ब्रह्मदेशावर]] (म्यानमार) आक्रमण केले.<ref>{{cite web |title=Japanese Invasion of Burma |url=https://www.britannica.com/event/Burma-Campaign |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - दुसरे महायुद्ध: सोव्हिएत सैन्याने [[पोलंड]]मधील [[लोड्झ]] शहर नाझींच्या ताब्यातून मुक्त केले.<ref>{{cite web |title=Liberation of Łódź |url=https://www.ushmm.org/ |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - दुसरे महायुद्ध: जनरल [[डग्लस मॅकआर्थर]]ने [[टोकियो]]मध्ये [[सुदूर पूर्वेसाठीचे आंतरराष्ट्रीय लष्करी न्यायाधिकरण|आंतरराष्ट्रीय सैनिकी न्यायालय]] (टोकियो ट्रिब्युनल) सुरू केले.<ref>{{cite web |title=International Military Tribunal for the Far East |url=https://www.un.org/ |website=United Nations |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - पुणे नगरपालिका व उपनगरपालिका विसर्जित होऊन [[पुणे महानगरपालिका]] स्थापन झाली.<ref>{{cite web |title=Pune Municipal Corporation History |url=https://pmc.gov.in/ |website=Pune Municipal Corporation |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[कोयना धरण|कोयना धरणाच्या]] जलविद्युत प्रकल्पाचे भूमिपूजन पार पडले.<ref>{{cite web |title=Koyna Hydroelectric Project |url=https://mahagenco.in/ |website=MahaGenco |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - देशातील सर्व खाजगी विमा कंपन्यांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा [[भारताचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्रपतींचा]] अध्यादेश जारी झाला, ज्यातून पुढे [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ|आयुर्विमा महामंडळाची]] (LIC) स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=Nationalisation of Life Insurance in India |url=https://licindia.in/about-us/history |website=Life Insurance Corporation of India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[इंदिरा गांधी]] यांची [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] संसदीय पक्षाच्या नेत्या म्हणून निवड झाली आणि त्या [[भारताचे पंतप्रधान|भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान]] बनल्या.<ref>{{cite web |title=Indira Gandhi Becomes Prime Minister |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former-pm/smt-indira-gandhi/ |website=Prime Minister's Office, India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - डॉ. [[क्रिस्टियन बर्नार्ड]] यांनी केपटाऊन येथे दुसरी यशस्वी हृदयप्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया केली.<ref>{{cite web |title=Dr. Christiaan Barnard Cardiac Surgery |url=https://www.heart.org/ |website=American Heart Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[मायामी, फ्लोरिडा|मायामी]], फ्लोरिडामध्ये इतिहासातील एकमेव नोंदवलेला हिमवर्षाव झाला.<ref>{{cite web |title=Snow in Miami 1977 |url=https://www.weather.gov/mfl/snowinmiami |website=National Weather Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - 'ब्रेन' (Brain) नावाचा एमएस-डॉस (MS-DOS) संगणकांसाठीचा पहिला वैयक्तिक संगणक विषाणू (PC Virus) पसरण्यास सुरुवात झाली.<ref>{{cite web |title=Brain Virus History |url=https://www.scientificamerican.com/ |website=Scientific American |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - ज्येष्ठ तबलावादक [[अल्ला रखा|उस्ताद अल्ला रखा खां]] यांची मध्य प्रदेश सरकारच्या [[कालिदास सन्मान]] पुरस्कारासाठी आणि प्रसिद्ध मल्याळी लेखक [[एम.टी. वासुदेवन नायर]] यांची १९९५ च्या [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कारासाठी]] निवड झाली.<ref>{{cite web |title=Jnanpith Award Winners |url=https://jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - स्लोव्हाक हवाई दलाचे 'अँतोनोव्ह एन-२४' विमान [[हंगेरी]]मध्ये कोसळून ४२ जणांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Slovak Air Force Crash 2006 |url=https://news.bbc.co.uk/ |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[नासा]]ने [[न्यू होरायझन्स]] हे अंतराळयान [[प्लुटो]] ग्रहाच्या अभ्यासासाठी प्रक्षेपित केले.<ref>{{cite web |title=New Horizons Mission |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[जेट एअरवेज]]ने [[एर सहारा]] कंपनीचे भूसंपादन करून ती भारतातील सर्वात मोठी विमान कंपनी बनवली.<ref>{{cite web |title=Jet Airways Buyout of Air Sahara |url=https://www.business-standard.com/ |website=Business Standard |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००७|२००७]] - [[सरदार सरोवर धरण|सरदार सरोवर धरणावरील]] १,४५० मेगावॉट क्षमतेचा जलविद्युत प्रकल्प राष्ट्राला समर्पित करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=Sardar Sarovar Hydro Project |url=https://sardarsarovardam.org/ |website=Sardar Sarovar Narmada Nigam Ltd |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ३९९|३९९]] - [[पुल्केरिया]], बायझंटाईन सम्राज्ञी.<ref>{{cite web |title=Pulcheria |url=https://www.britannica.com/biography/Pulcheria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७३६|१७३६]] - [[जेम्स वॅट]], वाफेच्या इंजिनात महत्त्वपूर्ण सुधारणा करणारे स्कॉटिश शोधक व अभियंता.<ref>{{cite web |title=James Watt Biography |url=https://www.britannica.com/biography/James-Watt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८०७|१८०७]] - [[रॉबर्ट ई. ली]], अमेरिकन गृहयुद्धातील कॉन्फेडरेट सैन्याचे सरसेनापती.<ref>{{cite web |title=Robert E. Lee Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-E-Lee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १८०९|१८०९]] - [[एडगर ॲलन पो]], प्रसिद्ध अमेरिकन लेखक, कवी आणि समीक्षक.<ref>{{cite web |title=Edgar Allan Poe Biography |url=https://www.poemuseum.org/ |website=Poe Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[हेन्री बेसेमर]], पोलाद निर्मितीच्या 'बेसेमर प्रक्रिये'चा शोध लावणारे इंग्लिश शोधक.<ref>{{cite web |title=Sir Henry Bessemer |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Bessemer |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[बॉब मॅकलिओड]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Bob McLeod Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/bob-mcleod-6593 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[सवाई गंधर्व|रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर (सवाई गंधर्व)]], किराणा घराण्याचे प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक.<ref>{{cite web |title=Sawai Gandharva Profile |url=https://sawaigandharvabhimsenmahotsav.com/ |website=Sawai Gandharva Bhimsen Mahotsav |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[चिंतामण विनायक जोशी|चिंतामण विनायक (चिं.वि.) जोशी]], प्रसिद्ध मराठी विनोदी लेखक आणि पाली भाषेचे विद्वान.<ref>{{cite web |title=C.V. Joshi |url=https://marathivishwakosh.org/ |website=मराठी विश्वकोश |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[वि.स. खांडेकर|विष्णू सखाराम (वि.स.) खांडेकर]], ज्ञानपीठ पुरस्कारविजेते प्रसिद्ध मराठी साहित्यिक.<ref>{{cite web |title=V.S. Khandekar Profile |url=https://www.jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[मास्टर विनायक|विनायक दामोदर कर्नाटकी (मास्टर विनायक)]], प्रसिद्ध मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, अभिनेते आणि निर्माते.<ref>{{cite web |title=Master Vinayak Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0898394/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[आर्थर मॉरिस]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Arthur Morris Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/arthur-morris-6648 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[जॉन वाइट]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=John Waite Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-waite-47963 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[झिया उर रहमान]], बांगलादेशचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि लष्करप्रमुख.<ref>{{cite web |title=Ziaur Rahman Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Ziaur-Rahman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[महमूद हमीद]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तानी]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Mahmood Hamid Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/mahmood-hamid-41285 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[देबेंद्रनाथ टागोर]], ब्रह्म समाजाचे तत्त्वज्ञ आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Debendranath Tagore |url=https://www.britannica.com/biography/Debendranath-Tagore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[ठक्कर बाप्पा|अमृतलाल विठ्ठलदास ठक्कर (ठक्कर बाप्पा)]], सामाजिक कार्यकर्ते आणि आदिवासी कल्याण चळवळीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Amritlal Thakkar Profile |url=https://www.servantsis.org/ |website=Servants of India Society |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १९६०|१९६०]] - [[दादासाहेब तोरणे|रामचंद्र गोपाळ (दादासाहेब) तोरणे]], भारतीय चित्रपटांचे आद्य प्रवर्तक.<ref>{{cite web |title=Dadasaheb Torne Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm1323380/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ओशो|रजनीश (ओशो)]], भारतीय आध्यात्मिक विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Osho Rajneesh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Osho |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[एम.ए. चिदंबरम|मुथ्थय्या अन्नामलाई (एम.ए.) चिदंबरम]], उद्योगपती आणि भारतीय क्रिकेट प्रशासक.<ref>{{cite web |title=M.A. Chidambaram Profile |url=https://www.tnca.in/ |website=Tamil Nadu Cricket Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[डेव्हिड हूक्स]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=David Hookes Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/david-hookes-5712 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसादन दल (NDRF) स्थापना दिन - [[भारत]].<ref>{{cite web |title=NDRF Raising Day |url=https://www.ndrf.gov.in/ |website=National Disaster Response Force |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीBBC आज||january/19}} [[जानेवारी १७]] - [[जानेवारी १८]] - '''जानेवारी १९''' - [[जानेवारी २०]] - [[जानेवारी २१]] - ([[जानेवारी महिना]]) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] lzglmh0z395i3z22y92ljh1o1pn1lkv 2700266 2700265 2026-08-08T14:53:40Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — योग्य दीर्घ वेलांटी ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य दीर्घ वेलांटी|अधिक माहिती]]) 2700266 wikitext text/x-wiki {{जानेवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जानेवारी|१९|१९|१९}} == ठळक घटना == === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४१९|१४१९]] - [[शतवार्षिक युद्ध]]: [[इंग्लंड]]चा राजा [[हेन्री पाचवा, इंग्लंड|हेन्री पाचवा]] याने नॉर्मंडीची राजधानी [[रुआ]] जिंकून नॉर्मंडीचा पूर्ण पाडाव केला.<ref>{{cite web |title=Siege of Rouen |url=https://www.britannica.com/event/Siege-of-Rouen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०६|१८०६]] - युनायटेड किंगडमने [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेतील]] [[केप ऑफ गुड होप]]चा ताबा घेतला.<ref>{{cite web |title=Battle of Blaauwberg |url=https://www.sahistory.org.za/article/battle-blaauwberg |website=South African History Online |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८३९|१८३९]] - [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ने [[एडन]] जिंकले आणि भारत-इंग्लंड सागरी मार्ग चाच्यांपासून सुरक्षित केला.<ref>{{cite web |title=British Capture of Aden |url=https://www.nam.ac.uk/explore/aden |website=National Army Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकन यादवी युद्ध]]: [[मिल स्प्रिंग्सची लढाई|मिल स्प्रिंग्सच्या लढाईत]] उत्तरेचा (युनियन) विजय झाला.<ref>{{cite web |title=Battle of Mill Springs |url=https://www.nps.gov/misp/index.htm |website=National Park Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९१५|१९१५]] - [[पहिले महायुद्ध]]: जर्मन [[झेपेलिन]] हवाई जहाजांनी ब्रिटनच्या [[ग्रेट यारमथ]] आणि [[किंग्ज लिन]] शहरांवर बॉम्बफेक केली. हवेतून नागरी वस्तीवर झालेला हा पहिलाच हल्ला ठरला.<ref>{{cite web |title=First Air Raid on Britain |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-norfolk-30818228 |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[फिनिश यादवी युद्ध]]: [[लाल सैनिक]] व [[पांढरे सैनिक]] यांच्यात पहिली चकमक झाली. * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: ब्रिटिश सैन्याने [[इरिट्रिया|एरिट्रिया]]मध्ये इटालियन सैन्यावर हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Eritrean Campaign |url=https://www.imperialwarmuseums.org.uk/ |website=Imperial War Museums |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - दुसरे महायुद्ध: [[जपान]]ने [[म्यानमार|ब्रह्मदेशावर]] (म्यानमार) आक्रमण केले.<ref>{{cite web |title=Japanese Invasion of Burma |url=https://www.britannica.com/event/Burma-Campaign |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - दुसरे महायुद्ध: सोव्हिएत सैन्याने [[पोलंड]]मधील [[लोड्झ]] शहर नाझींच्या ताब्यातून मुक्त केले.<ref>{{cite web |title=Liberation of Łódź |url=https://www.ushmm.org/ |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - दुसरे महायुद्ध: जनरल [[डग्लस मॅकआर्थर]]ने [[टोकियो]]मध्ये [[सुदूर पूर्वेसाठीचे आंतरराष्ट्रीय लष्करी न्यायाधीकरण|आंतरराष्ट्रीय सैनिकी न्यायालय]] (टोकियो ट्रिब्युनल) सुरू केले.<ref>{{cite web |title=International Military Tribunal for the Far East |url=https://www.un.org/ |website=United Nations |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - पुणे नगरपालिका व उपनगरपालिका विसर्जित होऊन [[पुणे महानगरपालिका]] स्थापन झाली.<ref>{{cite web |title=Pune Municipal Corporation History |url=https://pmc.gov.in/ |website=Pune Municipal Corporation |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[कोयना धरण|कोयना धरणाच्या]] जलविद्युत प्रकल्पाचे भूमिपूजन पार पडले.<ref>{{cite web |title=Koyna Hydroelectric Project |url=https://mahagenco.in/ |website=MahaGenco |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - देशातील सर्व खाजगी विमा कंपन्यांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा [[भारताचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्रपतींचा]] अध्यादेश जारी झाला, ज्यातून पुढे [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ|आयुर्विमा महामंडळाची]] (LIC) स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=Nationalisation of Life Insurance in India |url=https://licindia.in/about-us/history |website=Life Insurance Corporation of India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[इंदिरा गांधी]] यांची [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] संसदीय पक्षाच्या नेत्या म्हणून निवड झाली आणि त्या [[भारताचे पंतप्रधान|भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान]] बनल्या.<ref>{{cite web |title=Indira Gandhi Becomes Prime Minister |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former-pm/smt-indira-gandhi/ |website=Prime Minister's Office, India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - डॉ. [[क्रिस्टियन बर्नार्ड]] यांनी केपटाऊन येथे दुसरी यशस्वी हृदयप्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया केली.<ref>{{cite web |title=Dr. Christiaan Barnard Cardiac Surgery |url=https://www.heart.org/ |website=American Heart Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[मायामी, फ्लोरिडा|मायामी]], फ्लोरिडामध्ये इतिहासातील एकमेव नोंदवलेला हिमवर्षाव झाला.<ref>{{cite web |title=Snow in Miami 1977 |url=https://www.weather.gov/mfl/snowinmiami |website=National Weather Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - 'ब्रेन' (Brain) नावाचा एमएस-डॉस (MS-DOS) संगणकांसाठीचा पहिला वैयक्तिक संगणक विषाणू (PC Virus) पसरण्यास सुरुवात झाली.<ref>{{cite web |title=Brain Virus History |url=https://www.scientificamerican.com/ |website=Scientific American |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - ज्येष्ठ तबलावादक [[अल्ला रखा|उस्ताद अल्ला रखा खां]] यांची मध्य प्रदेश सरकारच्या [[कालिदास सन्मान]] पुरस्कारासाठी आणि प्रसिद्ध मल्याळी लेखक [[एम.टी. वासुदेवन नायर]] यांची १९९५ च्या [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कारासाठी]] निवड झाली.<ref>{{cite web |title=Jnanpith Award Winners |url=https://jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - स्लोव्हाक हवाई दलाचे 'अँतोनोव्ह एन-२४' विमान [[हंगेरी]]मध्ये कोसळून ४२ जणांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Slovak Air Force Crash 2006 |url=https://news.bbc.co.uk/ |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[नासा]]ने [[न्यू होरायझन्स]] हे अंतराळयान [[प्लुटो]] ग्रहाच्या अभ्यासासाठी प्रक्षेपित केले.<ref>{{cite web |title=New Horizons Mission |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[जेट एअरवेज]]ने [[एर सहारा]] कंपनीचे भूसंपादन करून ती भारतातील सर्वात मोठी विमान कंपनी बनवली.<ref>{{cite web |title=Jet Airways Buyout of Air Sahara |url=https://www.business-standard.com/ |website=Business Standard |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००७|२००७]] - [[सरदार सरोवर धरण|सरदार सरोवर धरणावरील]] १,४५० मेगावॉट क्षमतेचा जलविद्युत प्रकल्प राष्ट्राला समर्पित करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=Sardar Sarovar Hydro Project |url=https://sardarsarovardam.org/ |website=Sardar Sarovar Narmada Nigam Ltd |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ३९९|३९९]] - [[पुल्केरिया]], बायझंटाईन सम्राज्ञी.<ref>{{cite web |title=Pulcheria |url=https://www.britannica.com/biography/Pulcheria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७३६|१७३६]] - [[जेम्स वॅट]], वाफेच्या इंजिनात महत्त्वपूर्ण सुधारणा करणारे स्कॉटिश शोधक व अभियंता.<ref>{{cite web |title=James Watt Biography |url=https://www.britannica.com/biography/James-Watt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८०७|१८०७]] - [[रॉबर्ट ई. ली]], अमेरिकन गृहयुद्धातील कॉन्फेडरेट सैन्याचे सरसेनापती.<ref>{{cite web |title=Robert E. Lee Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-E-Lee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १८०९|१८०९]] - [[एडगर ॲलन पो]], प्रसिद्ध अमेरिकन लेखक, कवी आणि समीक्षक.<ref>{{cite web |title=Edgar Allan Poe Biography |url=https://www.poemuseum.org/ |website=Poe Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[हेन्री बेसेमर]], पोलाद निर्मितीच्या 'बेसेमर प्रक्रिये'चा शोध लावणारे इंग्लिश शोधक.<ref>{{cite web |title=Sir Henry Bessemer |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Bessemer |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[बॉब मॅकलिओड]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Bob McLeod Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/bob-mcleod-6593 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[सवाई गंधर्व|रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर (सवाई गंधर्व)]], किराणा घराण्याचे प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक.<ref>{{cite web |title=Sawai Gandharva Profile |url=https://sawaigandharvabhimsenmahotsav.com/ |website=Sawai Gandharva Bhimsen Mahotsav |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[चिंतामण विनायक जोशी|चिंतामण विनायक (चिं.वि.) जोशी]], प्रसिद्ध मराठी विनोदी लेखक आणि पाली भाषेचे विद्वान.<ref>{{cite web |title=C.V. Joshi |url=https://marathivishwakosh.org/ |website=मराठी विश्वकोश |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[वि.स. खांडेकर|विष्णू सखाराम (वि.स.) खांडेकर]], ज्ञानपीठ पुरस्कारविजेते प्रसिद्ध मराठी साहित्यिक.<ref>{{cite web |title=V.S. Khandekar Profile |url=https://www.jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[मास्टर विनायक|विनायक दामोदर कर्नाटकी (मास्टर विनायक)]], प्रसिद्ध मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, अभिनेते आणि निर्माते.<ref>{{cite web |title=Master Vinayak Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0898394/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[आर्थर मॉरिस]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Arthur Morris Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/arthur-morris-6648 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[जॉन वाइट]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=John Waite Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-waite-47963 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[झिया उर रहमान]], बांगलादेशचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि लष्करप्रमुख.<ref>{{cite web |title=Ziaur Rahman Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Ziaur-Rahman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[महमूद हमीद]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तानी]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Mahmood Hamid Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/mahmood-hamid-41285 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[देबेंद्रनाथ टागोर]], ब्रह्म समाजाचे तत्त्वज्ञ आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Debendranath Tagore |url=https://www.britannica.com/biography/Debendranath-Tagore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[ठक्कर बाप्पा|अमृतलाल विठ्ठलदास ठक्कर (ठक्कर बाप्पा)]], सामाजिक कार्यकर्ते आणि आदिवासी कल्याण चळवळीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Amritlal Thakkar Profile |url=https://www.servantsis.org/ |website=Servants of India Society |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १९६०|१९६०]] - [[दादासाहेब तोरणे|रामचंद्र गोपाळ (दादासाहेब) तोरणे]], भारतीय चित्रपटांचे आद्य प्रवर्तक.<ref>{{cite web |title=Dadasaheb Torne Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm1323380/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ओशो|रजनीश (ओशो)]], भारतीय आध्यात्मिक विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Osho Rajneesh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Osho |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[एम.ए. चिदंबरम|मुथ्थय्या अन्नामलाई (एम.ए.) चिदंबरम]], उद्योगपती आणि भारतीय क्रिकेट प्रशासक.<ref>{{cite web |title=M.A. Chidambaram Profile |url=https://www.tnca.in/ |website=Tamil Nadu Cricket Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[डेव्हिड हूक्स]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=David Hookes Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/david-hookes-5712 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसादन दल (NDRF) स्थापना दिन - [[भारत]].<ref>{{cite web |title=NDRF Raising Day |url=https://www.ndrf.gov.in/ |website=National Disaster Response Force |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीBBC आज||january/19}} [[जानेवारी १७]] - [[जानेवारी १८]] - '''जानेवारी १९''' - [[जानेवारी २०]] - [[जानेवारी २१]] - ([[जानेवारी महिना]]) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] hrhbz4eu794ijcp3u0i17nm0r2emkz5 2700267 2700266 2026-08-08T14:55:15Z अभय नातू 206 शुद्धलेखन 2700267 wikitext text/x-wiki {{जानेवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जानेवारी|१९|१९|१९}} == ठळक घटना == === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १४१९|१४१९]] - [[शतवार्षिक युद्ध]]: [[इंग्लंड]]चा राजा [[हेन्री पाचवा, इंग्लंड|हेन्री पाचवा]] याने नॉर्मंडीची राजधानी [[रुआ]] जिंकून नॉर्मंडीचा पूर्ण पाडाव केला.<ref>{{cite web |title=Siege of Rouen |url=https://www.britannica.com/event/Siege-of-Rouen |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०६|१८०६]] - युनायटेड किंग्डमने [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिकेतील]] [[केप ऑफ गुड होप]]चा ताबा घेतला.<ref>{{cite web |title=Battle of Blaauwberg |url=https://www.sahistory.org.za/article/battle-blaauwberg |website=South African History Online |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८३९|१८३९]] - [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]]ने [[एडन]] जिंकले आणि भारत-इंग्लंड सागरी मार्ग चाच्यांपासून सुरक्षित केला.<ref>{{cite web |title=British Capture of Aden |url=https://www.nam.ac.uk/explore/aden |website=National Army Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकन यादवी युद्ध]]: [[मिल स्प्रिंग्सची लढाई|मिल स्प्रिंग्सच्या लढाईत]] उत्तरेचा (युनियन) विजय झाला.<ref>{{cite web |title=Battle of Mill Springs |url=https://www.nps.gov/misp/index.htm |website=National Park Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९१५|१९१५]] - [[पहिले महायुद्ध]]: जर्मन [[झेपेलिन]] हवाई जहाजांनी ब्रिटनच्या [[ग्रेट यारमथ]] आणि [[किंग्ज लिन]] शहरांवर बॉम्बफेक केली. हवेतून नागरी वस्तीवर झालेला हा पहिलाच हल्ला ठरला.<ref>{{cite web |title=First Air Raid on Britain |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-norfolk-30818228 |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९१८|१९१८]] - [[फिनिश यादवी युद्ध]]: [[लाल सैनिक]] व [[पांढरे सैनिक]] यांच्यात पहिली चकमक झाली. * [[इ.स. १९४१|१९४१]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: ब्रिटिश सैन्याने [[इरिट्रिया|एरिट्रिया]]मध्ये इटालियन सैन्यावर हल्ला केला.<ref>{{cite web |title=Eritrean Campaign |url=https://www.imperialwarmuseums.org.uk/ |website=Imperial War Museums |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - दुसरे महायुद्ध: [[जपान]]ने [[म्यानमार|ब्रह्मदेशावर]] (म्यानमार) आक्रमण केले.<ref>{{cite web |title=Japanese Invasion of Burma |url=https://www.britannica.com/event/Burma-Campaign |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - दुसरे महायुद्ध: सोव्हिएत सैन्याने [[पोलंड]]मधील [[लोड्झ]] शहर नाझींच्या ताब्यातून मुक्त केले.<ref>{{cite web |title=Liberation of Łódź |url=https://www.ushmm.org/ |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४६|१९४६]] - दुसरे महायुद्ध: जनरल [[डग्लस मॅकआर्थर]]ने [[टोकियो]]मध्ये [[सुदूर पूर्वेसाठीचे आंतरराष्ट्रीय लष्करी न्यायाधीकरण|आंतरराष्ट्रीय सैनिकी न्यायालय]] (टोकियो ट्रिब्युनल) सुरू केले.<ref>{{cite web |title=International Military Tribunal for the Far East |url=https://www.un.org/ |website=United Nations |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - पुणे नगरपालिका व उपनगरपालिका विसर्जित होऊन [[पुणे महानगरपालिका]] स्थापन झाली.<ref>{{cite web |title=Pune Municipal Corporation History |url=https://pmc.gov.in/ |website=Pune Municipal Corporation |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९५४|१९५४]] - [[कोयना धरण|कोयना धरणाच्या]] जलविद्युत प्रकल्पाचे भूमिपूजन पार पडले.<ref>{{cite web |title=Koyna Hydroelectric Project |url=https://mahagenco.in/ |website=MahaGenco |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५६|१९५६]] - देशातील सर्व खाजगी विमा कंपन्यांचे राष्ट्रीयीकरण करण्याचा [[भारताचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्रपतींचा]] अध्यादेश जारी झाला, ज्यातून पुढे [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ|आयुर्विमा महामंडळाची]] (LIC) स्थापना झाली.<ref>{{cite web |title=Nationalisation of Life Insurance in India |url=https://licindia.in/about-us/history |website=Life Insurance Corporation of India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[इंदिरा गांधी]] यांची [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] संसदीय पक्षाच्या नेत्या म्हणून निवड झाली आणि त्या [[भारताचे पंतप्रधान|भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान]] बनल्या.<ref>{{cite web |title=Indira Gandhi Becomes Prime Minister |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former-pm/smt-indira-gandhi/ |website=Prime Minister's Office, India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६८|१९६८]] - डॉ. [[क्रिस्टियन बर्नार्ड]] यांनी केपटाऊन येथे दुसरी यशस्वी हृदयप्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया केली.<ref>{{cite web |title=Dr. Christiaan Barnard Cardiac Surgery |url=https://www.heart.org/ |website=American Heart Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९७७|१९७७]] - [[मायामी, फ्लोरिडा|मायामी]], फ्लोरिडामध्ये इतिहासातील एकमेव नोंदवलेला हिमवर्षाव झाला.<ref>{{cite web |title=Snow in Miami 1977 |url=https://www.weather.gov/mfl/snowinmiami |website=National Weather Service |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८६|१९८६]] - 'ब्रेन' (Brain) नावाचा एमएस-डॉस (MS-DOS) संगणकांसाठीचा पहिला वैयक्तिक संगणक विषाणू (PC Virus) पसरण्यास सुरुवात झाली.<ref>{{cite web |title=Brain Virus History |url=https://www.scientificamerican.com/ |website=Scientific American |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९६|१९९६]] - ज्येष्ठ तबलावादक [[अल्ला रखा|उस्ताद अल्ला रखा खां]] यांची मध्य प्रदेश सरकारच्या [[कालिदास सन्मान]] पुरस्कारासाठी आणि प्रसिद्ध मल्याळी लेखक [[एम.टी. वासुदेवन नायर]] यांची १९९५ च्या [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कारासाठी]] निवड झाली.<ref>{{cite web |title=Jnanpith Award Winners |url=https://jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००६|२००६]] - स्लोव्हाक हवाई दलाचे 'अँतोनोव्ह एन-२४' विमान [[हंगेरी]]मध्ये कोसळून ४२ जणांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite web |title=Slovak Air Force Crash 2006 |url=https://news.bbc.co.uk/ |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[नासा]]ने [[न्यू होरायझन्स]] हे अंतराळयान [[प्लुटो]] ग्रहाच्या अभ्यासासाठी प्रक्षेपित केले.<ref>{{cite web |title=New Horizons Mission |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/newhorizons/main/index.html |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००६|२००६]] - [[जेट एअरवेज]]ने [[एर सहारा]] कंपनीचे भूसंपादन करून ती भारतातील सर्वात मोठी विमान कंपनी बनवली.<ref>{{cite web |title=Jet Airways Buyout of Air Sahara |url=https://www.business-standard.com/ |website=Business Standard |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००७|२००७]] - [[सरदार सरोवर धरण|सरदार सरोवर धरणावरील]] १,४५० मेगावॉट क्षमतेचा जलविद्युत प्रकल्प राष्ट्राला समर्पित करण्यात आला.<ref>{{cite web |title=Sardar Sarovar Hydro Project |url=https://sardarsarovardam.org/ |website=Sardar Sarovar Narmada Nigam Ltd |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. ३९९|३९९]] - [[पुल्केरिया]], बायझंटाईन सम्राज्ञी.<ref>{{cite web |title=Pulcheria |url=https://www.britannica.com/biography/Pulcheria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७३६|१७३६]] - [[जेम्स वॅट]], वाफेच्या इंजिनात महत्त्वपूर्ण सुधारणा करणारे स्कॉटिश शोधक व अभियंता.<ref>{{cite web |title=James Watt Biography |url=https://www.britannica.com/biography/James-Watt |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८०७|१८०७]] - [[रॉबर्ट ई. ली]], अमेरिकन गृहयुद्धातील कॉन्फेडरेट सैन्याचे सरसेनापती.<ref>{{cite web |title=Robert E. Lee Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Robert-E-Lee |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १८०९|१८०९]] - [[एडगर ॲलन पो]], प्रसिद्ध अमेरिकन लेखक, कवी आणि समीक्षक.<ref>{{cite web |title=Edgar Allan Poe Biography |url=https://www.poemuseum.org/ |website=Poe Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८१३|१८१३]] - [[हेन्री बेसेमर]], पोलाद निर्मितीच्या 'बेसेमर प्रक्रिये'चा शोध लावणारे इंग्लिश शोधक.<ref>{{cite web |title=Sir Henry Bessemer |url=https://www.britannica.com/biography/Henry-Bessemer |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८६८|१८६८]] - [[बॉब मॅकलिओड]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Bob McLeod Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/bob-mcleod-6593 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८८६|१८८६]] - [[सवाई गंधर्व|रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर (सवाई गंधर्व)]], किराणा घराण्याचे प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक.<ref>{{cite web |title=Sawai Gandharva Profile |url=https://sawaigandharvabhimsenmahotsav.com/ |website=Sawai Gandharva Bhimsen Mahotsav |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९२|१८९२]] - [[चिंतामण विनायक जोशी|चिंतामण विनायक (चिं.वि.) जोशी]], प्रसिद्ध मराठी विनोदी लेखक आणि पाली भाषेचे विद्वान.<ref>{{cite web |title=C.V. Joshi |url=https://marathivishwakosh.org/ |website=मराठी विश्वकोश |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १८९८|१८९८]] - [[वि.स. खांडेकर|विष्णू सखाराम (वि.स.) खांडेकर]], ज्ञानपीठ पुरस्कारविजेते प्रसिद्ध मराठी साहित्यिक.<ref>{{cite web |title=V.S. Khandekar Profile |url=https://www.jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[मास्टर विनायक|विनायक दामोदर कर्नाटकी (मास्टर विनायक)]], प्रसिद्ध मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, अभिनेते आणि निर्माते.<ref>{{cite web |title=Master Vinayak Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm0898394/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[आर्थर मॉरिस]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Arthur Morris Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/arthur-morris-6648 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[जॉन वाइट]], [[दक्षिण आफ्रिका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिकेचा]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=John Waite Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/john-waite-47963 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[झिया उर रहमान]], बांगलादेशचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आणि लष्करप्रमुख.<ref>{{cite web |title=Ziaur Rahman Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Ziaur-Rahman |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६९|१९६९]] - [[महमूद हमीद]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तानी]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=Mahmood Hamid Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/mahmood-hamid-41285 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[देबेंद्रनाथ टागोर]], ब्रह्म समाजाचे तत्त्वज्ञ आणि विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Debendranath Tagore |url=https://www.britannica.com/biography/Debendranath-Tagore |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[ठक्कर बाप्पा|अमृतलाल विठ्ठलदास ठक्कर (ठक्कर बाप्पा)]], सामाजिक कार्यकर्ते आणि आदिवासी कल्याण चळवळीचे नेते.<ref>{{cite web |title=Amritlal Thakkar Profile |url=https://www.servantsis.org/ |website=Servants of India Society |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १९६०|१९६०]] - [[दादासाहेब तोरणे|रामचंद्र गोपाळ (दादासाहेब) तोरणे]], भारतीय चित्रपटांचे आद्य प्रवर्तक.<ref>{{cite web |title=Dadasaheb Torne Profile |url=https://www.imdb.com/name/nm1323380/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९०|१९९०]] - [[ओशो|रजनीश (ओशो)]], भारतीय आध्यात्मिक विचारवंत.<ref>{{cite web |title=Osho Rajneesh Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Osho |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २०००|२०००]] - [[एम.ए. चिदंबरम|मुथ्थय्या अन्नामलाई (एम.ए.) चिदंबरम]], उद्योगपती आणि भारतीय क्रिकेट प्रशासक.<ref>{{cite web |title=M.A. Chidambaram Profile |url=https://www.tnca.in/ |website=Tamil Nadu Cricket Association |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००४|२००४]] - [[डेव्हिड हूक्स]], [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलियन]] क्रिकेट खेळाडू.<ref>{{cite web |title=David Hookes Profile |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/david-hookes-5712 |website=ESPNcricinfo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसादन दल (NDRF) स्थापना दिन - [[भारत]].<ref>{{cite web |title=NDRF Raising Day |url=https://www.ndrf.gov.in/ |website=National Disaster Response Force |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीBBC आज||january/19}} [[जानेवारी १७]] - [[जानेवारी १८]] - '''जानेवारी १९''' - [[जानेवारी २०]] - [[जानेवारी २१]] - ([[जानेवारी महिना]]) == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] nwttb6aplgfosp6igvp0q5drgatffh1 0 1573 2700367 2644758 2026-08-09T02:09:18Z अभय नातू 206 संदर्भ 2700367 wikitext text/x-wiki {{जानेवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जानेवारी|२०|२०|२०}} == ठळक घटना == === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२६५|१२६५]] - [[इंग्लंडचे संसद मंडळ|इंग्लंडच्या संसदेची]] (डि माँटफोर्ट्स पार्लमेंट) पहिली बैठक बोलावली गेली.<ref>{{cite web |title=First English Parliament |url=https://www.parliament.uk/ |website=UK Parliament |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३२०|१३२०]] - [[व्लादिस्लॉ पहिला|व्लादिस्लॉ लोकिटेक]] यांची क्रॅकोव्ह येथे [[पोलंड]]चे राजे म्हणून ताजपोशी झाली.<ref>{{cite web |title=Władysław I the Elbow-high |url=https://www.britannica.com/biography/Wladyslaw-I-king-of-Poland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १३५६|१३५६]] - [[स्कॉटलंड]]चा राजा [[एडवर्ड बॅलियोल]] याने आपला राजाचा किताब आणि सत्ता एडवर्ड तिसऱ्याला सोपवून पदत्याग केला.<ref>{{cite web |title=Edward Balliol |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Balliol |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १५२३|१५२३]] - [[डेन्मार्क]] आणि [[नॉर्वे]]चा राजा [[ख्रिश्चन दुसरा]] याला कुलीन वर्गाने पदच्युत होण्यास भाग पाडले.<ref>{{cite web |title=Christian II |url=https://www.britannica.com/biography/Christian-II-Scandinavian-king |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८३| १७८३]] - [[ब्रिटन]]ने [[फ्रान्स]] व [[स्पेन]]शी प्राथमिक शांतता करारावर स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे [[अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्ध]] अधिकृतरित्या समाप्त झाले.<ref>{{cite web |title=Treaty of Paris 1783 |url=https://www.history.com/topics/american-revolution/treaty-of-paris |website=History.com |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७८८|१७८८]] - [[ब्रिटन]]मधून हद्दपार केलेले गुन्हेगार घेऊन आलेले पहिले आरमार (फर्स्ट फ्लीट) [[ऑस्ट्रेलिया]]तील बोटॅनी बे (न्यू साऊथ वेल्स) येथे पोहोचले.<ref>{{cite web |title=First Fleet Arrival in Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/first-fleet-arrives |website=National Museum of Australia |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जॉन मार्शल]] यांची [[अमेरिकेचे सर्वोच्च न्यायालय|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] सरन्यायाधीशपदी नियुक्ती झाली.<ref>{{cite web |title=John Marshall Chief Justice |url=https://www.supremecourt.gov/ |website=Supreme Court of the United States |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८३९|१८३९]] - [[युंगेची लढाई]]: [[चिली]]च्या सैन्याने [[पेरू-बोलिव्हियन कन्फेडरेशन]]चा पूर्ण पराभव केला.<ref>{{cite web |title=Battle of Yungay |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Yungay |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४०| १८४०]] - [[विल्यम दुसरा, नेदरलँड्स|विलेम दुसरा]] [[नेदरलँड्स]]च्या राजेपदी विराजमान झाला.<ref>{{cite web |title=King William II of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/ |website=Royal House of the Netherlands |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४१| १८४१]] - पहिल्या अफीम युद्धादरम्यान [[युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमने]] [[हाँगकाँग]] बेटाचा ताबा घेतला.<ref>{{cite web |title=Cession of Hong Kong |url=https://www.britannica.com/place/Hong-Kong/History |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[तुर्कस्तान]]चे पहिले संविधान (तेश्किलात-इ असासिये कानुनु) स्वीकारले गेले.<ref>{{cite web |title=Turkish Constitution of 1921 |url=https://www.ansam.org/ |website=Grand National Assembly of Turkey |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[एडवर्ड आठवा, युनायटेड किंग्डम|एडवर्ड आठवा]] हा जॉर्ज पाचव्याच्या मृत्यूनंतर [[युनायटेड किंग्डम]]च्या राजेपदी आला.<ref>{{cite web |title=King Edward VIII Accession |url=https://www.royal.uk/edward-viii |website=The Royal Family UK |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[फ्रँकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] यांनी दुसऱ्यांदा अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाची शपथ घेतली; अमेरिकन संविधानाच्या २० व्या दुरुस्तीनुसार २० जानेवारी रोजी शपथ घेणारे ते पहिले अध्यक्ष ठरले.<ref>{{cite web |title=FDR Second Inaugural Address |url=https://www.archives.gov/ |website=National Archives |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: [[बर्लिन]]मधील [[वॉन्सी परिषद|वॉन्सी परिषदेत]] नाझी अधिकाऱ्यांनी '[[ज्यूंच्या प्रश्नाचा शेवटचा उपाय|होलोकॉस्ट (ज्यूंचा नरसंहार)]]'ची योजना अंतिम केली.<ref>{{cite web |title=Wannsee Conference |url=https://www.ushmm.org/ |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - दुसरे महायुद्ध: [[रॉयल एर फोर्स]]ने बर्लिन शहरावर २,३०० टन बॉम्ब टाकले.<ref>{{cite web |title=RAF Bombing of Berlin |url=https://www.raf.mod.uk/ |website=Royal Air Force |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - दुसरे महायुद्ध: [[हंगेरी]]च्या हंगामी सरकारने [[मित्र राष्ट्रे|मित्र राष्ट्रांशी]] शस्त्रसंधी करारावर स्वाक्षरी केली.<ref>{{cite web |title=Hungary Armistice WWII |url=https://www.nationalww2museum.org/ |website=National WWII Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[एडगर फॉरा]] हे [[फ्रांस|फ्रांसच्या]] पंतप्रधानपदी विराजमान झाले.<ref>{{cite web |title=Edgar Faure Biography |url=https://www.gouvernement.fr/ |website=Gouvernement Français |access-date=8 August 2026 |language=fr}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[चीन]] व [[नेपाळ]] या देशांमध्ये सीमा करारावर स्वाक्षरी झाली.<ref>{{cite web |title=China-Nepal Boundary Treaty |url=https://www.mfa.gov.cn/ |website=Ministry of Foreign Affairs of China |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १९६९|१९६९]] - [[क्रॅब नेब्युला|क्रॅब नेब्युला (कर्क ताकांबर)]] मध्ये शास्त्रज्ञांना पहिल्यांदा दृष्टीगोचर असलेला [[पल्सार]] (Pulsar) आढळून आला.<ref>{{cite web |title=Discovery of Crab Pulsar |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/main/index.html |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[रोनाल्ड रेगन]] यांनी अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाची शपथ घेतल्यानंतर अवघ्या २० मिनिटांत [[इराण]]ने ४४४ दिवस ओलीस ठेवलेल्या ५२ अमेरिकन नागरिकांची सुटका केली.<ref>{{cite web |title=Iran Hostage Crisis Release |url=https://www.reaganlibrary.gov/ |website=Ronald Reagan Presidential Library |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - पंडित [[रवी शंकर]] यांना संगीत क्षेत्रातील प्रतिष्ठित [[पोलार संगीत पुरस्कार]] जाहीर झाला.<ref>{{cite web |title=Ravi Shankar Polar Music Prize |url=https://www.polarmusicprize.org/laureates/ravi-shankar |website=Polar Music Prize |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - प्रसिद्ध नाटककार व साहित्यिक [[गिरीश कर्नाड]] यांना १९९८ च्या [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्काराची]] घोषणा झाली.<ref>{{cite web |title=Girish Karnad Jnanpith Award |url=https://jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००९|२००९]] - [[बराक ओबामा]] यांनी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] पहिले आफ्रिकन-अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष म्हणून शपथ घेतली.<ref>{{cite web |title=Barack Obama Inauguration |url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/barack-obama/ |website=The White House |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. २२५|२२५]] - [[गॉर्डियन तिसरा]], [[रोमन सम्राट]].<ref>{{cite web |title=Gordian III |url=https://www.britannica.com/biography/Gordian-III |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १४३५|१४३५]] - [[अशिकागा योशिमासा]], जपानी [[शोगन]].<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshimasa |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshimasa |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १५५४|१५५४]] - [[सेबॅस्टियन, पोर्तुगाल|सेबॅस्टियन]], [[पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Sebastian of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Sebastian-king-of-Portugal |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७१६|१७१६]] - [[चार्ल्स तिसरा, स्पेन|चार्ल्स तिसरा]], [[स्पेन]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles III of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-III-king-of-Spain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७७५|१७७५]] - [[आंद्रे-मरी ॲंपियर]], [[फ्रांस|फ्रेंच]] भौतिकशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ.<ref>{{cite web |title=André-Marie Ampère |url=https://www.britannica.com/biography/Andre-Marie-Ampere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७९८|१७९८]] - [[ॲन्सन जोन्स]], [[टेक्सासचे प्रजासत्ताक|टेक्सास प्रजासत्ताकचे]] ५वे व शेवटचे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Anson Jones |url=https://www.tsl.texas.gov/ |website=Texas State Library and Archives Commission |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८७१|१८७१]] - सर [[रतनजी जमसेटजी टाटा]], प्रसिद्ध भारतीय उद्योगपती आणि समाजसेवक.<ref>{{cite web |title=Sir Ratan Tata Biography |url=https://www.tatatrusts.org/ |website=Tata Trusts |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८९६|१८९६]] - [[जॉर्ज बर्न्स]], ऑस्कर पुरस्कारविजेता अमेरिकन अभिनेता आणि विनोदी कलाकार.<ref>{{cite web |title=George Burns Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0000009/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १८९८|१८९८]] - [[मास्टर कृष्णराव|कृष्णाजी गणेश फुलंब्रीकर (मास्टर कृष्णराव)]], प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Master Krishnarao Profile |url=https://sangeetnatak.gov.in/ |website=Sangeet Natak Akademi |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[ॲरिस्टॉटल ऑनासिस]], ग्रीक अब्जाधीश व्यावसायिक व जहाजांचे मालक.<ref>{{cite web |title=Aristotle Onassis Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Aristotle-Socrates-Onassis |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९१५|१९१५]] - [[गुलाम इशाक खान]], [[पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष|पाकिस्तानचे]] ७वे राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ghulam Ishaq Khan |url=https://www.britannica.com/biography/Ghulam-Ishaq-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[बझ आल्ड्रिन]], चंद्रावर पाऊल ठेवणारे दुसरे अमेरिकन अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Buzz Aldrin Biography |url=https://www.nasa.gov/astronauts |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[गोरान पर्स्सन]], [[स्वीडनचे पंतप्रधान|स्वीडनचे]] ३१वे पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Göran Persson |url=https://www.government.se/ |website=Government of Sweden |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[महामाने औस्माने]], [[नायजरचे राष्ट्राध्यक्ष|नायजरचे]] पहिले लोकशाहीवादी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Mahamane Ousmane |url=https://www.britannica.com/biography/Mahamane-Ousmane |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[आपा शेर्पा]], [[माऊंट एव्हरेस्ट]]वर २१ वेळा यशस्वी चढाई करणारे नेपाळी शेर्पा गिर्यारोहक.<ref>{{cite web |title=Apa Sherpa Profile |url=https://www.apasherpafoundation.org/ |website=Apa Sherpa Foundation |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १४९२|१४९२]] - [[जॉन दुसरा, अरागॉन|जॉन दुसरा]], अरागॉनचा राजा.<ref>{{cite web |title=John II of Aragon |url=https://www.britannica.com/biography/John-II-king-of-Aragon |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १६१२|१६१२]] - [[रुडॉल्फ दुसरा, पवित्र रोमन सम्राट|रुडॉल्फ दुसरा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Rudolf II |url=https://www.britannica.com/biography/Rudolf-II-Holy-Roman-emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १६६६|१६६६]] - [[ऑस्ट्रियाची ॲना]], फ्रान्सची राणी आणि लुई तेरावा याची पत्नी.<ref>{{cite web |title=Anne of Austria |url=https://www.britannica.com/biography/Anne-of-Austria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७४५|१७४५]] - [[चार्ल्स सातवा, पवित्र रोमन सम्राट|चार्ल्स सातवा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Charles VII |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VII-Holy-Roman-emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८१९|१८१९]] - [[चार्ल्स चौथा, स्पेन|चार्ल्स चौथा]], स्पेनचा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles IV of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-IV-king-of-Spain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४८|१८४८]] - [[ख्रिश्चन आठवा, डेन्मार्क|ख्रिश्चन आठवा]], डेन्मार्कचा राजा.<ref>{{cite web |title=Christian VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Christian-VIII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८९१|१८९१]] - [[डेव्हिड कालाकौआ]], हवाई राजेशाहीचा शेवटचा राजा.<ref>{{cite web |title=King Kalakaua |url=https://www.iolanipalace.org/ |website=Iolani Palace |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[जॉर्ज पाचवा, युनायटेड किंग्डम|जॉर्ज पाचवा]], युनायटेड किंग्डमचा राजा (भारतात 'पंचम जॉर्ज').<ref>{{cite web |title=King George V |url=https://www.royal.uk/george-v |website=The Royal Family UK |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[ठक्कर बाप्पा|अमृतलाल विठ्ठलदास ठक्कर (ठक्कर बाप्पा)]], प्रसिद्ध गुजराती समाजसेवक.<ref>{{cite web |title=Amritlal Thakkar Profile |url=https://www.servantsis.org/ |website=Servants of India Society |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[कस्तुरभाई लालभाई]], भारतीय उद्योगपती आणि [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझर्व्ह बँकेचे]] माजी संचालक.<ref>{{cite web |title=Kasturbhai Lalbhai Biography |url=https://www.atul.co.in/ |website=Atul Ltd |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[खान अब्दुल गफार खान]] ('सरहद्द गांधी'), महान स्वातंत्र्यसेनानी आणि भारत रत्न विजेते.<ref>{{cite web |title=Khan Abdul Ghaffar Khan |url=https://www.britannica.com/biography/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[ऑड्रे हेपबर्न]], ऑस्कर विजेती प्रसिद्ध ॲंग्लो-डच अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Audrey Hepburn Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0000030/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[रामेश्वरनाथ काओ]], भारतीय गुप्तचर संस्था '[[रिसर्च अँड अ‍ॅनालिसिस विंग|रॉ]]' (R&AW) चे संस्थापक प्रमुख.<ref>{{cite web |title=R.N. Kao Profile |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[पर बोर्टेन]], नॉर्वेचे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Per Borten Profile |url=https://www.regjeringen.no/ |website=Government of Norway |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[अध्यक्षीय उद्घाटन दिन]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]].<ref>{{cite web |title=Inauguration Day |url=https://www.usa.gov/inauguration |website=US Government |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीBBC आज||january/20}} [[जानेवारी १८]] - [[जानेवारी १९]] - '''जानेवारी २०''' - [[जानेवारी २१]] - [[जानेवारी २२]] - ([[जानेवारी महिना]]) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] lh8jo3c78ylf75myd8myo71kr6que4q 2700368 2700367 2026-08-09T02:10:13Z अभय नातू 206 /* मृत्यू */ 2700368 wikitext text/x-wiki {{जानेवारी दिनदर्शिका}} {{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|जानेवारी|२०|२०|२०}} == ठळक घटना == === तेरावे शतक === * [[इ.स. १२६५|१२६५]] - [[इंग्लंडचे संसद मंडळ|इंग्लंडच्या संसदेची]] (डि माँटफोर्ट्स पार्लमेंट) पहिली बैठक बोलावली गेली.<ref>{{cite web |title=First English Parliament |url=https://www.parliament.uk/ |website=UK Parliament |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === चौदावे शतक === * [[इ.स. १३२०|१३२०]] - [[व्लादिस्लॉ पहिला|व्लादिस्लॉ लोकिटेक]] यांची क्रॅकोव्ह येथे [[पोलंड]]चे राजे म्हणून ताजपोशी झाली.<ref>{{cite web |title=Władysław I the Elbow-high |url=https://www.britannica.com/biography/Wladyslaw-I-king-of-Poland |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १३५६|१३५६]] - [[स्कॉटलंड]]चा राजा [[एडवर्ड बॅलियोल]] याने आपला राजाचा किताब आणि सत्ता एडवर्ड तिसऱ्याला सोपवून पदत्याग केला.<ref>{{cite web |title=Edward Balliol |url=https://www.britannica.com/biography/Edward-Balliol |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === पंधरावे शतक === * [[इ.स. १५२३|१५२३]] - [[डेन्मार्क]] आणि [[नॉर्वे]]चा राजा [[ख्रिश्चन दुसरा]] याला कुलीन वर्गाने पदच्युत होण्यास भाग पाडले.<ref>{{cite web |title=Christian II |url=https://www.britannica.com/biography/Christian-II-Scandinavian-king |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === अठरावे शतक === * [[इ.स. १७८३| १७८३]] - [[ब्रिटन]]ने [[फ्रान्स]] व [[स्पेन]]शी प्राथमिक शांतता करारावर स्वाक्षरी केली, ज्यामुळे [[अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्ध]] अधिकृतरित्या समाप्त झाले.<ref>{{cite web |title=Treaty of Paris 1783 |url=https://www.history.com/topics/american-revolution/treaty-of-paris |website=History.com |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७८८|१७८८]] - [[ब्रिटन]]मधून हद्दपार केलेले गुन्हेगार घेऊन आलेले पहिले आरमार (फर्स्ट फ्लीट) [[ऑस्ट्रेलिया]]तील बोटॅनी बे (न्यू साऊथ वेल्स) येथे पोहोचले.<ref>{{cite web |title=First Fleet Arrival in Australia |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/first-fleet-arrives |website=National Museum of Australia |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकोणिसावे शतक === * [[इ.स. १८०१|१८०१]] - [[जॉन मार्शल]] यांची [[अमेरिकेचे सर्वोच्च न्यायालय|अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] सरन्यायाधीशपदी नियुक्ती झाली.<ref>{{cite web |title=John Marshall Chief Justice |url=https://www.supremecourt.gov/ |website=Supreme Court of the United States |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८३९|१८३९]] - [[युंगेची लढाई]]: [[चिली]]च्या सैन्याने [[पेरू-बोलिव्हियन कन्फेडरेशन]]चा पूर्ण पराभव केला.<ref>{{cite web |title=Battle of Yungay |url=https://www.britannica.com/event/Battle-of-Yungay |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४०| १८४०]] - [[विल्यम दुसरा, नेदरलँड्स|विलेम दुसरा]] [[नेदरलँड्स]]च्या राजेपदी विराजमान झाला.<ref>{{cite web |title=King William II of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/ |website=Royal House of the Netherlands |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४१| १८४१]] - पहिल्या अफीम युद्धादरम्यान [[युनायटेड किंग्डम|युनायटेड किंग्डमने]] [[हाँगकाँग]] बेटाचा ताबा घेतला.<ref>{{cite web |title=Cession of Hong Kong |url=https://www.britannica.com/place/Hong-Kong/History |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === विसावे शतक === * [[इ.स. १९२१|१९२१]] - [[तुर्कस्तान]]चे पहिले संविधान (तेश्किलात-इ असासिये कानुनु) स्वीकारले गेले.<ref>{{cite web |title=Turkish Constitution of 1921 |url=https://www.ansam.org/ |website=Grand National Assembly of Turkey |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[एडवर्ड आठवा, युनायटेड किंग्डम|एडवर्ड आठवा]] हा जॉर्ज पाचव्याच्या मृत्यूनंतर [[युनायटेड किंग्डम]]च्या राजेपदी आला.<ref>{{cite web |title=King Edward VIII Accession |url=https://www.royal.uk/edward-viii |website=The Royal Family UK |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[फ्रँकलिन डिलानो रूझवेल्ट]] यांनी दुसऱ्यांदा अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाची शपथ घेतली; अमेरिकन संविधानाच्या २० व्या दुरुस्तीनुसार २० जानेवारी रोजी शपथ घेणारे ते पहिले अध्यक्ष ठरले.<ref>{{cite web |title=FDR Second Inaugural Address |url=https://www.archives.gov/ |website=National Archives |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[दुसरे महायुद्ध]]: [[बर्लिन]]मधील [[वॉन्सी परिषद|वॉन्सी परिषदेत]] नाझी अधिकाऱ्यांनी '[[ज्यूंच्या प्रश्नाचा शेवटचा उपाय|होलोकॉस्ट (ज्यूंचा नरसंहार)]]'ची योजना अंतिम केली.<ref>{{cite web |title=Wannsee Conference |url=https://www.ushmm.org/ |website=United States Holocaust Memorial Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४४|१९४४]] - दुसरे महायुद्ध: [[रॉयल एर फोर्स]]ने बर्लिन शहरावर २,३०० टन बॉम्ब टाकले.<ref>{{cite web |title=RAF Bombing of Berlin |url=https://www.raf.mod.uk/ |website=Royal Air Force |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४५|१९४५]] - दुसरे महायुद्ध: [[हंगेरी]]च्या हंगामी सरकारने [[मित्र राष्ट्रे|मित्र राष्ट्रांशी]] शस्त्रसंधी करारावर स्वाक्षरी केली.<ref>{{cite web |title=Hungary Armistice WWII |url=https://www.nationalww2museum.org/ |website=National WWII Museum |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[एडगर फॉरा]] हे [[फ्रांस|फ्रांसच्या]] पंतप्रधानपदी विराजमान झाले.<ref>{{cite web |title=Edgar Faure Biography |url=https://www.gouvernement.fr/ |website=Gouvernement Français |access-date=8 August 2026 |language=fr}}</ref> * [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[चीन]] व [[नेपाळ]] या देशांमध्ये सीमा करारावर स्वाक्षरी झाली.<ref>{{cite web |title=China-Nepal Boundary Treaty |url=https://www.mfa.gov.cn/ |website=Ministry of Foreign Affairs of China |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १९६९|१९६९]] - [[क्रॅब नेब्युला|क्रॅब नेब्युला (कर्क ताकांबर)]] मध्ये शास्त्रज्ञांना पहिल्यांदा दृष्टीगोचर असलेला [[पल्सार]] (Pulsar) आढळून आला.<ref>{{cite web |title=Discovery of Crab Pulsar |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/main/index.html |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८१|१९८१]] - [[रोनाल्ड रेगन]] यांनी अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाची शपथ घेतल्यानंतर अवघ्या २० मिनिटांत [[इराण]]ने ४४४ दिवस ओलीस ठेवलेल्या ५२ अमेरिकन नागरिकांची सुटका केली.<ref>{{cite web |title=Iran Hostage Crisis Release |url=https://www.reaganlibrary.gov/ |website=Ronald Reagan Presidential Library |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९८|१९९८]] - पंडित [[रवी शंकर]] यांना संगीत क्षेत्रातील प्रतिष्ठित [[पोलार संगीत पुरस्कार]] जाहीर झाला.<ref>{{cite web |title=Ravi Shankar Polar Music Prize |url=https://www.polarmusicprize.org/laureates/ravi-shankar |website=Polar Music Prize |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९९|१९९९]] - प्रसिद्ध नाटककार व साहित्यिक [[गिरीश कर्नाड]] यांना १९९८ च्या [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्काराची]] घोषणा झाली.<ref>{{cite web |title=Girish Karnad Jnanpith Award |url=https://jnanpith.net/ |website=Bharatiya Jnanpith |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> === एकविसावे शतक === * [[इ.स. २००९|२००९]] - [[बराक ओबामा]] यांनी [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] पहिले आफ्रिकन-अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष म्हणून शपथ घेतली.<ref>{{cite web |title=Barack Obama Inauguration |url=https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/barack-obama/ |website=The White House |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == जन्म == * [[इ.स. २२५|२२५]] - [[गॉर्डियन तिसरा]], [[रोमन सम्राट]].<ref>{{cite web |title=Gordian III |url=https://www.britannica.com/biography/Gordian-III |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १४३५|१४३५]] - [[अशिकागा योशिमासा]], जपानी [[शोगन]].<ref>{{cite web |title=Ashikaga Yoshimasa |url=https://www.britannica.com/biography/Ashikaga-Yoshimasa |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १५५४|१५५४]] - [[सेबॅस्टियन, पोर्तुगाल|सेबॅस्टियन]], [[पोर्तुगाल]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Sebastian of Portugal |url=https://www.britannica.com/biography/Sebastian-king-of-Portugal |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७१६|१७१६]] - [[चार्ल्स तिसरा, स्पेन|चार्ल्स तिसरा]], [[स्पेन]]चा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles III of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-III-king-of-Spain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७७५|१७७५]] - [[आंद्रे-मरी ॲंपियर]], [[फ्रांस|फ्रेंच]] भौतिकशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ.<ref>{{cite web |title=André-Marie Ampère |url=https://www.britannica.com/biography/Andre-Marie-Ampere |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७९८|१७९८]] - [[ॲन्सन जोन्स]], [[टेक्सासचे प्रजासत्ताक|टेक्सास प्रजासत्ताकचे]] ५वे व शेवटचे अध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Anson Jones |url=https://www.tsl.texas.gov/ |website=Texas State Library and Archives Commission |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८७१|१८७१]] - सर [[रतनजी जमसेटजी टाटा]], प्रसिद्ध भारतीय उद्योगपती आणि समाजसेवक.<ref>{{cite web |title=Sir Ratan Tata Biography |url=https://www.tatatrusts.org/ |website=Tata Trusts |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८९६|१८९६]] - [[जॉर्ज बर्न्स]], ऑस्कर पुरस्कारविजेता अमेरिकन अभिनेता आणि विनोदी कलाकार.<ref>{{cite web |title=George Burns Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0000009/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.S. १८९८|१८९८]] - [[मास्टर कृष्णराव|कृष्णाजी गणेश फुलंब्रीकर (मास्टर कृष्णराव)]], प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक आणि संगीतकार.<ref>{{cite web |title=Master Krishnarao Profile |url=https://sangeetnatak.gov.in/ |website=Sangeet Natak Akademi |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> * [[इ.स. १९०६|१९०६]] - [[ॲरिस्टॉटल ऑनासिस]], ग्रीक अब्जाधीश व्यावसायिक व जहाजांचे मालक.<ref>{{cite web |title=Aristotle Onassis Biography |url=https://www.britannica.com/biography/Aristotle-Socrates-Onassis |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९१५|१९१५]] - [[गुलाम इशाक खान]], [[पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष|पाकिस्तानचे]] ७वे राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Ghulam Ishaq Khan |url=https://www.britannica.com/biography/Ghulam-Ishaq-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[बझ आल्ड्रिन]], चंद्रावर पाऊल ठेवणारे दुसरे अमेरिकन अंतराळवीर.<ref>{{cite web |title=Buzz Aldrin Biography |url=https://www.nasa.gov/astronauts |website=NASA |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[गोरान पर्स्सन]], [[स्वीडनचे पंतप्रधान|स्वीडनचे]] ३१वे पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Göran Persson |url=https://www.government.se/ |website=Government of Sweden |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५०|१९५०]] - [[महामाने औस्माने]], [[नायजरचे राष्ट्राध्यक्ष|नायजरचे]] पहिले लोकशाहीवादी राष्ट्राध्यक्ष.<ref>{{cite web |title=Mahamane Ousmane |url=https://www.britannica.com/biography/Mahamane-Ousmane |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९६०|१९६०]] - [[आपा शेर्पा]], [[माऊंट एव्हरेस्ट]]वर २१ वेळा यशस्वी चढाई करणारे नेपाळी शेर्पा गिर्यारोहक.<ref>{{cite web |title=Apa Sherpa Profile |url=https://www.apasherpafoundation.org/ |website=Apa Sherpa Foundation |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == मृत्यू == * [[इ.स. १४९२|१४९२]] - [[जॉन दुसरा, अरागॉन|जॉन दुसरा]], अरागॉनचा राजा.<ref>{{cite web |title=John II of Aragon |url=https://www.britannica.com/biography/John-II-king-of-Aragon |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १६१२|१६१२]] - [[रुडॉल्फ दुसरा, पवित्र रोमन सम्राट|रुडॉल्फ दुसरा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Rudolf II |url=https://www.britannica.com/biography/Rudolf-II-Holy-Roman-emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १६६६|१६६६]] - [[ऑस्ट्रियाची ॲना]], फ्रान्सची राणी आणि लुई तेरावा याची पत्नी.<ref>{{cite web |title=Anne of Austria |url=https://www.britannica.com/biography/Anne-of-Austria |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १७४५|१७४५]] - [[चार्ल्स सातवा, पवित्र रोमन सम्राट|चार्ल्स सातवा]], पवित्र रोमन सम्राट.<ref>{{cite web |title=Charles VII |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VII-Holy-Roman-emperor |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८१९|१८१९]] - [[चार्ल्स चौथा, स्पेन|चार्ल्स चौथा]], स्पेनचा राजा.<ref>{{cite web |title=Charles IV of Spain |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-IV-king-of-Spain |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८४८|१८४८]] - [[ख्रिश्चन आठवा, डेन्मार्क|ख्रिश्चन आठवा]], डेन्मार्कचा राजा.<ref>{{cite web |title=Christian VIII |url=https://www.britannica.com/biography/Christian-VIII |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १८९१|१८९१]] - [[डेव्हिड कालाकौआ]], हवाई राजेशाहीचा शेवटचा राजा.<ref>{{cite web |title=King Kalakaua |url=https://www.iolanipalace.org/ |website=Iolani Palace |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[जॉर्ज पाचवा, युनायटेड किंग्डम|जॉर्ज पाचवा]], युनायटेड किंग्डमचा राजा (भारतात 'पंचम जॉर्ज').<ref>{{cite web |title=King George V |url=https://www.royal.uk/george-v |website=The Royal Family UK |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९५१|१९५१]] - [[ठक्कर बापा|अमृतलाल विठ्ठलदास ठक्कर (ठक्कर बाप्पा)]], गुजराती समाजसेवक.<ref>{{cite web |title=Amritlal Thakkar Profile |url=https://www.servantsis.org/ |website=Servants of India Society |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८०|१९८०]] - [[कस्तुरभाई लालभाई]], भारतीय उद्योगपती आणि [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|रिझर्व्ह बँकेचे]] माजी संचालक.<ref>{{cite web |title=Kasturbhai Lalbhai Biography |url=https://www.atul.co.in/ |website=Atul Ltd |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९८८|१९८८]] - [[खान अब्दुल गफार खान]] ('सरहद्द गांधी'), महान स्वातंत्र्यसेनानी आणि भारत रत्न विजेते.<ref>{{cite web |title=Khan Abdul Ghaffar Khan |url=https://www.britannica.com/biography/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan |website=Encyclopædia Britannica |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. १९९३|१९९३]] - [[ऑड्रे हेपबर्न]], ऑस्कर विजेती ॲंग्लो-डच अभिनेत्री.<ref>{{cite web |title=Audrey Hepburn Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm0000030/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००२|२००२]] - [[रामेश्वरनाथ काओ]], भारतीय गुप्तचर संस्था '[[रिसर्च अँड अ‍ॅनालिसिस विंग|रॉ]]' (R&AW) चे संस्थापक प्रमुख.<ref>{{cite web |title=R.N. Kao Profile |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> * [[इ.स. २००५|२००५]] - [[पर बोर्टेन]], नॉर्वेचे माजी पंतप्रधान.<ref>{{cite web |title=Per Borten Profile |url=https://www.regjeringen.no/ |website=Government of Norway |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == प्रतिवार्षिक पालन == * [[अध्यक्षीय उद्घाटन दिन]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]].<ref>{{cite web |title=Inauguration Day |url=https://www.usa.gov/inauguration |website=US Government |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> == बाह्य दुवे == {{बीBBC आज||january/20}} [[जानेवारी १८]] - [[जानेवारी १९]] - '''जानेवारी २०''' - [[जानेवारी २१]] - [[जानेवारी २२]] - ([[जानेवारी महिना]]) == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ---- {{ग्रेगरियन महिने}} [[वर्ग:दिवस]] [[वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका]] kk8863rflyxqprbr50neues8r6jprrp 0 2871 2700262 2678287 2026-08-08T14:49:58Z अभय नातू 206 संदर्भ 2700262 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = श्रीपाद कोल्हटकर | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_title = | पूर्ण_नाव = श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[२९ जून]], [[इ.स. १८७१]] | जन्म_स्थान = [[बुलढाणा]], महाराष्ट्र | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1934|6|1|1871|6|29}} | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = [[लेखक]], [[कवी]] | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | धर्म = | भाषा = [[मराठी]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = [[कादंबरी]], [[नाटके]] | विषय = [[विनोदी]] | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = [[सुदाम्याचे पोहे]]<br>[[महाराष्ट्र गान|बहु असोत सुंदर संपन्न की महा]] | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर''' ([[जून २९]] [[इ.स. १८७१]] - [[जून १]] [[इ.स. १९३४]]) हे [[मराठी]]तील आद्य विनोदी लेखक, नाटककार, कवी व समीक्षक होते.<ref>{{cite web |title=Kolhatkar, Shripad Krishna |url=https://marathivishwakosh.org/ |website=मराठी विश्वकोश |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> '[[महाराष्ट्र गान|बहु असोत सुंदर, संपन्न की महा]]' या गीताचे रचनाकार म्हणून ते सुपरिचित आहेत.<ref>{{cite web |title=Maharashtra Geet Author |url=https://www.maharashtra.gov.in/ |website=Government of Maharashtra |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> त्यांचा जन्म [[बुलढाणा तालुका|बुलडाणा]] येथे झाला. हायस्कूलमध्ये असताना त्यांनी 'सुखा मलिका' (सुखमालिका) नावाचे नाटक लिहिले. त्यांच्या हायस्कूलच्या काळात आणि नंतरच्या महाविद्यालयीन काळात त्यांनी इंग्रजी आणि मराठी साहित्याचे, विशेषतः [[विष्णुशास्त्री चिपळूणकर|विष्णुशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]] यांच्या निबंधमालेचे मोठ्या प्रमाणावर वाचन केले. त्यांच्या काळातील सामाजिक रितीरिवाजानुसार, कोल्हटकर यांच्या कुटुंबाने ते १४ वर्षांचे असताना त्यांचे लग्न लावून दिले. वयाच्या १७ व्या वर्षी त्यांनी हायस्कूलचे शिक्षण पूर्ण केले आणि १८९१ मध्ये पदवी मिळवण्यासाठी पुण्यातील [[डेक्कन कॉलेज]]मध्ये प्रवेश घेतला. १८९७ मध्ये कायद्याची पदवी प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी [[अकोला]] आणि नंतर [[जळगाव जामोद तालुका|जळगाव जामोद]] येथे वकिली सुरू केली. == जीवन == त्यांचे दहावीपर्यंतचे शिक्षण [[अकोला]] येथे झाले. त्यांचे वडील [[अमरावती]] येथे शिक्षक होते. कोल्हटकरांना लहानपणापासून नाटकांची आवड होती आणि वडिलांमुळे त्यांना अनेक नाटके पाहता आली. दहावीच्या शिक्षणानंतर ते डेक्कन कॉलेज, [[पुणे]] येथे गेले. पुण्यात शिकत असताना त्यांना [[शिवराम महादेव परांजपे]], [[वि. का. राजवाडे]], आणि एस. एस. देव यांच्यासारखे मार्गदर्शक लाभले.<ref>{{cite book |last=Khanolkar |first=G.D. |title=Shripad Krishna Kolhatkar: Charitra Ani Vangmay |publisher=Prakashan |year=1950 |language=mr}}</ref> इ.स. १८९१ मध्ये कोल्हटकरांनी पहिल्यांदा संस्कृत नाटक [[मृच्छकटिक]]मध्ये अभिनय केला. तसेच शिकत असतानाच ''विक्रम शशिकला'' या नाटकावर कोल्हटकर यांनी लिहिलेली समीक्षा ''विविधज्ञानविस्तार'' मासिकात प्रसिद्ध झाली होती.<ref>{{cite book |last=Deshpande |first=A.N. |title=Adhunik Marathi Sahityacha Itihas |publisher=Venus Prakashan |year=1968 |language=mr}}</ref> इ.स. १८९७ साली कोल्हटकरांनी एलएल.बी.चे शिक्षण पूर्ण केले व ते अकोला येथे व्यवसाय करू लागले. १९०१ साली कोल्हटकर [[बुलढाणा]] जिल्ह्यातील [[जळगाव जामोद]] येथे वास्तव्यास गेले. == कार्य == कोल्हटकर हे मराठीतील विनोदाबरोबरच साहित्य समीक्षेच्या क्षेत्रातही अग्रणी होते. त्यांनी [[नरसो चिंतामण केळकर|नरसिंह चिंतामण केळकर]] यांच्या 'तोतयाचे बंड' या नाटकावर ११० पानांचे समीक्षण लिहिले, ज्यात नाटक लेखनकलेबद्दलचे त्यांचे विचार समाविष्ट होते; तसेच [[वामन मल्हार जोशी]] यांच्या 'रागिणी' या कादंबरीवर त्यांनी १३५ पानांचे समीक्षण लिहिले, ज्यात कादंबरी लेखनकलेबद्दलचे विचार व्यक्त केले होते.<ref>{{cite book |last=Arjunwadkar |first=K.S. |title=Shri. Kru. Kolhatkar: Vyaktidarshan |publisher=Deshmukh and Company |year=1972 |language=mr}}</ref> कोल्हटकरांनी १२ नाटके, कविता, लघुकथा आणि कादंबऱ्या लिहिल्या. वाचकांचे मनोरंजन करण्याबरोबरच सामाजिक सुधारणा हा त्यांच्या लेखनाचा महत्त्वाचा उद्देश होता. [[राम गणेश गडकरी]], [[विष्णू सखाराम खांडेकर]], [[गजानन त्र्यंबक माडखोलकर]], [[दिनकर विष्णू जोशी]], [[भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर]] आणि [[प्रल्हाद केशव अत्रे]] या लेखकांनी त्यांचा गुरू म्हणून गौरव केला.<ref>{{cite book |last=Atre |first=P.K. |title=Karheche Pani |publisher=Parachure Prakashan |year=1963 |language=mr}}</ref> == प्रकाशित साहित्य == === नाटके === <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3"> * गुप्तमंजूषा (नाटक) * जन्मरहस्य (नाटक) * परिवर्तन (नाटक) * प्रेमशोधन (नाटक) * मतिविकार (नाटक) * मायाविवाह (नाटक) * मूकनायक (नाटक) * वधूपरीक्षा (नाटक) * वीरतनय (नाटक) * शिवपावित्र्य (नाटक) * श्रमसाफल्य (नाटक) * सहचारिणी (नाटक) </div> === कादंबरी व विनोदी साहित्य === <div style="column-count:3;-moz-column-count:3;-webkit-column-count:3"> * [[श्यामसुंदर (कादंबरी)|श्यामसुंदर]] * [[एप्रिल १८९४ (कादंबरी)|एप्रिल १८९४]] * [[दोन टोके (कादंबरी)|दोन टोके]] * [[सुदाम्याचे पोहे]] (विनोदी कथासंग्रह/कादंबरीसदृश) <ref>{{cite book |last=Kolhatkar |first=S.K. |title=Sudamyache Pohe |publisher=Popular Prakashan |year=1910 |language=mr}}</ref> * [[दुटप्पी की दुहेरी (कादंबरी)|दुटप्पी की दुहेरी]] * [[विष्णूगुप्त (मराकादंबरी)|विष्णूगुप्त]] </div> == पुरस्कार व गौरव == कोल्हटकर हे पुणे येथील दुसऱ्या कविता संमेलनाचे अध्यक्ष होते. तसेच, त्यांनी [[पुणे]] येथे इ.स. १९२७ साली भरलेल्या १२ व्या (किंवा काहींच्या मते १३ व्या) [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद भूषवले.<ref name="गणेशवाचनालय">{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://ganeshwachanalaya.in/content/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8-0?page=1 | title = साहित्य संमेलनाचे पूर्वाध्यक्ष | प्रकाशक = गणेश वाचनालय | ॲक्सेसदिनांक = ३० जून, इ.स. २०१२ | भाषा = मराठी | archive-date = 2014-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140719011809/http://ganeshwachanalaya.in/content/%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8-0?page=1 | url-status = dead }}</ref> == चरित्रात्मक साहित्य व वारसा == * मराठी लेखक [[गंगाधर देवराव खानोलकर]] यांनी कोल्हटकरांचे 'श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर: चरित्र आणि वाङ्मय' हे चरित्र लिहिले आहे. याखेरीज खानोलकरांनी कोल्हटकरांच्या संकलित लेखांचा "''कोल्हटकर लेखसंग्रह''" या नावाचा संग्रहग्रंथही संपादित केला आहे.<ref>{{cite book |last=Khanolkar |first=G.D. |title=Kolhatkar Lekhsangraha |publisher=Sahitya Akademi |year=1961 |language=mr}}</ref> * [[कृष्ण श्रीनिवास अर्जुनवाडकर]] यांनी श्री.कृं.वर 'श्री.कृ. कोल्हटकर : व्यक्तिदर्शन' नावाचे समीक्षात्मक पुस्तक लिहिले आहे. == इतर == कोल्हटकर हे ज्योतिषतज्ज्ञदेखील होते. हे तिसऱ्या ज्योतिष परिषदेचे अध्यक्ष होते.<ref>{{cite book |last=Joshi |first=S.B. |title=Marathi Jyotish Shastra Itihas |publisher=Pune Prakashan |year=1945 |language=mr}}</ref> == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{विकिस्रोत साहित्यिक|श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर}} {{विस्तार}} {{मराठी संगीत रंगभूमी}} {{मराठी साहित्यिक}} {{मराठी कवी}} {{DEFAULTSORT:कोल्हटकर,श्रीपाद कृष्ण}} [[वर्ग:मराठी कवी]] [[वर्ग:मराठी नाटककार]] [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]] [[वर्ग:इ.स. १८७१ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 4fmv9g1o58a212gph0sa39115238dil 0 8562 2700331 1353530 2026-08-08T21:04:21Z अभय नातू 206 माहिती 2700331 wikitext text/x-wiki ''हा लेख कथुआ जिल्ह्याविषयी आहे. [[कथुआ]] शहराच्या माहितीसाठी [[कथुआ|येथे]] टिचकी द्या.'' '''कथुआ''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[जम्मू आणि काश्मीर]] राज्यातील जिल्हा आहे.<ref>{{cite web |title=Kathua District Official Website |url=https://kathua.nic.in/ |website=Government of Jammu and Kashmir |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> याचे प्रशासकीय केंद्र [[कथुआ]] येथे आहे. ==चतुःसीमा== ==तालुके== प्रशासकीय सोयीसाठी कठुआ जिल्ह्याची विभागणी ११ तालुक्यांमध्ये (तहसील) करण्यात आली आहे. == तालुके == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! नाव !! प्रशासकीय केन्द्र !! नोंदी |- | १ || [[कथुआ तालुका|कथुआ]] || कथुआ || जिल्ह्याचे मुख्य प्रशासकीय व औद्योगिक केंद्र. <ref>{{cite web |title=Subdivision & Tehsil |url=https://kathua.nic.in/subdivision-tehsil/ |website=Kathua District Official Website |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २ || [[हीरा नगर तालुका|हीरा नगर]] || हीरा नगर || आंतरराष्ट्रीय सीमेजवळ वसलेला ऐतिहासिक व कृषीप्रधान तालुका. |- | ३ || [[बसोहली तालुका|बसोहली]] || बसोहली || प्रसिद्ध 'बसोहली चित्रकला' आणि रंजीत सागर धरणासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण. |- | ४ || [[बनी तालुका|बनी]] || बनी || पर्वतीय भाग आणि पर्यटन केंद्र. |- | ५ || [[बिल्लावर तालुका|बिल्लावर]] || बिल्लावर || प्राचीन महादेव मंदिरासाठी आणि ऐतिहासिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध. |- | ६ || [[नगरी तालुका|नगरी]] (नगरी पारोता) || नगरी || कठुआ जवळील नव्याने तयार झालेला तालुका. |- | ७ || [[मढीन तालुका|मढीन]] || मढीन || मैदानी व कृषीप्रधान क्षेत्र. |- | ८ || [[डिंगा अंबर तालुका|डिंगा अंबर]] || डिंगा अंबर || प्रशासकीय सोयीसाठी निर्माण करण्यात आलेला तालुका. |- | ९ || [[महानपूर तालुका|महानपूर]] || महानपूर || बसोहली उपविभागातील प्रमुख तालुका. |- | १० || [[धार महानपूर तालुका|धार महानपूर]] || धार महानपूर || डोंगराळ व निसर्गरम्य परिसर. |- | ११ || [[रामाकोट तालुका|रामाकोट]] || रामाकोट || बिल्लावर परिसरातील प्रशासकीय तालुका. |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{जम्मू आणि काश्मीर - जिल्हे}} [[वर्ग:कथुआ जिल्हा]] [[वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे]] 7n8dj4xsfspcw9ujdx6cg2zfqxkm0kx 0 13462 2700256 2317713 2026-08-08T14:44:10Z अभय नातू 206 माहिती 2700256 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = लिओनार्डो डिकॅप्रियो | चित्र = Leonardo DiCaprio 2010.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = लिओनार्डो डिकॅप्रियो | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|1974|11|11}} | जन्म_स्थान = [[लॉस एंजेल्स]] [[कॅलिफोर्निया]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व =[[अमेरिकन]] | भाषा = [[इंग्लिश भाषा]] | कारकीर्द_काळ = १९८९ - आता | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = [http://www.leonardodicaprio.com लिओनार्डोडिकॅप्रियो.कॉम] | तळटिपा = }} '''लिओनार्डो डिकॅप्रियो''' ([[११ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९७४|१९७४]]) हा अमेरिकी अभिनेता व चित्रपट निर्माता आहे. आपल्या अभिनयाची सुरुवात दूरचित्रवाणीवरून करणाऱ्या डिकॅप्रियोने पुढे जागतिक स्तरावर अफाट व्यावसायिक यश मिळवले आणि अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळवले. == निवडक चित्रपट == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! टिपणी / पुरस्कार !! संदर्भ |- | १९९१ || [[क्रिटर्स ३]] || फ्रँडी || पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Critters 3 (1991) |url=https://www.imdb.com/title/tt0101627/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९३ || [[दिस बॉईज लाईफ]] || टोबी वॉल्फ || प्रमुख भूमिकेतील पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=This Boy's Life |url=https://www.metacritic.com/movie/this-boys-life/ |website=Metacritic |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९३ || [[व्हॉट'स ईटिंग गिल्बर्ट ग्रेप]] || आर्नी ग्रेप || ऑस्कर नामांकित (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=The 66th Academy Awards (1994) |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९५ || [[द बास्केटबॉल डायरीज]] || जिम कॅरोल || || <ref>{{cite web |title=The Basketball Diaries |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0112461/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९६ || [[रोमिओ + ज्युलिएट]] || रोमिओ मॉन्टेग्यू || बर्लिन आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव पुरस्कार || <ref>{{cite web |title=Berlin International Film Festival 1997 |url=https://www.berlinale.de/ |website=Berlinale |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९७ || [[टायटॅनिक (१९९७ चित्रपट)|टायटॅनिक]] || जॅक डॉसन || ब्लॉकबस्टर व्यावसायिक यश; गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Titanic (1997) Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००२ || [[कॅच मी इफ यु कॅन]] || फ्रँक ॲबॅग्नेल जुनियर || अतिशय यशस्वी व्यावसायिक चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Catch Me If You Can |url=https://www.rottentomatoes.com/m/catch_me_if_you_can |website=Rotten Tomatoes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००२ || [[गँग्स ऑफ न्यू यॉर्क]] || ॲमस्टरडॅम व्हॅलन || मार्टिन स्कॉर्सेसी यांच्यासोबत पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Gangs of New York |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0217505/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००४ || [[द एव्हिएटर]] || हॉवर्ड ह्यूस || गोल्डन ग्लोब विजेता (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता); ऑस्कर नामांकित || <ref>{{cite web |title=The Aviator - Golden Globes |url=https://goldenglobes.com/film/aviator-the/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००६ || [[द डिपार्टेड]] || विल्यम "बिलि" कॉस्टिगन || ऑस्कर विजेता चित्रपट || <ref>{{cite web |title=The Departed |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००६ || [[ब्लड डायमंड]] || डॅनी आर्चर || ऑस्कर नामांकित (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=Blood Diamond |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००८ || [[रेव्होल्युशनरी रोड]] || फ्रँक व्हिलर || गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Revolutionary Road |url=https://goldenglobes.com/film/revolutionary-road/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१० || [[शटर आयलंड]] || एडवर्ड "टेडी" डॅनियल्स || || <ref>{{cite web |title=Shutter Island |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1130884/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१० || [[इन्सेप्शन]] || डोम कॉब || अफाट व्यावसायिक यश आणि समीक्षकांची प्रशंसा || <ref>{{cite web |title=Inception (2010) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1375666/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१२ || [[जँगो अनचेन्ड]] || कॅल्व्हिन जे. कँडी || क्वेंटिन टॅरँटिनो दिग्दर्शित चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Django Unchained |url=https://www.imdb.com/title/tt1853728/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१३ || [[द ग्रेट गॅट्सबी]] || जय गॅट्सबी || || <ref>{{cite web |title=The Great Gatsby (2013) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1343092/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१३ || [[द वूल्फ ऑफ वॉल स्ट्रीट]] || जॉर्डन बेलफोर्ट || गोल्डन ग्लोब विजेता; ऑस्कर नामांकित || <ref>{{cite web |title=The Wolf of Wall Street |url=https://goldenglobes.com/film/wolf-of-wall-street-the/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१५ || [[द रेव्हनंट]] || ह्यु ग्लास || ऑस्कर पुरस्कार विजेता (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=The 88th Academy Awards (2016) |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2016 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१९ || [[वन्स अपॉन अ टाइम इन हॉलीवूड]] || रिक डाल्टन || ऑस्कर आणि गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Once Upon a Time in Hollywood |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०२१ || [[डोंट लुक अप]] || डॉ. रँडॉल माईंडि || नेटफ्लिक्स चित्रपट; गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Don't Look Up |url=https://goldenglobes.com/film/dont-look-up/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०२३ || [[किलर्स ऑफ द फ्लॉवर मून]] || अर्नेस्ट बर्कहार्ट || समीक्षकांकडून प्रचंड प्रशंसा || <ref>{{cite web |title=Killers of the Flower Moon |url=https://www.imdb.com/title/tt5537002/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} == इतर निर्मिती (दूरचित्रवाणी, माहितीपट व इतर कार्य) == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! शीर्षक !! प्रकार !! भूमिका / सहभाग !! टिपणी / संदर्भ |- | १९८९ || [[द न्यू लॅसी]] || दूरचित्रवाणी मालिका || ग्लेन || बालकलाकार म्हणून अभिनय डेब्यू <ref>{{cite web |title=The New Lassie |url=https://www.imdb.com/title/tt0096662/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९०–१९९१ || [[पॅरेंटहूड (मालिका)|पॅरेंटहूड]] || दूरचित्रवाणी मालिका || गॅरी बकमन || तरुण कलाकाराच्या श्रेणीत नामांकित |- | १९९१–१९९२ || [[ग्रोइंग पेन्स]] || दूरचित्रवाणी मालिका || ल्यू ब्रॉव्हर || दूरचित्रवाणीवरील पहिली मुख्य भूमिका |- | २००७ || [[द ११थ अव्हर]] || पर्यावरण माहितीपट || लेखक, निर्माता आणि निवेदक || पर्यावरणावरील विशेष निर्मिती <ref>{{cite web |title=The 11th Hour |url=https://www.imdb.com/title/tt0492931/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०११ || [[ह्युबर]] || चित्रपट निर्माता || निर्माता (Appian Way) || निर्मिती क्षेत्रात सहभाग |- | २०१४ || [[व्हिरुंगा]] || माहितीपट || कार्यकारी निर्माता || ॲकॅडमी पुरस्कार (ऑस्कर) नामांकित माहितीपट <ref>{{cite web |title=Virunga Documentary |url=https://virungamovie.com/ |website=Virunga Movie |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१५ || [[काऊस्पिरसी]] || पर्यावरण माहितीपट || कार्यकारी निर्माता || पर्यावरण संरक्षणावर आधारित |- | २०१६ || [[बिफोर द फ्लड]] || पर्यावरण माहितीपट || निर्माता आणि निवेदक || हवामान बदलावर आधारित अत्यंत गाजलेला माहितीपट <ref>{{cite web |title=Before the Flood |url=https://www.natgeotv.com/ |website=National Geographic |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१९ || [[आइस ऑन फायर]] || माहितीपट || निर्माता आणि निवेदक || एचबीओ (HBO) माहितीपट |- | २०२० || [[द राइट स्टफ]] || दूरचित्रवाणी मालिका || कार्यकारी निर्माता || नॅशनल जिओग्राफिक मालिका <ref>{{cite web |title=The Right Stuff |url=https://www.imdb.com/title/tt7423322/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} ==बाह्य दुवे== *[http://www.leonardodicaprio.com/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803121304/http://www.leonardodicaprio.com/ |date=2009-08-03 }} {{कॉमन्स वर्ग|Leonardo DiCaprio|{{लेखनाव}}}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:डिकॅप्रियो, लिओनार्डो}} [[वर्ग:अमेरिकन चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:गोल्डन ग्लोब पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] cig6cab7qx7x0t03demo5lf3tfch0lf 2700257 2700256 2026-08-08T14:45:19Z अभय नातू 206 /* निवडक चित्रपट */ 2700257 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = लिओनार्डो डिकॅप्रियो | चित्र = Leonardo DiCaprio 2010.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = लिओनार्डो डिकॅप्रियो | जन्म_दिनांक = {{birth date and age|1974|11|11}} | जन्म_स्थान = [[लॉस एंजेल्स]] [[कॅलिफोर्निया]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व =[[अमेरिकन]] | भाषा = [[इंग्लिश भाषा]] | कारकीर्द_काळ = १९८९ - आता | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = [http://www.leonardodicaprio.com लिओनार्डोडिकॅप्रियो.कॉम] | तळटिपा = }} '''लिओनार्डो डिकॅप्रियो''' ([[११ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९७४|१९७४]]) हा अमेरिकी अभिनेता व चित्रपट निर्माता आहे. आपल्या अभिनयाची सुरुवात दूरचित्रवाणीवरून करणाऱ्या डिकॅप्रियोने पुढे जागतिक स्तरावर अफाट व्यावसायिक यश मिळवले आणि अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कार मिळवले. == निवडक चित्रपट == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! टिपणी / पुरस्कार !! संदर्भ |- | १९९१ || [[क्रिटर्स ३]] || फ्रँडी || पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Critters 3 (1991) |url=https://www.imdb.com/title/tt0101627/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९३ || [[धिस बॉईझ लाइफ]] || टोबी वॉल्फ || प्रमुख भूमिकेतील पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=This Boy's Life |url=https://www.metacritic.com/movie/this-boys-life/ |website=Metacritic |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९३ || [[व्हॉट्स ईटिंग गिल्बर्ट ग्रेप]] || आर्नी ग्रेप || ऑस्कर नामांकित (सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=The 66th Academy Awards (1994) |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९५ || [[द बास्केटबॉल डायरीज]] || जिम कॅरोल || || <ref>{{cite web |title=The Basketball Diaries |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0112461/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९६ || [[रोमिओ + ज्युलिएट]] || रोमिओ मॉन्टेग्यू || बर्लिन आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव पुरस्कार || <ref>{{cite web |title=Berlin International Film Festival 1997 |url=https://www.berlinale.de/ |website=Berlinale |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९७ || [[टायटॅनिक (१९९७ चित्रपट)|टायटॅनिक]] || जॅक डॉसन || ब्लॉकबस्टर व्यावसायिक यश; गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Titanic (1997) Box Office |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0120338/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००२ || [[कॅच मी इफ यु कॅन]] || फ्रँक ॲबॅग्नेल जुनियर || अतिशय यशस्वी व्यावसायिक चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Catch Me If You Can |url=https://www.rottentomatoes.com/m/catch_me_if_you_can |website=Rotten Tomatoes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००२ || [[गँग्स ऑफ न्यू यॉर्क]] || ॲमस्टरडॅम व्हॅलन || मार्टिन स्कॉर्सेसी यांच्यासोबत पहिला चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Gangs of New York |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0217505/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००४ || [[द एव्हिएटर]] || हॉवर्ड ह्यूस || गोल्डन ग्लोब विजेता (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता); ऑस्कर नामांकित || <ref>{{cite web |title=The Aviator - Golden Globes |url=https://goldenglobes.com/film/aviator-the/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००६ || [[द डिपार्टेड]] || विल्यम "बिलि" कॉस्टिगन || ऑस्कर विजेता चित्रपट || <ref>{{cite web |title=The Departed |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००६ || [[ब्लड डायमंड]] || डॅनी आर्चर || ऑस्कर नामांकित (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=Blood Diamond |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2007 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २००८ || [[रेव्होल्युशनरी रोड]] || फ्रँक व्हिलर || गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Revolutionary Road |url=https://goldenglobes.com/film/revolutionary-road/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१० || [[शटर आयलंड]] || एडवर्ड "टेडी" डॅनियल्स || || <ref>{{cite web |title=Shutter Island |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1130884/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१० || [[इन्सेप्शन]] || डोम कॉब || अफाट व्यावसायिक यश आणि समीक्षकांची प्रशंसा || <ref>{{cite web |title=Inception (2010) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1375666/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१२ || [[जँगो अनचेन्ड]] || कॅल्व्हिन जे. कँडी || क्वेंटिन टॅरँटिनो दिग्दर्शित चित्रपट || <ref>{{cite web |title=Django Unchained |url=https://www.imdb.com/title/tt1853728/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१३ || [[द ग्रेट गॅट्सबी]] || जय गॅट्सबी || || <ref>{{cite web |title=The Great Gatsby (2013) |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1343092/ |website=Box Office Mojo |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१३ || [[द वूल्फ ऑफ वॉल स्ट्रीट]] || जॉर्डन बेलफोर्ट || गोल्डन ग्लोब विजेता; ऑस्कर नामांकित || <ref>{{cite web |title=The Wolf of Wall Street |url=https://goldenglobes.com/film/wolf-of-wall-street-the/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१५ || [[द रेव्हनंट]] || ह्यु ग्लास || ऑस्कर पुरस्कार विजेता (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता) || <ref>{{cite web |title=The 88th Academy Awards (2016) |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2016 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१९ || [[वन्स अपॉन अ टाइम इन हॉलीवूड]] || रिक डाल्टन || ऑस्कर आणि गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Once Upon a Time in Hollywood |url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020 |website=Oscars.org |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०२१ || [[डोंट लुक अप]] || डॉ. रँडॉल माईंडि || नेटफ्लिक्स चित्रपट; गोल्डन ग्लोब नामांकित || <ref>{{cite web |title=Don't Look Up |url=https://goldenglobes.com/film/dont-look-up/ |website=Golden Globes |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०२३ || [[किलर्स ऑफ द फ्लॉवर मून]] || अर्नेस्ट बर्कहार्ट || समीक्षकांकडून प्रचंड प्रशंसा || <ref>{{cite web |title=Killers of the Flower Moon |url=https://www.imdb.com/title/tt5537002/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} == इतर निर्मिती (दूरचित्रवाणी, माहितीपट व इतर कार्य) == {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! शीर्षक !! प्रकार !! भूमिका / सहभाग !! टिपणी / संदर्भ |- | १९८९ || [[द न्यू लॅसी]] || दूरचित्रवाणी मालिका || ग्लेन || बालकलाकार म्हणून अभिनय डेब्यू <ref>{{cite web |title=The New Lassie |url=https://www.imdb.com/title/tt0096662/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १९९०–१९९१ || [[पॅरेंटहूड (मालिका)|पॅरेंटहूड]] || दूरचित्रवाणी मालिका || गॅरी बकमन || तरुण कलाकाराच्या श्रेणीत नामांकित |- | १९९१–१९९२ || [[ग्रोइंग पेन्स]] || दूरचित्रवाणी मालिका || ल्यू ब्रॉव्हर || दूरचित्रवाणीवरील पहिली मुख्य भूमिका |- | २००७ || [[द ११थ अव्हर]] || पर्यावरण माहितीपट || लेखक, निर्माता आणि निवेदक || पर्यावरणावरील विशेष निर्मिती <ref>{{cite web |title=The 11th Hour |url=https://www.imdb.com/title/tt0492931/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०११ || [[ह्युबर]] || चित्रपट निर्माता || निर्माता (Appian Way) || निर्मिती क्षेत्रात सहभाग |- | २०१४ || [[व्हिरुंगा]] || माहितीपट || कार्यकारी निर्माता || ॲकॅडमी पुरस्कार (ऑस्कर) नामांकित माहितीपट <ref>{{cite web |title=Virunga Documentary |url=https://virungamovie.com/ |website=Virunga Movie |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१५ || [[काऊस्पिरसी]] || पर्यावरण माहितीपट || कार्यकारी निर्माता || पर्यावरण संरक्षणावर आधारित |- | २०१६ || [[बिफोर द फ्लड]] || पर्यावरण माहितीपट || निर्माता आणि निवेदक || हवामान बदलावर आधारित अत्यंत गाजलेला माहितीपट <ref>{{cite web |title=Before the Flood |url=https://www.natgeotv.com/ |website=National Geographic |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २०१९ || [[आइस ऑन फायर]] || माहितीपट || निर्माता आणि निवेदक || एचबीओ (HBO) माहितीपट |- | २०२० || [[द राइट स्टफ]] || दूरचित्रवाणी मालिका || कार्यकारी निर्माता || नॅशनल जिओग्राफिक मालिका <ref>{{cite web |title=The Right Stuff |url=https://www.imdb.com/title/tt7423322/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} ==बाह्य दुवे== *[http://www.leonardodicaprio.com/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803121304/http://www.leonardodicaprio.com/ |date=2009-08-03 }} {{कॉमन्स वर्ग|Leonardo DiCaprio|{{लेखनाव}}}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:डिकॅप्रियो, लिओनार्डो}} [[वर्ग:अमेरिकन चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:गोल्डन ग्लोब पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] gm11rqbg2ylae8a105tl1iwi8u3smpv 0 13672 2700270 2690287 2026-08-08T15:06:51Z अभय नातू 206 संदर्भ 2700270 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मुंबादेवी''' ही [[मुंबई]]ची [[ग्रामदेवता]] आहे.<ref>{{cite book |last=Tindall |first=Gillian |title=City of Gold: The Biography of Bombay |publisher=Penguin Books |year=1992 |isbn=978-0140095005 |language=en}}</ref> [[मुंबई]]चे नाव मुंबादेवी या देवीवरूनच पडले.<ref>{{cite web |title=How Bombay became Mumbai |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38238128 |website=BBC News |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> (मुळात मुंबादेवी ही [[मासे]] पकडणाऱ्या [[कोळी|कोळ्यांची]] देवता होती.) तिचे देऊळ [[मुंबई]]च्या सध्याच्या [[फोर्ट (मुंबई)|फोर्ट]] भागात होते. जेव्हा इंग्रजांनी तेथे [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|व्हिक्टोरिया टर्मिनस]] हे रेल्वे स्थानक बांधायचे ठरवले तेव्हा बांधकामाला अडथळा ठरलेले ते [[देऊळ]] त्यांनी काढून टाकले आणि [[मुंबई]]च्या [[काळबादेवी]]-[[भुलेश्वर]] भागात मुंबादेवीचे सध्याचे मंदिर बांधून दिले.<ref>{{cite book |last=Dwivedi |first=Sharada |title=Bombay: The Cities Within |publisher=Eminence Designs |year=2001 |isbn=978-8190060264 |language=en}}</ref> मुंबादेवी मंदिर हे [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], भारतातील एक जुने मंदिर आहे, जे देवीच्या स्थानिक अवतार मुंबाला समर्पित आहे.<ref>{{cite web |title=Mumbadevi Temple Official Information |url=https://mumbai.gov.in/ |website=District Mumbai, Government of Maharashtra |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> मराठी 'मुंबा' हा शब्द [[संस्कृत भाषा|संस्कृतमधून]] आला आहे. मुंबादेवी ही मुंबईची ग्रामदेवी आहे. देवी मुंबादेवीला समर्पित [[हिंदू]] संप्रदाय १५ व्या शतकापासून प्रमाणित आहेत, असे म्हटले जाते की हे मंदिर १६७५ मध्ये पूर्वीच्या [[बोरी बंदर]] खाडीच्या मुख्य लँडिंग साइटजवळ [[सेंट जॉर्ज किल्ला|सेंट जॉर्ज किल्ल्याच्या]] उत्तर भिंतीजवळ बांधले गेले होते, [[मुंबा]] नावाच्या एका [[हिंदू]] महिलेने.<ref>{{cite book |last=Edwardes |first=S.M. |title=The Rise of Bombay: A History of Metropolis |publisher=Times of India Press |year=1902 |language=en}}</ref> खाडी आणि किल्ले आता अशा बिंदूपर्यंत बदलले आहेत जिथे ते शहराच्या भूतकाळाची आठवण करून देतात. दुसरीकडे, मंदिर अजूनही सक्रिय आहे. मुंबा ही देवी [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषिक [[आगरी]] (मीठ गोळा करणारे) आणि [[कोळी]] (मच्छीमार) यांची संरक्षक होती, जे मुंबईच्या सात बेटांचे [[मूळ रहिवासी]] होते.<ref>{{cite book |last=Enthoven |first=R.E. |title=The Tribes and Castes of Bombay |publisher=Government Central Press |year=1920 |language=en}}</ref> मंदिरातील काळ्या पाषाणातील शिल्पाप्रमाणे तिचे चित्रण करण्यात आले आहे. मुंबाची एक व्युत्पत्ती जी लोकप्रिय आहे ती म्हणजे "[[महा अंबा]]" किंवा "ग्रेट मदर" ही हिंदू माता देवीसाठी भारतातील अनेक प्रसिद्ध नावांपैकी एक आहे.<ref>{{cite book |last=Singh |first=K.S. |title=People of India: Maharashtra |publisher=Popular Prakashan |year=2004 |isbn=978-8179911006 |language=en}}</ref> दक्षिण मुंबईतील [[भुलेश्वर]] भागात असलेले हे मंदिर धातू आणि कपड्यांच्या बाजारपेठेच्या मध्यभागी आहे.<ref>{{cite web |title=Mumbadevi Temple Location and History |url=https://www.maharashtratourism.gov.in/ |website=Maharashtra Tourism Development Corporation |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> हे हिंदूंसाठी एक पवित्र [[तीर्थस्थान|तीर्थक्षेत्र]] आणि पूजास्थान आहे आणि त्यामुळे दररोज शेकडो लोक भेट देतात. मुंबईच्या अभ्यागतांना मंदिरात आदरांजली वाहणे असामान्य नाही आणि हे मुंबईच्या प्रमुख पर्यटन आकर्षणांपैकी एक आहे. == इतिहास == [[चित्र:Mumbadevi temple.jpg|thumb|left|180px|मुंबादेवीचे देऊळ]] हे मंदिर अंबा देवीच्या सन्मानार्थ बांधले गेले. मुंबादेवी मंदिर सुमारे सहा शतके जुने मानले जाते.<ref>{{cite book |last=David |first=M.D. |title=History of Bombay, 1661-1708 |publisher=University of Mumbai |year=1973 |language=en}}</ref> पहिले मुंबादेवी मंदिर [[बोरी बंदर]] येथे होते आणि ते १७३९ ते १७७० च्या दरम्यान नष्ट झाल्याचे मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Sheppard |first=Samuel T. |title=The By-ways of Bombay |publisher=Cornbridge & Co. |year=1912 |language=en}}</ref> विनाशानंतर भुलेश्वर येथे सध्याच्या ठिकाणी नवीन मंदिर उभारण्यात आले. देवी पृथ्वी मातेचे रूप धारण करते आणि अजूनही उत्तर भारत-गंगेच्या मैदानातील आणि दक्षिण भारतातील हिंदू लोकसंख्येद्वारे तिची पूजा केली जाते.<ref>{{cite book |last=Frenz |first=Margret |title=Community, Culture, and Commerce in Bombay |publisher=Routledge |year=2014 |language=en}}</ref> पूर्वी [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस|व्हिक्टोरिया टर्मिनस]] स्टेशन जेथे कोळी मच्छिमारांनी बांधले होते त्या ठिकाणी बांधलेले मूळ मंदिर १७३७ च्या सुमारास पाडण्यात आले आणि फणसी तलाव येथे नवीन मंदिर उभारण्यात आले.<ref>{{cite book |last=Gillian |first=Tindall |title=City of Gold |publisher=Penguin |year=1992 |language=en}}</ref> आधुनिक देवळामध्ये चांदीचा मुकुट, नाकातली नथ (स्टड) आणि सोन्याचा हार घातलेल्या मुंबादेवीची प्रतिमा आहे. डावीकडे मोरावर बसलेली अन्नपूर्णेची दगडी आकृती आहे. मंदिरासमोर देवीचा वाहक वाघ आहे.<ref>{{cite book |last=Michell |first=George |title=Guide to Monuments of India |publisher=Penguin |year=1990 |language=en}}</ref> शहराचे सध्याचे नाव मुंबादेवी वरून पडले आहे. हे मंदिर स्थापत्यशास्त्राच्या दृष्टीने अत्यंत भव्य नसले तरी शहराची संरक्षक देवता मुंबा देवीला समर्पित असल्यामुळे हे एक अतिशय महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{cite book |last=Mehta |first=Suketu |title=Maximum City: Bombay Lost and Found |publisher=Knopf |year=2004 |isbn=978-0375403729 |language=en}}</ref> * शहराचे आंतरराष्ट्रीय नाव बॉम्बे आहे. ''बॉम्बे'' ही पोर्तुगीज नावाची इंग्रजी आवृत्ती आहे, ज्याचा उपयोग ब्रिटिशांनी १७ व्या शतकात शहराचा ताबा घेतला तेव्हा त्यांनी केला होता.<ref>{{cite book |last=Da Cunha |first=J. Gerson |title=The Origin of Bombay |publisher=Asian Educational Services |year=1900 |isbn=978-8120608153 |language=en}}</ref> शहराचे नाव बॉम बहिया, म्हणजे 'गुड बे' (उत्कृष्ट खाडी) असे होते.<ref>{{cite book |last=Burnell |first=John |title=Bombay in the Days of Queen Anne |publisher=Hakluyt Society |year=1933 |language=en}}</ref> == दंतकथा == हे मंदिर देवी पार्वती (गौरी) तिच्या मच्छीमार रूपात समर्पित आहे.<ref>{{cite book |last=Pattanaik |first=Devdutt |title=7 Secrets of the Goddess |publisher=Westland |year=2014 |isbn=978-9384030582 |language=en}}</ref> महाकालीचे रूप धारण करण्यासाठी, देवी पार्वतीला चिकाटी आणि एकाग्रता प्राप्त करावी लागली. त्यावेळी भगवान शिव (देवी पार्वतीचा पती) यांनी देवी पार्वतीला मासेमारीच्या रूपात पुनर्जन्म घेण्याचा आग्रह केला ज्याद्वारे ती चिकाटी आणि एकाग्रतेची क्षमता प्राप्त करू शकते कारण कोळी मासेमारी शिकत असताना हे दोन्ही गुण प्राप्त करतात.<ref>{{cite book |last=Dange |first=Sadashiv A. |title=Encyclopaedia of Puranic Beliefs and Practices |publisher=Navrang |year=1986 |language=en}}</ref> देवी पार्वती नंतर मच्छीमार स्त्रीच्या रूपात अवतरली आणि मच्छीमारांच्या जागी (सध्याचे स्थान-मुंबई) आश्रय घेतला. देवी पार्वती तिच्या लहान वयात मत्स्य म्हणून ओळखली जात होती आणि नंतर तिला तिच्या मच्छीमार रूपात मुंबा म्हणून ओळखले जाऊ लागले.<ref>{{cite book |last=Chaudhary |first=K.K. |title=Maharashtra State Gazetteers: Greater Bombay District |publisher=Government of Maharashtra |year=1986 |language=en}}</ref> मच्छिमारांच्या मार्गदर्शनाखाली चिकाटी आणि एकाग्रता शिकण्यात मुंबाने स्वतःला समर्पित केले कारण ते एकाग्रता आणि चिकाटीने मासे पकडण्याच्या त्यांच्या व्यवसायात उत्सुक होते. जेव्हा मुंबाने चिकाटी आणि एकाग्रतेच्या तंत्रात प्रभुत्व मिळवले, तेव्हा ती जिथून आली होती तिथून तिच्या घरी परतण्याची वेळ आली. भगवान शिव मच्छीमाराच्या रूपात आले आणि त्यांनी मुंबाशी लग्न केले, ती खरोखर कोण होती हे ओळखून.<ref>{{cite book |last=Mani |first=Vettam |title=Puranic Encyclopaedia |publisher=Motilal Banarsidass |year=1975 |isbn=978-0842608220 |language=en}}</ref> नंतर मच्छीमारांनी तिला तिथे कायमचे राहण्याची विनंती केली आणि म्हणून ती ग्रामदेवी (ग्रामदेवता) बनली. तिथल्या लोकांकडून तिला "आई" असे संबोधले जात असल्याने तिला मुंबा-आई म्हणून ओळखले जाऊ लागले आणि तिच्यावरून मुंबई हे नाव पडले.<ref>{{cite book |last=Gupte |first=B.A. |title=Hindu Holidays and Ceremonials |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1919 |language=en}}</ref> झवेरी बाजाराच्या उत्तरेकडील टोकापासून उजवीकडे मुंबादेवी रस्ता आहे. हा एक अरुंद रस्ता आहे ज्यामध्ये हिंदू धर्माशी संबंधित वस्तू - तांब्याच्या बांगड्या, अंगठ्या, रुद्राक्ष माळ, पितळी शिवलिंग, देवतांची छायाचित्रे, उदबत्त्या, केशर इत्यादींच्या विक्रीचे स्टॉल आहेत.<ref>{{cite book |last=Mehta |first=Suketu |title=Maximum City |publisher=Penguin |year=2004 |language=en}}</ref> गेरूचे कपडे घातलेले साधू रस्त्यावरून फिरत असतात, ज्यांच्या कपाळावर भस्म आणि सिंदूर लावलेला असतो.<ref>{{cite book |last=Tindall |first=Gillian |title=City of Gold |publisher=Penguin Books |year=1992 |language=en}}</ref> मुंबादेवी रोड ते पी.डिमेलो रोडला पूर्वीचे [[मशीद बंदर रोड]] हे नाव बदलून [[युसुफ मेहेरअली|युसुफ मेहेरअली रोड]] असे नाव देण्यात आले आहे.<ref>महाराष्ट्र टाइम्स, मुंबई टाइम्स, मंगळवार, २४ डिसेंबर २०२४</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{मुंबई}} [[वर्ग:मुंबईतील धार्मिक स्थळे]] ndwy67nqdo5q5xudjfu6wiic0ktlmnb 0 14071 2700245 2700053 2026-08-08T13:30:41Z ~2026-43520-28 186061 [[Special:Contributions/~2026-43435-36|~2026-43435-36]] ([[User talk:~2026-43435-36|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2700053|2700053]] परतवली. 2700245 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = झी मराठी |चित्र = Zee marathi logo 2025.jpg |चित्रसाईज = 200px |चित्रमाहिती = |चित्र२ = |चित्र२साईज = |चित्र२माहिती = |सुरुवात = १५ ऑगस्ट १९९९ |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = |मालक = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] |ब्रीदवाक्य = मी मराठी, झी मराठी |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८ |जुने नाव = अल्फा टीव्ही मराठी |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १२ ते २.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ = http://www.zeemarathi.com }} '''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. == लोगो == [[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]] [[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]] [[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]] == माहिती == सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून "आपली दुपार, झी मराठी दुपार" नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत. कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते. मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात. झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला. === ॲप्लिकेशन्स === झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत. # झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप) # तुमचं आमचं जमलं ॲप # होम मिनिस्टर ॲप # किसान अभिमान ॲप # टॅलेंट ॲप === नाटक === झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली. # [[हॅम्लेट]] # आरण्यक # नटसम्राट # अलबत्या गलबत्या # एका लग्नाची पुढची गोष्ट # तिला काही सांगायचंय! # इडियट्स # राजाला जावई हवा # कापूसकोंड्याची गोष्ट # झुंड # तीसरे बादशाह हम! # इब्लिस # नियम व अटी लागू == प्रसारित मालिका == === दररोज === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | २३ सप्टेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | बंगाली मालिका कृष्णकोळी |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता | कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा |- | १९ जानेवारी २०२६ | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | तेलुगू मालिका अम्मायी गारू |- | १५ जून २०२६ | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं |- | १३ एप्रिल २०२६ | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | तमिळ मालिका वीरा |- | १६ मार्च २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम |- | ३० जून २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू |- | ११ ऑगस्ट २०२५ | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | बंगाली मालिका जगद्धात्री |- | २ जून २०२५ | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |- | लवकरच... | इच्छाधारी नागीण | {{TBA}} | हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा |- | १७ फेब्रुवारी २०२५ | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे |} === कथाबाह्य कार्यक्रम === {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! कथाबाह्य कार्यक्रम ! वार ! वेळ |- | ८ जून २०२० | [[वेध भविष्याचा]] | दररोज | सकाळी ७ वाजता |- | ९ ऑगस्ट २०२५ | [[आम्ही सारे खवय्ये]] | rowspan="2"| शनि-रवि | दुपारी १२.३० वाजता |- | २२ ऑगस्ट २०२६ | [[सा रे ग म प (कार्यक्रम)|सा रे ग म प]] | रात्री ९.३० वाजता |- | लवकरच... | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | {{TBA}} | संध्या. ६ वाजता |} == जुन्या मालिका == # [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]] # [[३६ गुणी जोडी]] # [[४०५ आनंदवन]] # [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]] # [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] # [[अग्गंबाई सासूबाई]] # [[अग्गंबाई सूनबाई]] # [[अजूनही चांदरात आहे]] # [[अधुरी एक कहाणी]] # [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]] # [[अप्पी आमची कलेक्टर]] # [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]] # [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]] # [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]] # [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]] # [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]] # [[अवघाचि संसार]] # [[असंभव (मालिका)|असंभव]] # [[असे हे कन्यादान]] # [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]] # [[आभाळमाया]] # [[आभास हा]] # [[उंच माझा झोका]] # [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]] # [[एक गाव भुताचा]] # [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] # [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] # [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] # [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]] # [[का रे दुरावा]] # [[काय घडलं त्या रात्री?]] # [[कारभारी लयभारी]] # [[काहे दिया परदेस]] # [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] # [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] # [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]] # [[खुलता कळी खुलेना]] # [[गाव गाता गजाली]] # [[गुंतता हृदय हे]] # [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] # [[घरात बसले सारे]] # [[घेतला वसा टाकू नको]] # [[चंद्रविलास]] # [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]] # [[जगाची वारी लयभारी]] # [[जय मल्हार]] # [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]] # [[जागो मोहन प्यारे]] # [[जाडूबाई जोरात]] # [[जावई विकत घेणे आहे]] # [[जुळून येती रेशीमगाठी]] # [[टोटल हुबलाक]] # [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]] # [[ती परत आलीये]] # [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]] # [[तुझं माझं ब्रेकअप]] # [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] # [[तुझ्यात जीव रंगला]] # [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]] # [[तुला पाहते रे]] # [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] # [[तू चाल पुढं]] # [[तू तिथे मी]] # [[तू तेव्हा तशी]] # [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] # [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] # [[दिल दोस्ती दोबारा]] # [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]] # [[देवमाणूस]] # [[देवमाणूस २]] # [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]] # [[नवरी मिळे हिटलरला]] # [[नवा गडी नवं राज्य]] # [[नांदा सौख्य भरे]] # [[नाममात्र]] # [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] # [[पारू (मालिका)|पारू]] # [[पाहिले न मी तुला]] # [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]] # [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] # [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]] # [[बंधन (मालिका)|बंधन]] # [[बाजी (मालिका)|बाजी]] # [[भागो मोहन प्यारे]] # [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]] # [[भाग्याची ही माहेरची साडी]] # [[मन उडु उडु झालं]] # [[मन झालं बाजिंद]] # [[मला सासू हवी]] # [[मस्त महाराष्ट्र]] # [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]] # [[माझा होशील ना]] # [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]] # [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] # [[माझे पती सौभाग्यवती]] # [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] # [[मालवणी डेझ]] # [[मिसेस मुख्यमंत्री]] # [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] # [[या सुखांनो या]] # [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] # [[रात्रीस खेळ चाले]] # [[रात्रीस खेळ चाले २]] # [[रात्रीस खेळ चाले ३]] # [[राधा ही बावरी]] # [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] # [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]] # [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]] # [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] # [[लाखात एक आमचा दादा]] # [[लागिरं झालं जी]] # [[लाडाची मी लेक गं!]] # [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] # [[वहिनीसाहेब]] # [[वादळवाट]] # [[वारस (मालिका)|वारस]] # [[शिवा (मालिका)|शिवा]] # [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] # [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]] # [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]] # [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] # [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]] # [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] # [[सारं काही तिच्यासाठी]] # [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]] # [[साहेब बीबी आणि मी]] # [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] # [[हम तो तेरे आशिक है]] # [[हृदयी प्रीत जागते]] # [[होणार सून मी ह्या घरची]] # अग्निपरीक्षा # आक्रित # अल्फा स्कॉलर्स # अल्फा बातम्या # आमच्यासारखे आम्हीच # आकाश पेलताना # आम्ही ट्रॅव्हलकर # आमने सामने # अर्थ # अभियान # असा मी तसा मी # बुक शेल्फ # बुवा आला # बोल बाप्पा # भटकंती # चक्रव्यूह एक संघर्ष # कॉमेडी डॉट कॉम # क्रिकेट क्लब # शेफ व्हर्सेस फ्रीज # डार्लिंग डार्लिंग # दे धमाल # डिटेक्टिव्ह जय राम # दिलखुलास # दुहेरी # दुनियादारी # एक हा असा धागा सुखाचा # एका श्वासाचे अंतर # गहिरे पाणी # घडलंय बिघडलंय # गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र # गीतरामायण # हा कार्यक्रम बघू नका! # हसा चकट फू # हाऊसफुल्ल # होम स्वीट होम # इंद्रधनुष्य # जगावेगळी # जल्लोष गणरायाचा # जिभेला काही हाड # जोडी नं.१ # कथाकथी # खरंच माझं चुकलं का? # किनारा # कोपरखळी # क्या बात है! # मानसी तुमच्या घरी # मेघ दाटले # मिसाळ # मिशा # मृण्मयी # मुंबई पोलीस # नमस्कार अल्फा # नायक # नुपूर # पतंजलि योग # पाऊस येता येता # पेशवाई # पिंपळपान # पोलीस फाईल्स # प्रपंच # राम राम महाराष्ट्र # रिमझिम # रेशीमगाठी # ऋणानुबंध # साईबाबा # सांजभूल # सूरताल # सौदामिनी # शॉपिंग शॉपिंग # श्रावणसरी # थरार # तुंबाडचे खोत # युनिट ९ # वाजवू का? # व्यक्ती आणि वल्ली # वस्त्रहरण # युवा # झी न्यूझ मराठी # झाले मोकळे आकाश # झुंज === अनुवादित मालिका === # [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] # [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]] == कथाबाह्य कार्यक्रम == # [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे) # [[फू बाई फू]] (९ पर्वे) # [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे) # [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे) # [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे) # [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे) # [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे) # [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे) # [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे) # [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे) # [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे) # [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे) # [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे) # [[ड्रामा जुनिअर्स]] # [[चल भावा सिटीत]] # [[जाऊ बाई गावात]] # [[अळी मिळी गुपचिळी]] # [[कानाला खडा]] # [[झिंग झिंग झिंगाट]] # [[डब्बा गुल]] # [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]] # [[तुमचं आमचं जमलं]] # [[बस बाई बस]] # [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]] # [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]] # [[महा मिनिस्टर]] # [[महाराष्ट्राची लोकधारा]] # [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]] # [[हे तर काहीच नाय]] # [[अवघा रंग एक झाला]] == रिॲलिटी शो == झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत. === चला हवा येऊ द्या === {{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}} [[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो. === फू बाई फू === {{मुख्य|फू बाई फू}} फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे. === एका पेक्षा एक === {{मुख्य|एका पेक्षा एक}} एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते. === सा रे ग म प === {{मुख्य|सा रे ग म प}} सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:- * स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले. * स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला. * लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे * अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]] * आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड * लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]] * पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]] * रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]] या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच "सा रे ग म प"ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने "सा रे ग म प" द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे. == पुरस्कार सोहळे == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !संदर्भ |- |२००० – चालू |''झी चित्र गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२००४ – चालू |''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]'' |<ref>{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}</ref> |- |२०१३ – २०२४ |''उंच माझा झोका पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}</ref> |- |२०१५ – चालू |''झी नाट्य गौरव पुरस्कार'' |<ref>{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]] [[वर्ग:झी मराठी]] tk4x8zmfchbk0fjre30x4d53slsxnrm 0 14917 2700381 2561272 2026-08-09T03:25:53Z Khirid Harshad 138639 2700381 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250px|इवलेसे|CR - मध्य रेल्वे क्षेत्र]] '''मध्य रेल्वे''' हा [[भारतीय रेल्वे]]तील एक महत्त्वाचा विभाग आहे. मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[मुंबई]]मधील [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] येथे आहे. भारतामधील पहिली प्रवासी रेल्वेगाडी मुंबई ते [[ठाणे]] दरम्यान [[१६ एप्रिल]] १८५३ रोजी मध्य रेल्वेमार्गावरून धावली. [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] बहुतांशी, ईशान्य [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] काही व दक्षिण [[मध्य प्रदेश]]मधील काही रेल्वेमार्ग मध्य रेल्वेच्या अखत्यारित येतात. == मध्य रेल्वेचे उपविभाग == मध्य रेल्वे विभाग ५ उपविभागांमध्ये विभागला गेला आहे. === [[मुंबई]] उपविभाग === * [[मुंबई छशिमट]] - [[दादर]] - [[कुर्ला]] ** [[मुंबई छशिमट]] - [[वडाळा रोड]] - [[कुर्ला]] ([[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्ग]]) ** [[कुर्ला]] - [[वाशी]] - [[नेरूळ]] - [[बेलापूर]] - [[पनवेल]] * [[कुर्ला]] - [[घाटकोपर]] - [[ठाणे]] - [[दिवा जंक्शन]] - [[कल्याण जंक्शन]] ** [[दिवा जंक्शन]] - [[पनवेल]] - [[रोहा]] ** [[दिवा जंक्शन]] - [[भिवंडी रोड]] - [[वसई रोड]] * [[कल्याण जंक्शन]] - [[कसारा]] - [[इगतपुरी]] * [[कल्याण जंक्शन]] - [[नेरळ जंक्शन]] - [[कर्जत]] - [[लोणावळा]] ** [[नेरळ जंक्शन]] - [[माथेरान]] ** [[कर्जत]] - [[पनवेल]] ** [[कर्जत]] - [[खोपोली]] === [[पुणे]] उपविभाग === * [[लोणावळा]] - [[पुणे]] - [[दौंड]] ** [[दौंड]] - [[बारामती]] * [[पुणे]] - [[सातारा]] - [[सांगली]] - [[मिरज]] - [[कोल्हापूर]] ** [[मिरज]] - [[पंढरपूर]] === [[सोलापूर]] उपविभाग === * [[मनमाड]] - [[अहमदनगर]] - [[दौंड]] * [[दौंड]] - [[कुर्डुवाडी]] - [[सोलापूर]] ** [[कुर्डुवाडी]] - [[पंढरपूर]] ** [[कुर्डुवाडी]] - [[लातूर]] - [[लातूर रोड]] * [[सोलापूर]] - [[होटगी]] - [[गुलबर्गा]] - [[वाडी]] === [[भुसावळ]] उपविभाग === [[Image:Train engine at Jalgaon.jpg|thumb|right|[[जळगाव]] - [[भुसावळ]] रेल्वे रुळावर रेल्वेचे एक इंजिन]] * [[इगतपुरी]] - [[मनमाड]] - [[चाळीसगाव]] - [[पाचोरा]] - [[जळगाव]] - [[भुसावळ]] ** [[चाळीसगाव]] - [[धुळे]] ** [[पाचोरा]] - [[जामनेर]] (नॅरो गेज) * [[भुसावळ]] - [[बऱ्हाणपूर]] - [[खंडवा]] * [[भुसावळ]] - [[जळंब]] - [[अकोला]] - [[मुर्तिजापूर]] - [[बडनेरा]] ** [[जळंब]] - [[खामगाव]] ** [[बडनेरा]] - [[अमरावती]] ** [[मुर्तिजापूर]] - [[यवतमाळ]] (नॅरो गेज) ** [[मुर्तिजापूर]] - [[अचलपूर]] (नॅरो गेज) === [[नागपूर]] उपविभाग === * [[बडनेरा]] - [[पुलगाव]] - [[वर्धा]] - [[नागपूर]] * [[वर्धा]] - [[माजरी]] - [[ताडळी]] - [[चंद्रपूर]] - [[बल्लारशा]] * [[नागपूर]] - [[आमला]] - [[इटारसी]] == रेल्वे गाड्यांची यादी == {|class="wikitable sortable" ! क्रमांक !! रेल्वे नाव !! सुरुवातीचे स्थानक !! अंतिम स्थानक |- |२२२२१/२२२२२||[[राजधानी एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||हजरत निजामुद्दीन, दिल्ली |- |१२१२३/१२१२४||[[डेक्कन क्वीन]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||पुणे जंक्शन, पुणे |- |१२१३७/१२१३८||[[पंजाब मेल]]|| छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||फिरोजपुर, केंट, फिरोजपुर |- |११०३५/११०३६||[[शरावती एक्सप्रेस]]||दादर||म्हैसूर जंक्शन, म्हैसूर |- |११०८५/११०८६||[[ए.सी. डबल डेकर एक्सप्रेस]]||कुर्ला एल.टी.टी.||मडगाव जंक्शन, गोवा |- |१२२८९/१२२९०||[[दुरंतो एक्सप्रेस]]|| छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||नागपूर जंक्शन, नागपूर |- |२२१०७/२२१०७८||[[लातूर एक्सप्रेस]]|| छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई ||लातूर रेल्वे स्थानक, लातूर |- |११३०१/११३०२||[[उद्यान एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||के.एस.आर. बेंगलोर सिटी |- |१२०२५/१२०२६||[[शताब्दी एक्सप्रेस]]||पुणे जंक्शन, पुणे||सिकंदराबाद जंक्शन, सिकंदराबाद |- |१२०५१/१२०५२||[[जन शताब्दी एक्सप्रेस]]||दादर||मडगाव जंक्शन, मडगाव |- |१२११३/१२११४||[[गरीब रथ एक्सप्रेस]]||पुणे जंक्शन, पुणे||नागपूर जंक्शन, नागपूर |- |१२११५/१२११६||[[सिद्धेश्वर एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||सोलापूर |- |२२११९/२२१२०||[[तेजस एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||करमाळी |- |१२१०५/१२१०६||[[विदर्भ एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||गोंदिया जंक्शन, गोंदिया |- |११०३९/११०४०||[[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]]||सी.एस.एम.टी. कोल्हापूर, कोल्हापूर||गोंदिया जंक्शन, गोंदिया |- |११०२३/११०२४||[[सह्याद्री एक्सप्रेस]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||सी.एस.एम.टी. कोल्हापूर, कोल्हापूर |- |११०२७/११०२८||[[मुंबई चेन्नई मेल]]||छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई||चेन्नई सेंट्रल, चेन्नई |} == मध्य रेल्वेवरील उल्लेखनीय गाड्या == * [[दख्खनची राणी|डेक्कन क्वीन]] - पुणे ते मुंबई * [[हुसेनसागर एक्सप्रेस]] - मुंबई ते [[हैदराबाद]] * [[गीतांजली एक्सप्रेस]] - मुंबई ते [[कोलकाता]] * [[महालक्ष्मी एक्सप्रेस]] - मुंबई ते कोल्हापूर * [[दीक्षाभूमी एक्सप्रेस]] - कोल्हापूर ते [[धनबाद]] * [[आझाद हिंद एक्सप्रेस]] - पुणे ते [[कोलकाता]] * [[उद्यान एक्सप्रेस]] - मुंबई ते [[बंगळूर]] * [[दख्खन एक्सप्रेस]] - पुणे ते मुंबई * [[गोदावरी एक्सप्रेस]] - मनमाड ते मुंबई * [[मिरज एक्स्प्रेस]] - मिरज ते सोलापूर == विकास प्रकल्प == === नवीन मार्ग === * [[अमरावती]] - [[नरखेड]] * [[लोणंद]] - [[फलटण]] - [[बारामती]] * [[अहमदनगर]] - [[परळी वैजनाथ]] * [[पुणतांबे]] - [[शिर्डी]] === दुपदरीकरण === * [[सोलापूर]] - [[मोहोळ]] === गेज रूपांतर === * [[कुर्डुवाडी]] - [[लातूर]] (नॅरो गेज ते [[ब्रॉड गेज]]) * [[पंढरपूर]] - [[मिरज]] (नॅरो गेज ते ब्रॉड गेज) {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] dsa7qv9j2nehxck1fr0i7mf291353f6 0 14929 2700388 1680011 2026-08-09T03:33:04Z Khirid Harshad 138639 2700388 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|WR - पश्चिम रेल्वे]] [[चित्र:ChurchGateStation.jpg|250 px|इवलेसे|चर्चगेट रेल्वे स्थानक]] '''पश्चिम रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५२ साली स्थापन झालेल्या पश्चिम रेल्वेचे मुख्यालय [[मुंबई]]च्या [[चर्चगेट रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[महाराष्ट्र]], [[गुजरात]], [[राजस्थान]] व [[मध्य प्रदेश]] ही राज्ये पश्चिम रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. [[वडोदरा रेल्वे स्थानक]] हे पश्चिम रेल्वेवरील सर्वात वर्दळीचे जंक्शन आहे. मुंबईमध्ये [[मुंबई सेंट्रल]] व [[वांद्रे टर्मिनस]] ह्या स्थानकांवरून बहुतेक सर्व लांब पल्ल्याच्या गाड्या सुटतात. [[मुंबई उपनगरी रेल्वे]]चा [[पश्चिम मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|पश्चिम मार्ग]] पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवला जातो. ==विभाग== पश्चिम रेल्वेचे सहा विभाग आहेत. *[[मुंबई]] विभाग *[[अहमदाबाद]] विभाग *[[वडोदरा]] विभाग *[[राजकोट]] विभाग *[[भावनगर]] विभाग *[[रतलाम]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.er.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:पश्चिम रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:राजस्थानमधील रेल्वे वाहतूक]] 3ex69dya280rae9vk9pn4zksbi00xtt 0 15229 2700320 2546191 2026-08-08T17:48:22Z Ragdjjd 186073 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2700320 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}}{{multiple image|width=|image1=Page from Sabahsad bakhar (1).jpg|alt1=सभासद बखर, मोडी प्रत|image2=Page from Sabahsad bakhar (2).jpg|alt2=सभासद बखर, देवनागरी लिप्यंतर|footer=कृष्णाजी अनंत हिरेपारखी तथा 'सभासद' विरचित सभासद बखरीतील एक पान. डावीकडे, मूळ मोडी लिपीतील प्रत व उजवीकडे, त्याचे देवनागरी लिप्यंतर. बखरी या साधारणतः दुय्यम साधने समजली जात असली तरी, 'सभासद' हा शिवछत्रपतींचा दरबारी असून समकालीन व प्रत्यक्षदर्शी होता. आणि याच कारणामुळे या बखरीला एक वेगळे महत्व आहे जे इतर उत्तरकालीन बखारींना नाही.}} '''बखर''' शब्दाची उत्पती अरबी शब्द खबर (बातमी, वृत्तांत) पासून झालेली आहे. मराठांच्या काळात बखर हा शब्द माहिती देणाऱ्या अर्थाने रुढ झाला आहे. अशी माहिती अर्थातच ऐतिहासिक व्यक्ति व घटनांच्याविषयी असते. अनेक वेळा चरित्रकांना हुकूमावरून बखरकाराकडून लिहून घेण्यात येत असे. तथापि बखरकार एका विशिष्ट पक्षाचे असल्याने त्यांचा इतिहास पक्षपतीपणे लिहिला जात असे. स्वयकीयांची स्तुती व परकीयांची निंदा असे. तरीही राजकीय स्वरुपाच्या इतिहास लेखनाची परंपराच्या दृष्टीने त्यांचे महत्व आहे. शालीवाहन बखर ही सर्वांत जुनी बखर आहे. वि. का. राजवाडे यांच्या मते इ.स १८१८ पर्यंत सुमारे अडीचशे बखरी लिहिल्या गेल्या. इतिहासाच्या दृष्टीने महत्वाच्या असलेल्या ७० बखरी प्रसिद्ध झाल्या आहेत.<ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title=पहिले प्रकरण: मराठी बखर|url=http://ir.unishivaji.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/3055/4/04_Chapter%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020125410/http://ir.unishivaji.ac.in:8080/jspui/bitstream/123456789/3055/4/04_Chapter%201.pdf |archive-date=20 October 2022 |access-date=20 October 2022 |website=ir.unishivaji.ac.in |language=Marathi }}</ref> ==बखरलेखनाचे कालखंड== बखरलेखनाचे सर्वसाधारण तीन कालखंड पडतात. शिवपूर्व कालखंड, <ref>{{Cite web |date=21 October 2022 |title=शिवकाल (१६३० ते १७०७)|url=https://sahitya.marathi.gov.in/scans/Shivkal%20(1630%20te%201707).pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220337/https://sahitya.marathi.gov.in/scans/Shivkal%20%281630%20te%201707%29.pdf|archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=sahitya.marathi.gov.in |language=Marathi }}</ref> शिवकाल व पेशवेकाल,<ref>{{Cite web |date=21 October 2022 |title=मराठा कालखंड भाग-२ (१७०७ ते १८१८)|url=https://sahitya.marathi.gov.in/scans/Maharashtracha%20Itihas%20Maratha%20KalKhand_(Bhag%202)%201707%20Te%201818.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020221304/https://sahitya.marathi.gov.in/scans/Maharashtracha%20Itihas%20Maratha%20KalKhand_%28Bhag%202%29%201707%20Te%201818.pdf |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=sahitya.marathi.gov.in |language=Marathi }}</ref> शिवपूर्वकालात बखर ही आख्यायिका म्हणून वावरते. शिवकालात ही बखर चरित्रकथा म्हणून अवतरते. पेशवेकालात तिला स्वतःचे स्वयंपूर्ण विकसीत स्थान मिळते. ==शिवकालीन बखरी== ===सभासद बखर=== [[सभासद बखर]] ही शिवाजी महाराजांवरील सर्वात जुनी व शिवकालात लिहिली गेलेली बखर आहे. (इ.स १६९४) हिचा कर्ता कृष्णाजी अनंत सभासद हा असून त्याने शिवाजी महाराजांचा पराक्रम स्वतः पाहिलेला व ऐकिलेला आहे. राजाराम महाराजांच्या आज्ञेने ही बखर लिहिण्यात आली. मराठी इतिहासाच्या अभ्यासूच्या दुर्देवाने सभासदाने ही बखर फार संक्षिप्त अशी लिहिली आहे. तरीही महाराजाच्या काळातील ही बखर असल्याने तिला अनन्यसाधारण महत्व आहे. बखरीत महाराजांची राज्यकारभार व्यवस्था, लप्कर अवस्था, किल्ले, खजिना, सरदार इत्यादी अनेक बाबींवर प्रकाश टाकलेला आहे.<ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title=Siva Chhatrapati, being a translation of Sabhasad Bakhar with extracts from Chitnis and sivadigvijaya,with notes|url=https://archive.org/download/sivachhatrapatib00sensuoft/sivachhatrapatib00sensuoft.pdf |url-status=live |archive-url=https://archive.org/download/sivachhatrapatib00sensuoft/sivachhatrapatib00sensuoft.pdf |archive-date=20 October 2022 |access-date=20 October 2022 |website=Wayback Machine |language=English }}</ref> ===९१ कलमी बखर=== ही बखर ९१ कलम बखर नावाने प्रसिद्ध आहे. कारण त्यात ९१ कलमे असून मालोजी राजे भोसले यांच्या पासून शिवाजी महाराजांच्या मृत्युपर्यंतचा इतिहास कथन केला आहे. ही बखर प्रसिद्ध करण्याचे श्रेय संशोधक वि. स. वाकसकर यांच्याकडे जाते. (इ.स. १९३०) वाकसकरांच्या मते ही बखर मंत्री दत्ताजी त्रिमल वाकेनवीस यानी तयार केली. तिचा लेखनकाल इ.स १६८५ ते इ.स १७०७ दरम्यानचा असावा. ===चिटणीस बखर=== चिटणीस बखर मल्हारराव रामराव चिटणीस यानी इ.स. १८११ मध्ये दुसऱ्या शाहूंच्या आज्ञेवरून ही बखर लिहिली. बखरकाराचे खापर पणजोबा [[बाळाजी आवजी चिटणीस]] शिवाजी महाराजांचे समकालीन होते. या बखरीत एकूण सात प्रकरणे आहेत. ही बखर प्रथम विविध ज्ञानविस्तार मासिकात प्रसिद्ध झाली (इ.स. १८७७). बखरकाराकडे साधनाची अनुकूलता असली तरी साधनसामग्रीचा पद्धतशीर उपभोग करण्याचे ज्ञान त्याला नव्हते. बखरीतील घटना कालानुक्रमाने दिलेल्या नाहीत. ===चित्रगुप्त बखर=== ही बखर सभासद बखरीवर आधारित आहे. हिचा कर्ता रघुनाथ यादव चित्रगुप्त (चित्रे) हा असून बखरींच्या मजकूरात अधूनमधून त्यानी आपल्या कविता घातल्या आहेत. हा बखरकारही बाळाजी आवजी चिटणीसांच्याच घराण्यातील होता. सभासद बखरीत ज्या पुरुषांची आडनावे दिली नाहीत. त्यांची आडनावे चित्रगुप्त लिहिण्याच्या झोकात सहजासहज देऊन जातो. ही बखर इ.स. १७६५ च्या सुमारास लिहिली गेली असावी. ===शिवदिग्विजय बखर=== ही बखर इ.स.१८१८ साली लिहली गेली आहे. हिचा कर्ता अज्ञात आहे. इतिहास संशोधक नंदुरबारकर व दांडेकर यानी तिचे संपादन केले व ती इ.स.१८९५ साली प्रसिद्ध केली. इतिहासाचार्य राजवाडांच्या मते या बखरीचा मजकूर एखाद्या जुन्या बखरीवरान घेतला असावा. राजाराम महाराजांना राजपद मिळावे म्हणून राणी सोराबाईने केलेल्या कृत्यांचे वर्णन ना बखरकाराने केले आहे. ===मराठी साम्राज्याची छोटी बखर=== मराठी साम्राज्याची छोटी बखर या बखरीचा रचना इ. स. १८१७ साली झाली असावी. इतिहासकार बाळाजी जनार्दन मोडक यांनी ती 'काव्येतिहासंग्रह' या मासिकात प्रसिद्ध केली. स्थल, व्यक्ती व काल यांचा बराच विपर्यास बखरीत आहे. तरीही शिवचरित्रामधील काही नव्या बाबी या बखरीतून पुढे येतात.<ref>{{Cite web |date=21 October 2022 |title=Maraathayaanchii Bakhar|url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.366597/2015.366597.Maraathayaanchii-Bakhar.pdf |url-status=live |archive-url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.366597/2015.366597.Maraathayaanchii-Bakhar.pdf |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=Wayback Machine |language=Marathi }}</ref> ===चिटणीसकृत संभाजी महाराजांची बखर व राजाराम महाराजांची बखर=== चिटणीसकृत संभाजी महाराजांची बखर व राजाराम महाराजांची बखर मल्हार रामराव चिटणीसानेच या दोन बखरी लिहिल्या आहेत. मराठ्याच्या बाजूकडून संभाजी महाराज व राजाराम महाराज यांची चरित्रे कळण्यासाठी याच बखरींचा उपभोग होतो. हा बखरकार संभाजी महाराजांच्या विरोधात लिहितो व राजाराम महाराजांच्या संबंधी प्रशंसेचे उद्गार काढतो. ==पेशवेकालीन बखरी== पेशवेकालीन बखरी इ.स. १७०७ मधील शाहूचे दक्षिणेतील आगमन ते इ.स. १८१८ मध्ये झालेला मराठी राज्याचा अस्त ना पेशवे काळाविषयी ही अनेक बखरी लिहिल्या गेल्या आहेत. त्यापैकी काही महत्वाच्या बखरी खालीलप्रमाणे आहेत. ===साष्टीची बखर=== उत्तर कोकणातील साष्टी व वसई प्रांतावर इ.स. १७३७ ते ३९ या काळात मराठांनी स्वारी केली व ते प्रांत जिंकून घेतले. या विजयाची माहिती या बखरीत दिली आहे. ही बखर इ.स १७४२ मध्ये लिहिली गेली आहे. वसईच्या संग्रामाचे खरे श्रेय गंगाजी नाईक यांचे असून यांच्या तुलनेत चिमाजी अप्पाचे या संग्रामातील योगदान गौण असल्याचे प्रतिपादन या बखरीत करण्यात आले आहे. ===श्री. शाहू महाराजांची बखर=== श्री. शाहू महाराजांची बखर या बखरीचा कर्ता गोविंदराव खंडेराव चिटणीस आहे. या बखरीत शाहू महाराजांचा जन्म ते मृत्युपर्यंतची माहिती विस्ताराने दिली आहे. मुघलांच्या कैदेत असता शाहू महाराजांच्या परिस्थितीचे तपशीलवार वर्णन बखरकाराने केले आहे. ===पेशव्यांची बखर=== पेशव्यांची बखर या बखरीचा कर्ता कृष्णाजी सोहीनी आहे. इ.स. १७१३ ते १८१८ या काळातील सर्व घडामोडींचा तपशीलवार उल्लेख या बखरीत आढळतो. ही बखर पेशव्यांच्या पराक्रमाची गाथा आहे. मराठांच्या इतिहासातील विविध प्रसंगाचे वर्णन त्यामध्ये केले आहे.<ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title=पेशव्यांची बखर|url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.484533/2015.484533.peshwanchi-bakhar.pdf |url-status=live |archive-url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.484533/2015.484533.peshwanchi-bakhar.pdf |archive-date=20 October 2022 |access-date=20 October 2022 |website=Wayback Machine |language=Marathi }}</ref> ===पानिपत बखर=== पानिपत बखर इ.स. १७६३ मध्ये रघुनाथ नादव याने पेशवा नानासाहेब यांची विधवा पत्नी गोपिकाबाई याच्या आज्ञेवरून ही बखर लिहिली होती. रघुनाथ यादव हा पेशव्यांच्या पदरी कारकून होता. पानिपतच्या संग्रामात वीरगती प्राप्त झालेल्या महत्वाच्या व्यक्तींची यादी हे या बखरीचे विशेष वैशिष्ट आहे. पानिपतच्या संग्रामानंतर लगेचच ही बखर लिहिली गेली असल्याने यातील हकीगत खरी असावी ही सर्वसाधारण अपेक्षा मात्र खोटी ठरते. [[जदुनाथ सरकार]] तर या बखरीचे वर्णन 'अफीमबाजाचे लेखन' असे करतात.<ref>{{Cite web |date=20 October 2022 |title=पानिपतची बखर|url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.366897/2015.366897.Paanipatachii-Bakhar.pdf |url-status=live |archive-url=https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.366897/2015.366897.Paanipatachii-Bakhar.pdf |archive-date=20 October 2022 |access-date=20 October 2022 |website=Wayback Machine|language=Marathi }}</ref> ===भाऊसाहेबांची बखर=== भाऊसाहेबांची बखर पत्ररुपातील या बखरीचा लेखक शिद्यांच्या पदरी एक सेवक असावा. या बखरीत इ.स. १७६१ च्या पानिपतच्या संग्रामाविष नीचे तपशीलवार वर्णन करण्यात आले आहे. मात्र त्याच्या विश्वसनीयतेची खात्री देता येत नाही. बखरीतील मजकूरावरून काही तत्कालीन चालीरीतीवर प्रकाश पडतो. सतीची पद्धत, पाठीवर जखम झालेल्या सैनिकाची समाजात होणारी हेटाळणी याचा उल्लेख बखरकाराने केला आहे.<ref>{{Cite web |date=21 October 2022 |title=Bhausahebanchi bakhar|url=https://archive.org/details/dli.mgs-cis.bhausahebanchibakhar |url-status=live |archive-url=https://archive.org/details/dli.mgs-cis.bhausahebanchibakhar |archive-date=21 October 2022 |access-date=21 October 2022 |website=Wayback Machine |language=Marathi }}</ref> ===काशीराजाची बखर=== काशीराज हा मराठी ब्राम्हण अवधचा नवाब शूजाउद-दौलाच्या सेवेत होता. त्याने फारसी भाषेत पानिपतच्या लढाईचा वृतांत लिहिला आहे. पानिपतच्या लढाईच्या तपशिलाविषयक हा वृतांत महत्वाचे साधन आहे. == संदर्भ व नोंदी == {{संदर्भयादी}} == अधिक वाचन == # मध्ययुगीन मराठी वाड्मयाचा वेचक इतिहास : डॉ.विद्यासागर पाटंगणकर. चिन्मय प्रकाशन औरंगाबाद. # प्राचीन मराठी वाङ्मयाचे स्वरूप : [[ह.श्री. शेणोलीकर]] [[वर्ग:इतिहास]] [[वर्ग:साहित्य]] [[वर्ग:वाङमय]] myq2coqdjrbnwbnihh5ffo350jhhjip 14 15367 2700259 1868129 2026-08-08T14:48:02Z ~2026-43718-29 186065 2700259 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतामधील रेल्वे वाहतूक|रेल्वे]] ax49nhipce5s8ueg15gtktiu9i080mi 0 16856 2700378 2695298 2026-08-09T03:21:42Z Khirid Harshad 138639 2700378 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|KR - कोकण रेल्वे]] [[चित्र:Konkan_railway_bridge.jpg|250 px|इवलेसे|{{convert|1319|m|ft|abbr=on}} लांबीचा [[गोवा|गोव्यामधील]] [[झुआरी नदी]]वरील पूल]] [[चित्र:Karwar Railway Station.jpg|250 px|इवलेसे|[[कारवार]] रेल्वे स्थानक]] '''कोकण रेल्वे''' हा [[मुंबई]] व [[मंगळूर]] ह्या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणारा [[भारतीय रेल्वे]]चा एक मार्ग आहे. [[भारत]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीवर [[अरबी समुद्र]]ाच्या किनाऱ्यावर वसलेल्या [[कोकण]] ह्या भौगोलिक प्रदेशामधून धावणारा कोकण रेल्वे मार्ग [[महाराष्ट्र]]ाच्या [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यामधील]] मध्य रेल्वेवरील [[रोहा]] स्थानक येथे सुरू होतो व [[कर्नाटक]]ातील तोकुर येथे संपतो. २६ जानेवारी १९९८ रोजी खुल्या करण्यात आलेल्या कोकण रेल्वेची लांबी ७४१ किमी आहे. कोकण रेल्वे मार्गाचे विद्युतीकरणाचे झाले आहे. रोहा ते रत्‍नागिरी या दरम्यान २२ फेब्रुवारीपासून २०२१पासून OHE अर्थात ओव्हरहेड इलेक्ट्रिक वाहिनीमधून २५ किलोव्होल्टचा विद्युत प्रवाह वाहतो. ४ मार्च २०२१ रोजी पहिल्यांदा विजेवर धावणारे इंजिन चालवून यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. त्यानंतर रोहा ते रत्‍नागिरी असे पहिले विद्युत इंजिन धावले. ही चाचणी यश्स्वी झाल्याने आता कोकण रेल्वे मार्गावरील गाड्या यापुढे विजेवर चालणार आहेत. ==इतिहास== मुंबई व मंगळूर ह्या दोन बंदरांदरम्यान थेट मार्ग नसल्यामुळे रेल्वे वाहतूक लांबच्या मार्गाने ([[पुणे]]-[[सोलापूर]]-[[बंगळूर]]) चालू होती. तसेच उंचसखल भूभाग, अनेक नद्या, अतिवृष्टी इत्यादी कारणांमुळे कोकणामध्ये रेल्वे चालू करण्यात अनेक अडथळे येत होते. रेल्वे वाहतूक उपलब्ध नसल्यामुळे कोकणाचा विकास खुंटण्याची भिती व्यक्त करण्यात येत होती. [[मधू दंडवते]], [[जॉर्ज फर्नांडिस]] इत्यादी कोकणी नेत्यांनी केंद्रीय पातळीवर कोकण रेल्वे बांधण्याची मागणी चालू ठेवली. १९६६ साली [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]]-[[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]] मार्ग बांधला गेला व १९८६ मध्ये तो [[रोहा]]पर्यंत वाढवला गेला. १९९० साली तत्कालीन [[भारताचे रेल्वेमंत्री|रेल्वेमंत्री]] जॉर्ज फर्नान्डिसांच्या नेतृत्वाखाली [[नवी मुंबई]]मधील [[सी.बी.डी. बेलापूर]] येथे मुख्यालय असलेल्या [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]] ह्या कंपनीची स्थापना करण्यात आली. [[ई. श्रीधरन]] हे कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशनचे पहिले अध्यक्ष होते. १५ सप्टेंबर १९९० रोजी रोहा येथे कोकण रेल्वेचा पायाभरणी समारंभ पार पडला. ७४० किमी लांबीचा हा मार्ग [[महाड]], [[रत्‍नागिरी]] उत्तर, रत्‍नागिरी दक्षिण, [[कुडाळ]], [[पणजी]], [[कारवार]] व [[उडुपी]] ह्या प्रत्येकी १०० किमी लांबीच्या ७ भागांमध्ये विभागण्यात आला व प्रत्येक विभागाचे काम स्वतंत्रपणे सुरू करण्यात आले. परदेशांमधून अद्ययावत बांधकाम तंत्रे वापरणारी यंत्रे बांधकामासाठी मागवली गेली. लार्सन अँड टूब्रो, गॅमन इंडिया ह्या भारतामधील मोठ्या बांधकाम कंपन्यांना बांधकामाची कंत्राटे दिली गेली. भूसंपादनामधील अडथळे, अनेक कोर्ट खटले, दुर्गम भूरचना, पावसाळ्यात येणारे पूर व कोसळणाऱ्या दरडी इत्यादी बाबींमुळे कोकण रेल्वेच्या बांधकामाचे वेळापत्रक रखडले. कोकण रेल्वेमार्गावरील पहिली रेल्वे २० मार्च १९९३ रोजी मंगळूर ते उडुपी दरम्यान धावली. रोहा-वीर-[[खेड]]-[[सावंतवाडी]] ह्या मार्गाचे काम डिसेंबर १९९६ मध्ये पूर्ण झाले. उत्तर गोव्यामधील पेडणे येथील एका [[बोगदा|बोगद्याचे]] काम पूर्ण होण्यास एकूण ७ वर्षे ३ महिन्याचा कालावधी लागला. अखेर २६ जानेवारी १९९८ रोजी कोकण रेल्वेचे उद्घाटन करण्यात आले. कोकण रेल्वेच्या निर्मितीमध्ये अनेक अडचणी आल्या. जवळपास ४७ हजार कुटुंब विस्थापित झाले. ==मार्ग== * एकूण लांबी: {{convert|७४०|km|abbr=on}} * स्थानके: ७२ * वळणे: ३२० * मोठे [[पूल]]: १७९ * सर्वाधिक लांबीचा पूल: {{convert|२०६५.८|m|ft|abbr=on}} ([[होन्नावर]] येथे [[शरावती नदी]]वर) == प्रमुख रेल्वेगाड्या == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left; font-size: 95%;" |+ कोकण रेल्वे मार्गावरील प्रमुख रेल्वेगाड्या <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indianrail.gov.in|title=National Train Enquiry System|website=Indian Railways}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.konkanrailway.com|title=Konkan Railway Corporation Limited Official Website|website=Konkan Railway}}</ref> ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | नाव ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पासून ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पर्यंत ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | साप्ताहिक वारंवारता ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | प्रस्थानाची वेळ<br>(सुरुवातीचे स्थानक) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पोहोचण्याची वेळ<br>(अंतिम स्थानक) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | मार्ग |- | [[हजरत निजामुद्दीन–तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - त्रिवेंद्रम राजधानी एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || ३ दिवस || ०६:१६ || १९:४५ || [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] |- | [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - एर्नाकुलम मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || दररोज || १३:२५ || १८:५५ || [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[कोझिकोड रेल्वे स्थानक|कोझिकोड]] |- | [[मत्स्यगंधा एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - मंगळूर मत्स्यगंधा एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] || दररोज || १५:२० || ०७:३० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]], [[उडुपी रेल्वे स्थानक|उडुपी]] |- | [[कोकण कन्या एक्सप्रेस|छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस - मडगांव कोकण कन्या एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज || २३:०५ || १०:४५ || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] |- | [[नेत्रावती एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - त्रिवेंद्रम नेत्रावती एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || दररोज || ११:४० || १८:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] |- | [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस–एर्नाकुलम दुरंतो एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - एर्नाकुलम दुरंतो एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || २ दिवस || २०:४५ || १७:१५ || [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]], [[कोझिकोड रेल्वे स्थानक|कोझिकोड]] |- | [[पुणे–एर्नाकुलम सुपरफास्ट एक्सप्रेस|पुणे - एर्नाकुलम सुपरफास्ट एक्सप्रेस]] || [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || २ दिवस || १८:४५ || १८:५० || [[लोणावळा रेल्वे स्थानक|लोणावळा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मडगाव जन शताब्दी एक्सप्रेस|छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस - मडगांव जन शताब्दी एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ६ दिवस || ०५:१० || १४:१० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]] |- | [[मांडवी एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - मडगांव मांडवी एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज || ०७:१० || १८:४५ || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] |- | [[तुतारी एक्सप्रेस|दादर - सावंतवाडी तुतारी एक्सप्रेस]] || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]] || [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] || दररोज || ००:०५ || ०८:४० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]] |- | [[मुंबई सीएसएमटी–करमळी तेजस एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - करमळी तेजस एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[करमळी रेल्वे स्थानक|करमळी]] || ५ दिवस || ०५:५० || १४:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]] |- | [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस–मडगाव डबल डेकर एक्सप्रेस|एलटीटी - मडगांव डबल डेकर एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ३ दिवस || ०५:३३ || १७:३० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[हजरत निजामुद्दीन–मडगाव राजधानी एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - मडगांव राजधानी एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०६:१६ || ०६:०० || [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] |- | [[केरळ संपर्क क्रांती एक्सप्रेस|चंदिगढ - कोचुवेली केरळ संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] || [[चंदिगढ रेल्वे स्थानक|चंदिगढ]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || २ दिवस || ०९:३० || १४:३० || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस|चंदिगढ - मडगांव गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] || [[चंदिगढ रेल्वे स्थानक|चंदिगढ]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०२:१५ || १४:१० || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] |- | [[हिसार–कोइंबतूर एसी सुपरफास्ट एक्सप्रेस|हिसार - कोइंबतूर एसी एक्सप्रेस]] || [[हिसार जंक्शन रेल्वे स्थानक|हिसार]] || [[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर जंक्शन]] || १ दिवस || १०:०० || १४:४० || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[जबलपूर–कोइंबतूर सुपरफास्ट एक्सप्रेस|जबलपूर - कोइंबतूर एक्सप्रेस]] || [[जबलपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जबलपूर]] || [[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर जंक्शन]] || १ दिवस || २३:५० || १७:१५ || [[इटारसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटारसी]], [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[अमृतसर–कोचुवेली सुपरफास्ट एक्सप्रेस|अमृतसर - कोचुवेली सुपर फास्ट एक्सप्रेस]] || [[अमृतसर जंक्शन रेल्वे स्थानक|अमृतसर]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || ०८:१० || ००:२५ || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[योग नगरी ऋषिकेश–कोचुवेली एक्सप्रेस|योग नगरी ऋषीकेश - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[योग नगरी ऋषिकेश रेल्वे स्थानक|योग नगरी ऋषिकेश]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || ०६:१५ || १२:२५ || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मरूसागर एक्सप्रेस|अजमेर - एर्नाकुलम मरूसागर एक्सप्रेस]] || [[अजमेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|अजमेर]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || १ दिवस || ०९:०० || २०:०५ || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[रत्‍नागिरी–दिवा पॅसेंजर|रत्‍नागिरी - दिवा फास्ट पॅसेंजर]] || [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] || [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा जंक्शन]] || दररोज || १५:४५ || २२:४५ || [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक|संगमेश्वर रोड]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[खेड रेल्वे स्थानक|खेड]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[रोहा रेल्वे स्थानक|रोहा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]] |- | [[जामनगर–तिरुनेलवेली एक्सप्रेस|जामनगर - तिरूनेलवेली एक्सप्रेस]] || [[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] || [[तिरुनेलवेली जंक्शन रेल्वे स्थानक|तिरुनेलवेली जंक्शन]] || १ दिवस || २१:२० || २२:५५ || [[राजकोट जंक्शन रेल्वे स्थानक|राजकोट]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[दादर–तिरुनेलवेली एक्सप्रेस|दादर - तिरूनेलवेली एक्सप्रेस (कोकण मार्गे)]] || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]] || [[तिरुनेलवेली जंक्शन रेल्वे स्थानक|तिरुनेलवेली जंक्शन]] || ३ दिवस || २०:४० || ०४:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मुंबई सीएसएमटी–मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - मडगांव वंदे भारत एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ६ दिवस || ०५:२५ || १३:१० || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[खेड रेल्वे स्थानक|खेड]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[भावनगर मुक्याने–कोचुवेली एक्सप्रेस|भावनगर - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[भावनगर टर्मिनस रेल्वे स्थानक|भावनगर टर्मिनस]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || १७:४५ || ०८:४५ || [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[वांद्रे टर्मिनस–मडगाव एक्सप्रेस|वांद्रे - मडगांव एक्सप्रेस]] || [[वांद्रे टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०६:५० || १९:४० || [[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरीवली]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[श्री गंगानगर–कोचुवेली एक्सप्रेस|श्री गंगानगर - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[श्री गंगानगर रेल्वे स्थानक|श्री गंगानगर]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || १३:५५ || १३:२० || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[वेरावळ–तिरुवनंतपुरम एक्सप्रेस|वेरावळ - तिरुवनंतपुरम एक्सप्रेस]] || [[वेरावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|वेरावळ]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || २ दिवस || ०६:४५ || १६:०० || [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[पाटणा–वास्को द गामा एक्सप्रेस|पाटणा - वास्को द गामा एक्सप्रेस]] || [[पाटणा जंक्शन रेल्वे स्थानक|पाटणा]] || [[वास्को द गामा रेल्वे स्थानक|वास्को द गामा]] || १ दिवस || १४:०० || १५:४५ || [[प्रयागराज छीयोकी जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज छीयोकी]], [[जबलपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जबलपूर]], [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] |} {{कोकण रेल्वे मार्ग}} ==बाह्य दुवे== *[http://konkanrailway.com/english/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221075847/http://konkanrailway.com/english/ |date=2014-12-21 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:कोकण रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:गोव्यामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:भारतामधील रेल्वेमार्ग]] gdclhcx2dai4hqz765dj7pe6m7h93p6 2700379 2700378 2026-08-09T03:22:01Z Khirid Harshad 138639 /* संदर्भ */ 2700379 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|KR - कोकण रेल्वे]] [[चित्र:Konkan_railway_bridge.jpg|250 px|इवलेसे|{{convert|1319|m|ft|abbr=on}} लांबीचा [[गोवा|गोव्यामधील]] [[झुआरी नदी]]वरील पूल]] [[चित्र:Karwar Railway Station.jpg|250 px|इवलेसे|[[कारवार]] रेल्वे स्थानक]] '''कोकण रेल्वे''' हा [[मुंबई]] व [[मंगळूर]] ह्या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणारा [[भारतीय रेल्वे]]चा एक मार्ग आहे. [[भारत]]ाच्या पश्चिम किनारपट्टीवर [[अरबी समुद्र]]ाच्या किनाऱ्यावर वसलेल्या [[कोकण]] ह्या भौगोलिक प्रदेशामधून धावणारा कोकण रेल्वे मार्ग [[महाराष्ट्र]]ाच्या [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्यामधील]] मध्य रेल्वेवरील [[रोहा]] स्थानक येथे सुरू होतो व [[कर्नाटक]]ातील तोकुर येथे संपतो. २६ जानेवारी १९९८ रोजी खुल्या करण्यात आलेल्या कोकण रेल्वेची लांबी ७४१ किमी आहे. कोकण रेल्वे मार्गाचे विद्युतीकरणाचे झाले आहे. रोहा ते रत्‍नागिरी या दरम्यान २२ फेब्रुवारीपासून २०२१पासून OHE अर्थात ओव्हरहेड इलेक्ट्रिक वाहिनीमधून २५ किलोव्होल्टचा विद्युत प्रवाह वाहतो. ४ मार्च २०२१ रोजी पहिल्यांदा विजेवर धावणारे इंजिन चालवून यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. त्यानंतर रोहा ते रत्‍नागिरी असे पहिले विद्युत इंजिन धावले. ही चाचणी यश्स्वी झाल्याने आता कोकण रेल्वे मार्गावरील गाड्या यापुढे विजेवर चालणार आहेत. ==इतिहास== मुंबई व मंगळूर ह्या दोन बंदरांदरम्यान थेट मार्ग नसल्यामुळे रेल्वे वाहतूक लांबच्या मार्गाने ([[पुणे]]-[[सोलापूर]]-[[बंगळूर]]) चालू होती. तसेच उंचसखल भूभाग, अनेक नद्या, अतिवृष्टी इत्यादी कारणांमुळे कोकणामध्ये रेल्वे चालू करण्यात अनेक अडथळे येत होते. रेल्वे वाहतूक उपलब्ध नसल्यामुळे कोकणाचा विकास खुंटण्याची भिती व्यक्त करण्यात येत होती. [[मधू दंडवते]], [[जॉर्ज फर्नांडिस]] इत्यादी कोकणी नेत्यांनी केंद्रीय पातळीवर कोकण रेल्वे बांधण्याची मागणी चालू ठेवली. १९६६ साली [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा]]-[[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]] मार्ग बांधला गेला व १९८६ मध्ये तो [[रोहा]]पर्यंत वाढवला गेला. १९९० साली तत्कालीन [[भारताचे रेल्वेमंत्री|रेल्वेमंत्री]] जॉर्ज फर्नान्डिसांच्या नेतृत्वाखाली [[नवी मुंबई]]मधील [[सी.बी.डी. बेलापूर]] येथे मुख्यालय असलेल्या [[कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन]] ह्या कंपनीची स्थापना करण्यात आली. [[ई. श्रीधरन]] हे कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशनचे पहिले अध्यक्ष होते. १५ सप्टेंबर १९९० रोजी रोहा येथे कोकण रेल्वेचा पायाभरणी समारंभ पार पडला. ७४० किमी लांबीचा हा मार्ग [[महाड]], [[रत्‍नागिरी]] उत्तर, रत्‍नागिरी दक्षिण, [[कुडाळ]], [[पणजी]], [[कारवार]] व [[उडुपी]] ह्या प्रत्येकी १०० किमी लांबीच्या ७ भागांमध्ये विभागण्यात आला व प्रत्येक विभागाचे काम स्वतंत्रपणे सुरू करण्यात आले. परदेशांमधून अद्ययावत बांधकाम तंत्रे वापरणारी यंत्रे बांधकामासाठी मागवली गेली. लार्सन अँड टूब्रो, गॅमन इंडिया ह्या भारतामधील मोठ्या बांधकाम कंपन्यांना बांधकामाची कंत्राटे दिली गेली. भूसंपादनामधील अडथळे, अनेक कोर्ट खटले, दुर्गम भूरचना, पावसाळ्यात येणारे पूर व कोसळणाऱ्या दरडी इत्यादी बाबींमुळे कोकण रेल्वेच्या बांधकामाचे वेळापत्रक रखडले. कोकण रेल्वेमार्गावरील पहिली रेल्वे २० मार्च १९९३ रोजी मंगळूर ते उडुपी दरम्यान धावली. रोहा-वीर-[[खेड]]-[[सावंतवाडी]] ह्या मार्गाचे काम डिसेंबर १९९६ मध्ये पूर्ण झाले. उत्तर गोव्यामधील पेडणे येथील एका [[बोगदा|बोगद्याचे]] काम पूर्ण होण्यास एकूण ७ वर्षे ३ महिन्याचा कालावधी लागला. अखेर २६ जानेवारी १९९८ रोजी कोकण रेल्वेचे उद्घाटन करण्यात आले. कोकण रेल्वेच्या निर्मितीमध्ये अनेक अडचणी आल्या. जवळपास ४७ हजार कुटुंब विस्थापित झाले. ==मार्ग== * एकूण लांबी: {{convert|७४०|km|abbr=on}} * स्थानके: ७२ * वळणे: ३२० * मोठे [[पूल]]: १७९ * सर्वाधिक लांबीचा पूल: {{convert|२०६५.८|m|ft|abbr=on}} ([[होन्नावर]] येथे [[शरावती नदी]]वर) == प्रमुख रेल्वेगाड्या == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left; font-size: 95%;" |+ कोकण रेल्वे मार्गावरील प्रमुख रेल्वेगाड्या <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indianrail.gov.in|title=National Train Enquiry System|website=Indian Railways}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.konkanrailway.com|title=Konkan Railway Corporation Limited Official Website|website=Konkan Railway}}</ref> ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | नाव ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पासून ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पर्यंत ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | साप्ताहिक वारंवारता ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | प्रस्थानाची वेळ<br>(सुरुवातीचे स्थानक) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | पोहोचण्याची वेळ<br>(अंतिम स्थानक) ! style="background: #FFC000; text-align: center;" | मार्ग |- | [[हजरत निजामुद्दीन–तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - त्रिवेंद्रम राजधानी एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || ३ दिवस || ०६:१६ || १९:४५ || [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] |- | [[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - एर्नाकुलम मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || दररोज || १३:२५ || १८:५५ || [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[नाशिक रोड रेल्वे स्थानक|नाशिक रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[कोझिकोड रेल्वे स्थानक|कोझिकोड]] |- | [[मत्स्यगंधा एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - मंगळूर मत्स्यगंधा एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] || दररोज || १५:२० || ०७:३० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]], [[उडुपी रेल्वे स्थानक|उडुपी]] |- | [[कोकण कन्या एक्सप्रेस|छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस - मडगांव कोकण कन्या एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज || २३:०५ || १०:४५ || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] |- | [[नेत्रावती एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - त्रिवेंद्रम नेत्रावती एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || दररोज || ११:४० || १८:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक|मंगळूर सेंट्रल]] |- | [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस–एर्नाकुलम दुरंतो एक्सप्रेस|लोकमान्य टिळक टर्मिनस - एर्नाकुलम दुरंतो एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || २ दिवस || २०:४५ || १७:१५ || [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]], [[कोझिकोड रेल्वे स्थानक|कोझिकोड]] |- | [[पुणे–एर्नाकुलम सुपरफास्ट एक्सप्रेस|पुणे - एर्नाकुलम सुपरफास्ट एक्सप्रेस]] || [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || २ दिवस || १८:४५ || १८:५० || [[लोणावळा रेल्वे स्थानक|लोणावळा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मडगाव जन शताब्दी एक्सप्रेस|छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस - मडगांव जन शताब्दी एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ६ दिवस || ०५:१० || १४:१० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]] |- | [[मांडवी एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - मडगांव मांडवी एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || दररोज || ०७:१० || १८:४५ || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] |- | [[तुतारी एक्सप्रेस|दादर - सावंतवाडी तुतारी एक्सप्रेस]] || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]] || [[सावंतवाडी रोड रेल्वे स्थानक|सावंतवाडी रोड]] || दररोज || ००:०५ || ०८:४० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]] |- | [[मुंबई सीएसएमटी–करमळी तेजस एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - करमळी तेजस एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[करमळी रेल्वे स्थानक|करमळी]] || ५ दिवस || ०५:५० || १४:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]] |- | [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस–मडगाव डबल डेकर एक्सप्रेस|एलटीटी - मडगांव डबल डेकर एक्सप्रेस]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ३ दिवस || ०५:३३ || १७:३० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[हजरत निजामुद्दीन–मडगाव राजधानी एक्सप्रेस|हजरत निजामुद्दीन - मडगांव राजधानी एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०६:१६ || ०६:०० || [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] |- | [[केरळ संपर्क क्रांती एक्सप्रेस|चंदिगढ - कोचुवेली केरळ संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] || [[चंदिगढ रेल्वे स्थानक|चंदिगढ]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || २ दिवस || ०९:३० || १४:३० || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस|चंदिगढ - मडगांव गोवा संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] || [[चंदिगढ रेल्वे स्थानक|चंदिगढ]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०२:१५ || १४:१० || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] |- | [[हिसार–कोइंबतूर एसी सुपरफास्ट एक्सप्रेस|हिसार - कोइंबतूर एसी एक्सप्रेस]] || [[हिसार जंक्शन रेल्वे स्थानक|हिसार]] || [[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर जंक्शन]] || १ दिवस || १०:०० || १४:४० || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[जबलपूर–कोइंबतूर सुपरफास्ट एक्सप्रेस|जबलपूर - कोइंबतूर एक्सप्रेस]] || [[जबलपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जबलपूर]] || [[कोइंबतूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोइंबतूर जंक्शन]] || १ दिवस || २३:५० || १७:१५ || [[इटारसी जंक्शन रेल्वे स्थानक|इटारसी]], [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[अमृतसर–कोचुवेली सुपरफास्ट एक्सप्रेस|अमृतसर - कोचुवेली सुपर फास्ट एक्सप्रेस]] || [[अमृतसर जंक्शन रेल्वे स्थानक|अमृतसर]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || ०८:१० || ००:२५ || [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[योग नगरी ऋषिकेश–कोचुवेली एक्सप्रेस|योग नगरी ऋषीकेश - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[योग नगरी ऋषिकेश रेल्वे स्थानक|योग नगरी ऋषिकेश]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || ०६:१५ || १२:२५ || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|हजरत निजामुद्दीन]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मरूसागर एक्सप्रेस|अजमेर - एर्नाकुलम मरूसागर एक्सप्रेस]] || [[अजमेर जंक्शन रेल्वे स्थानक|अजमेर]] || [[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक|एर्नाकुलम जंक्शन]] || १ दिवस || ०९:०० || २०:०५ || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[कोटा जंक्शन रेल्वे स्थानक|कोटा]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[रत्‍नागिरी–दिवा पॅसेंजर|रत्‍नागिरी - दिवा फास्ट पॅसेंजर]] || [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]] || [[दिवा जंक्शन रेल्वे स्थानक|दिवा जंक्शन]] || दररोज || १५:४५ || २२:४५ || [[संगमेश्वर रोड रेल्वे स्थानक|संगमेश्वर रोड]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[खेड रेल्वे स्थानक|खेड]], [[माणगाव रेल्वे स्थानक|माणगाव]], [[रोहा रेल्वे स्थानक|रोहा]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]] |- | [[जामनगर–तिरुनेलवेली एक्सप्रेस|जामनगर - तिरूनेलवेली एक्सप्रेस]] || [[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] || [[तिरुनेलवेली जंक्शन रेल्वे स्थानक|तिरुनेलवेली जंक्शन]] || १ दिवस || २१:२० || २२:५५ || [[राजकोट जंक्शन रेल्वे स्थानक|राजकोट]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[दादर–तिरुनेलवेली एक्सप्रेस|दादर - तिरूनेलवेली एक्सप्रेस (कोकण मार्गे)]] || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]] || [[तिरुनेलवेली जंक्शन रेल्वे स्थानक|तिरुनेलवेली जंक्शन]] || ३ दिवस || २०:४० || ०४:०० || [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[चिपळूण रेल्वे स्थानक|चिपळूण]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[मुंबई सीएसएमटी–मडगाव वंदे भारत एक्सप्रेस|मुंबई सीएसएमटी - मडगांव वंदे भारत एक्सप्रेस]] || [[छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || ६ दिवस || ०५:२५ || १३:१० || [[दादर रेल्वे स्थानक|दादर]], [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[खेड रेल्वे स्थानक|खेड]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कणकवली रेल्वे स्थानक|कणकवली]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[भावनगर मुक्याने–कोचुवेली एक्सप्रेस|भावनगर - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[भावनगर टर्मिनस रेल्वे स्थानक|भावनगर टर्मिनस]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || १७:४५ || ०८:४५ || [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[वांद्रे टर्मिनस–मडगाव एक्सप्रेस|वांद्रे - मडगांव एक्सप्रेस]] || [[वांद्रे टर्मिनस]] || [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] || २ दिवस || ०६:५० || १९:४० || [[बोरीवली रेल्वे स्थानक|बोरीवली]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[कुडाळ रेल्वे स्थानक|कुडाळ]], [[थिविम रेल्वे स्थानक|थिविम]] |- | [[श्री गंगानगर–कोचुवेली एक्सप्रेस|श्री गंगानगर - कोचुवेली एक्सप्रेस]] || [[श्री गंगानगर रेल्वे स्थानक|श्री गंगानगर]] || [[कोचुवेली रेल्वे स्थानक|कोचुवेली]] || १ दिवस || १३:५५ || १३:२० || [[जयपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जयपूर]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[वेरावळ–तिरुवनंतपुरम एक्सप्रेस|वेरावळ - तिरुवनंतपुरम एक्सप्रेस]] || [[वेरावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|वेरावळ]] || [[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक|तिरुवनंतपुरम सेंट्रल]] || २ दिवस || ०६:४५ || १६:०० || [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[वसई रोड रेल्वे स्थानक|वसई रोड]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]], [[मंगळूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|मंगळूर जंक्शन]] |- | [[पाटणा–वास्को द गामा एक्सप्रेस|पाटणा - वास्को द गामा एक्सप्रेस]] || [[पाटणा जंक्शन रेल्वे स्थानक|पाटणा]] || [[वास्को द गामा रेल्वे स्थानक|वास्को द गामा]] || १ दिवस || १४:०० || १५:४५ || [[प्रयागराज छीयोकी जंक्शन रेल्वे स्थानक|प्रयागराज छीयोकी]], [[जबलपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक|जबलपूर]], [[भुसावळ जंक्शन रेल्वे स्थानक|भुसावळ]], [[पनवेल रेल्वे स्थानक|पनवेल]], [[रत्‍नागिरी रेल्वे स्थानक|रत्‍नागिरी]], [[मडगाव रेल्वे स्थानक|मडगाव]] |} {{कोकण रेल्वे मार्ग}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://konkanrailway.com/english/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221075847/http://konkanrailway.com/english/ |date=2014-12-21 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:कोकण रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:गोव्यामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:भारतामधील रेल्वेमार्ग]] cre1a0w1om7mv7awbasfco89hfvxnf1 0 18347 2700281 2645827 2026-08-08T15:34:44Z अभय नातू 206 साचा 2700281 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पर्वतशिखर |नाव = के२ |चित्र = K2-big.jpg |चित्र रुंदी = 200px |चित्र वर्णन = के२ पर्वताचे दक्षिणेकडुन दृष्य |उंची_फुट = २८,२५१ |उंची_मीटर = ८,६११ |क्रमांक = २ |ठिकाण = {{flagicon|Pakistan}} पाकव्याप्त काश्मीर [[पाकिस्तान]]<br />{{flagicon|China}} शिन्जियांग, [[चीन]] |पर्वतरांग = [[कराकोरम]] | pushpin_map = Pakistan | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = के२ पर्वताचे भारत-चीन सीमेजवळील स्थान | pushpin_mapsize = 300 | coordinates_ref= | latd= 35|latm= 52|lats= 57|latNS=N | longd= 76|longm= 30|longs= 48|longEW=E |चढाई = ३१ जुलै १९५४<br />{{flagicon|Italy}} अकिल कोम्पाग्नोनी<br />{{flagicon|Italy}} लिनो लेसदेल्ली |मार्ग = }} '''के२''' तथा '''छोगोरी''' किंवा '''माउंट गॉडविन ऑस्टेन'''<ref>{{cite web|url=http://www.skardu.pk/k2-chhoghori-the-king-of-karakoram/|title=K2 Chhoghori The King of Karakoram|last1=Chhoghori|first1=K2|website=Skardu.pk|access-date=23 November 2016}}</ref> हा पर्वत जगातील [[एव्हरेस्ट]] खालोखाल सर्वात उंच पर्वत आहे. [[पाकव्याप्त काश्मीर]]मध्ये [[काराकोरम पर्वतरांग|काराकोरम पर्वतरांगेतील]] या पर्वताची उंची ८,६११ मी (२८,२५१ फूट) इतकी आहे.<ref name="border_agreement">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS085.pdf |title=Text of border agreement between China and Pakistan |access-date=2008-11-19 |archive-date=2012-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211132925/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS085.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic-art/312055/69374/K2-in-the-Karakoram-Range-northern-Baltistan-Northern-Areas-Pak K2] – Brittanica.com</ref> पाकव्याप्त काश्मीरच्या [[बाल्टीस्तान]] भागात [[पाकिस्तान]]-[[चीन]] सरहद्दीवरील हे शिखर काराकोरम मधील सर्वोच्च शिखर आहे. [[इटली|इटालियन]] गिऱ्यारोहक १९५४मध्ये [[आर्दितो देसियो]]च्या नेतृत्वाखालील [[१९५४ इटालियन काराकोरम मोहिम|काराकोरम मोहिमेंतर्गत]] [[लिनो लेसेडेली]] आणि [[अखिल काँपान्यो]]नी यांनी हे शिखर पहिल्यांदा सर केले. पर्यंत २०१८ फक्त ३६७ व्यक्तींनी हे शिखर सर केलेले आहे. सर्वोच्च शिखर माउंट एव्हरेस्टवर १०,०००पेक्षा अधिक व्यक्तींनी सर केले आहे. अत्यंत अवघड आणि धोकादायक असे हे शिखर सर करणाऱ्या दर चार गिऱ्यारोहकांमागे एका गिऱ्यारोहकाचा पर्वतावरच मृत्यू होतो.<ref name="seattletimes" /><ref>{{cite web|title = AdventureStats – by Explorersweb|url = http://www.adventurestats.com/tables/k2routes.shtml|website = www.adventurestats.com|access-date = 21 October 2015}}</ref> तोपर्यंत ८७ व्यक्तींचा या पर्वतावर मृत्यू झाल्याची नोंद आहे. या पर्वताला असलेल्या सगळ्या धारेवरून याचे शिखर सर झालेले आहे परंतु पूर्वेकडील कड्यावरून आत्तापर्यंत याच्यावर कोणीही सफल चढाई केलेली नाही. ८,००० मीटरपेक्षा अधिक उंचीच्या पर्वतांपैकी असा हा एकमेव पर्वत आहे.<ref name="ameralpineclub">{{cite web |title=Asia, Pakistan, K2 Attempt |url=http://publications.americanalpineclub.org/articles/12198824002/Asia-Pakistan-K2-Attempt |website=The American Alpine Club |access-date=8 August 2019}}</ref> सहसा या शिखरावर जुलै-ऑगस्टमध्ये चढाई केली जाते. वर्षातील इतर वेळी येथील हवामान अतिथंड आणि धोकादायक असते.<ref>{{cite news|last1=Brummit|first1=Chris|title=Russian team to try winter climb of world's 2nd-highest peak|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/story/2011-12-16/russian-team-winter-climb-K2-mountain/52010962/1|access-date=26 September 2015|work=[[USA Today]]|agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|date=16 December 2011}}</ref> १६ जानेवारी, २०२० रोजी [[निर्मल पुर्जा]]च्या नेतृत्वाखाली १० नेपाळी गिऱ्यारोहकांनी हे शिखर पहिल्यांदा हिवाळ्यात सर केले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=विल्किन्सन|first1=फ्रेडी|दुवा=https://www.nationalgeographic.com/adventure/2021/01/nims-purja-attempts-to-summit-k2-the-worlds-second-highest-peak/|संकेतस्थळ=नॅशनल जियोग्राफिक.कॉम|प्रकाशक=नॅशनल जियोग्राफिक|अॅक्सेसदिनांक=२०२०-०१-१६}}</ref> == चित्रपट == * ''[[व्हर्टिकल लिमिट]]'', वर्ष २००० * ''[[के२ (चित्रपट)|के२]]'', वर्ष १९९२ * ''[[काराकोरम अँड हिमालया]]'',वर्ष २००७ == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.leica-geosystems.com/metrology/en/solutions/other/lgs_2704.htm How high is K2 really?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015181531/http://www.leica-geosystems.com/metrology/en/solutions/other/lgs_2704.htm |date=2008-10-15 }} – Measurements in 1996 gave 8614.27±0.6&nbsp;m [[Above mean sea level|a.m.s.l]] * [http://www.k2climb.net/ K2climb.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303212705/http://k2climb.net/ |date=2016-03-03 }} * [http://www.macp-pk.org/home.asp The Mountain Areas Conservancy Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190239/http://www.macp-pk.org/home.asp |date=2016-03-03 }} * [http://www.jerberyd.com/climbing/stories/k2/index.htm The climbing history of K2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207190327/http://www.jerberyd.com/climbing/stories/k2/index.htm |date=2006-12-07 }} from the first attempt in 1902 until the Italian success in 1954. * [http://www.tibet.cn/english/news/2004-5-2/News0200452141408.htm China Peak Exploration Team to challenge Mt. Qogir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930201111/http://www.tibet.cn/english/news/2004-5-2/News0200452141408.htm |date=2007-09-30 }} * ''Outside Online'': [http://outside.away.com/news/specialreport/alison/K2omag.html The K2 Tragedy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416042251/http://outside.away.com/news/specialreport/alison/K2omag.html |date=2009-04-16 }} * [http://www.k2doc.com/ K2: Daring to Dream Documentary] * {{PDFlink|[http://photographic.co.nz/everestposter/K2%20Poster.pdf Sample of K2 poster product including Routes and Notes]|235&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 240942 bytes -->}} From [http://photographic.co.nz/everestposter/ Everest-K2 Posters] * [http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/420123/an/0/page/0#420123 Northern Pakistan - highly detailed placemarks of towns, villages, peaks, glaciers, rivers and minor tributaries in Google Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204020441/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/420123/an/0/page/0#420123 |date=2012-02-04 }} * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150257/k2.html K2 on SummitPost.Org] * [http://www.britannica.com/eb/article-9044241/K2 K2 on Encyclopedia Britannica] * [http://www.omnimap.com/cgi/graphic.pl?images/for-topo/64-40851.jpg Map of K2] * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/53/192/ List of ascents to December 2007 (in pdf format)] * [http://www.mensjournal.com/the-killing-peak.html 'The Killing Peak' Men's Journal Nov08 Feature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010062602/http://www.mensjournal.com/the-killing-peak.html |date=2008-10-10 }} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{उंच पर्वतशिखरे}} [[वर्ग:उंच पर्वतशिखरे]] [[वर्ग:काराकोरम]] egwzesyvzqn209v215c5zrm6aveip3r 0 23969 2700284 2490761 2026-08-08T15:39:33Z अभय नातू 206 साचा 2700284 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" border="1" cellpadding="4" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 20em; border-collapse: collapse; font-size: 90%; clear: right" |- !जी-८ / जी-७ समूह |- |[[चित्र:G8 organization.svg|220px|जी-८ / जी-७ व युरोपियन संघाचा नकाशा]] ---- ; {{ध्वज|कॅनडा}} : पंतप्रधान [[जस्टिन त्रूदो]] ; {{ध्वज|फ्रान्स}} : राष्ट्राध्यक्ष [[इमॅन्युएल मॅक्रॉन]] ; {{ध्वज|जर्मनी}} : चान्सेलर [[ओलाफ शोल्झ]] ; {{ध्वज|इटली}} : पंतप्रधान [[जॉर्जिया मेलोनी]] ; {{ध्वज|जपान}} : पंतप्रधान [[शिगेरू इशिबा]] ; {{ध्वज|रशिया}} (२०१४ पासून निलंबित) : राष्ट्राध्यक्ष [[व्लादिमीर पुतिन]] ; {{ध्वज|युनायटेड किंग्डम}} : पंतप्रधान [[कियर स्टार्मर]] ; {{ध्वज|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने}} : राष्ट्राध्यक्ष [[डोनाल्ड ट्रम्प]] तसेच प्रतिनिधित्व ; {{ध्वज|युरोपियन संघ}} |} जगातील प्रमुख श्रीमंत राष्ट्रांचा गट. जी-८ ची स्थापना १९७५ मध्ये झाली. प्रारंभी [[फ्रान्स]], जर्मनी, इटली, [[जपान]], ब्रिटन आणि अमेरिका ही सहा राष्ट्रे होती. १९७६ मध्ये कॅनडा, तर १९९८ पासून रशियाचा समावेश करण्यात आला. मात्र, २०१४ मध्ये क्रिमियावरील आक्रमणांनंतर रशियाला या गटातून निलंबित करण्यात आले, ज्यामुळे हा समूह आता प्रामुख्याने '''जी-७''' (G7) म्हणून ओळखला जातो. जगातील बहुतांश संपत्ती आणि जागतिक उत्पन्न या राष्ट्रांच्या ताब्यात आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:बहुराष्ट्रीय व्यापारी संघटना]] hconnmqbu1ach2h2w7i1bx3wq8ybybs 0 30929 2700238 2696646 2026-08-08T12:13:28Z ~2026-43673-12 186054 /* */ 2700238 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = जिवती |इतर_नाव = (पहाडी पट्टा) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 36|अक्षांशसेकंद =40 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 04|रेखांशसेकंद= 07 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = सभापती |नेता_नाव_१ = रिक्त |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = सविता आडे |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = न्यायालय |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड 442908 = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = १९५६नुसार [[राजुरा तालुका]] तत्कालीन मुंबई राज्यात & तद्नंतर १९५९मध्ये चंद्रपूर जिल्ह्यात समाविष्ट. (पूर्वी-[[आदिलाबाद]] जिल्हा, स्वतंत्र [[हैदराबाद राज्य]].) |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''जिवती''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व [[तालुका|तालुक्याचे]] ठिकाण आहे. * '''साडेबारा गावांचा प्रश्न''' याच तालुक्यातील सीमावर्ती भागाचा आहे, ज्यांचा समावेश [[तेलंगणा]] राज्य आपल्या राज्यात सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाविरुद्ध समावेश करण्यासाठी उत्सुक आहेत. (१७ जुलै, १९९७ रोजी ही गावे महाराष्ट्रात असल्याचा महत्वपूर्ण निर्वाळा दिला,त्यामुळे २१ ऑगस्ट रोजी आंध्रप्रदेश सरकारने दाखल केलेली रीट याचिका मागे घेतली.) * ती गावे खालीलप्रमाणे: # महाराजगुडा (अर्धे) # मुकदमगुडा # पळसगुडा # लेंडीगुडा # लेंडीजाळा # येसापूर # अंतापुर # भाई/भोला-पठार (ग्रापं-पुनागुडा) # शंकर-लोधी # पद्मावती # '''परमडोली''' # तांडा # इंदिरानगर # ''कोठा बु.'' ('''रिठ''') [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावे]] bod9j9565cuykz8ak2aosshu0vhzbwt 2700239 2700238 2026-08-08T12:14:19Z ~2026-43673-12 186054 /* */ 2700239 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तालुका |स्थानिक_नाव = जिवती |इतर_नाव = (पहाडी पट्टा) |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 36|अक्षांशसेकंद =40 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 04|रेखांशसेकंद= 07 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = |जिल्हा = <!-- नावे --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = सभापती |नेता_नाव_१ = रिक्त |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = सविता आडे |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसं = |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = न्यायालय |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = |पिन_कोड 442908 = |आरटीओ_कोड = |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = १९५६नुसार [[राजुरा तालुका]] तत्कालीन [[द्वैभाषिक]] मुंबई राज्यात & तद्नंतर १९५९मध्ये चंद्रपूर जिल्ह्यात समाविष्ट. (पूर्वी-[[आदिलाबाद]] जिल्हा, स्वतंत्र [[हैदराबाद राज्य]].) |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''जिवती''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील]] एक शहर व [[तालुका|तालुक्याचे]] ठिकाण आहे. * '''साडेबारा गावांचा प्रश्न''' याच तालुक्यातील सीमावर्ती भागाचा आहे, ज्यांचा समावेश [[तेलंगणा]] राज्य आपल्या राज्यात सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशाविरुद्ध समावेश करण्यासाठी उत्सुक आहेत. (१७ जुलै, १९९७ रोजी ही गावे महाराष्ट्रात असल्याचा महत्वपूर्ण निर्वाळा दिला,त्यामुळे २१ ऑगस्ट रोजी आंध्रप्रदेश सरकारने दाखल केलेली रीट याचिका मागे घेतली.) * ती गावे खालीलप्रमाणे: # महाराजगुडा (अर्धे) # मुकदमगुडा # पळसगुडा # लेंडीगुडा # लेंडीजाळा # येसापूर # अंतापुर # भाई/भोला-पठार (ग्रापं-पुनागुडा) # शंकर-लोधी # पद्मावती # '''परमडोली''' # तांडा # इंदिरानगर # ''कोठा बु.'' ('''रिठ''') [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावे]] e8rzxl98wobfs8dcypw5hkks6s5iu4k 0 38030 2700290 2670875 2026-08-08T15:46:06Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700290 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = रेणुका शहाणे | चित्र = Renuka Shahane (at Premiere of Marathi film 'Mission Possible').jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = रेणुका शहाणे | पूर्ण_नाव = रेणुका शहाणे | जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1966|10|07}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = सुरभि, सर्कस, खिचडी | पुरस्कार = | वडील_नाव = विजयकुमार शहाणे | आई_नाव = शांता गोखले | पती_नाव = {{*}}[[विजय केंकरे]], {{*}}{{लग्न|[[आशुतोष राणा]]|2000}} | पत्नी_नाव = | अपत्ये = शौर्यमान व सतेन्द्र | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''रेणुका शहाणे''' ( [[मार्च ७]], [[इ.स. १९६६]]) या [[मराठी]] तसेच [[हिंदी भाषा|हिंदी भाषेतल्या]] चित्रपटांत व दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांतून अभिनय करणाऱ्या मराठी अभिनेत्री आहेत.दूरदर्शनवरील सुरभि (१९९३-२००१) या मालिकेतील सूत्रसंचालक म्हणून त्या पहिल्यांदा प्रकाश झोतात आल्या. "[[हम आपके हैं कौन..!|हम आपके है कौन]]" या हिंदी चित्रपटामुळे त्यांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली. == पार्श्वभूमी == शहाणे यांचा जन्म मराठी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील लेफ्टनंट कमांडर विजयकुमार शहाणे भारतीय नौदलात अधिकारी होते. त्यांची आई शांता गोखले लेखिका आणि चित्रपट समीक्षक आहेत.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=7WMtAAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=renuka+shahane&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjy_rDf4N7lAhUBNo8KHZPDAZIQ6AEIKTAA#v=onepage&q&f=false|title=Crowfall|last=Gokhale|first=Shanta|date=2013-08-15|publisher=Penguin UK|isbn=9789351181965|language=en}}</ref> रेणुका यांचे शिक्षण मुंबई येथे झाले. त्यांचे भाऊ गिरीश शहाणे लेखक, कला समीक्षक आणि सदर लेखक आहेत.रेणुका शहाणे यांनी सेंट झेवियर्स महाविद्यालयातून मानसशास्त्रात बी.ए.ची पदवी घेतली आणि मुबई विद्यापीठातून क्लिनिकल मानसशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी घेतली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.womensweb.in/2017/04/interview-with-renuka-shahane/|title="Women Are Strong. Period!" Says Renuka Shahane|दिनांक=2017-04-19|संकेतस्थळ=Women's Web: For Women Who Do|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-10|archive-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191110040231/https://www.womensweb.in/2017/04/interview-with-renuka-shahane/|url-status=dead}}</ref> रेणुका शहाणे यांचा पहिला विवाह मराठी नाट्यलेखक आणि दिग्दर्शक विजय केंकरे यांच्याशी झाला. पण त्यांचा लवकरच घटस्फोट झाला. त्यानंतर त्यांचा विवाह हिंदी चित्रपट अभिनेते [[आशुतोष राणा]] यांच्याशी झाला. त्यांना शौर्यमान आणि सतेन्द्र हे दोन पुत्र आहेत. == कारकीर्द == ‘हाच सूनबाईचा भाऊ’ या मराठी चित्रपटाने त्यांच्या कारकिर्दीस सुरुवात झाली. १९८९ साली अझिझ मिर्झा यांचे दिग्दर्शन असलेल्या ‘सर्कस’ या दूरदर्शनवरील हिंदी मालिकेत त्यांनी भूमिका केली. सुरभि या दूरदर्शनवरील लोकप्रिय मालिकेतील सूत्रसंचालक म्हणून केलेल्या कामाने त्या प्रकाशझोतात आल्या.<ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/New-look/article15374432.ece|title=New look|date=2008-02-25|work=द हिंदू|access-date=2019-11-10|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> या मालिकेद्वारे त्या घराघरात पोचल्या. सुरभि लोकप्रिय असतानाच १९९४ मध्ये ‘हम आप के है कौन..!’ या चित्रपटात भूमिका करण्याची त्यांना संधी मिळाली. सलमान खान आणि माधुरी दीक्षित यांची भूमिका असलेला हा चित्रपट खूप गाजला.  त्यांनी अनेक मराठी चित्रपटातसुद्धा काम केले आहे. १९९५ मध्ये त्यांनी सचिन खेडेकर या अभिनेत्याबरोबर ‘सैलाब’ या हिंदी मालिकेत काम केले. कोरा कागज या हिंदी मालिकेत त्यांनी सलील अंकोला या अभिनेत्याबरोबर काम केले. (१९९८-१९९९). २००९ मध्ये त्यांनी दिग्दर्शक म्हणून ‘रीटा’ हा मराठी चित्रपट केला. त्यांची आई शांता गोखले यांच्या ‘रीटा वेलिंगकर’ या कादम्बरीवर हा चित्रपट आधारित होता.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books?id=4mM8WBXYDugC&printsec=frontcover&dq=renuka+shahane&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj54ajF4N7lAhVLknAKHc6bCasQ6AEIMTAB#v=onepage&q&f=false|title=Rita Welinkar|last=Gokhale|first=Shanta|date=1995|publisher=Orient Blackswan|isbn=9788125003243|language=en}}</ref> या चित्रपटात [[जॅकी श्रॉफ]], [[पल्लवी जोशी]], सुहासिनी मुळे, [[मोहन आगाशे]],सई ताम्हणकर, तुषार दळवी, मकरंद देशपांडे यांच्या प्रमुख भूमिका होत्या. चित्रपटाची पटकथा रेणुका शहाणे यांनीच लिहिलेली आहे. शहाणे यांनी राम गोपाल वर्मांच्या मनी या [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]] चित्रपटात काम केले आहे. त्या समाज माध्यमांवर सक्रिय असतात आणि विविध विषयांवर आपली मते मांडत असतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/renuka-shahane-says-azam-khan-should-not-be-allowed-to-fight-this-election-1876753/|title=आझम खान यांच्यावर संतापलेल्या रेणुका शहाणे म्हणतात..|दिनांक=2019-04-16|संकेतस्थळ=Loksatta|भाषा=mr-IN|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-10}}</ref> <br /> == चित्रपट == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! चित्रपट !! भूमिका !! सह-कलाकार !! भाषा !! संदर्भ |- | १९८८ || [[तमंचा (हिंदी चित्रपट)|तमंचा]] || रश्मी || [[जितेंद्र]], [[शत्रुघ्न सिन्हा]] || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || |- | १९९२ || [[आपली माणसं (चित्रपट)|आपली माणसं]] || मेरी || [[सुनील बर्वे]] || rowspan="2" | [[मराठी भाषा|मराठी]] || |- | १९९२ || [[हाच सुनबाईचा भाऊ]] || नंदिता || [[अशोक सराफ]] || <ref>{{Cite web |title=Hach Sunbaicha Bhau (1992) Cast |url=[https://www.cinestaan.com/movies/hach-sunbaicha-bhau-19883/cast-crew](https://www.cinestaan.com/movies/hach-sunbaicha-bhau-19883/cast-crew) |website=Cinestaan}}</ref> |- | १९९२ || [[हूँ हुंशी हुंशीलाल]] || परवीन || [[दिलीप प्रभावळकर]] || [[गुजराती भाषा|गुजराती]] || |- | १९९३ || [[मनी (१९९३ चित्रपट)|मनी]] || रेणू || [[जे.डी. चक्रवर्ती]] || [[तेलगू भाषा|तेलगू]] || |- | १९९४ || [[हम आपके हैं कौन..!]] || पूजा || [[मोहनीश बहल]], [[सलमान खान]], [[माधुरी दीक्षित]] || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || <ref>{{Cite web |title=Renuka Shahane on Hum Aapke Hain Koun |url=[https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/renuka-shahane-on-hum-aapke-hain-koun-it-was-a-landmark-in-my-career-1589451-2019-08-21](https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/renuka-shahane-on-hum-aapke-hain-koun-it-was-a-landmark-in-my-career-1589451-2019-08-21) |website=India Today }}{{मृत दुवा|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | १९९४ || [[मनी मनी (तेलुगू चित्रपट)|मनी मनी]] || रेणू || [[जे.डी. चक्रवर्ती]] || [[तेलगू भाषा|तेलगू]] || |- | १९९५ || [[अबोली (चित्रपट)|अबोली]] || बाप्पांची मुलगी || [[अमोल पालेकर]] || [[मराठी भाषा|मराठी]] || |- | १९९६ || [[मासूम (१९९६ चित्रपट)|मासूम]] || यशोदा || [[इंद्र कुमार]] || rowspan="6" | [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || |- | १९९७ || तुन्नू की टीना || तुन्नूची पहिली मैत्रीण || [[सुनील बर्वे]] || |- | २००२ || तुम जियो हजारो साल || हेमा || [[मोजिश नय्यर]] || |- | २००३ || एक अलग मौसम || रिटा || [[नंदिता दास]], [[राजित कपूर]] || <ref>{{Cite web |title=Ek Alag Mausam - Review |url=[https://www.cinestaan.com/movies/ek-alag-mausam-9436](https://www.cinestaan.com/movies/ek-alag-mausam-9436) |website=Cinestaan}}</ref> |- | २००४ || [[दिल ने जिसे अपना कहा]] || ऋषभची बहीण || [[सलमान खान]] || |- | २००६ || सुन जरा || गौरी शंकरची पत्नी || [[मिथुन चक्रवर्ती]] || <ref>{{cite web | url=[https://www.bollywoodhungama.com/movie/sun-zarra/critic-review/sun-zarra-movie-review/](https://www.bollywoodhungama.com/movie/sun-zarra/critic-review/sun-zarra-movie-review/) | title=Sun Zarra Review | website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> |- | २००९ || [[रिटा (चित्रपट)|रिटा]] || सरस्वती || [[पल्लवी जोशी]], [[जॅकी श्रॉफ]] || rowspan="7" | [[मराठी भाषा|मराठी]] || |- | २०१४ || [[भाकरखडी ७ किमी]] || डॉ. समीरची आई || [[अनंत जोग]] || |- | २०१४ || [[दुसरी गोष्ट]] || {{Spaced en dash}} || [[विक्रम गोखले]] || |- | २०१४ || [[अकल्पित]] || डॉ. मुग्धा || [[सुबोध भावे]] || |- | २०१५ || [[हायवे (२०१५ चित्रपट)|हायवे]] || रेणुका || [[गिरीश कुलकर्णी]], [[हुमा कुरेशी]] || |- | २०१५ || ते आठ दिवस || वसुंधरा || [[तुषार दलवी]] || |- | २०१५ || [[जनिवा]] || वकील चारित्र्य धर्माधिकारी || [[महेश मांजरेकर]] || |- | २०१८ || [[३ स्टोरीज]] || फ्लोरी मेंडोन्का || [[शर्मन जोशी]] || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || <ref>{{Cite web |title=3 Storeys: Five reasons to watch |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/3-storeys-renuka-shahane-richa-chadha-5090840/ |website=The Indian Express}}</ref> |- | २०१८ || [[बकेट लिस्ट (२०१८ चित्रपट)|बकेट लिस्ट]] || अंजली देशपांडे || [[माधुरी दीक्षित]] || rowspan="3" | [[मराठी भाषा|मराठी]] || <ref>{{Cite web |title=Madhuri Dixit, Renuka Shahane recreate 'Hum Aapke Hain Kaun' scene |url=https://zeenews.india.com/people/madhuri-dixit-renuka-shahane-recreate-hum-aapke-hain-kaun-scene-on-the-sets-of-bucket-list-watch-2109927.html |website=Zee News}}</ref> |- | २०१८ || [[गुलाबजाम (चित्रपट)|गुलाबजाम]] || {{Spaced en dash}} || [[सिद्धार्थ चांदेकर]], [[सोनाली कुलकर्णी]] || |- | २०१९ || [[स्माईल प्लीज (२०१९ चित्रपट)|स्माईल प्लीज]] || {{Spaced en dash}} || [[मुक्ता बर्वे]] || |- | २०२१ || [[त्रिभंग (चित्रपट)|त्रिभंग]] || {{Spaced en dash}} || [[काजोल]], [[तन्वी आझमी]] || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || <ref>{{Cite web |title=Renuka Shahane on Tribhanga |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/when-kajol-said-yes-to-tribhanga-renuka-shahane-couldn-t-contain-her-excitement-1758726-2021-01-13 |website=India Today}}</ref> |- | २०२२ || [[गोविंदा नाम मेरा]] || आशा वाघमारे || [[विकी कौशल]] || [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || |- | २०२५ || [[देवमाणूस (चित्रपट)|देवमाणूस]] || लक्ष्मी || [[महेश मांजरेकर]] || rowspan="2" | [[मराठी भाषा|मराठी]] || <ref>{{Cite web |title=महेश मांजरेकर आणि रेणुका शहाणे एकत्र! |url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/mahesh-manjrekar-and-renuka-shahane-will-share-screen-for-the-first-time-for-this-movie/869233 |website=Zee 24 taas}}</ref> |- | २०२५ || [[उत्तर (चित्रपट)|उत्तर]] || {{Spaced en dash}} || [[अभिनय बेर्डे]] || <ref>{{Cite web |title=अभिनय बेर्डेचा नवा चित्रपट 'उत्तर' |url=https://saamtv.esakal.com/entertainment/uttar-teaser-out-kshitij-patwardhans-directorial-debut-with-renuka-shahane-and-abhinay-berde-latest-marathi-entertainment-news-ssj03 |website=Saam TV}}</ref> |} == वेब मालिका == व्हॉट द फोक्स (२०१८) <br /> == दूरचित्रवाणी मालिका == * सर्कस (१९८९-१९९०) * सुरभि (१९९३-२००१) * इम्तिहान (१९९४) * आसमान से आगे (१९९४) * जुनून (१९९४) * सैलाब (१९९५-१९९८) * मिसेस माधुरी दीक्षित (१९९७) * घुटन (१९९७-१९९८) * ९ मलबार हिल (१९९७-१९९८) * कोरा कागज (१९९८-१९९९) * खामोशिया कब तक (२००१) * जिते ही जिसके लिये (२००७) * याला जीवन ऐसे नाव (२०१०) * झलक दिखला जा (२०१०-२०११) * जीना इसी का नाम है (२०१०-२०११) * फू बाई फू (२०११) * आवाज महाराष्ट्राचा (२०११) * लेडीज फर्स्ट (२०११) * मेरे रंग मे रंगनेवाली (२०१४) * कॉमेडीची बुलेट ट्रेन (२०१५) * कभी ऐसे गीत गाया करो (२०१५) * खिचडी (२०१८) * [[बँड बाजा वरात]] (२०२२) == पुरस्कार == * अबोली चित्रपटासाठी फिल्मफेर पुरस्कार == संदर्भ == {{DEFAULTSORT:शहाणे, रेणुका}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] 8hng9dxaasxjz9ew34t8q9q8qlu2t7k 0 39893 2700297 2193771 2026-08-08T16:21:00Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2700297 wikitext text/x-wiki '''छछै धबधबा''' हा [[भारत|भारतातील]] [[मध्य प्रदेश]] राज्यातील [[रीवा जिल्हा|रीवा जिल्ह्यातील]] एक प्रमुख आणि प्रसिद्ध धबधबा आहे.<ref>{{cite web |title=Chachai Waterfall Rewa |url=https://rewa.nic.in/ |website=Rewa District Official Website |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> हा धबधबा [[तमसा नदी]]ची उपनदी असलेल्या [[बीहड नदी]]वर आहे. == भौगोलिक वैशिष्ट्ये == छछै धबधब्याची उंची सुमारे १३० मीटर (४३० फूट) आहे.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=S.K. |title=Waterfalls of Central India |publisher=Madhya Pradesh Tourism Development Corporation |year=2012 |language=en}}</ref> पावसाळ्यात बीहड नदीचे पात्र पाण्याने तुडुंब भरल्यानंतर या धबधब्याचे दृश्य अत्यंत विहंगम आणि भव्य दिसते. येथील निसर्गरम्य दरी आणि खडकाळ परिसर पर्यटकांना मोठ्या प्रमाणात आकर्षित करतो. == पर्यटन आणि महत्त्व == हा धबधबा रीवा शहरापासून सुमारे ४६ किलोमीटर अंतरावर [[सिरमौर तालुका|सिरमौर तालुक्यात]] आहे. [[मध्य प्रदेश पर्यटन विकास महामंडळ|मध्य प्रदेश पर्यटन विकास महामंडळाकडून]] या परिसराला एक प्रमुख निसर्ग पर्यटन केंद्र म्हणून विकसित करण्यात आले आहे. या धबधब्याच्या पाण्याचा उपयोग आसपासच्या भागात सिंचन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठीही केला जातो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील धबधबे]] [[वर्ग:रीवा जिल्हा]] o02env07zf3enxcfqgsykit1zjngaan 2700298 2700297 2026-08-08T16:21:19Z अभय नातू 206 removed [[Category:रीवा जिल्हा]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700298 wikitext text/x-wiki '''छछै धबधबा''' हा [[भारत|भारतातील]] [[मध्य प्रदेश]] राज्यातील [[रीवा जिल्हा|रीवा जिल्ह्यातील]] एक प्रमुख आणि प्रसिद्ध धबधबा आहे.<ref>{{cite web |title=Chachai Waterfall Rewa |url=https://rewa.nic.in/ |website=Rewa District Official Website |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> हा धबधबा [[तमसा नदी]]ची उपनदी असलेल्या [[बीहड नदी]]वर आहे. == भौगोलिक वैशिष्ट्ये == छछै धबधब्याची उंची सुमारे १३० मीटर (४३० फूट) आहे.<ref>{{cite book |last=Sharma |first=S.K. |title=Waterfalls of Central India |publisher=Madhya Pradesh Tourism Development Corporation |year=2012 |language=en}}</ref> पावसाळ्यात बीहड नदीचे पात्र पाण्याने तुडुंब भरल्यानंतर या धबधब्याचे दृश्य अत्यंत विहंगम आणि भव्य दिसते. येथील निसर्गरम्य दरी आणि खडकाळ परिसर पर्यटकांना मोठ्या प्रमाणात आकर्षित करतो. == पर्यटन आणि महत्त्व == हा धबधबा रीवा शहरापासून सुमारे ४६ किलोमीटर अंतरावर [[सिरमौर तालुका|सिरमौर तालुक्यात]] आहे. [[मध्य प्रदेश पर्यटन विकास महामंडळ|मध्य प्रदेश पर्यटन विकास महामंडळाकडून]] या परिसराला एक प्रमुख निसर्ग पर्यटन केंद्र म्हणून विकसित करण्यात आले आहे. या धबधब्याच्या पाण्याचा उपयोग आसपासच्या भागात सिंचन आणि जलविद्युत निर्मितीसाठीही केला जातो. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील धबधबे]] [[वर्ग:रेवा जिल्हा]] edvfy5asc5n0dpmhrfh4wcgnbfqc9hj 0 49847 2700300 2583875 2026-08-08T16:27:54Z अभय नातू 206 माहिती 2700300 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बॉर्डर''' हा १९९७ मधील हिंदी चिअत्रपट आहे जो [[जे.पी. दत्ता]] दिग्दर्शित आहे. हा [[भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध|१९७१ च्या भारत पाक युद्धातील]] निर्णायक [[लोंगेवालाची लढाई|लोंगेवालाच्या लढाईवर]] आधारित आहे. == कलाकार आणि भूमिका == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! अभिनेत्याचे नाव !! चित्रपटातील भूमिकेचे नाव !! वास्तविक जीवनातील पात्र / पार्श्वभूमी |- | १ || [[सनी देओल]] || मेजर कुलदीप सिंग चांदपुरी || १५ पंजाब रेजिमेंटचे मेजर (वास्तविक पात्र) <ref>{{cite web |title=Border Movie Cast and Crew |url=[https://www.imdb.com/title/tt0118751/](https://www.imdb.com/title/tt0118751/) |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २ || [[जॅकी श्रॉफ]] || विंग कमांडर अँडी बाजवा || भारतीय हवाई दलाचे पायलट (विंग कमांडर एम.एस. बावा यांच्यावर आधारित) |- | ३ || [[सुनील शेट्टी]] || कॅप्टन भैरव सिंग || सीमा सुरक्षा दलाचे (BSF) कंपनी कमांडर (नाईक भवानी सिंग यांच्यावर आधारित) |- | ४ || [[अक्षय खन्ना]] || सेकंड लेफ्टनंट धरमवीर सिंग || नवीन नियुक्त तरुण अधिकारी |- | ५ || [[पुनीत इस्सार]] || सुभेदार रतन सिंग || १५ पंजाब रेजिमेंटचे ज्येष्ठ सुभेदार (वास्तविक पात्र) |- | ६ || [[सुदेश बेरी]] || नायब सुभेदार मथरा दास || १५ पंजाब रेजिमेंटचे सैनिक (वास्तविक पात्र) |- | ७ || [[कुलभूषण खरबंदा]] || हवालदार भगीराम || लष्करी स्वयंपाकी (कूक) |- | ८ || [[महावीर शाह]] || सुभेदार भवर सिंग || सीमा सुरक्षा दलाचे अधिकारी |- | ९ || [[राखी गुलझार]] || सुभेदार रतन सिंग यांची आई || |- | १० || [[पूजा भट्ट]] || कमला || धरमवीर सिंग यांची मंगेतर |- | ११ || [[तब्बू]] || मेजर कुलदीप सिंग यांची पत्नी || (विशेष भूमिका) |- | १२ || [[शर्बानी मुखर्जी]] || फुलकवर || भैरव सिंग यांची पत्नी |- | १३ || [[अमृत पाल]] || पाकिस्तानी कंपनी कमांडर || |- | १४ || [[हेमंत चौधरी]] || भारतीय हवाई दल ऑफिसर || |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:जे.पी. दत्ता दिग्दर्शित चित्रपट]] fgv9odzfxy663adei9vlgzrc33tzmo5 2700301 2700300 2026-08-08T16:28:53Z अभय नातू 206 /* कलाकार आणि भूमिका */ 2700301 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''बॉर्डर''' हा १९९७ मधील हिंदी चिअत्रपट आहे जो [[जे.पी. दत्ता]] दिग्दर्शित आहे. हा [[भारत-पाकिस्तान तिसरे युद्ध|१९७१ च्या भारत पाक युद्धातील]] निर्णायक [[लोंगेवालाची लढाई|लोंगेवालाच्या लढाईवर]] आधारित आहे. == कलाकार आणि भूमिका == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! अभिनेत्याचे नाव !! चित्रपटातील भूमिकेचे नाव !! वास्तविक जीवनातील पात्र / पार्श्वभूमी |- | १ || [[सनी देओल]] || मेजर कुलदीप सिंग चांदपुरी || १५ पंजाब रेजिमेंटचे मेजर (वास्तविक पात्र) <ref>{{cite web |title=Border Movie Cast and Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0118751/ |website=IMDb |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २ || [[जॅकी श्रॉफ]] || विंग कमांडर अँडी बाजवा || भारतीय हवाई दलाचे पायलट (विंग कमांडर एम.एस. बावा यांच्यावर आधारित) |- | ३ || [[सुनील शेट्टी]] || कॅप्टन भैरव सिंग || सीमा सुरक्षा दलाचे (BSF) कंपनी कमांडर (नाईक भवानी सिंग यांच्यावर आधारित) |- | ४ || [[अक्षय खन्ना]] || सेकंड लेफ्टनंट धरमवीर सिंग || नवीन नियुक्त तरुण अधिकारी |- | ५ || [[पुनीत इस्सार]] || सुभेदार रतन सिंग || १५ पंजाब रेजिमेंटचे ज्येष्ठ सुभेदार (वास्तविक पात्र) |- | ६ || [[सुदेश बेरी]] || नायब सुभेदार मथरा दास || १५ पंजाब रेजिमेंटचे सैनिक (वास्तविक पात्र) |- | ७ || [[कुलभूषण खरबंदा]] || हवालदार भगीराम || लष्करी स्वयंपाकी (कूक) |- | ८ || [[महावीर शाह]] || सुभेदार भवर सिंग || सीमा सुरक्षा दलाचे अधिकारी |- | ९ || [[राखी गुलझार]] || सुभेदार रतन सिंग यांची आई || |- | १० || [[पूजा भट्ट]] || कमला || धरमवीर सिंग यांची मंगेतर |- | ११ || [[तब्बू]] || मेजर कुलदीप सिंग यांची पत्नी || (विशेष भूमिका) |- | १२ || [[शर्बानी मुखर्जी]] || फुलकवर || भैरव सिंग यांची पत्नी |- | १३ || [[अमृत पाल]] || पाकिस्तानी कंपनी कमांडर || |- | १४ || [[हेमंत चौधरी]] || भारतीय हवाई दल ऑफिसर || |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील हिंदी चित्रपट]] [[वर्ग:जे.पी. दत्ता दिग्दर्शित चित्रपट]] 9skni2nbgyn9haj9t645fzj9oc971c2 0 54682 2700282 2039681 2026-08-08T15:36:43Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700282 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट दिग्दर्शक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = दामोदर काशिनाथ केंकरे | जन्म_दिनांक = [[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[सप्टेंबर २८]], [[इ.स. २००८|२००८]] | मृत्यू_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | इतर_नावे = दामू केंकरे | कार्यक्षेत्र = [[दिग्दर्शन]] (नाट्य)<br />अध्यापन (कला) | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = [[ललिता केंकरे]] | अपत्ये = [[विजय केंकरे]] | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''{{लेखनाव}}''' ([[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] - [[सप्टेंबर २८]], [[इ.स. २००८|२००८]]) हे [[मराठी]] [[नाट्यदिग्दर्शक]] होते. ==जीवन== दामू केंकऱ्यांचा जन्म [[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] रोजी झाला. <br /> [[मुंबई]]च्या [[जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट]] या कलाशिक्षण संस्थेत ते [[इ.स. १९५७|१९५७]] सालापासून [[इ.स. १९७८|१९७८]] सालापर्यंत कला शिकवीत होते. यादरम्यान त्यांची नाट्यकारकीर्द चालू होतीच. [[गोवा हिंदू असोसिएशन]] संस्थेकरता त्यांनी बरीच नाटके बसवली.<br /> [[सप्टेंबर २८]], [[इ.स. २००८|२००८]] रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. == कारकीर्द == === नाटके === {| class="wikitable sortable" |- ! width="20%"| नाटक ! width="10%"| वर्ष (इ.स.) ! width="20%"| भाषा ! width="30%"| सहभाग |- | सभ्य गृहस्थ || १९७३ || [[मराठी भाषा|मराठी]] || दिग्दर्शन |- | असतं तसं नसतं || || मराठी || दिग्दर्शन |- | अखेरचा सवाल || १९७४ || मराठी || दिग्दर्शन |- | सूर्याची पिल्ले || १९७८ || मराठी || दिग्दर्शन |- | बॅरिस्टर || || मराठी || दिग्दर्शन |- | कारटी प्रेमात पडली || || मराठी || दिग्दर्शन |- | दुर्गी || || मराठी || दिग्दर्शन |- | जिथे चंद्र उगवत नाही || || मराठी || दिग्दर्शन |- | माणूस नावाचे बेट || १९५६ || मराठी || दिग्दर्शन |- | तू तर चाफेकळी || १९९४ || मराठी || दिग्दर्शन |- | संगीत म्युनिसिपालटी || १९४७ || मराठी || |- | सत्तेचे गुलाम || १९४९ || मराठी || |- | साष्टांग नमस्कार || १९५० || मराठी || |- | दुसरा पेशवा || १९५९ || मराठी || |- | सवाई माधवराव यांचा मृत्यू || १९६३ || मराठी || |- | वाजे पाऊल आपले || १९६८ || मराठी || |- | वल्लभपूरची दंतकथा || १९७० || मराठी || |- | बिऱ्हाड बाजलं || १९७२ || मराठी || |- | गृहस्थ || १९५५ || मराठी || |- | आपलं बुवा असं आहे || १९७९ || मराठी || |- | कालचक्र || १९८७ || मराठी || |} === चित्रपट === * मोहरे (अभिनय) === लेखन === दामू केंकरे यांनी 'माझे गुरू' नावाचे पुस्तकही लिहिलेले आहे. {{DEFAULTSORT:केंकरे,दामू}} [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] d7igqreihu0ff0dugatsc6ih37hu9hr 2700285 2700282 2026-08-08T15:39:37Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700285 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} {{माहितीचौकट दिग्दर्शक | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = दामोदर काशिनाथ केंकरे | जन्म_दिनांक = [[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2008|9|28|1928|5|5}} | मृत्यू_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | इतर_नावे = दामू केंकरे | कार्यक्षेत्र = [[दिग्दर्शन]] (नाट्य)<br />अध्यापन (कला) | राष्ट्रीयत्व = [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = [[ललिता केंकरे]] | अपत्ये = [[विजय केंकरे]] | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''{{लेखनाव}}''' ([[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] - [[सप्टेंबर २८]], [[इ.स. २००८|२००८]]) हे [[मराठी]] [[नाट्यदिग्दर्शक]] होते. ==जीवन== दामू केंकऱ्यांचा जन्म [[मे ५]], [[इ.स. १९२८|१९२८]] रोजी झाला. <br /> [[मुंबई]]च्या [[जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट]] या कलाशिक्षण संस्थेत ते [[इ.स. १९५७|१९५७]] सालापासून [[इ.स. १९७८|१९७८]] सालापर्यंत कला शिकवीत होते. यादरम्यान त्यांची नाट्यकारकीर्द चालू होतीच. [[गोवा हिंदू असोसिएशन]] संस्थेकरता त्यांनी बरीच नाटके बसवली.<br /> [[सप्टेंबर २८]], [[इ.स. २००८|२००८]] रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. == कारकीर्द == === नाटके === {| class="wikitable sortable" |- ! width="20%"| नाटक ! width="10%"| वर्ष (इ.स.) ! width="20%"| भाषा ! width="30%"| सहभाग |- | सभ्य गृहस्थ || १९७३ || [[मराठी भाषा|मराठी]] || दिग्दर्शन |- | असतं तसं नसतं || || मराठी || दिग्दर्शन |- | अखेरचा सवाल || १९७४ || मराठी || दिग्दर्शन |- | सूर्याची पिल्ले || १९७८ || मराठी || दिग्दर्शन |- | बॅरिस्टर || || मराठी || दिग्दर्शन |- | कारटी प्रेमात पडली || || मराठी || दिग्दर्शन |- | दुर्गी || || मराठी || दिग्दर्शन |- | जिथे चंद्र उगवत नाही || || मराठी || दिग्दर्शन |- | माणूस नावाचे बेट || १९५६ || मराठी || दिग्दर्शन |- | तू तर चाफेकळी || १९९४ || मराठी || दिग्दर्शन |- | संगीत म्युनिसिपालटी || १९४७ || मराठी || |- | सत्तेचे गुलाम || १९४९ || मराठी || |- | साष्टांग नमस्कार || १९५० || मराठी || |- | दुसरा पेशवा || १९५९ || मराठी || |- | सवाई माधवराव यांचा मृत्यू || १९६३ || मराठी || |- | वाजे पाऊल आपले || १९६८ || मराठी || |- | वल्लभपूरची दंतकथा || १९७० || मराठी || |- | बिऱ्हाड बाजलं || १९७२ || मराठी || |- | गृहस्थ || १९५५ || मराठी || |- | आपलं बुवा असं आहे || १९७९ || मराठी || |- | कालचक्र || १९८७ || मराठी || |} === चित्रपट === * मोहरे (अभिनय) === लेखन === दामू केंकरे यांनी 'माझे गुरू' नावाचे पुस्तकही लिहिलेले आहे. {{DEFAULTSORT:केंकरे,दामू}} [[वर्ग:मराठी नाट्यदिग्दर्शक]] [[वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]] pfio54w7b7htbvkgcvqpb7983jrdnmf 0 56024 2700377 2561275 2026-08-09T03:20:09Z Khirid Harshad 138639 2700377 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|NR - उत्तर रेल्वे]] '''उत्तर रेल्वे''' हा [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ विभागांपैकी एक विभाग आहे. १९५२ साली स्थापन झालेल्या उत्तर रेल्वेचे मुख्यालय [[दिल्ली]]च्या [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[जम्मू आणि काश्मीर]], [[पंजाब]], [[हरियाणा]], [[हिमाचल प्रदेश]], [[उत्तराखंड]], [[उत्तर प्रदेश]] ही राज्ये तसेच [[चंदीगढ]] व [[दिल्ली]] हे [[केंद्रशासित प्रदेश]] उत्तर रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. [[दिल्ली उपनगरी रेल्वे]] सेवा उत्तर रेल्वेद्वारेच चालवली जाते. जम्मू आणि काश्मीरमध्ये बांधण्यात येत असलेली [[काश्मीर रेल्वे]] देखील उत्तर रेल्वेच्या अखत्यारीत आहे. ==बाह्य दुवे== *[http://www.nr.indianrailways.gov.in/index.jsp अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:पंजाबमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:हिमाचल प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:हरियाणामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तराखंडमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर रेल्वे]] 6oazaks2s5w8vodttjzvaxex68ztio8 0 56025 2700375 2561273 2026-08-09T03:18:18Z Khirid Harshad 138639 2700375 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|NER - उत्तर पूर्व रेल्वे]] '''उत्तर पूर्व रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५२ साली स्थापन झालेल्या उत्तर पूर्व रेल्वेचे मुख्यालय [[गोरखपूर]] येथे असून [[उत्तर प्रदेश]]चा काही भाग उत्तर पूर्व रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== उत्तर पूर्व रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[इज्जतनगर]] विभाग *[[लखनौ]] विभाग *[[वाराणसी]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.ner.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व रेल्वे]] ikvuqiw98zy8i0ocgahz83m5415jqpf 0 56028 2700373 2471895 2026-08-09T03:16:51Z Khirid Harshad 138639 2700373 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|NFR - उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]] [[चित्र:Guwahati Railway Station at Night.jpg|250 px|इवलेसे|[[गुवाहाटी रेल्वे स्थानक]]]] '''उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५८ साली स्थापन झालेल्या उत्तर पूर्व सीमा रेल्वेचे मुख्यालय [[गुवाहाटी]] येथे असून संपूर्ण [[ईशान्य भारत]]ाची सर्व राज्ये ([[आसाम]], [[अरुणाचल प्रदेश]], [[मणिपूर]], [[मेघालय]], [[मिझोरम]], [[नागालँड]], [[त्रिपुरा]] व [[सिक्कीम]]) तसेच [[पश्चिम बंगाल]] व [[बिहार]] राज्यांचा काही भाग उत्तर पूर्व सीमा रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== उत्तर पूर्व सीमा रेल्वेचे पाच विभाग आहेत. *[[अलिपूरद्वार]] विभाग *[[कटिहार]] विभाग *[[लुमडिंग]] विभाग *[[रंगिया]] विभाग *[[तिनसुकिया]] विभाग ==स्थानके== *[[न्यू जलपाईगुडी रेल्वे स्थानक]] *[[गुवाहाटी रेल्वे स्थानक]] *[[दिब्रुगढ रेल्वे स्थानक]] *[[सिलचर रेल्वे स्थानक]] *[[दिमापूर रेल्वे स्थानक]] *[[आगरताळा रेल्वे स्थानक]] ==बाह्य दुवे== *[http://nfrlyconstruction.org/ उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे बांधकाम विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220183015/http://www.nfrlyconstruction.org/ |date=2015-02-20 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे]] [[वर्ग:आसाममधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:त्रिपुरामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:नागालँडमधील रेल्वे वाहतूक]] n3ok08m0fpwbc5122nh6l3fi10z9z1a 0 56029 2700390 1429699 2026-08-09T03:36:20Z Khirid Harshad 138639 2700390 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|ER - पूर्व रेल्वे]] '''पूर्व रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५२ साली स्थापन झालेल्या पूर्व रेल्वेचे मुख्यालय [[कोलकाता]]च्या [[हावडा रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[पश्चिम बंगाल]] व [[झारखंड]] ही राज्ये पूर्व रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. ==विभाग== पूर्व रेल्वेचे चार विभाग आहेत. * [[हावडा]] विभाग * [[सियालदाह]] विभाग * [[मालदा]] विभाग * [[असनसोल]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.er.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:झारखंडमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:पूर्व रेल्वे]] o2uneajvuv6rkf7jbtaauvs9pan6y0a 0 56030 2700385 2647801 2026-08-09T03:30:30Z Khirid Harshad 138639 2700385 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SER - दक्षिण पूर्व रेल्वे]] '''दक्षिण पूर्व रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९५५ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण पूर्व रेल्वेचे मुख्यालय [[कोलकाता]]च्या [[हावडा रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[पश्चिम बंगाल]], [[झारखंड]] व [[ओडिशा]] ही राज्ये दक्षिण पूर्व रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. ==विभाग== दक्षिण पूर्व रेल्वेचे चार विभाग आहेत. *[[अद्रा, पश्चिम बंगाल|अद्रा]] विभाग *[[चक्रधरपूर]] विभाग *[[खरगपूर]] विभाग *[[रांची]] विभाग ==हे सुद्धा पहा== *[[टाटानगर रेल्वे स्थानक]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.serailway.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217111242/http://serailway.gov.in/ |date=2009-02-17 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:झारखंडमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:ओडिशामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दक्षिण पूर्व रेल्वे]] 7b0x6rdu3j9uqlqgzqpbq921nnukb82 0 56032 2700386 2609827 2026-08-09T03:31:21Z Khirid Harshad 138639 2700386 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SCR - दक्षिण मध्य रेल्वे]] [[चित्र:Secunderabad Junction railway station in 2007.jpg|250 px|इवलेसे|सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक]] [[चित्र:HyderabadDeccanRailwayStn.jpg|250 px|इवलेसे|[[हैदराबाद रेल्वे स्थानक]]]] [[चित्र:Vijayawada_station.jpg|250 px|इवलेसे|विजयवाडा रेल्वे स्थानक]] '''दक्षिण मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९६६ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[हैदराबाद]]च्या [[सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[महाराष्ट्र]], [[तेलंगणा]], [[कर्नाटक]] व [[आंध्र प्रदेश]] ह्या राज्यांचे काही अथवा पूर्ण भाग दक्षिण मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. हैदराबाद महानगरामधील [[हैदराबाद एम.एम.टी.एस.]] ही [[जलद परिवहन]] प्रणाली दक्षिण मध्य रेल्वेद्वारे चालवली जाते. ==विभाग== दक्षिण मध्य रेल्वेचे सहा विभाग आहेत. #[[सिकंदराबाद]] विभाग #[[हैदराबाद]] विभाग #[[विजयवाडा]] विभाग #[[गुंटकल|गुंटकल]] विभाग #[[गुंटुर|गुंटूर]] विभाग #[[नांदेड]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://scrailway.gov.in/web/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070531030224/http://scrailway.gov.in/web/ |date=2007-05-31 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:दक्षिण मध्य रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:तेलंगणामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] 8c164a71retk786ssk4agp3pwrb27dh 2700399 2700386 2026-08-09T04:15:52Z Khirid Harshad 138639 2700399 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SCR - दक्षिण मध्य रेल्वे]] [[चित्र:Secunderabad Junction railway station in 2007.jpg|250 px|इवलेसे|सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक]] [[चित्र:HyderabadDeccanRailwayStn.jpg|250 px|इवलेसे|[[हैदराबाद रेल्वे स्थानक]]]] [[चित्र:Vijayawada_station.jpg|250 px|इवलेसे|विजयवाडा रेल्वे स्थानक]] '''दक्षिण मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९६६ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[हैदराबाद]]च्या [[सिकंदराबाद रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[महाराष्ट्र]], [[तेलंगणा]], [[कर्नाटक]] व [[आंध्र प्रदेश]] ह्या राज्यांचे काही अथवा पूर्ण भाग दक्षिण मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. हैदराबाद महानगरामधील [[हैदराबाद एम.एम.टी.एस.]] ही [[जलद परिवहन]] प्रणाली दक्षिण मध्य रेल्वेद्वारे चालवली जाते. ==विभाग== दक्षिण मध्य रेल्वेचे सहा विभाग आहेत. #[[सिकंदराबाद]] विभाग #[[हैदराबाद]] विभाग #[[नांदेड]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://scrailway.gov.in/web/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070531030224/http://scrailway.gov.in/web/ |date=2007-05-31 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:दक्षिण मध्य रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:तेलंगणामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] e9ylwmii3axblnlv5yp9dujctg9bksj 0 56033 2700371 2510961 2026-08-09T03:08:05Z Khirid Harshad 138639 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700371 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indianrailwayzones-numbered.png|right|thumb|250 px|भारताच्या नकाशावर क्रमांक ७ (7) ने दर्शवलेला दक्षिण रेल्वे विभाग]] '''दक्षिण रेल्वे''' हा [[भारतीय रेल्वे]]च्या १६ विभागांपैकी सर्वात जुना विभाग आहे. दक्षिण रेल्वेचे मुख्यालय [[चेन्नई]] येथे आहे. दक्षिण रेल्वेच्या अखत्यारीत [[तमिळ नाडू]] व [[केरळ]] ही संपूर्ण राज्ये, [[पुडुचेरी]] हा केंद्रशासित प्रदेश तसेच [[आंध्र प्रदेश]] व [[कर्नाटक]] ह्या राज्यांचे काही भाग येतात. ==विभाग== दक्षिण रेल्वेचे एकूण सहा विभाग आहेत. *[[चेन्नई]] विभाग *[[मदुराई]] विभाग *[[तिरुचिरापल्ली]] विभाग *[[सेलम]] विभाग *[[पालक्काड]] विभाग *[[तिरुवनंतपुरम]] विभाग ==प्रमुख स्थानके व शहरे== *[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक]] *[[चेन्नई इग्मोर रेल्वे स्थानक]] *[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक]] *[[मदुराई रेल्वे स्थानक]] *[[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक]] *[[कोइंबतूर]] *[[इरोड]] *[[मंगळूर]] ==प्रमुख रेल्वेगाड्या== *[[ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस]] *[[तमिळनाडू एक्सप्रेस]] *[[केरळ एक्सप्रेस]] *[[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]] *[[चेन्नई राजधानी एक्सप्रेस]] *[[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] *[[हिमसागर एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== * [http://www.sr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://indian-railways.org/southern-railway दक्षिण रेल्वे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803114154/http://indian-railways.org/southern-railway |date=2011-08-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:तमिळनाडूमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:केरळमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दक्षिण रेल्वे]] aa49ztojerv3lxbjujp7ba3sqa7rb39 2700380 2700371 2026-08-09T03:23:09Z Khirid Harshad 138639 2700380 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|right|thumb|250 px|SR - दक्षिण रेल्वे विभाग]] '''दक्षिण रेल्वे''' हा [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ विभागांपैकी सर्वात जुना विभाग आहे. दक्षिण रेल्वेचे मुख्यालय [[चेन्नई]] येथे आहे. दक्षिण रेल्वेच्या अखत्यारीत [[तमिळनाडू]] व [[केरळ]] ही संपूर्ण राज्ये, [[पुडुचेरी]] हा केंद्रशासित प्रदेश तसेच [[आंध्र प्रदेश]] व [[कर्नाटक]] ह्या राज्यांचे काही भाग येतात. ==विभाग== दक्षिण रेल्वेचे एकूण सहा विभाग आहेत. *[[चेन्नई]] विभाग *[[मदुराई]] विभाग *[[तिरुचिरापल्ली]] विभाग *[[सेलम]] विभाग *[[पालक्काड]] विभाग *[[तिरुवनंतपुरम]] विभाग ==प्रमुख स्थानके व शहरे== *[[चेन्नई सेंट्रल रेल्वे स्थानक]] *[[चेन्नई इग्मोर रेल्वे स्थानक]] *[[तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक]] *[[मदुराई रेल्वे स्थानक]] *[[एर्नाकुलम जंक्शन रेल्वे स्थानक]] *[[कोइंबतूर]] *[[इरोड]] *[[मंगळूर]] ==प्रमुख रेल्वेगाड्या== *[[ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस]] *[[तमिळनाडू एक्सप्रेस]] *[[केरळ एक्सप्रेस]] *[[तिरुवनंतपुरम राजधानी एक्सप्रेस]] *[[चेन्नई राजधानी एक्सप्रेस]] *[[मंगला लक्षद्वीप एक्सप्रेस]] *[[हिमसागर एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== * [http://www.sr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] * [http://indian-railways.org/southern-railway दक्षिण रेल्वे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803114154/http://indian-railways.org/southern-railway |date=2011-08-03 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:तमिळनाडूमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:केरळमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दक्षिण रेल्वे]] iajil5nrn6rvjijiwf1bu7dyqhf4sw1 0 56034 2700382 1429684 2026-08-09T03:26:38Z Khirid Harshad 138639 2700382 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SWR - दक्षिण पश्चिम रेल्वे]] [[चित्र:Bangalore-City-Stn.jpg|250 px|इवलेसे|[[बंगळूर सिटी रेल्वे स्थानक]]]] [[चित्र:Tower_at_Mysore_Railway_Station.JPG|250 px|इवलेसे|म्हैसूर रेल्वे स्थानक]] '''दक्षिण पश्चिम रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण पश्चिम रेल्वेचे मुख्यालय [[हुबळी रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[कर्नाटक]] राज्याचा बव्हंशी भाग दक्षिण मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== दक्षिण पश्चिम रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[हुबळी]] विभाग *[[म्हैसूर]] विभाग *[[बंगळूर]] विभाग ==प्रमुख गाड्या== दक्षिण पश्चिम रेल्वेद्वारे खालील प्रमुख रेल्वेगाड्या चालवल्या जातात. *[[कर्नाटक एक्सप्रेस]] *[[गोवा एक्सप्रेस]] *[[राणी चेन्नम्मा एक्सप्रेस]] *[[गोल घुमट एक्सप्रेस]] *बंगळूर-हुबळी [[जन शताब्दी एक्सप्रेस]] *बंगळूर-[[चेन्नई सेंट्रल|चेन्नई]] [[शताब्दी एक्सप्रेस]] *[[लालबाग एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.swr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:दक्षिण पश्चिम रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] agrhzj0scqnpej0hqzy2ex0y7dxomvd 0 56035 2700374 1429671 2026-08-09T03:17:35Z Khirid Harshad 138639 2700374 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|NWR - उत्तर पश्चिम रेल्वे]] [[चित्र:Jaipur 03-2016 32 Jaipur railway station.jpg|250 px|इवलेसे|[[जयपूर रेल्वे स्थानक]]]] '''उत्तर पश्चिम रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००२ साली स्थापन झालेल्या उत्तर पश्चिम रेल्वेचे मुख्यालय [[जयपूर रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[राजस्थान]] राज्याचा बव्हंशी भाग उत्तर पश्चिम रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== उत्तर पश्चिम रेल्वेचे चार विभाग आहेत. *[[जयपूर]] विभाग *[[जोधपूर]] विभाग *[[अजमेर]] विभाग *[[बिकानेर]] विभाग ==प्रमुख गाड्या== उत्तर पश्चिम रेल्वेद्वारे खालील प्रमुख रेल्वेगाड्या चालवल्या जातात. *[[अरवली एक्सप्रेस]] *[[चेतक एक्सप्रेस]] *जयपूर-[[मुंबई सेंट्रल]] [[दुरंतो एक्सप्रेस]] *[[सूर्यनगरी एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.nwr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:उत्तर पश्चिम रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:राजस्थानमधील रेल्वे वाहतूक]] dv2dmzhmd583pengfxxfaeka3ks82w3 0 56036 2700387 1429697 2026-08-09T03:32:25Z Khirid Harshad 138639 2700387 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|WCR - पश्चिम मध्य रेल्वे]] [[चित्र:Jabalpur_Station.jpg|250 px|इवलेसे|जबलपूर रेल्वे स्थानक]] [[चित्र:Indore_Junction_entrance_(2).jpg|250 px|इवलेसे|[[इंदूर]] रेल्वे स्थानक]] '''पश्चिम मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या पश्चिम मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[जबलपूर रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[मध्य प्रदेश]], [[उत्तर प्रदेश]] व [[राजस्थान]] राज्यांचा काही भाग पश्चिम मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== पश्चिम मध्य रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[भोपाळ]] विभाग *[[जबलपूर]] विभाग *[[कोटा]] विभाग ==प्रमुख गाड्या== पश्चिम मध्य रेल्वेद्वारे खालील प्रमुख रेल्वेगाड्या चालवल्या जातात. *[[मध्य प्रदेश संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] *जबलपूर-[[अमरावती]] एक्सप्रेस ==बाह्य दुवे== *[http://www.wcr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:पश्चिम मध्य रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:राजस्थानमधील रेल्वे वाहतूक]] feltqhyg8d329y683wq2gmi0rz8nmlb 0 56037 2700376 2561274 2026-08-09T03:19:17Z Khirid Harshad 138639 2700376 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|NCR - उत्तर मध्य रेल्वे]] '''उत्तर मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या उत्तर मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[अलाहाबाद]] येथे असून [[उत्तर प्रदेश]], [[मध्य प्रदेश]], [[राजस्थान]] व [[हरियाणा]] ह्या राज्यांचे काही भाग उत्तर मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. ==विभाग== उत्तर मध्य रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[अलाहाबाद]] विभाग *[[झाशी]] विभाग *[[आग्रा]] विभाग ==प्रमुख शहरे व स्थानके== * [[कानपूर सेंट्रल रेल्वे स्थानक]] * [[आग्रा छावणी रेल्वे स्थानक]] * [[अलाहाबाद रेल्वे स्थानक]] * [[झाशी रेल्वे स्थानक]] * [[गाझियाबाद रेल्वे स्थानक]] * [[मथुरा रेल्वे स्थानक]] * [[धोलपूर]] * [[ग्वाल्हेर रेल्वे स्थानक]] * [[दतिया]] * [[फिरोझाबाद]] * [[इटावा]] * [[अलीगढ]] * [[फतेहपूर]] * [[मिर्झापूर]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.ncr.railnet.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110612193046/http://www.ncr.railnet.gov.in/ |date=2011-06-12 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:राजस्थानमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:हरियाणामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर मध्य रेल्वे]] ef6jlh48gjq9o9krw2va6gh0m6ghgn7 0 56038 2700383 1429690 2026-08-09T03:27:31Z Khirid Harshad 138639 2700383 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SECR - दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] '''दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[बिलासपूर रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[छत्तीसगड]] व [[महाराष्ट्र]] राज्यांचे काही भाग दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतात. [[नागपूर रेल्वे स्थानक]] हे येथील सर्वात वर्दळीचे स्थानक आहे. ==विभाग== दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[नागपूर]] विभाग *[[बिलासपूर]] विभाग *[[रायपूर]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.secr.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] 5ysxpkgra6ovg39e8jjm8eknr0twvu1 0 56039 2700391 1429704 2026-08-09T03:38:00Z Khirid Harshad 138639 2700391 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|ECoR - पूर्व तटीय रेल्वे]] [[चित्र:Visakhapatnam_Railway_Station.JPG|250 px|इवलेसे|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक]]]] '''पूर्व तटीय रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या पूर्व तटीय रेल्वेचे मुख्यालय [[भुवनेश्वर]]च्या [[भुवनेश्वर रेल्वे स्थानक]] येथे असून संपूर्ण [[ओडिशा]] राज्य तसेच [[छत्तीसगढ]] व [[आंध्र प्रदेश]] राज्यांचा काही भाग पूर्व तटीय रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== पूर्व तटीय रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[संबलपूर]] विभाग *[[जटणी]] विभाग *[[विशाखापट्टणम]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:ओडिशामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:पूर्व तटीय रेल्वे]] q5b1c68m5cjw6lwyw70i5bze622i07s 2700400 2700391 2026-08-09T04:20:55Z Khirid Harshad 138639 /* विभाग */ 2700400 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|ECoR - पूर्व तटीय रेल्वे]] [[चित्र:Visakhapatnam_Railway_Station.JPG|250 px|इवलेसे|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक]]]] '''पूर्व तटीय रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २००३ साली स्थापन झालेल्या पूर्व तटीय रेल्वेचे मुख्यालय [[भुवनेश्वर]]च्या [[भुवनेश्वर रेल्वे स्थानक]] येथे असून संपूर्ण [[ओडिशा]] राज्य तसेच [[छत्तीसगढ]] व [[आंध्र प्रदेश]] राज्यांचा काही भाग पूर्व तटीय रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== पूर्व तटीय रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[संबलपूर]] विभाग *[[खुर्दा रोड]] विभाग *[[रायगढा]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[http://www.eastcoastrail.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:ओडिशामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:पूर्व तटीय रेल्वे]] i9e3z36enphdxzbslf1y6jedpt52p7j 0 56040 2700389 2206034 2026-08-09T03:35:30Z Khirid Harshad 138639 2700389 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|ECR - पूर्व मध्य रेल्वे]] [[चित्र:Mughalsarai_Station_2.jpg|250 px|इवलेसे|[[मुघलसराई]] रेल्वे स्थानक]] '''पूर्व मध्य रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. १९९६ साली स्थापन झालेल्या पूर्व मध्य रेल्वेचे मुख्यालय [[हाजीपूर]] येथे असून [[बिहार]] राज्याचा बव्हंशी भाग तसेच [[उत्तर प्रदेश]] व [[झारखंड]] राज्यांचा काही भाग पूर्व मध्य रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== पूर्व मध्य रेल्वेचे पाच विभाग आहेत. *[[सोनपूर]] विभाग *[[समस्तीपूर]] विभाग *[[दानापूर]] विभाग *[[धनबाद]] विभाग *[[मुघलसराई]] विभाग ==प्रमुख गाड्या== पूर्व मध्य रेल्वेद्वारे खालील प्रमुख रेल्वेगाड्या चालवल्या जातात. *[[पटना]] [[राजधानी एक्सप्रेस]] *[[वैशाली एक्सप्रेस]] *[[ब्लॅक डायमंड एक्सप्रेस]] *[[बिहार संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] *[[संपूर्ण क्रांती एक्सप्रेस]] ==बाह्य दुवे== *[http://www.ecr.indianrail.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051221041418/http://www.ecr.indianrail.gov.in/ |date=2005-12-21 }} {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:पूर्व मध्य रेल्वे| ]] [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:बिहारमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:झारखंडमधील रेल्वे वाहतूक]] ixfsn6nw37s0qw8gj5aqc7f0abr64qq 0 56103 2700295 1250081 2026-08-08T16:16:33Z अभय नातू 206 माहिती 2700295 wikitext text/x-wiki '''लांडेवाडी''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] एक वेगाने विकसित होणारे गाव आहे. प्रशासकीयदृष्ट्या हे ठिकाण [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव तालुक्यातील]] एक महसुली गाव असून, त्याचा काही भाग [[पिंपरी-चिंचवड]] महानगरपालिकेच्या ([[भोसरी]] परिसर) शहरी नागरी क्षेत्रातही समाविष्ट मानला जातो.<ref>{{cite web |title=Pune District Census Handbook |url=https://censusindia.gov.in/ |website=Census of India |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> हे गाव आणि त्याचा आसपासचा परिसर विशेषतः कृषी, दुग्धव्यवसाय आणि वेगाने वाढणाऱ्या औद्योगिक व नागरी विकासामुळे ओळखला जातो.<ref>{{cite web |title=Ambegaon Taluka Overview |url=https://pune.gov.in/ |website=Pune District Administration |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> [[पुणे]] आणि [[पिंपरी-चिंचवड]] या औद्योगिक शहरांशी जोडलेले रस्त्यांचे उत्तम जाळे, समृद्ध स्थानिक संस्कृती आणि ग्रामपंचायतीच्या माध्यमातून झालेला नागरी विकास यांमुळे लांडेवाडीचा परिसर पुणे जिल्ह्यातील एक प्रमुख आणि प्रगतिशील भाग म्हणून नावारूपाला आला आहे.<ref>{{cite book |last=Joshi |first=P.K. |title=Industrial and Rural Development of Pune District |publisher=Continental Prakashan |year=2015 |language=mr}}</ref> {{विस्तार}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] [[वर्ग:आंबेगाव तालुका]] 86wi45fsrxpetydg03es05734s2s86p 10 62644 2700303 1869247 2026-08-08T16:35:00Z ~2026-43778-82 186069 2700303 wikitext text/x-wiki <center> {{Navbox |name = मुंबई–पुणे रेल्वेगाड्या |title = '''[[मुंबई]] आणि [[पुणे]] दरम्यान धावणार्‍या दैनंदिन गाड्या''' | state = {{{state|expanded}}} | bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle; | titlestyle = background:#ccccff; | abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; | groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold; | liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; |group1 = कल्याण मार्गे |list1 = [[सिंहगड एक्सप्रेस]]{{·}} [[दख्खनची राणी|डेक्कन क्वीन]]{{·}} [[इंद्रायणी एक्सप्रेस]]{{·}} [[दख्खन एक्सप्रेस]]{{·}} [[मुंबई–पुणे इंटरसिटी एक्सप्रेस]] |group2 = पनवेल मार्गे |list2 = [[प्रगती एक्सप्रेस]] |group3 = पूर्वी सेवेत |list3 = [[मुंबई–पुणे शताब्दी एक्सप्रेस]]{{·}} [[मुंबई–पुणे मेल]]{{·}} [[मुंबई-पुणे पॅसेंजर]] }}<noinclude> </center> [[वर्ग:भारतीय रेल्वेमार्ग साचे‎|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2xdak2ep5tshqoqbisux3dyg637y3tr 0 62669 2700392 2088676 2026-08-09T03:39:40Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[मुंबई-पुणे पॅसेंजर]] वरुन [[मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] ला हलविला 2088676 wikitext text/x-wiki '''मुंबई-पुणे पॅसेंजर''' ही [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[मुंबई]] व [[पुणे]] या शहरांदरम्यान रोज धावणारी एक मंदगतीची रेल्वेगाडी होती. ही गाडी रात्री पुण्याहून निघून सकाळी मुंबईस पोचाय्ची. ही गाडी नंतरच्या कळत साईनगर शिर्डी रेल्वे स्तनाकापारेंत वाढवली गेली, तसेच तिचा एक हिस्सा पंढरपूर किव्हा विजापुर परेंत जातो. पंढरपूर किव्हा विजापुर परेंत जाणारा हिस्सा दौंड वरून वेगळा केला जातो. ही गाडी आता फास्ट पॅसेंजर करण्यत आली आहे. {{विस्तार}} {{मुंबई-पुणे रेल्वेगाड्या}} [[वर्ग:मध्य रेल्वे]] nn7fov4gdd62cjz4smehnb8x8gl4vdj 0 63161 2700308 2691383 2026-08-08T16:59:29Z ~2026-43800-33 186070 2700308 wikitext text/x-wiki {{इतिहास लेखन}} {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = लहुजी राघोजी साळवे | चित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | जन्मदिनांक = [[नोव्हेंबर १४]], [[इ.स. १७९४]] | जन्मस्थान = [[नारायणपूर]], [[पुरंदर जिल्हा]] ([[महाराष्ट्र]]), [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्युदिनांक = [[फेब्रुवारी १७]], [[इ.स. १८८१]] | मृत्युस्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | चळवळ = [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] | संघटना = | ग्रंथलेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदू]] | प्रभावित = [[महात्मा फुले]], [[वासुदेव बळवंत फडके ]], [[बाळ गंगाधर टिळक]] | वडील नाव = राघोजी साळवे | आई नाव = विठाबाई साळवे | पत्नी नाव = नाही | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''लहुजी राघोजी साळवे''' (१४ नोव्हेंबर १७९४ - १७ फेब्रुवारी १८८१) हे भारतीय क्रांतिकारक होते.<ref>{{cite web |title=साळवे, लहुजी राघोजी - मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती |url=https://marathi.gov.in |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ}}</ref> काहीवेळा त्यांचा उल्लेख 'लहुजी वस्ताद' नावाने देखील केला जातो. लहुजींचा जन्म [[पुरंदर किल्ला|पुरंदर किल्ल्याच्या]] पायथ्याशी असलेल्या नारायणपूर गावच्या नारायण पेठेमधील पूर्वीच्या मांगवाड्यातील एका हिंदू [[मांग]] कुटुंबात झाला.{{संदर्भ हवा}} लहूजींना युद्धकलेचे प्रशिक्षण त्यांच्या घरातील पुरुषांकडून मिळाले होते.{{संदर्भ हवा}} त्यांचे वडील राघोजी साळवे देखील लढवय्ये होते.{{संदर्भ हवा}} [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] सैन्यात लहुजींचे पूर्वज काम करत.{{संदर्भ हवा}} पुरंदर किल्ल्याच्या सरंक्षणाची जबाबदारी लहुजींच्या आजोबांकडे सोपवली गेली होती.{{संदर्भ हवा}} त्यांच्या कामगिरींमुळे शिवाजी महाराजांनी लहुजींच्या पूर्वजांना "राऊत" ही पदवी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} दांड पट्टा चालवणे, तलवारबाजी, घोडेस्वारी, बंदूक चालवणे व निशाणेबाजी या सर्व युद्धकलेमध्ये लहुजी निपुण होते.{{संदर्भ हवा}} देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी ‘मवाळपंथी नव्हे तर जहाल क्रांतिकारक’ निर्माण करण्याचे त्यांनी ठरविले. त्यासाठी त्यांनी युद्धकलेचे शिक्षण तरुणांना देण्यासाठी इ.स. १८२२ मध्ये रास्ता पेठ, पुणे येथे तालीम युद्ध कलाकौशल्य प्रशिक्षण केंद्र सुरू केले.{{संदर्भ हवा}} या प्रशिक्षण केंद्रात सर्वच समाजांतील युवक तालीम घेण्यासाठी येऊ लागले. यात प्रामुख्याने [[बाळ गंगाधर टिळक]], [[वासुदेव बळवंत फडके]], [[महात्मा फुले]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[चापेकर बंधू]], क्रांतिभाऊ खरे, क्रांतिवीर नाना दरबारे, रावबहाद्दूर सदाशिवराव गोवंडे, नाना मोरोजी, क्रांतिवीर मोरो विठ्ठल बाळवेकर, क्रांतिवीर नाना छत्रे, महात्मा फुलेंचे सहकारी वाळवेकर आणि परांजपे हे देखील लहुजी साळवे यांच्या आखाड्यात शिकले.{{संदर्भ हवा}} २० जुलै १८७९ रोजी इंग्रजांनी वासुदेव बळवंत फडके यांना ‘देवरनावडगा’ मुक्कामी रात्री झोपेत असताना पकडले व त्यांच्यावर राजद्रोहाचा खटला भरला. ७ नोव्हेंबर १८७९ रोजी वासुदेव फडके यांना जन्मठेपेची शिक्षा ठोठावली. लहुजींच्या मनावर खूप मोठा आघात झाला. १७ फेब्रुवारी १८८१ रोजी पुण्याच्या संगमपुराच्या परिसरात एका घरामध्ये लहुजी साळवेंची प्राणज्योत मावळली व एका महाक्रांतिपर्वाचा शेवट झाला. क्रांतिवीर लहुजी साळवेंच्या समाधी संगमवाडी (पुणे)<ref>{{cite web |title=साळवे, लहुजी राघोजी - मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती |url=https://marathi.gov.in |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:साळवे, लहुजी}} [[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक]] [[वर्ग:इ.स. १७९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८८१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:दलित व्यक्ती]] 4p5g5uqqvqfudq53bnij27ex47o3jez 2700309 2700308 2026-08-08T16:59:49Z ~2026-43800-33 186070 /* संदर्भ */ 2700309 wikitext text/x-wiki {{इतिहास लेखन}} {{माहितीचौकट चळवळ चरित्र | नाव = लहुजी राघोजी साळवे | चित्र = | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = | जन्मदिनांक = [[नोव्हेंबर १४]], [[इ.स. १७९४]] | जन्मस्थान = [[नारायणपूर]], [[पुरंदर जिल्हा]] ([[महाराष्ट्र]]), [[ब्रिटिश भारत]] | मृत्युदिनांक = [[फेब्रुवारी १७]], [[इ.स. १८८१]] | मृत्युस्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | चळवळ = [[भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] | संघटना = | ग्रंथलेखन = | पुरस्कार = | स्मारके = | धर्म = [[हिंदू धर्म|हिंदू]] | प्रभावित = [[महात्मा फुले]], [[वासुदेव बळवंत फडके ]], [[बाळ गंगाधर टिळक]] | वडील नाव = राघोजी साळवे | आई नाव = विठाबाई साळवे | पत्नी नाव = नाही | स्वाक्षरी चित्र = | तळटिपा = }} '''लहुजी राघोजी साळवे''' (१४ नोव्हेंबर १७९४ - १७ फेब्रुवारी १८८१) हे भारतीय क्रांतिकारक होते.<ref>{{cite web |title=साळवे, लहुजी राघोजी - मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती |url=https://marathi.gov.in |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ}}</ref> काहीवेळा त्यांचा उल्लेख 'लहुजी वस्ताद' नावाने देखील केला जातो. लहुजींचा जन्म [[पुरंदर किल्ला|पुरंदर किल्ल्याच्या]] पायथ्याशी असलेल्या नारायणपूर गावच्या नारायण पेठेमधील पूर्वीच्या मांगवाड्यातील एका हिंदू [[मांग]] कुटुंबात झाला.{{संदर्भ हवा}} लहूजींना युद्धकलेचे प्रशिक्षण त्यांच्या घरातील पुरुषांकडून मिळाले होते.{{संदर्भ हवा}} त्यांचे वडील राघोजी साळवे देखील लढवय्ये होते.{{संदर्भ हवा}} [[शिवाजी महाराज|छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या]] सैन्यात लहुजींचे पूर्वज काम करत.{{संदर्भ हवा}} पुरंदर किल्ल्याच्या सरंक्षणाची जबाबदारी लहुजींच्या आजोबांकडे सोपवली गेली होती.{{संदर्भ हवा}} त्यांच्या कामगिरींमुळे शिवाजी महाराजांनी लहुजींच्या पूर्वजांना "राऊत" ही पदवी दिली होती.{{संदर्भ हवा}} दांड पट्टा चालवणे, तलवारबाजी, घोडेस्वारी, बंदूक चालवणे व निशाणेबाजी या सर्व युद्धकलेमध्ये लहुजी निपुण होते.{{संदर्भ हवा}} देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी ‘मवाळपंथी नव्हे तर जहाल क्रांतिकारक’ निर्माण करण्याचे त्यांनी ठरविले. त्यासाठी त्यांनी युद्धकलेचे शिक्षण तरुणांना देण्यासाठी इ.स. १८२२ मध्ये रास्ता पेठ, पुणे येथे तालीम युद्ध कलाकौशल्य प्रशिक्षण केंद्र सुरू केले.{{संदर्भ हवा}} या प्रशिक्षण केंद्रात सर्वच समाजांतील युवक तालीम घेण्यासाठी येऊ लागले. यात प्रामुख्याने [[बाळ गंगाधर टिळक]], [[वासुदेव बळवंत फडके]], [[महात्मा फुले]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[चापेकर बंधू]], क्रांतिभाऊ खरे, क्रांतिवीर नाना दरबारे, रावबहाद्दूर सदाशिवराव गोवंडे, नाना मोरोजी, क्रांतिवीर मोरो विठ्ठल बाळवेकर, क्रांतिवीर नाना छत्रे, महात्मा फुलेंचे सहकारी वाळवेकर आणि परांजपे हे देखील लहुजी साळवे यांच्या आखाड्यात शिकले.{{संदर्भ हवा}} २० जुलै १८७९ रोजी इंग्रजांनी वासुदेव बळवंत फडके यांना ‘देवरनावडगा’ मुक्कामी रात्री झोपेत असताना पकडले व त्यांच्यावर राजद्रोहाचा खटला भरला. ७ नोव्हेंबर १८७९ रोजी वासुदेव फडके यांना जन्मठेपेची शिक्षा ठोठावली. लहुजींच्या मनावर खूप मोठा आघात झाला. १७ फेब्रुवारी १८८१ रोजी पुण्याच्या संगमपुराच्या परिसरात एका घरामध्ये लहुजी साळवेंची प्राणज्योत मावळली व एका महाक्रांतिपर्वाचा शेवट झाला. क्रांतिवीर लहुजी साळवेंच्या समाधी संगमवाडी (पुणे)<ref>{{cite web |title=साळवे, लहुजी राघोजी - मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती |url=https://marathi.gov.in |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:साळवे, लहुजी}} [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक]] [[वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक]] [[वर्ग:इ.स. १७९४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १८८१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:दलित व्यक्ती]] nnatj1030zl36h42nug8r66tiq1qwrx 0 64294 2700246 2679614 2026-08-08T13:37:21Z ~2026-43520-28 186061 2700246 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = आम्ही सारे खवय्ये | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = | दिग्दर्शक = प्रशांत नाईक, समीर जोशी | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[प्रशांत दामले]], राणी गुणाजी, [[संकर्षण कऱ्हाडे]], [[मृणाल दुसानीस]] | कलाकार = | पंच = | आवाज = [[अशोक पत्की]] | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = * सोमवार ते शुक्रवार दुपारी १.३० वाजता * सोमवार ते शनिवार दुपारी २.३० वाजता (२६ सप्टेंबर २०२२ पासून) * शनिवार आणि रविवार दुपारी १ वाजता (९ ऑगस्ट २०२५ पासून) | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १ मे २००७ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = | नंतर = | संकेतस्थळ = | सारखे = }} '''आम्ही सारे खवय्ये''' ही [[झी मराठी]] दूरचित्रवाहिनी वरून प्रसारित होणारी [[मराठी भाषा|मराठी भाषेतील]] खाद्यसंस्कृती विषयक मालिका आहे. अभिनेता [[प्रशांत दामले]], अभिनेत्री राणी गुणाजी, अभिनेत्री [[मृणाल दुसानीस]], अभिनेता [[संकर्षण कऱ्हाडे]] हे चौघे या मालिकेचे सूत्रसंचालन करत होते. प्रशांत नाईक व समीर जोशी हे या मालिकेचे दिग्दर्शक आहेत. == नवीन वेळ == {| class="wikitable" ! क्र. !! दिनांक !! वार !! वेळ |- | १ || १ मे २००७ - ११ सप्टेंबर २००९ || rowspan="4" | सोम-शुक्र || दुपारी १.३० |- | २ || १४ सप्टेंबर २००९ - १८ जून २०१० || दुपारी १ (एक तास) |- | ३ || २१ जून २०१० - २७ मार्च २०२० || दुपारी १.३० |- | ४ || २८ सप्टेंबर - १७ ऑक्टोबर २०२० || दुपारी ३.३० |- | ५ || २६ सप्टेंबर २०२२ - १५ एप्रिल २०२३ || सोम-शनि || दुपारी २.३० |- | ६ || ९ - ३१ ऑगस्ट २०२५ || शनि-रवि || rowspan="2"| दुपारी १ (एक तास) |- | ७ || ८ सप्टेंबर २०२५ - ७ एप्रिल २०२६ || सोम-मंगळ |- | ८ || १३ एप्रिल - ८ ऑगस्ट २०२६ || सोम-शनि || दुपारी २.३० |- | ९ || १५ ऑगस्ट २०२६ - चालू || शनि-रवि || दुपारी १२ (एक तास) |} == विशेष भाग == # कार्तिकीच्या सुरेल आवाजात रंगणार खवय्ये कुटुंबात आषाढी एकादशी. <u>(२३ जुलै २०१८)</u> # घरच्यांच्या आठवणीत रमणाऱ्या शिवानीसमोर उलगडला आठवणींचा खजिना. <u>(१३ सप्टेंबर २०१८)</u> # सुमीच्या प्रभावाने खवय्ये कुटुंबात झालीये प्रिन्सिपल मॅडमची एंट्री. <u>(१८ सप्टेंबर २०१८)</u> # ताईंचा भांडकुदळ स्वभाव ही इतरांची डोकेदुखी झालीये का? <u>(१० ऑक्टोबर २०१८)</u> # फिल्म पाहताना ताईंच्या आयुष्यात आला वेगळाच टि्वस्ट, काय आहे तो टि्वस्ट? <u>(१८ ऑक्टोबर २०१८)</u> # शेफ ताईंचं क्रूझवर जाण्याचं स्वप्न का राहिलं अपूर्ण? (१८ नोव्हेंबर २०१९) # खवय्ये कुटुंबात ताईंनी उलगडली डाएट डब्याची गोष्ट. (२० नोव्हेंबर २०१९) # खो-खो खेळताना ताईंच्या आयुष्यात आला एक सुखद प्रसंग. (२२ नोव्हेंबर २०१९) # घरोघरी खवय्येगिरी करत चाखूया नवीन पदार्थ, घराघरातील नात्यांना देऊया नवा अर्थ. <u>(२५ नोव्हेंबर २०१९)</u> # सात्त्विक आहार देऊन ताईंनी कमावली लाखो नवीन नाती. (२७ नोव्हेंबर २०१९) # खवय्येगिरीच्या निमित्ताने उलगडली बाप-मुलीची गोष्ट. (२९ नोव्हेंबर २०१९) # चित्र काढताना ताईंनी उलगडली प्रेमाची गोष्ट. (२ डिसेंबर २०१९) # मसाले कुटताना ताईंना मिळालं अनोखं सरप्राइज. (४ डिसेंबर २०१९) # बाबांसाठी लाडक्या लेकीने घेतला एक आगळावेगळा निर्णय. (६ डिसेंबर २०१९) # मैत्रिणीने उलगडलं ताईच्या लग्नाचं गुपित. (९ डिसेंबर २०१९) # करिअरच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर ताईंनी का सोडली नोकरी? (११ डिसेंबर २०१९) # यंत्रवत युगात यंत्रच का झाला ताईंच्या जगण्याचा आधार? (१३ डिसेंबर २०१९) # दोन बहिणींनी लढवली नवीन शक्कल. (२८ सप्टेंबर २०२०) # का आहेत ताई इतक्या हट्टी? (१९ ऑक्टोबर २०२०) # दुपारची वेळ अजून खमंग होणार, जोडीने गोडी वाढणार. <u>(२६ सप्टेंबर २०२२)</u> # काळजाची वाट पोटातून जाते. <u>(९ ऑगस्ट २०२५)</u> # खमंग पदार्थांसोबत खुसखुशीत गप्पांची मैफल रंगणार. <u>(१६ ऑगस्ट २०२५)</u> # ३४ वर्षांनी यजमानांची [[अलका कुबल|अलकाताईंना]] प्रेमाची मागणी. <u>(३ नोव्हेंबर २०२५)</u> # 'आम्ही सारे खवय्ये'च्या मंचावर संतोष-शलाकाची जोडी प्रेमाची रेसिपी बनवणार. <u>(४ नोव्हेंबर २०२५)</u> # 'आम्ही सारे खवय्ये'च्या मंचावर [[प्रियदर्शन जाधव|प्रियदर्शन]]-वैभवीची लव्ह केमिस्ट्री फुलणार. <u>(१० नोव्हेंबर २०२५)</u> # प्रणव आणि अमृता रावराणेची 'आम्ही सारे खवय्ये'च्या मंचावर धमाकेदार एंट्री. <u>(२४ नोव्हेंबर २०२५)</u> # 'आम्ही सारे खवय्ये'मध्ये स्वाती आणि तुषार देवल बनवणार स्पेशल राजमा चावल. <u>(२५ नोव्हेंबर २०२५)</u> # नवीन वर्ष, नवीन पर्व आणि नव्या उत्साहासह नवीन पाहुण्यांबरोबर करूया धमाल. <u>(५ जानेवारी २०२६)</u> # भन्नाट आजींचा दणका, रेसिपींना मिळणार खमंग तडका. <u>(१३ एप्रिल २०२६)</u> # सेलिब्रेटीच्या अचानक भेटीने ताईंना सरप्राइज मिळणार. <u>(१६ एप्रिल २०२६)</u> # अक्षय्य तृतीयेच्या मुहूर्तावर विदर्भाची मेजवानी सजणार. <u>(१८ एप्रिल २०२६)</u> == बाह्य दुवे == * {{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.zeemarathi.com/Zee_Serial_ask.aspx?zsid=59 | title = {{लेखनाव}} कार्यक्रमाचे अधिकृत पान | प्रकाशक = [[झी मराठी]] दूरचित्रवाहिनीचे संकेतस्थळ | भाषा = इंग्रजी | विदा संकेतस्थळ दुवा = https://web.archive.org/web/20100115032541/http://zeemarathi.com/Zee_Serial_ask.aspx?zsid=59 | विदा दिनांक = 2010-01-15 | access-date = 2011-06-19 | url-status = dead }} {{झी मराठी दुपारच्या मालिका}} [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]] 13fykollrnsdahc114iu3oviriaare7 0 66898 2700472 2638821 2026-08-09T10:32:39Z Tushar.kute 32301 2700472 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = गुरुनाथ नाईक | चित्र = [[चित्र:Gurunath-naik Photo.jpg|इवलेसे]] | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = हेमचंद्र साखळकर, चंद्रहास काळापूरकर | जन्म_दिनांक = १९३८ | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = ३ नोव्हेंबर २०२१ | मृत्यू_स्थान = पुणे | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = लेखन, पत्रकारिता | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म =हिंदू | भाषा = मराठी / कोकणी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = कथा, कादंबरी | विषय = रहस्य, थरार, भय, साहस | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = बहिर्जी कथा | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डस | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = 2 | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''गुरुनाथ विष्णू नाईक''' ([[जन्म]] - [[इ.स. १९३८]] ) हे रहस्यकथा[[लेखक]] व [[पत्रकार]] आहेत. इसवी सन २०१३ मध्ये जगात सर्वाधिक १२०८ कादंबऱ्या लिहिल्याबद्दल त्यांचे नाव "लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डस"मध्ये समाविष्ट करण्यात आले होते. अशी कामगिरी करणारे ते मराठीतील एकमेव लेखक आहेत. <ref>गुरुनाथ नाईक यांचे अधिकृत संकेतस्थळ, https://gurunathnaik.in</ref>१९७० ते १९९० च्या दशकात महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि शहरी भागांत वाचन संस्कृती रुजवण्यात त्यांच्या 'पॉकेट बुक्स' आकारातील रहस्यकथांचा मोठा वाटा होता. रहस्यकथांच्या दुनियेत त्यांनी निर्माण केलेले 'कॅप्टन दीप', 'गरुड', 'उदयसिंह चौहान' हे नायक आजही जुन्या वाचकांच्या स्मरणात आहेत. ==ओळख== {{लेखनाव}} हे [[मराठी]]तल्या आघाडीच्या रहस्य आणि थरार [[कथा]]/[[कादंबरीकार]]ांपैकी एक असून [[बाबुराव अर्नाळकर|बाबुराव अर्नाळकरां]]प्रमाणेच त्यांनी सुद्धा हजारांवर रहस्य कादंबऱ्या लिहिल्या, व एका मोठ्या चाहत्या वर्गाला खिळवून ठेवले. मुंबई, पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात नोकरीनिमित्त राहिलेले नाईक मूळचे गोव्याचे. गोमंतकातील सत्तरीजवळचे आडवाई साखळी हे त्यांचे मूळ गाव आणि राणे हे त्यांचे मूळ आडनाव होय. प्रिन्सेस कादंबरी लिहून जागतिक कीर्ती मिळविणारे [[मनोहर माळगावकर]] हे नाईक यांच्या वडिलांचे -विष्णू नाईक- यांचे जवळचे मित्र. माळगावकर यांच्याशी बालपणी झालेल्या चर्चेतूनच गुरुनाथ नाईक यांच्या मनात लिखाणाचे बीज रुजले. नाईक यांच्या घराण्याला स्वातंत्र्यलढ्याचीही पार्श्वभूमी आहे. साखळीच्या राणे घराण्याने पोर्तुगीजांविरुद्ध १७ बंडे पुकारली होती. नाईक यांचे आजोबा लेफ्टनंट होते. १९०१ मध्ये त्यांनी बंड पुकारले. १९०३ मध्ये बेसावध असताना त्यांना अटक झाली. पोर्तुगीजांनी त्यांना २८ वर्षांची शिक्षा ठोठावली. त्यांची रवानगी तिमोर बेटावर केली. यावेळी गुरुनाथ नाईक यांच्या आजी गरोदर होत्या. त्याही पोर्तुगिजांविरुद्ध काम करणाऱ्या संघटनेच्या प्रमुख होत्या. पोर्तुगिजांचा ससेमिरा चुकवित त्या साखळीत राहण्यास आल्या. त्यांनी नाईक हे नवीन नाव धारण केले. तेव्हापासून या घराण्याला नाईक हेच आडनाव लागले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/popular-mystery-writer-gurunath-naik-has-passed-away-at-the-age-of-84/articleshow/87509892.cms|title=News in Marathi Daily Maharashtra Times|url-status=live}}</ref> रहस्यकथा लिहिण्यापूर्वी म्हणजे १९५७ ते १९६३ या काळात गुरुनाथ नाईक यांचे विविध विषयांवर लिखाण सुरू होते. या काळात त्यांनी अनेक मराठी मासिकांतून हेमचंद्र साखळकर आणि नाईक या नावांनी लिखाण केले. आकाशवाणीच्या पुणे केंद्रासाठी काही संगीतिका, तर गोवा केंद्रासाठी काही श्रुतिका त्यांनी लिहिल्या. ==पत्रकारिता आणि सुरुवातीचा काळ== लेखक म्हणून प्रसिद्ध होण्याआधी गुरुनाथ नाईक यांनी पत्रकारितेत मोठी कारकीर्द गाजवली. बेळगावात असतानाच त्यांनी बाबुराव ठाकूर यांच्या 'तरुण भारत' या दैनिकात नोकरीस सुरुवात केली. तिथे त्यांनी कंपोजिंग, मुद्रित शोधन (Proofreading) आणि बातमीदारीचे धडे गिरवले. त्यानंतर त्यांनी महाराष्ट्रातील विविध वर्तमानपत्रांत काम केले: * सकाळ (पुणे): १९५६ मध्ये उपसंपादक म्हणून उमेदवारी केली. * साप्ताहिक स्वराज्य: च.म. साखळकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम केले. * पुणे तरुण भारत: १९५७ मध्ये उपसंपादक म्हणून रुजू झाले. * गावकरी (मनमाड): पा.वा. गाडगीळ यांच्या हाताखाली संपादकीय लेखनाचे धडे घेतले. * अजिंठा (औरंगाबाद): १९६० साली दैनिक सुरू करण्याच्या कामगिरीवर गेले आणि तिथे नऊ वर्षे काम केले. * नवप्रभा (गोवा): १९७० मध्ये द्वा.भ. कर्णिक यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम केले. * पुढे त्यांनी लातूरच्या 'एकमत' आणि बीडच्या 'लोकाशा' या वृत्तपत्रांतही दीर्घकाळ काम केले. मुख्य प्रवाहातील रहस्यकथा लेखक म्हणून नावारूपाला येण्यापूर्वी, १९५७ ते १९६३ या काळात त्यांनी 'हेमचंद्र साखळकर' या टोपणनावाने विविध मासिकांतून लेखन केले होते. या नावाने त्यांनी सुमारे पावणेदोनशे कथा आणि काही श्रुतिका लिहिल्या होत्या, परंतु त्या काळात त्यांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली नाही. ==रहस्यकथालेखनाचा ओनामा== १९७० साली कामानिमित्त पुण्यात आले आसताना त्यांन सदानंद प्रकाशनचे खाडिलकर भेटले. त्यांनी नाईक यांना दोन रहस्यकथा लिहून देण्याची विनंती केली. नाईक यांनी क्षणाचाही विलंब न लावता हो म्हणले आणि ते कामाला लागले. नेमका त्याच काळात ते पुण्यातील अलका चित्रपटगृहात 'किस द गर्ल्स अँड मेक देम डाय' हा इंग्रजी चित्रपट पहायला गेले. डोक्यात कथा लिहून देण्याचे विचार सुरू होते. अचानक चित्रपट अर्धवट सोडून ते उठले आणि थेट रूमवर गेले. रात्री दोन वाजेपर्यंत जागून त्यांनी ‘मृत्यूकडे नेणारे चुंबन' ही पहिली रहस्यकथा लिहून काढली. सकाळीच ही कथा त्यांनी खाडिलकरांना सोपविली. घरी परतल्यावर 'शास्त्रज्ञाच्या मृत्यूचे गूढ' ही दुसरी रहस्यकथा तयार झाली. तीही खाडिलकरांना सोपवून ते बेळगावला निघून गेले. थोड्याच दिवसात खाडिलकरांचे पत्र आले. तुमच्या आणि गजाननाच्या कृपेने तुमच्या दोन्ही कादंबऱ्या छापत आहोत, कृपया निघून यावे, आणि गुरुनाथ नाईक रह्स्य कादंबरीकार झाले. नाईक यांच्या कादंबऱ्यांना बाजारात चांगली मागणी होती. महिन्याकाठी ते ७-८ कादंबऱ्या ते सहज लिहित. प्रत्येक कादंबरीच्या चार ते पाच हजार प्रति खपत. या कादंबऱ्या सरासरी शंभर पानांच्या असायच्या. अर्नाळकरांच्या कादंबऱ्याही १०० पानांच्या असत. १९७० ते १९८२ या काळात त्यांनी ७२४ रहस्य व गूढकथा लिहिल्या. यात सैनिकी जीवनावरील २५० शिलेदार कादंबऱ्या आहेत. गोलंदाज ही काल्पनिक व्यक्तिरेखा साकारून त्याच्या भोवती १५० कथा लिहिल्या. कॅप्टन दीप, मेजर भोसले ही त्यांची पात्रे रहस्यकथा वाचणाऱ्या वाचकांच्या मनात घर करून बसली आहेत. <ref>[http://marathi.webdunia.com/miscellaneous/literature/famouswriters/0711/01/1071101001_1.htm गुरूनाथ नाईकांची मुलाखत]</ref> ==प्रकाशन व्यवसाय आणि कायदेशीर लढा == गुरुनाथ नाईक यांच्या सुरुवातीच्या सर्व कादंबऱ्या पुण्यातील 'सदानंद प्रकाशन' तर्फे प्रकाशित झाल्या. नाईक आणि त्यांचे समकालीन दिवाकर नेमाडे या दोन लेखकांमुळे सदानंद प्रकाशनाला अफाट यश मिळाले. पुस्तकांच्या खपाचे उच्चांक मोडले गेले. मात्र, पुढे मानधनावरून आणि हक्कावरून वाद झाल्याने नाईक सदानंद प्रकाशनातून बाहेर पडले. १९७२ मध्ये सदानंद प्रकाशनाने नाईक यांच्यावर दावा ठोकला आणि त्यांच्या पात्रांवर प्रकाशकाचा हक्क असल्याचे सांगितले. हा खटला आणि त्यातील वर्तमानपत्रांतील जाहिरातबाजी त्याकाळी खूप गाजली होती. अखेरीस न्यायालयाने निकाल दिला की, लेखकाचे पात्र आणि पुढील लेखन हे पूर्णपणे लेखकाचेच असेल. या निकालानंतर नाईकांनी स्वतःचे 'गुरुनाथ प्रकाशन' सुरू केले. [[चित्र:Shiledar-prakashan-logo.jpg|इवलेसे]] पुढे आर्थिक अडचणींमुळे आणि भागीदारीतील वादांमुळे गुरुनाथ प्रकाशन बंद पडले. त्यानंतर नाईक गोव्याला गेले आणि तिथे 'शिलेदार प्रकाशन' सुरू केले. गोव्यातून महाराष्ट्रात पुस्तके पाठवण्यासाठी त्यांच्या राहत्या इमारतीत (अल्तिनो, पणजी) खास 'पोस्ट ऑफिस' सुरू करण्यात आले होते, हा एका लेखकासाठी अत्यंत दुर्मिळ बहुमान त्यांना मिळाला होता. त्यांनी आपली १०० वी आणि १२५ वी कादंबरी ('स्वर्गाची पायरी') मोठ्या थाटामाटात प्रकाशित केली होती. १९८५ मध्ये त्यांनी आपली ७०० वी कादंबरी 'घातकी डाव' प्रकाशित करून पुन्हा एकदा लेखनात सक्रिय होण्याचा प्रयत्न केला होता. =गुरुनाथ नाईकांच्या कथांमधील नायक= * '''कॅप्टन दीप (Captain Deep):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईकांच्या सर्वात लोकप्रिय आणि दीर्घकाळ चाललेल्या नायक मालिकांपैकी एक. कॅप्टन दीप हा एक अत्यंत बुद्धिमान, चाणाक्ष आणि गूढ रहस्ये उकलणारा गुप्तहेर आहे. तो शांतपणे परिस्थितीचे निरीक्षण करून, सूक्ष्म तपशील शोधून गुन्हेगारांचा छडा लावतो. त्याची बुद्धी आणि तार्किक विचारसरणी हे त्याचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. * '''गोलंदाज (Golandaz) / उदयसिंग राठोड (Udaysingh Rathod):''' ** '''माहिती:''' हा नायक त्याच्या धडाकेबाज शैलीसाठी आणि साहसी वृत्तीसाठी ओळखला जातो. गोलंदाज हे त्याचे 'कोडिंग' नाव असू शकते, तर उदयसिंग राठोड हे त्याचे खरे नाव काही कथांमध्ये सूचित केले जाते. हा नायक गुन्हेगारांशी प्रत्यक्ष दोन हात करण्यात आणि वेगाने निर्णय घेण्यात तरबेज असतो. तो अधिक ॲक्शन-ओरिएंटेड आणि थरारक कथांमध्ये आढळतो. * '''गरुड (Garud) / मेजर अविनाश भोसले (Major Avinash Bhosale):''' ** '''माहिती:''' 'गरुड' हे नाव असलेला हा नायक त्याच्या गरुडासारख्या तीक्ष्ण नजरेसाठी आणि दूरदृष्टीसाठी ओळखला जातो. काही कथांमध्ये त्याचे खरे नाव मेजर अविनाश भोसले असे असते. हा नायक विशेषतः साहसी आणि मोठ्या कटांचा किंवा आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारीचा पर्दाफाश करण्यासाठी सज्ज असतो. त्याची कार्यपद्धती अधिक शिस्तबद्ध आणि लष्करी स्वरूपाची असते. * '''शिलेदार (Shiledar):''' ** '''माहिती:''' शिलेदार हा नायक त्याच्या निडर वृत्तीसाठी आणि एकाकी लढवय्या म्हणून ओळखला जातो. तो अनेकदा स्वतःच्या बळावर आणि बुद्धीच्या जोरावर मोठ्या संकटांवर मात करतो. तो एक प्रकारचा न्याय-संरक्षक असतो जो अन्यायाविरुद्ध लढतो. * '''शब्दवेधी (Shabdavedhi) / सुरज (Suraj):''' ** '''माहिती:''' शब्दवेधी हा नायक त्याच्या शब्दांवरून किंवा बारीक आवाजावरून, खुणांवरून आणि अस्पष्ट पुराव्यांवरून गुन्हेगारांचा माग काढण्यात निष्णात असतो. त्याचे निरीक्षण कौशल्य आणि ऐकण्याची क्षमता असामान्य असते. काही कथांमध्ये त्याचे नाव 'सुरज' असे दिले जाते. * '''रातरानी (Ratrarani) / रजनी काटकर (Rajani Katkar):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईक यांच्या काही निवडक स्त्री नायिकांपैकी रातरानी ही एक प्रमुख आहे. तिचे खरे नाव रजनी काटकर असते. ती एक धाडसी, बुद्धिमान आणि तितकीच आकर्षक गुप्तहेर असते, जी पुरुष नायकांसारख्याच धोकादायक परिस्थिती हाताळते आणि गुन्हेगारांना पकडते. * '''बहिर्जी (Bahirji) / बहिर्जी नाईक (Bahirji Naik):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईकांनी काही ऐतिहासिक किंवा ऐतिहासिक पात्रांवर आधारित कथा लिहिल्या आहेत. त्यात छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या गुप्तहेर खात्यातील प्रमुख 'बहिर्जी नाईक' हे पात्र नायक म्हणून काही कथांमध्ये येते. या कथांमध्ये ऐतिहासिक घटना आणि गुप्तहेरगिरीचे मिश्रण असते. * '''सागर (Sagar) / जीवन सावरकर (Jeevan Savarkar):''' ** '''माहिती:''' सागर हा नायक समुद्र आणि पाण्याशी संबंधित रहस्यांवर काम करतो. तो समुद्रातील गुन्हेगारी, तस्करी किंवा पाण्याखालील गुप्त कार्यांचा शोध लावतो. 'जीवन सावरकर' हे त्याचे खरे नाव असू शकते. = गुरुनाथ नाईकांनी वापरलेली विविध टोपणनावे = गुरुनाथ नाईकांनी कथा लिहीत असताना विविध टोपणनावांचा वापर केला होता. ही नावे खालीलप्रमाणे: * हेमचंद्र साखळकर * गीता नाईक * गीता पै * मंगेश नाईक * चंद्रहास काळापूरकर * आरती शिंदे त्यांनी विशेषतः त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात, म्हणजे १९५७ ते १९६३ दरम्यान, 'हेमचंद्र साखळकर' आणि 'नाईक' या नावांनी विविध मराठी मासिकांतून लिखाण केले होते. त्यांनी आकाशवाणीच्या पुणे आणि गोवा केंद्रांसाठीही काही संगीतिका आणि श्रुतिका लिहिल्या. ==लेखन शैली आणि प्रभाव== गुरुनाथ नाईक यांची लेखन शैली अत्यंत वेगवान आणि चित्रदर्शी होती. ते एका महिन्यात ६ ते ७ कादंबऱ्या लिहीत असत. त्यांच्या लेखनात लांबलचक वर्णनापेक्षा घटनांना (Action) जास्त महत्त्व होते. टीव्ही आणि इंटरनेट नसलेल्या काळात, महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील तरुण पिढीला त्यांच्या कादंबऱ्यांनी वाचनाचे वेड लावले होते. रेल्वे स्टेशन्स, एस.टी. स्टँड्स आणि रद्दीच्या दुकानांतून त्यांच्या पुस्तकांची सर्वाधिक विक्री होत असे. त्यांनी लिहिलेल्या कादंबऱ्यांची संख्या १२०८ इतकी सांगितली जाते. ==उत्तरार्ध आणि मृत्यू== लेखनातून प्रचंड यश आणि पैसा मिळवूनही गुरुनाथ नाईक यांचे आर्थिक नियोजन कोलमडल्याने त्यांना उतारवयात मोठ्या संघर्षाला सामोरे जावे लागले. गोव्यातील प्रेस बंद पडल्यावर ते पुन्हा मुंबई-वसई भागात आले. काही काळ त्यांनी पुण्याजवळच्या मुळशी तालुक्यात एका पत्र्याच्या खोलीत वास्तव्य केले. तिथेही त्यांचे लेखन अव्याहत सुरू होते. १६ वर्षांपूर्वी त्यांना अर्धांगवायूचा झटका (Stroke) आला, ज्यामुळे त्यांचे लेखन थांबले. त्यानंतर ते उपचारांसाठी पुण्यात आले. ३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी, वयाच्या ८४ व्या वर्षी पुणे येथे दीर्घ आजाराने त्यांचे निधन झाले. =प्रकाशित साहित्य= * अजिंक्य योद्धा * अंधा कानून * अंधाराचा बळी * अफलातून * आसुरी * कायदा * कैदी नं. १०० * गरुडभरारी * गोलंदाज * झुंज एक वाऱ्याशी * तिसरा डोळा * दिल्लीचा ठग * देहान्त * धगधगती सीमा * प्रलय * बळी * भयानक * मृत्यूकडे नेणारे चुंबन * रणकंदन * रणझुंज * सरळ चालणारा खेकडा * सवाई * सुरक्षा * हर हर महादेव * हादरा * हिरवे डोळे * दरितील खजिना =संदर्भ= {{संदर्भयादी}} {{मराठी साहित्यिक}} [[वर्ग:मराठी लेखक|नाईक गुरुनाथ]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] 6xpp3lz9vaade9a732cw5ez02gxnh9r 2700473 2700472 2026-08-09T10:36:37Z Tushar.kute 32301 2700473 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = गुरुनाथ नाईक | चित्र = [[चित्र:Gurunath-naik Photo.jpg|इवलेसे]] | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = हेमचंद्र साखळकर, चंद्रहास काळापूरकर | जन्म_दिनांक = १९३८ | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = ३ नोव्हेंबर २०२१ | मृत्यू_स्थान = पुणे | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = लेखन, पत्रकारिता | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म =हिंदू | भाषा = मराठी / कोकणी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = कथा, कादंबरी | विषय = रहस्य, थरार, भय, साहस | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = बहिर्जी कथा | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डस | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = 2 | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''गुरुनाथ विष्णू नाईक''' ([[जन्म]] - [[इ.स. १९३८]] ) हे रहस्यकथा[[लेखक]] व [[पत्रकार]] आहेत. इसवी सन २०१३ मध्ये जगात सर्वाधिक १२०८ कादंबऱ्या लिहिल्याबद्दल त्यांचे नाव "लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्डस"मध्ये समाविष्ट करण्यात आले होते. अशी कामगिरी करणारे ते मराठीतील एकमेव लेखक आहेत. <ref>गुरुनाथ नाईक यांचे अधिकृत संकेतस्थळ, https://gurunathnaik.in</ref>१९७० ते १९९० च्या दशकात महाराष्ट्रातील ग्रामीण आणि शहरी भागांत वाचन संस्कृती रुजवण्यात त्यांच्या 'पॉकेट बुक्स' आकारातील रहस्यकथांचा मोठा वाटा होता. रहस्यकथांच्या दुनियेत त्यांनी निर्माण केलेले 'कॅप्टन दीप', 'गरुड', 'उदयसिंह चौहान' हे नायक आजही जुन्या वाचकांच्या स्मरणात आहेत.<ref>प्राकृत प्रकाशनाच्या संकेतस्थळावरील अधिकृत नोंद https://prakrutprakashan.com/blog-post-3.html</ref> ==ओळख== {{लेखनाव}} हे [[मराठी]]तल्या आघाडीच्या रहस्य आणि थरार [[कथा]]/[[कादंबरीकार]]ांपैकी एक असून [[बाबुराव अर्नाळकर|बाबुराव अर्नाळकरां]]प्रमाणेच त्यांनी सुद्धा हजारांवर रहस्य कादंबऱ्या लिहिल्या, व एका मोठ्या चाहत्या वर्गाला खिळवून ठेवले. मुंबई, पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात नोकरीनिमित्त राहिलेले नाईक मूळचे गोव्याचे. गोमंतकातील सत्तरीजवळचे आडवाई साखळी हे त्यांचे मूळ गाव आणि राणे हे त्यांचे मूळ आडनाव होय. प्रिन्सेस कादंबरी लिहून जागतिक कीर्ती मिळविणारे [[मनोहर माळगावकर]] हे नाईक यांच्या वडिलांचे -विष्णू नाईक- यांचे जवळचे मित्र. माळगावकर यांच्याशी बालपणी झालेल्या चर्चेतूनच गुरुनाथ नाईक यांच्या मनात लिखाणाचे बीज रुजले. नाईक यांच्या घराण्याला स्वातंत्र्यलढ्याचीही पार्श्वभूमी आहे. साखळीच्या राणे घराण्याने पोर्तुगीजांविरुद्ध १७ बंडे पुकारली होती. नाईक यांचे आजोबा लेफ्टनंट होते. १९०१ मध्ये त्यांनी बंड पुकारले. १९०३ मध्ये बेसावध असताना त्यांना अटक झाली. पोर्तुगीजांनी त्यांना २८ वर्षांची शिक्षा ठोठावली. त्यांची रवानगी तिमोर बेटावर केली. यावेळी गुरुनाथ नाईक यांच्या आजी गरोदर होत्या. त्याही पोर्तुगिजांविरुद्ध काम करणाऱ्या संघटनेच्या प्रमुख होत्या. पोर्तुगिजांचा ससेमिरा चुकवित त्या साखळीत राहण्यास आल्या. त्यांनी नाईक हे नवीन नाव धारण केले. तेव्हापासून या घराण्याला नाईक हेच आडनाव लागले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathi.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/popular-mystery-writer-gurunath-naik-has-passed-away-at-the-age-of-84/articleshow/87509892.cms|title=News in Marathi Daily Maharashtra Times|url-status=live}}</ref> रहस्यकथा लिहिण्यापूर्वी म्हणजे १९५७ ते १९६३ या काळात गुरुनाथ नाईक यांचे विविध विषयांवर लिखाण सुरू होते. या काळात त्यांनी अनेक मराठी मासिकांतून हेमचंद्र साखळकर आणि नाईक या नावांनी लिखाण केले. आकाशवाणीच्या पुणे केंद्रासाठी काही संगीतिका, तर गोवा केंद्रासाठी काही श्रुतिका त्यांनी लिहिल्या. ==पत्रकारिता आणि सुरुवातीचा काळ== लेखक म्हणून प्रसिद्ध होण्याआधी गुरुनाथ नाईक यांनी पत्रकारितेत मोठी कारकीर्द गाजवली. बेळगावात असतानाच त्यांनी बाबुराव ठाकूर यांच्या 'तरुण भारत' या दैनिकात नोकरीस सुरुवात केली. तिथे त्यांनी कंपोजिंग, मुद्रित शोधन (Proofreading) आणि बातमीदारीचे धडे गिरवले. त्यानंतर त्यांनी महाराष्ट्रातील विविध वर्तमानपत्रांत काम केले: * सकाळ (पुणे): १९५६ मध्ये उपसंपादक म्हणून उमेदवारी केली. * साप्ताहिक स्वराज्य: च.म. साखळकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम केले. * पुणे तरुण भारत: १९५७ मध्ये उपसंपादक म्हणून रुजू झाले. * गावकरी (मनमाड): पा.वा. गाडगीळ यांच्या हाताखाली संपादकीय लेखनाचे धडे घेतले. * अजिंठा (औरंगाबाद): १९६० साली दैनिक सुरू करण्याच्या कामगिरीवर गेले आणि तिथे नऊ वर्षे काम केले. * नवप्रभा (गोवा): १९७० मध्ये द्वा.भ. कर्णिक यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम केले. * पुढे त्यांनी लातूरच्या 'एकमत' आणि बीडच्या 'लोकाशा' या वृत्तपत्रांतही दीर्घकाळ काम केले. मुख्य प्रवाहातील रहस्यकथा लेखक म्हणून नावारूपाला येण्यापूर्वी, १९५७ ते १९६३ या काळात त्यांनी 'हेमचंद्र साखळकर' या टोपणनावाने विविध मासिकांतून लेखन केले होते. या नावाने त्यांनी सुमारे पावणेदोनशे कथा आणि काही श्रुतिका लिहिल्या होत्या, परंतु त्या काळात त्यांना विशेष प्रसिद्धी मिळाली नाही. ==रहस्यकथालेखनाचा ओनामा== १९७० साली कामानिमित्त पुण्यात आले आसताना त्यांन सदानंद प्रकाशनचे खाडिलकर भेटले. त्यांनी नाईक यांना दोन रहस्यकथा लिहून देण्याची विनंती केली. नाईक यांनी क्षणाचाही विलंब न लावता हो म्हणले आणि ते कामाला लागले. नेमका त्याच काळात ते पुण्यातील अलका चित्रपटगृहात 'किस द गर्ल्स अँड मेक देम डाय' हा इंग्रजी चित्रपट पहायला गेले. डोक्यात कथा लिहून देण्याचे विचार सुरू होते. अचानक चित्रपट अर्धवट सोडून ते उठले आणि थेट रूमवर गेले. रात्री दोन वाजेपर्यंत जागून त्यांनी ‘मृत्यूकडे नेणारे चुंबन' ही पहिली रहस्यकथा लिहून काढली. सकाळीच ही कथा त्यांनी खाडिलकरांना सोपविली. घरी परतल्यावर 'शास्त्रज्ञाच्या मृत्यूचे गूढ' ही दुसरी रहस्यकथा तयार झाली. तीही खाडिलकरांना सोपवून ते बेळगावला निघून गेले. थोड्याच दिवसात खाडिलकरांचे पत्र आले. तुमच्या आणि गजाननाच्या कृपेने तुमच्या दोन्ही कादंबऱ्या छापत आहोत, कृपया निघून यावे, आणि गुरुनाथ नाईक रह्स्य कादंबरीकार झाले. नाईक यांच्या कादंबऱ्यांना बाजारात चांगली मागणी होती. महिन्याकाठी ते ७-८ कादंबऱ्या ते सहज लिहित. प्रत्येक कादंबरीच्या चार ते पाच हजार प्रति खपत. या कादंबऱ्या सरासरी शंभर पानांच्या असायच्या. अर्नाळकरांच्या कादंबऱ्याही १०० पानांच्या असत. १९७० ते १९८२ या काळात त्यांनी ७२४ रहस्य व गूढकथा लिहिल्या. यात सैनिकी जीवनावरील २५० शिलेदार कादंबऱ्या आहेत. गोलंदाज ही काल्पनिक व्यक्तिरेखा साकारून त्याच्या भोवती १५० कथा लिहिल्या. कॅप्टन दीप, मेजर भोसले ही त्यांची पात्रे रहस्यकथा वाचणाऱ्या वाचकांच्या मनात घर करून बसली आहेत. <ref>[http://marathi.webdunia.com/miscellaneous/literature/famouswriters/0711/01/1071101001_1.htm गुरूनाथ नाईकांची मुलाखत]</ref> ==प्रकाशन व्यवसाय आणि कायदेशीर लढा == गुरुनाथ नाईक यांच्या सुरुवातीच्या सर्व कादंबऱ्या पुण्यातील 'सदानंद प्रकाशन' तर्फे प्रकाशित झाल्या. नाईक आणि त्यांचे समकालीन दिवाकर नेमाडे या दोन लेखकांमुळे सदानंद प्रकाशनाला अफाट यश मिळाले. पुस्तकांच्या खपाचे उच्चांक मोडले गेले. मात्र, पुढे मानधनावरून आणि हक्कावरून वाद झाल्याने नाईक सदानंद प्रकाशनातून बाहेर पडले. १९७२ मध्ये सदानंद प्रकाशनाने नाईक यांच्यावर दावा ठोकला आणि त्यांच्या पात्रांवर प्रकाशकाचा हक्क असल्याचे सांगितले. हा खटला आणि त्यातील वर्तमानपत्रांतील जाहिरातबाजी त्याकाळी खूप गाजली होती. अखेरीस न्यायालयाने निकाल दिला की, लेखकाचे पात्र आणि पुढील लेखन हे पूर्णपणे लेखकाचेच असेल. या निकालानंतर नाईकांनी स्वतःचे 'गुरुनाथ प्रकाशन' सुरू केले. [[चित्र:Shiledar-prakashan-logo.jpg|इवलेसे]] पुढे आर्थिक अडचणींमुळे आणि भागीदारीतील वादांमुळे गुरुनाथ प्रकाशन बंद पडले. त्यानंतर नाईक गोव्याला गेले आणि तिथे 'शिलेदार प्रकाशन' सुरू केले. गोव्यातून महाराष्ट्रात पुस्तके पाठवण्यासाठी त्यांच्या राहत्या इमारतीत (अल्तिनो, पणजी) खास 'पोस्ट ऑफिस' सुरू करण्यात आले होते, हा एका लेखकासाठी अत्यंत दुर्मिळ बहुमान त्यांना मिळाला होता. त्यांनी आपली १०० वी आणि १२५ वी कादंबरी ('स्वर्गाची पायरी') मोठ्या थाटामाटात प्रकाशित केली होती. १९८५ मध्ये त्यांनी आपली ७०० वी कादंबरी 'घातकी डाव' प्रकाशित करून पुन्हा एकदा लेखनात सक्रिय होण्याचा प्रयत्न केला होता. =गुरुनाथ नाईकांच्या कथांमधील नायक= * '''कॅप्टन दीप (Captain Deep):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईकांच्या सर्वात लोकप्रिय आणि दीर्घकाळ चाललेल्या नायक मालिकांपैकी एक. कॅप्टन दीप हा एक अत्यंत बुद्धिमान, चाणाक्ष आणि गूढ रहस्ये उकलणारा गुप्तहेर आहे. तो शांतपणे परिस्थितीचे निरीक्षण करून, सूक्ष्म तपशील शोधून गुन्हेगारांचा छडा लावतो. त्याची बुद्धी आणि तार्किक विचारसरणी हे त्याचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. * '''गोलंदाज (Golandaz) / उदयसिंग राठोड (Udaysingh Rathod):''' ** '''माहिती:''' हा नायक त्याच्या धडाकेबाज शैलीसाठी आणि साहसी वृत्तीसाठी ओळखला जातो. गोलंदाज हे त्याचे 'कोडिंग' नाव असू शकते, तर उदयसिंग राठोड हे त्याचे खरे नाव काही कथांमध्ये सूचित केले जाते. हा नायक गुन्हेगारांशी प्रत्यक्ष दोन हात करण्यात आणि वेगाने निर्णय घेण्यात तरबेज असतो. तो अधिक ॲक्शन-ओरिएंटेड आणि थरारक कथांमध्ये आढळतो. * '''गरुड (Garud) / मेजर अविनाश भोसले (Major Avinash Bhosale):''' ** '''माहिती:''' 'गरुड' हे नाव असलेला हा नायक त्याच्या गरुडासारख्या तीक्ष्ण नजरेसाठी आणि दूरदृष्टीसाठी ओळखला जातो. काही कथांमध्ये त्याचे खरे नाव मेजर अविनाश भोसले असे असते. हा नायक विशेषतः साहसी आणि मोठ्या कटांचा किंवा आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारीचा पर्दाफाश करण्यासाठी सज्ज असतो. त्याची कार्यपद्धती अधिक शिस्तबद्ध आणि लष्करी स्वरूपाची असते. * '''शिलेदार (Shiledar):''' ** '''माहिती:''' शिलेदार हा नायक त्याच्या निडर वृत्तीसाठी आणि एकाकी लढवय्या म्हणून ओळखला जातो. तो अनेकदा स्वतःच्या बळावर आणि बुद्धीच्या जोरावर मोठ्या संकटांवर मात करतो. तो एक प्रकारचा न्याय-संरक्षक असतो जो अन्यायाविरुद्ध लढतो. * '''शब्दवेधी (Shabdavedhi) / सुरज (Suraj):''' ** '''माहिती:''' शब्दवेधी हा नायक त्याच्या शब्दांवरून किंवा बारीक आवाजावरून, खुणांवरून आणि अस्पष्ट पुराव्यांवरून गुन्हेगारांचा माग काढण्यात निष्णात असतो. त्याचे निरीक्षण कौशल्य आणि ऐकण्याची क्षमता असामान्य असते. काही कथांमध्ये त्याचे नाव 'सुरज' असे दिले जाते. * '''रातरानी (Ratrarani) / रजनी काटकर (Rajani Katkar):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईक यांच्या काही निवडक स्त्री नायिकांपैकी रातरानी ही एक प्रमुख आहे. तिचे खरे नाव रजनी काटकर असते. ती एक धाडसी, बुद्धिमान आणि तितकीच आकर्षक गुप्तहेर असते, जी पुरुष नायकांसारख्याच धोकादायक परिस्थिती हाताळते आणि गुन्हेगारांना पकडते. * '''बहिर्जी (Bahirji) / बहिर्जी नाईक (Bahirji Naik):''' ** '''माहिती:''' गुरुनाथ नाईकांनी काही ऐतिहासिक किंवा ऐतिहासिक पात्रांवर आधारित कथा लिहिल्या आहेत. त्यात छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या गुप्तहेर खात्यातील प्रमुख 'बहिर्जी नाईक' हे पात्र नायक म्हणून काही कथांमध्ये येते. या कथांमध्ये ऐतिहासिक घटना आणि गुप्तहेरगिरीचे मिश्रण असते. * '''सागर (Sagar) / जीवन सावरकर (Jeevan Savarkar):''' ** '''माहिती:''' सागर हा नायक समुद्र आणि पाण्याशी संबंधित रहस्यांवर काम करतो. तो समुद्रातील गुन्हेगारी, तस्करी किंवा पाण्याखालील गुप्त कार्यांचा शोध लावतो. 'जीवन सावरकर' हे त्याचे खरे नाव असू शकते. = गुरुनाथ नाईकांनी वापरलेली विविध टोपणनावे = गुरुनाथ नाईकांनी कथा लिहीत असताना विविध टोपणनावांचा वापर केला होता. ही नावे खालीलप्रमाणे: * हेमचंद्र साखळकर * गीता नाईक * गीता पै * मंगेश नाईक * चंद्रहास काळापूरकर * आरती शिंदे त्यांनी विशेषतः त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात, म्हणजे १९५७ ते १९६३ दरम्यान, 'हेमचंद्र साखळकर' आणि 'नाईक' या नावांनी विविध मराठी मासिकांतून लिखाण केले होते. त्यांनी आकाशवाणीच्या पुणे आणि गोवा केंद्रांसाठीही काही संगीतिका आणि श्रुतिका लिहिल्या. ==लेखन शैली आणि प्रभाव== गुरुनाथ नाईक यांची लेखन शैली अत्यंत वेगवान आणि चित्रदर्शी होती. ते एका महिन्यात ६ ते ७ कादंबऱ्या लिहीत असत. त्यांच्या लेखनात लांबलचक वर्णनापेक्षा घटनांना (Action) जास्त महत्त्व होते. टीव्ही आणि इंटरनेट नसलेल्या काळात, महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील तरुण पिढीला त्यांच्या कादंबऱ्यांनी वाचनाचे वेड लावले होते. रेल्वे स्टेशन्स, एस.टी. स्टँड्स आणि रद्दीच्या दुकानांतून त्यांच्या पुस्तकांची सर्वाधिक विक्री होत असे. त्यांनी लिहिलेल्या कादंबऱ्यांची संख्या १२०८ इतकी सांगितली जाते. ==उत्तरार्ध आणि मृत्यू== लेखनातून प्रचंड यश आणि पैसा मिळवूनही गुरुनाथ नाईक यांचे आर्थिक नियोजन कोलमडल्याने त्यांना उतारवयात मोठ्या संघर्षाला सामोरे जावे लागले. गोव्यातील प्रेस बंद पडल्यावर ते पुन्हा मुंबई-वसई भागात आले. काही काळ त्यांनी पुण्याजवळच्या मुळशी तालुक्यात एका पत्र्याच्या खोलीत वास्तव्य केले. तिथेही त्यांचे लेखन अव्याहत सुरू होते. १६ वर्षांपूर्वी त्यांना अर्धांगवायूचा झटका (Stroke) आला, ज्यामुळे त्यांचे लेखन थांबले. त्यानंतर ते उपचारांसाठी पुण्यात आले. ३ नोव्हेंबर २०२१ रोजी, वयाच्या ८४ व्या वर्षी पुणे येथे दीर्घ आजाराने त्यांचे निधन झाले. =प्रकाशित साहित्य= * अजिंक्य योद्धा * अंधा कानून * अंधाराचा बळी * अफलातून * आसुरी * कायदा * कैदी नं. १०० * गरुडभरारी * गोलंदाज * झुंज एक वाऱ्याशी * तिसरा डोळा * दिल्लीचा ठग * देहान्त * धगधगती सीमा * प्रलय * बळी * भयानक * मृत्यूकडे नेणारे चुंबन * रणकंदन * रणझुंज * सरळ चालणारा खेकडा * सवाई * सुरक्षा * हर हर महादेव * हादरा * हिरवे डोळे * दरितील खजिना =संदर्भ= {{संदर्भयादी}} {{मराठी साहित्यिक}} [[वर्ग:मराठी लेखक|नाईक गुरुनाथ]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] i2r84uke3m90dr9vwcjgrdlef8xcl6c 0 76507 2700278 2700205 2026-08-08T15:30:14Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700278 wikitext text/x-wiki '''शिवकर बापूजी तळपदे''' ([[इ.स. १८६४|१८६४]] - [[इ.स. १९१६|१९१६]]) हे संशोधक व [[संस्कृत]] ग्रंथांचे गाढे अभ्यासक होते. यांनी सर्वप्रथम विमान उडवण्याचा यशस्वी प्रयत्‍न केला.<ref>{{स्रोत पुस्तक | title= Sentinels of the Sky| प्रकाशक = Air Headquarter, Indian Air Force| वर्ष = १९९९| आयएसबीएन = 8185250286| page = 2| accessdate =}}</ref>[[राईट बंधू|राईट बंधूच्या]] आधी ८ वर्ष म्हणजे १८९५ साली तळपदें यांनी [[मुंबई|मुंबईच्या]] गिरगाव चौपाटीवर काही मिनिटे मनुष्यरहित विमान उडविले. त्या विमानाचे नाव ''मरुत्‌सखा'' होते. तळपदे हे मुंबईत राहत असून त्यांना [[संस्कृत]] आणि [[वेद|वेदांचे]] अभ्यासक असलेल्या पंडित सुब्राय शास्त्री यांचे मार्गदर्शन मिळाले होते. शास्त्रींनी लिहिलेल्या ''वैमानिक शास्त्र'' या अभ्यासग्रंथावरून तळपदेंना विमान उडवण्याचा प्रेरणा मिळाली. या ऐतिहासिक क्षणाचे साक्षीदार [[महादेव गोविंद रानडे]] व [[तिसरे सयाजीराव गायकवाड]] हे होते. केसरी वृत्तपत्रातही याबद्दल उल्लेख आढळतो असे समजते . प्रयोगानंतर हे विमान तळपदेंच्या घरी ठेवण्यात आले?.पुढील प्रयोग करण्यासाठी पैशांची निकड होती.त्यासाठी त्यांनी [[अहमदाबाद]] येथे जाऊन भाषणही दिले.तब्बल ५०,००० रुपयांची गरज होती पण ते पैसे जमले नाहीत व त्यांनी पुढील प्रयोगास स्थगिती दिली. याउलट अमेरिकी सैन्याने राईट बंधूंना २०,००० डॉलर देऊन त्यांच्या प्रयोगात मदत केली. २०१५ मध्ये तळपदेंच्या कार्यवर आधारित [[हवाईजादा]] हा चित्रपट येऊन गेला. या चित्रपटात अत्यंत चूकीच्या पद्धतीने तळपदेंचे चरित्र रेखाटले गेले . यावर मुंबई उच्च न्यायालयात याचिकाही दाखल करण्यात आली . शिवकर बापूजी तळपदे लिखित प्राचीन विमानकलेचा शोध हे पुस्तकही सध्या दुर्मिळ आहे. == संदर्भ == * प्रताप वेळकर, ''Pāṭhāre prabhūñcā itihāsa: nāmavanta lekhakāñcyā sas̃́odhanātmaka likhāṇāsaha : rise of Bombay from a fishing village to a flourishing town'', Pune, Śrīvidyā Prakāśana (1997)[http://www.worldcatlibraries.org/oclc/40550852&referer=brief_results] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083655/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/40550852%26referer%3Dbrief_results |date=2007-09-29 }} {{DEFAULTSORT:तळपदे, शिवकर बापूजी}} [[वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ]] [[वर्ग:इ.स. १८६४ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९१६ मधील मृत्यू]] t9vdcw83tp88sz5v0b5161ddo5e32c0 0 80499 2700357 720137 2026-08-09T01:53:39Z अभय नातू 206 माहिती 2700357 wikitext text/x-wiki '''इंदूरकर''' हे मराठी आडनाव आहे. {{विस्तार}} == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[प्रभाकर इंदूरकर]] - मराठी नाट्य आणि संगीत कलावंत. * [[वसंत इंदूरकर]] - भारतीय शास्त्रीय संगीत आणि व्हायोलिन वादक. * [[अनुराधा इंदूरकर]] - शास्त्रीय संगीत व संगीत क्षेत्रातील गायिका/अभ्यासक. * [[निवृत्ती महाराज इंदुरीकर]] (निवृत्ती काशिनाथ देशमुख) - महाराष्ट्रातील विनोदी [[कीर्तन]]कार आणि समाजप्रबोधक. ते [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर जिल्ह्यातील]] [[इंदोरी (मौदा)|इंदोरी]] या गावाचे रहिवासी असल्याने त्यांना ''इंदुरीकर महाराज'' या नावाने ओळखले जाते. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी आडनावे]] 43o5ibdkb0fwuq42g7ykwyxlqj1e35i 0 81521 2700248 2699757 2026-08-08T13:38:48Z ~2026-43520-28 186061 2700248 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डाँग हॉई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' तथा '''पूर्व समुद्र आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' ('''San bay Dong Hoi''', '''Dong Hoi Airport''') [[व्हियेतनाम]] [[डाँग हॉई]] शहरातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. {{विस्तार}} == विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == === सद्य गंतव्यस्थाने === <!-- Please use independent sources. The airport and the airline itself are not independent sources. --> हा विमानतळ डोंग होई शहराजवळील समुद्रकिनाऱ्यांना आणि मिडल वर्ल्ड हेरिटेज रोडची सुरुवात असलेल्या [[फोन न्हा-के बांग राष्ट्रीय उद्यान|फोन न्हा-के बांग राष्ट्रीय उद्यानाला]] भेट देणारे पर्यटक वापरतात. जुलै २०२० पर्यंत, [[व्हिएतनाम एरलाइन्स]], [[व्हिएतजेट एर]] आणि [[पॅसिफिक एरलाइन्स]] या विमानकंपन्या या विमानतळाला [[नोई बाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[हॅनोई]]) आणि [[तान सोन न्हात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ([[हो चि मिन्ह सिटी]]) यांच्याशी जोडणाऱ्या थेट विमानसेवा पुरवत आहेत.<ref name="FS"/><ref>[http://vietnamairlines.com.vn/tabid/129/CatID/2/ContentID/124/Default.aspx Official website of Vietnam Airlines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080702203008/http://www.vietnamairlines.com.vn/tabid/129/CatID/2/ContentID/124/Default.aspx |date=2008-07-02 }}</ref> [[चित्र:DHAirport11.jpg|200px|उजवे|इवलेसे|डोंग होई विमानतळावर पूर्वी [[व्हिएतनाम एर सर्व्हिसेस कंपनी|व्हॅस्को]] द्वारे ऑपरेट केले जाणारे [[फोक्कर ७०]] विमान]] या विमानतळावरून [[चियांग माई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चियांग माई]]साठी पहिली आंतरराष्ट्रीय विमानसेवा जेटस्टार पॅसिफिकने (आता [[पॅसिफिक एरलाइन्स]]) ११ ऑगस्ट २०१७ रोजी आठवड्यातून दोन उड्डाणांसह सुरू केली होती.<ref name="quangbinhnews">{{Cite web|url=http://quangbinh.tintuc.vn/du-lich/quang-binh-sap-dua-vao-khai-thac-duong-bay-quoc-te-dau-tien.html|title=Quảng Bình: Sắp đưa vào khai thác đường bay quốc tế đầu tiên|date=24 July 2017|access-date=20 July 2017|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811143358/http://quangbinh.tintuc.vn/du-lich/quang-binh-sap-dua-vao-khai-thac-duong-bay-quoc-te-dau-tien.html|url-status=dead}}</ref> {{airport-dest-list |[[हाय औ एव्हिएशन]]|'''चार्टर:''' [[दा नांग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दा नांग]]<ref>{{cite web|url=http://cafebiz.vn/tan-dung-chang-bay-275-km-ca-vietjet-air-va-vn-airlines-chua-khai-thac-hang-hang-khong-nay-hua-hen-hai-ra-tien-nho-ket-hop-du-lich-va-van-chuyen-khach-bang-thuy-phi-co-20170422081341204.chn|title=Tận dụng chặng bay 275 km cả Vietjet Air và VN Airlines chưa khai thác, hãng hàng không này hứa hẹn hái ra tiền nhờ kết hợp du lịch và vận chuyển khách bằng thủy phi cơ (''Taking the advantages of unavailable air route provided by Vietnam Airlines and VietJet Air, this general airline provides charter flights operating seaplanes for Da Nang-Dong Hoi route'')|date=2017-04-22|publisher=Cafebiz|accessdate=2017-05-24|language=vi}}</ref> |[[सन फूक्वॉक एरवेज]]|[[नोई बाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅनोई]] (६ ऑगस्ट २०२६ पासून सुरू),<ref>{{cite web|url=https://news.tuoitre.vn/vietnams-sun-phuquoc-airways-to-launch-new-routes-between-dong-hoi-and-cam-ranh-hanoi-103260707115706209.htm|title=Vietnam's Sun PhuQuoc Airways to launch new routes between Dong Hoi and Cam Ranh, Hanoi|date=7 July 2026|website=Báo Tuổi Trẻ|access-date=7 July 2026}}</ref> [[कम रान्ह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्हा त्रांग]] (६ ऑगस्ट २०२६ पासून सुरू)<ref>{{cite web|url=https://news.tuoitre.vn/vietnams-sun-phuquoc-airways-to-launch-new-routes-between-dong-hoi-and-cam-ranh-hanoi-103260707115706209.htm|title=Vietnam's Sun PhuQuoc Airways to launch new routes between Dong Hoi and Cam Ranh, Hanoi|date=7 July 2026|website=Báo Tuổi Trẻ|access-date=7 July 2026}}</ref> |[[व्हिएतजेट एर]]|[[तान सोन न्हात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हो चि मिन्ह सिटी]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Ho Chi Minh City, Viet Nam SGN|pages=538-541}}</ref> <br>'''चार्टर:''' [[ताओयुआन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तैपेई-ताओयुआन]]<ref>{{cite web|url=https://news.laodong.vn/xa-hoi/them-chuyen-bay-ket-noi-dong-hoi-ha-noi-tu-thang-42025-1472854.ldo|title=More flights connecting Dong Hoi - Hanoi from April 2025|publisher=Laodong|date=2025-03-06|accessdate=2025-03-10}}</ref> |[[व्हिएतनाम एरलाइन्स]]|[[नोई बाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅनोई]],<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Hanoi, Viet Nam HAN|pages=522-524}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tienphong.vn/kinh-te/ve-bay-ha-noi-dong-hoi-300-nghin-dong-1150449.tpo|title=Vé Hà Nội-Đồng Hới 300.000 đồng|date=2017-05-18|publisher=Tiền Phong|accessdate=2017-05-19}}</ref> [[तान सोन न्हात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हो चि मिन्ह सिटी]]<ref>{{OAGWorldAug2025Ref|title=Ho Chi Minh City, Viet Nam SGN|pages=538-541}}</ref> }} === आंतरराष्ट्रीय गंतव्यस्थाने === [[चित्र:DHAirport4.jpg|240px|उजवे|thumb|पूर्व समुद्र आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ]] सध्या डोंग होई विमानतळावरून कोणतेही थेट आंतरराष्ट्रीय मार्ग उपलब्ध नाहीत. या विमानतळावरून आंतरराष्ट्रीय प्रवास करायचा असल्यास प्रवाशांना इतर आंतरराष्ट्रीय गंतव्यस्थानी जाण्यासाठी [[नोई बाई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅनोई]] किंवा [[तान सोन न्हात आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हो चि मिन्ह सिटी]] येथे जोडणी (ट्रांसिट) उड्डाण घ्यावे लागते. === आकडेवारी === २००८-२०११ दरम्यानची आकडेवारी:<ref name="quangbinhonline"/><ref name="official"/> * २००८: १०४ विमानांची उड्डाणे, २,३५१ प्रवासी * २००९: ४७० विमानांची उड्डाणे, २२,५६४ प्रवासी * २०१०: ९८४ विमानांची उड्डाणे, ४९,८०३ प्रवासी * २०११: ९५६ विमानांची उड्डाणे, ६८,४२७ प्रवासी<ref name="quangbinhonline">{{cite web|url=http://baoquangbinh.vn/kinh-te/201110/Cang-hang-khong-dong-Hoi-Nam-2011-uoc-dat-70000-luot-khach-2095608/|title=Cảng hàng không Đồng Hới: Năm 2011 ước đạt 70.000 lượt khách (Dong Hoi Airport will handle estimated more than 70,000 passengers)|publisher=quangbinhonline|date=2011-10-12}}</ref> * २०१२: १,१०४ विमानांची उड्डाणे, ९०,००० प्रवासी<ref name="official"/> * २०१३: १,०५,५८६ प्रवासी * २०१४: १,१४,००० प्रवासी <ref name="ACV2014">{{cite web|url=http://vietnamairport.vn/page/1138/tin-tuc-va-su-kien/cang-hang-khong-dong-hoi-dam-bao-khai-thac-hieu-qua-he-thong-ha-canh-bang-thiet-bi-ils-va-he-thong-den-hieu-hang-khong |title=Dong Hoi Airport ensures the operation in all weather conditions from October 2014 after the lighting system has been installed |publisher=Airports Corporation of Vietnam |accessdate=2015-02-11 |language=vi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150211120948/http://vietnamairport.vn/page/1138/tin-tuc-va-su-kien/cang-hang-khong-dong-hoi-dam-bao-khai-thac-hieu-qua-he-thong-ha-canh-bang-thiet-bi-ils-va-he-thong-den-hieu-hang-khong |archive-date=2015-02-11 }}</ref> * २०१५: २,६१,३७२ प्रवासी, २०१४ च्या तुलनेत १२२.१% वाढ.<ref name="ACV2015">{{cite web|url=http://vietnamairport.vn/page/2039/tin-tuc-va-su-kien/tong-cong-ty-cang-hang-khong-viet-nam-hoi-nghi-tong-ket-cong-tac-nam-2015-va-trien-khai-ke-hoach-nam-2016 |title=Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam: Hội nghị tổng kết công tác năm 2015 và triển khai kế hoạch năm 2016 |date=2016-01-19 |publisher=ACV |language=vi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128005124/http://vietnamairport.vn/page/2039/tin-tuc-va-su-kien/tong-cong-ty-cang-hang-khong-viet-nam-hoi-nghi-tong-ket-cong-tac-nam-2015-va-trien-khai-ke-hoach-nam-2016 |archive-date=2016-01-28 }}</ref> * २०१६: ३,६५,८२० प्रवासी (२०१५ च्या तुलनेत ३९.९६% वाढ).<ref name="Số liệu 2016">{{cite web|url=http://www.baoquangbinh.vn/xa-hoi-doi-song/201612/cang-hang-khong-dong-hoi-bao-dam-an-toan-cho-hon-2650-chuyen-bay-di-va-den-2141101/|title=Cảng hàng không Đồng Hới: Bảo đảm an toàn cho hơn 2.650 chuyến bay đi và đến|date=2016-12-14|accessdate=2016-12-14|publisher=Báo Quảng Bình}}</ref> * २०१७: ५,००,००० (२०१६ च्या तुलनेत ३६.६७% वाढ)<ref name="quyhoach"/> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:व्हियेतनाममधील विमानतळ]] cx0cj71l6wtxdx5qe5dfum2b73axscc 0 83116 2700247 585171 2026-08-08T13:38:11Z ~2026-43520-28 186061 2700247 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[विद्युत क्षेत्र प्रवर्तन]] {{पान काढा}} 40uxbz8m40e9q2wz05qe69yavzs82wa 0 93042 2700358 722718 2026-08-09T01:57:42Z अभय नातू 206 पहिले वाक्य 2700358 wikitext text/x-wiki '''नई तालीम''' (''नवी शिक्षण पद्धती'') ही [[महात्मा गांधी|महात्मा गांधींनी]] १९३७ मध्ये मांडलेली एक क्रांतिकारक आणि स्वावलंबी शिक्षण संकल्पना आहे.<ref>{{cite book |last=Gandhi |first=M.K. |title=Basic Education |publisher=Navajivan Publishing House |year=1951 |language=en}}</ref> या पद्धतीचा मुख्य उद्देश केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता हस्तकला, श्रम आणि प्रत्यक्ष कृतीवर आधारित सर्वसमावेशक शिक्षण देणे हा होता, जेणेकरून विद्यार्थ्यांचा शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक विकास एकाच वेळी साधता यावा. १९३७ मधील [[वर्धा शिक्षण परिषद|वर्धा शिक्षण परिषदेत]] या संकल्पनेची अधिकृत घोषणा झाली, म्हणूनच तिला '''वर्धा शिक्षण योजना''' असेही म्हटले जाते.<ref>{{cite book |last=Sykes |first=Marjorie |title=The Story of Nai Talim |publisher=Nai Talim Samiti |year=1988 |language=en}}</ref> मातृभाषेतून प्राथमिक शिक्षण देणे, स्वावलंबन शिकवणे, आणि समाजातील विविध घटकांमध्ये श्रमाची प्रतिष्ठा निर्माण करणे ही नई तालीमची प्रमुख तत्त्वे होती. गांधीजींच्या मते, शिक्षण हे केवळ जीवनाची पूर्वतयारी नसून ते स्वतःच एक जीवन जगण्याचे साधन आणि समाजपरिवर्तनाचे माध्यम आहे.<ref>{{cite book |last=Kumar |first=Krishna |title=Political Agenda of Education: A Study of Colonial and Nationalist Ideas |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415358828 |language=en}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतीय शिक्षण व्यवस्था]] [[वर्ग:महात्मा गांधी]] [[वर्ग:शिक्षणशास्त्र]] ee2wxl6zn0ifdcoadoco6cr28bxxcxn 0 93108 2700287 2698900 2026-08-08T15:41:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2700287 wikitext text/x-wiki {{विस्तार}} == शर्यत == === पात्रता फेरी === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! वेळ !! फरक |- ! १ | ३ | {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]] | [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | १:२३.३०३ | |- ! २ | ४ | {{flagicon|Germany}} [[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]] | [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | १:२३.६४६ | +०.३४३ |- ! ३ | ५ | {{flagicon|Germany}} [[मायकेल शुमाकर]] | [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] | १:२३.९५५ | +०.६५२ |- ! ४ | १४ | {{flagicon|France}} [[ऑलिव्हिये पानिस]] | [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]] | १:२४.०७५ | +०.७७२ |- ! ५ | ११ | {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] | [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]] | १:२४.०८१ | +०.७७८ |- ! ६ | १२ | {{flagicon|Italy}} [[ज्यानकार्लो फिजिकेला]] | [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]] | १:२४.५९६ | +१.२९३ |- ! ७ | १६ | {{flagicon|United Kingdom}} [[जॉनी हर्बर्ट]] | [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]] | १:२४.७२३ | +१.४२० |- ! ८ | ९ | {{flagicon|Finland}} [[मिका हॅकिनन]] | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]] | १:२४.८१२ | +१.५०९ |- ! ९ | ६ | {{flagicon|United Kingdom}} [[इडी अर्व्हाइन]] | [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] | १:२४.८६२ | +१.५५८ |- ! १० | १० | {{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]] | १:२५.०७७ | +१.७७४ |- ! ११ | ८ | {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]] | [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | १:२५.३७१ | +२.०६८ |- ! १२ | १७ | {{flagicon|Italy}} [[निकोल लारिनी]] | [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]] | १:२५.५५४ | +२.२४१ |- ! १३ | २२ | {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] | [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | १:२५.५७९ | +२.२७६ |- ! १४ | ७ | {{flagicon|France}} [[जॉँ अलेसी]] | [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | १:२५.७२९ | +२.४२६ |- ! १५ | १ | {{flagicon|United Kingdom}} [[डॅमन हिल]] | [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]] | १:२५.७४३ | +२.४४० |- ! १६ | २३ | {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]] | [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | १:२६.१९२ | +२.८८९ |- ! १७ | २ | {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]] | [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]] | १:२६.२५३ | +२.९५० |- ! १८ | १५ | {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]] | [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]] | १:२६.७१२ | +३.४०९ |- ! १९ | १९ | {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]] | [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | १:२६.८५२ | +३.५४९ |- ! २० | २१ | {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] | [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]] | १:२६.९६० | +३.६५७ |- ! २१ | १८ | {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]] | [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | १:२७.४२८ | +४.१२५ |- ! २२ | २० | {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]] | [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]] | १:२८.७२७ | +५.४२४ |- ! colspan="6" |[[१०७% वेळ]] : १:२९.१३४ |- !colspan="6"|{{center|संदर्भ:<ref>{{cite web |title=1997 San Marino GP Qual |work=Chicane F1 |url=http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&gp=San%20Marino%20GP&type=qual |access-date=2007-08-08 |language=en |archive-date=2018-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617165402/http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&gp=San%20Marino%20GP&type=qual |url-status=dead }}</ref>}} |} === मुख्य शर्यत === {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! क्र. !! क्र. संख्या !! चालक !! कारनिर्माता !! लॅप !! वेळ/निवृत्त !! ग्रिड !! गुण |- style="background-color: #D4EDDA;" ! १ | ४ | {{flagicon|Germany}} '''[[हाइन्झ-हॅराल्ड फ्रेंटझेन]]''' | '''[[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''' | ६२ | १:३१:००.६७३ | २ | '''१०''' |- style="background-color: #D1ECF1;" ! २ | ५ | {{flagicon|Germany}} '''[[मायकेल शुमाकर]]''' | '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''' | ६२ | +१.२३७ | ३ | '''६''' |- style="background-color: #FFF3CD;" ! ३ | ६ | {{flagicon|UK}} '''[[इडी अर्व्हाइन]]''' | '''[[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]]''' | ६२ | +१:१८.३४३ | ९ | '''४''' |- style="background-color: #E2E3E5;" ! ४ | १२ | {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यानकार्लो फिजिकेला]]''' | '''[[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]]''' | ६२ | +१:२३.३८८ | ६ | '''३''' |- style="background-color: #F8D7DA;" ! ५ | ७ | {{flagicon|France}} '''[[जॉँ अलेसी]]''' | '''[[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]]''' | ६१ | +१ लॅप | १४ | '''२''' |- style="background-color: #E8DAEF;" ! ६ | ९ | {{flagicon|Finland}} '''[[मिका हॅकिनन]]''' | '''[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]]''' | ६१ | +१ लॅप | ८ | '''१''' |- ! ७ | १७ | {{flagicon|Italy}} [[निकोल लारिनी]] | [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]] | ६१ | +१ लॅप | १२ | &nbsp; |- ! ८ | १४ | {{flagicon|France}} [[ऑलिव्हिये पानिस]] | [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]] | ६१ | +१ लॅप | ४ | &nbsp; |- ! ९ | १९ | {{flagicon|Finland}} [[मिका सालो]] | [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | ६० | +२ लॅप्स | १९ | &nbsp; |- ! १० | १८ | {{flagicon|Netherlands}} [[जोस व्हर्स्टॅपन]] | [[टायरेल रेसिंग|टायरेल]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | ६० | +२ लॅप्स | २१ | &nbsp; |- ! ११ | २० | {{flagicon|Japan|1947}} [[उक्यो कातायामा]] | [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]] | ५९ | +३ लॅप्स | २२ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | २ | {{flagicon|Brazil}} [[पेड्रो डिनिज]] | [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]] | ५३ | गिअरबॉक्स | १७ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | ३ | {{flagicon|Canada}} [[जाक व्हिलनव्ह]] | [[विल्यम्स एफ१|विल्यम्स]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | ४० | गिअरबॉक्स | १ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | १० | {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्थार्ड]] | [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीज-बेंझ|मर्सिडीज]] | ३८ | इंजिन | १० | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | २२ | {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बारिकेला]] | [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | ३२ | इंजिन | १३ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | १६ | {{flagicon|UK}} [[जॉनी हर्बर्ट]] | [[साउबर]]-[[पेट्रोनास]] | १८ | इलेक्ट्रिकल | ७ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | ११ | {{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] | [[जॉर्डन ग्रँड प्रिक्स|जॉर्डन]]-[[प्यूजो]] | १७ | ट्रान्समिशन | ५ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | १५ | {{flagicon|Japan|1947}} [[शिंजी नकाणो]] | [[प्रोस्ट ग्रँड प्रिक्स|प्रोस्ट]]-[[मुगेन मोटरस्पोर्ट्स|मुगेन-होंडा]] | ११ | अपघात | १८ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | १ | {{flagicon|UK}} [[डॅमन हिल]] | [[ॲरोज ग्रँड प्रिक्स आंतरराष्ट्रीय|ॲरोज]]-[[यामाहा मोटर कंपनी|यामाहा]] | ११ | अपघात | १५ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | ८ | {{flagicon|Austria}} [[गेरहार्ड बर्गर]] | [[बेनेटॉन फॉर्म्युला|बेनेटॉन]]-[[रेनॉल्ट एफ१|रेनॉल्ट]] | ४ | शर्यतीबाहेर (स्पीन) | ११ | &nbsp; |- ! {{abbr|अरे|अनिर्णित}} | २३ | {{flagicon|Denmark}} [[यान मॅग्नससेन]] | [[स्टुअर्ट ग्रँड प्रिक्स|स्टुअर्ट]]-[[फोर्ड मोटर कंपनी|फोर्ड]] | २ | शर्यतीबाहेर (स्पीन) | १६ | &nbsp; |- ! {{abbr|शुरु नाही|शुरुवात केली नाही}} | २१ | {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुली]] | [[मिनार्डी]]-[[हार्ट रेसिंग इंजिन्स|हार्ट]] | ० | गिअरबॉक्स | २० | &nbsp; |- !colspan="8"|{{center|संदर्भ:<ref name="formula1.com">{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1997/150/ |title=1997 San Marino Grand Prix |publisher=formula1.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029035544/http://www.formula1.com/results/season/1997/150/ |archive-date=29 October 2014 |access-date=24 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=1997 San Marino GP Race |work=Chicane F1 |url=http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&gp=San%20Marino%20GP&type=res |access-date=2007-08-08 |language=en |archive-date=2018-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411025909/http://www.chicanef1.com/race.pl?year=1997&gp=San%20Marino%20GP&type=res |url-status=dead }}</ref>}} |} {{F1GP}} [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ|सान मरिनो ग्रांप्री]] [[वर्ग:सान मरिनो ग्रांप्री]] o7qvn83g36o4mtsykwdcnh832sot6kr 0 97185 2700271 2596028 2026-08-08T15:15:18Z अभय नातू 206 संदर्भ 2700271 wikitext text/x-wiki '''पाटणादेवी मंदिर''' हे महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यातल्या चाळीसगाव तालुक्यातील आदिशक्ती चंडिकादेवीचे एक पवित्र मंदिर आहे.<ref>{{cite web |title=Chalisgaon Patnadevi Temple |url=https://jalgaon.gov.in/ |website=Jalgaon District Administration |access-date=8 August 2026 |language=mr}}</ref> चाळीसगाव शहरापासून अवघ्या १८ किमी अंतरावर नैर्ऋत्येला असणारे हे शक्तीपीठ गौताळा औटमघाट अभयारण्याच्या कुशीत वसलेले आहे.<ref>{{cite web |title=Gautala Autramghat Sanctuary |url=https://www.maharashtratourism.gov.in/ |website=Maharashtra Tourism Development Corporation |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> वर्षभर येथे भक्तांचा राबता असला तरी नवरात्रीच्या पर्वणीवर अलोट गर्दी होते. निसर्गाच्या सान्निध्यात आदिशक्तीचा जागर मनात साठवण्यासाठी परराज्यांतूनही भाविक येथे आवर्जून हजेरी लावतात. मध्य रेल्वेच्या मुंबई-नाशिकरोड-भुसावळ मार्गावर मनमाडनंतर चाळीसगाव हे रेल्वे स्थानक येते. चाळीसगाव एसटी बस स्थानकावरून सकाळी साडेसातपासून दर तासाला पाटणादेवीसाठी बस उपलब्ध असतात. चाळीसगाव ते पाटणादेवी हे अंतर १८ किलोमीटर आहे. पाटणादेवीच्या या मंदिरात आदिशक्ती चंडिकादेवीची मूर्ती आहे. == आख्यायिका == शके ११५० (इ.स. १२२८) मध्ये आषाढी अमावस्येला सूर्यग्रहण होते. त्या दिवशी पितरांच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ यादवराव खेऊणचंद्र व गोविंदराज मौर्य यांनी हे मंदिर लोकांसाठी खुले केले असा उल्लेख 'संत जनार्दन चरित्र' ग्रंथात आढळतो.<ref>{{cite book |last=Joshi |first=S.S. |title=Prachin Marathi Vangmayacha Itihas |publisher=Venus Prakashan |year=1975 |language=mr}}</ref> त्या काळात यादव सम्राट व त्यांचे मांडलिक राजे यांचे येथे राज्य होते. माता सतीचे वडील दक्षप्रजापती यांनी पुत्रकामेष्टी यज्ञ केला होता. सती मुलगी असूनही तिच्यासह तिचे पती महादेव यांना त्यांनी निमंत्रण दिले नाही. असे असूनही नारदमुनींच्या सूचनेवरून माता सती यज्ञसोहळ्यास आल्या. मात्र तेथे त्यांचा पुन्हा अपमान केला गेला. तेव्हा माता सतीने अपमान सहन न झाल्याने स्वतःच्या शरीरातील प्राण त्यागले; त्यामुळे तिचे शरीर यज्ञमंडपात पडले. ही गोष्ट महादेवांना समजताच ते क्रोधित झाले आणि तिचे पार्थिव हातात घेऊन तांडवनृत्य करू लागले. त्यावेळी त्यांचा तिसरा नेत्र उघडल्याने सर्वत्र थरकाप उडाला. अशा वेळी त्यांना शांत करण्यासाठी भगवान विष्णूंनी सुदर्शन चक्राने सतीच्या पार्थिवाचे तुकडे केले. तिच्या उजव्या हाताचा तुकडा पाटणा येथे पडल्याने येथे आदिशक्तीचे जागृत वरदहस्त शक्तीपीठ निर्माण झाल्याची आख्यायिका सांगितली जाते.<ref>{{cite book |last=Mani |first=Vettam |title=Puranic Encyclopaedia |publisher=Motilal Banarsidass |year=1975 |isbn=978-0842608220 |language=en}}</ref> देवीचे आद्य उपासक गोविंद स्वामी यांनी तपस्या करून चंडिकेला प्रसन्न केले. भक्तांसाठी उंच कड्यावरून खाली यावे अशी विनंती गोविंद स्वामींनी भगवतीला केली. यावर भगवतीने होकार देताना गोविंद स्वामींना मागे न पाहता पुढे चालण्यास सांगितले. धवलतीर्थाजवळ त्यांना विचित्र आवाज येतो. भगवती मागे आहे की नाही हे पाहण्यासाठी ते मागे वळून पाहतात. त्याच वेळी ती अदृश्य होते. गोविंद स्वामी पुन्हा तपश्चर्या करतात. भगवती पुन्हा प्रसन्न होते आणि सांगते की, "कुंडात स्नान कर, तेव्हा माझी स्वयंभू मूर्ती तुझ्या हातात येईल." पाटणादेवीच्या मंदिरात त्याच पाषाणाच्या स्वयंभू मूर्तीची स्थापना गोविंद स्वामी यांनी केली आहे.<ref>{{cite web |title=Patnadevi Info |url=http://www.lokmat.com/jalgaon/patanadevi-awareness-most-important-powers-country/ |website=Lokmat |access-date=21 September 2017 |language=mr}}</ref> == मंदिराची रचना == आदिशक्तीचे हे मंदिर १२ व्या शतकात उभारले गेले आहे.<ref>{{cite book |last=Deo |first=S.B. |title=Temples of Maharashtra |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |year=1993 |language=mr}}</ref> राज्यातील हेमाडपंथीय मोठ्या मंदिरांमध्ये त्याची गणना होते. १० ते १२ फूट उंच चौथऱ्यावर त्याची रचना पूर्वाभिमुख करण्यात आली आहे. गाभारा चंद्राकृती असून त्याला २८ कोपरे आहेत. ७५ बाय ३६ फूट मंदिराची लांबी-रुंदी असून १८ फूट उंची आहे. गाभाऱ्यातील सभामंडपामध्ये एक पुरातन शिलालेखही आहे. पाटणादेवीच्या या पुरातन मंदिरात देवीची भव्य मूर्ती आहे. देवळासमोर दोन भल्यामोठ्या दगडी दीपमाळा आहेत. मंदिरपरिसरात असलेल्या अनेक प्राचीन शिल्पाकृती पाहण्यासारख्या आहेत. शून्याचा आविष्कार करणाऱ्या प्रसिद्ध गणिती [[भास्कराचार्य]] यांनी आपला [[लीलावती (ग्रंथ)|लीलावती]] नामक ग्रंथ येथेच बसून लिहिला, असा एक शिलालेख भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाला (ASI) मिळाला आहे.<ref>{{cite book |last=Pingree |first=David |title=Census of the Exact Sciences in Sanskrit |publisher=American Philosophical Society |year=1981 |isbn=978-0871691439 |language=en}}</ref> वनखात्याने भास्कराचार्यांच्या स्मरणार्थ मंदिराजवळच '''भास्कराचार्य निसर्ग केंद्र''' उभारले आहे. हे केंद्र सकाळी १० ते संध्याकाळी ५ या वेळेत पर्यटकांसाठी खुले असते. पाटणादेवीच्या आसपास [[कन्हेरगड]], [[पितळखोरे लेणी]], हेमाडपंती महादेव मंदिर, सीता न्हाणी नामक लेणे, शृंगारचौरी लेणी, धवलतीर्थ धबधबा, जैनांची नागार्जुन लेणी आणि गौताळा अभयारण्य आहे. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:चाळीसगाव तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील मंदिरे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:शक्तीपीठे]] dm22amlad8mb4y8tt4pjjdt76l6q39q 0 125985 2700240 2696635 2026-08-08T12:15:28Z ~2026-43673-12 186054 /* हैदराबाद राज्याचा निजामपूर्व इतिहास */ 2700240 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|भारतातील निजाम अधिपत्याखालील हैदराबाद संस्थान|हैदराबाद (निःसंदिग्धीकरण)}} == हैदराबाद राज्य == [[File:Hyderabad Coat of Arms.jpg|250px|thumb|Coat]] [[File:Asafia flag of Hyderabad State.png|thumb|हैदराबाद ध्वज]] मुख्यत्वे [[गोदावरी]] नदीच्या खोऱ्यात पसरलेले सुलतानात-ए-आसफिया [[हैदराबाद]] राज्य प्रशासकीय दृष्ट्या ४ विभाग आणि १६ जिल्ह्यांमध्ये विभागले होते. [[मराठवाडा]] विभागात [[छत्रपती संभाजीनगर]], [[लातूर जिल्हा|लातूर]] , [[बीड]], [[नांदेड]] आणि [[परभणी]] हे जिल्हे होते. गुलबर्गा विभागात [[बीदर|बिदर]], [[गुलबर्गा]], [[धाराशिव]], [[रायचूर]] जिल्हे, गुलशनाबाद किंवा [[मेदक]] विभागात [[अत्राफ इ बलदाह]], [[महेबूबनगर]], [[मेदक]], [[नालगोंडा]], [[निझामाबाद]] जिल्हा; तर [[वरंगळ]] विभागात [[आदिलाबाद जिल्हा]], [[करीमनगर]] आणि [[वरंगळ]] [[जिल्हा]] होता . निजामाने इतर बराचसा भाग ब्रिटिशांना विविध वेळी विविध कराराअंतर्गत संपूर्ण किंवा भाडेपट्ट्यावर बहाल केला. प्रशासकीय व्यवस्था मुख्यत्वे सरंजामशाही स्वरूपाची होती. शेतसारा वसुलीकरिता जहागिरी बहाल केलेल्या असत. निजाम हा करांचा काही भाग वेगवेगळ्या वेळी मोगल, मराठे, इंग्रज इत्यादींना तत्कालीन करारांनुसार चौथाई स्वरूपात देत असे. प्राप्तिकर नसे. सुलतानात-ए-आसफिया हैदराबादमध्ये सुरुवातीस फार्सी, नंतर उर्दू भाषा प्रशासकीय व शैक्षणिक व्यवहाराच्या भाषा होत्या; तर जनता प्रामुख्याने [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]] व [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषक होती. इ.स. १९३०मध्ये निजामाकडे ११,००० कर्मचारी होते. स्थानिक मुस्लिम कर्मचाऱ्यांना मुल्की व इतर राज्यातून आलेल्या कर्मचाऱ्यांना गैरमुल्की म्हणत. स्वतंत्र पोस्ट, चलन, पोलीस व रेल्वे यंत्रणा होती. लोकसंख्या १,८०,००,००० होती, ती मुख्यत्वे, [[हिंदू]] होती. ==हैदराबाद राज्याचा निजामपूर्व इतिहास== [[Image:Golcondafort.jpg|right|thumb|हैदराबादजवळील गोवळकॊंडा किल्ला]] ===प्रागैतिहासिक=== [[गोदावरी]] खोऱ्यातील प्रागैतिहासिक काळाबद्दल विश्वासार्ह ऐतिहासिक पुराव्यांची उपलब्धता नाही. काही आर्य-द्रविड संघर्ष ग्राह्य धरणारे इतिहासकार गोदावरी खोऱ्यात प्रागैतिहासिक काळात द्रविड असावेत असे समजतात त्व त्याच्या समर्थनार्थ अगस्त्य मुनींनी विंध्य पर्वतास दिलेल्या भेटीचा पौराणिक दाखला देतात. गौतम ऋषी व वसिष्ठ मुनींचा ही या भागात संचार झाला होता. http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Nanded/his1.html] ===ऐतिहासिक=== बदामीचे चालुक्य, कल्याणीचे चालुक्य, मौर्य, सुंग, सातवाहन, हल(हाला), शक क्षत्रप, सतकर्णी, वाकाटक, नल, विंध्यसेना, प्रवरसेना, राष्ट्रकूट, देवगिरीचे यादव यांचे या भागात कधीना कधी राज्य होते., ===मध्ययुगीन=== [[इ.स. १६००]]मध्ये अकबराच्या काळात अहमदनगर मोगलांनी घेतले. जहांगीर व तदनंतर शहाजहानच्या जातीने युद्धात उतरल्यानंतर [[इ.स. १६३२]] पर्यंत तेलंगणापर्यंत मोगलांनी वर्चस्व निर्माण केले. विजापूरच्या आदिलशहाने शहाजहानशी तडजोड करून [[अहमदनगर]] राज्याचा काही भाग स्वतःकडे मिळवला. याच काळात शहाजीराजे भोसले प्रथम अहमदनगरच्या आणि नंतर विजापूरच्या दरबारी सरदार होते. [[इ.स. १६५३]] मध्ये औरंगजेब दक्षिणेचा सुभेदार झाला. औरंगजेबाने सुरुवातीचा काळ करप्रणालीचा अमल घडवण्यात घातला. [[इ.स. १६५८]] मध्ये औरंगजेबाने आग्ऱ्यास जाऊन बादशाही मिळवली. औरंगजेबाने वैयक्तिकरीत्या प्रयत्न करून [[इ.स. १६८६]]मध्ये विजापूर व [[इ.स. १६८७]] मध्ये गोळकोंडा मोगलांसाठी मिळवले. मराठवाडा आणि बेरार अमरावतीतील मराठ्यांची पाठशिवणी तात्पुरती थांबली. [[इ.स. १६२०]] नंतर छत्रपती शिवाजी महराजांनी मराठी राज्याची रस्थापना केली. परंतु मराठ्यांचे राज्य औरंगजेबास मिळू शकले नाही. दुष्काळांचे उल्लेख विविध काळात दिसतात, त्यात्या वेळच्या राज्यकर्त्यांकरता तो काळ सर्वसाधारणता राजकीयदृष्ट्या कठीण गेल्याचे दिसून येते. ते काळ असे :- [[इ.स. १३९६]] ते [[इ.स. १४०७]]; [[इ.स. १४२१]] ते [[इ.स. १४२२]]; [[इ.स. १४७३]] ते [[इ.स. १४७४]]; [[इ.स. १६२९]] ते [[इ.स. १६३०]]. मध्ययुगीन इतिहासाचे दुसरे वैशिष्ट्य असे की दिल्लीच्या काही बादशहांना दक्षिणेस खास करून [[छत्रपती संभाजीनगर]], अहमदनगर भागांत जातीने यावे लागले. * परिणामी, [[छत्रपती संभाजीनगर]] हे हैदराबाद राज्याचे मध्ययुगीन काळातील राजकीय हालचालींचे प्रमुख केंद्र राहिले. ==हैदराबादचे निजाम== [[चित्र:Hyderabad and Berar 1903.jpg|thumb|हैदराबाद आणि बेरार अमरावती, [[१९०३]]]] ===सुलतानात-ए-आसफिया निजामशाहीची स्थापना=== सतत पराभवातून स्वतंत्र राज्य अस्तित्वात आल्याचे तुरळक उदाहरण निजामचे संस्थान हे एक आहे. कधीही विजय झाला नाही हे याचे वैशिष्ट्ये. मराठ्यांबरोबरची पहिली लढाई : हार. दुसरी : हार. तिसरी : हार. असे जे सतराशे तेवीस-चौवीसपासून चालले ते सतराशे ब्याण्णवपर्यंत. सर्व मोठ्या लढ्यांत निजामाची हार झालेली दिसून येते. [[इ.स. १६८७]]च्या दख्खन स्वारीत बादशहा औरंगजेबाच्या सैन्यातला चिन खालीच खान नावाचा सैनिक [[गोवळकोंडा]] किल्ल्यास घातलेल्या वेढ्यात जखमी होऊन मेला. चिन खालीच खानचा मुलगा नवाब गाझिउद्दीनखान हा औरंगजेबाचा पंतप्रधान सादुल्लाखानाचा जावई होता. औरंगजेबाने नवाब गाझिउद्दीनखानचा मुलगा '''मीर क़मरुद्दीन''' यास औरंगजेबाने बालपणीच मनसब दिले होते. तरुणपणी त्याचे चिन फ़तेखान असे नामाभिदान केले. वयाच्या २६व्या वर्षी त्याला विजापूर आणि मावळचा निझाम बनवले नंतर संपूर्ण दख्खनची जबाबदारी त्यास दिली. औरंगजेबानंतर झालेल्या बादशहा फारुखसियाने त्यास निजाम उल मुल्क तर त्यानंतरच्या बादशहाने त्यास असिफ्जाह असे नाव दिले. पण दिल्लीच्या बादशहानेच त्याला शह देण्याकरिता [[इ.स. १७२४]] मध्ये एक लढाई घडवून आणली. तीत '''[[मीर कमरुद्दीन खान सिद्दीकी|मीर कमरुद्दीन खान सिद्दिकी]]'''चा विजय झाला आधीच कमकुवत झालेली दिल्लीची बादशाही '''मीर ओमारुद्दीन'''ची प्रगती थांबवू शकली नाही. '''मीर ओमारुद्दीन''' / निजाम उल मुल्क/असिफ्जाहने आधी आपली राजधानी छत्रपती संभाजीनगर येथे ठेवली व काही दिवसातच हैदराबाद येथे हलवली. हे राज्य सात त्याच्या सात पिढ्यांनी [[इ.स. १७२४]] ते [[इ.स. १९४८]] या काळात उपभोगले. असिफ्जाहने इंग्रज आणि फ्रेंच दोंघांशी चांगले संबंध ठेवले व मराठ्यांशी युद्धे करून स्वतःची गादी मजबूत केली. २१ मे १७४८ रोजीच्या त्याच्या निधनानंतर सत्तेच्या साठमारीत फ्रेंच व ब्रिटिशांनी वेगवेगळ्या वंशजाना पुढे करून परिस्थिती काही काळ अस्थिर ठेवली. नसीरजंग, मुज्जफरजंग, सालाबातजंग आणि निझाम अली यांनी १३ वर्षे जम बसवण्याचा प्रयत्न केला. त्यात निझाम अली १७६३मध्ये निझाम झाला व नंतरची ४० वर्षे त्याने राज्य केले. हैदराबाद संस्थानात २२४ वर्षे राज्य करणारे हे घराणे [[समरकंद]] या मध्य आशियातील शहरातून आलेले, मुळात [[बगदाद]]चे होते.[http://4dw.net/royalark/India/hyder.htm] [[मीर उस्मान अली खान]] हा शेवटचा निजाम होता. बऱ्याचदा तो 'हिंदू आणि मुस्लिम हे त्याचे दोन डोळे आहेत', असे म्हणे.<ref>{{स्रोत बातमी|title=Nizam gave funding for temples, and Hindu educational institutions|दुवा=http://missiontelangana.com/nizam-gave-funding-for-temples-and-hindu-educational-institutions/|ॲक्सेसदिनांक=6 ऑक्टोबर 2018}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|दुवा=https://cbkwgl.wordpress.com/2013/08/31/national-anthem-of-the-kingdom-of-hyderabad/|title=National Anthem of the Kingdom of Hyderabad|date=2013-08-31|work=cbkwgl|access-date=2018-10-29|language=en-US}}</ref> ==निजाम उल मुल्क== [[File:NIZAM with SHASTRI.jpg|thumb|right|[[मीर उस्मान अली खान]] - लाल बहादुर शास्त्री के साथ]] # [[मीर कमरुद्दीन खान सिद्दीकी]] - (शीर्षकः चिन किलिच खान) असिफ जाह १ [[इ.स. १७२४]] - [[इ.स. १७४८]] # [[निज़ाम - उल - मुल्क, आसफ जाह दुसरा]]- (शीर्षकः निझाम उल मुल्क) असिफ जाह २ [[इ.स. १७६२]]-[[इ.स. १८०२]] # [[मीर अकबर अली खान]] - (शीर्षकः सिकंदर जाह) असिफ जाह III [[इ.स. १८०२]]-[[इ.स. १८२९]] # [[मीर फर्खुंदाह अली खान]] - (शीर्षकः नसिरुद्दौला) असिफ जाह ४ [[इ.स. १८२९]]-[[इ.स. १८५७]] # [[मीर तेहनियत अली खान]] - (शीर्षकः अफजलौद्दौला) असिफ जाह ५ [[इ.स. १८५७]]-[[इ.स. १८६९]] # मीर [[महबूब अली खान]] - असिफ जाह ६ [[इ.स. १८६९]]-[[इ.स. १९११]] # [[मीर उस्मान अली खान]] - (शीर्षकः निझाम सरकार) असिफ जाह ७ [[इ.स. १९११]]-[[इ.स. १९४८]] पहिल्या निजामानंतर झालेल्या सत्ता साठमारीत इंग्रज उजवे ठरले. विविध करारांअंतर्गत निजाम ब्रिटिश सत्तेचे पाईक ठरले. निजामास पुरवलेल्या तथाकथित संरक्षणाचा व सैन्याचा आर्थिक मोबदला म्हणून निजामाकडील काही प्रांत, खास करून बेरार म्हणजे आताचे अमरावती इंग्रजानी मिळवले. निजामशाहीत निजामांच्या आशिर्वादाने हिऱ्या मोत्यांचा व्यापार बहरास आला. हैदराबादवर नासीरजंग मीर अहमद [[इ.स. १७४८]]-[[इ.स. १७५०]]; # मुहिउद्दीन मुज्जफरजंग हिदायत [[इ.स. १७५०]]-[[इ.स. १७५१]]; # असिफ़ दौला मीर अली सालाबात [[इ.स. १७५१]]-[[इ.स. १७६२]] या राजांनी राज्य केले. त्यांचे "निझाम" हे नाव कधीच नव्हते ==हिंदूंचा निझामावर सातत्याने विजय== आसीफ जाहच्या आधीच्या मोगल-मराठा संघर्ष काळात छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कारकिर्दीत मराठी फौजांनी काही स्वाऱ्या गोदावरी खोऱ्यात केल्याचे व मोगल अधिपत्याखालील प्रदेशात लुटी केल्याचे उल्लेख आढळतात. [[नेताजी पालकर]]-[[इ.स. १६६२]], प्रतापराव-[[इ.स. १६७०]] बेरार, ऑक्टोबर [[इ.स. १६७२]] रामगीर जिल्हा करीमनगर, ऑक्टोबर [[इ.स. १६७४]] शिवाजी - बेरार. स्वतः छत्रपती शिवाजी महाराजांनी [[इ.स. १६७७]] गोवळकोंड्यावर आक्रमण करून कुतुबशहाला तह करायला लावले. साताऱ्याचे छत्रपती शाहूंचे कारर्किर्दीत दिल्ली दरबारी होत असलेल्या गादीच्या संघर्षात यशस्वी बाजू घेतल्याने काही काळ मराठवाड्याचाचा काही भागाचे चौथ (शेतसाऱ्याचा चौथा हिस्सा) घेण्याचे अधिकार मिळाले, पण भावी निजाम असिफजहाने [[कोल्हापूर]] आणि [[सातारा]] या गाद्यांच्या संघर्षाचा फायदा घेऊन काही मराठा सरदार स्वतःकडे वळवले व चौथाई देणे बंद केले. तसेच दिल्ली दरबारातील संघर्षाच्या आणि स्वतःच्याचे सैनिकी यशाच्‍या बळावर [[इ.स. १७२४]] पर्य़ंत स्वतःला स्वतंत्रपणे निझाम या नावाने प्रस्थापित केले. ===मराठ्यांचे शौर्य=== छत्रपती शाहूंनी रघुजी भोसलेंना फुटीर मराठा सरदारांच्या मागावर पाठवले. मराठा-निजाम संघर्षात निजामास पालखेडच्या लढाईत [[इ.स. १७२८]] '''निजामाचा पराभव''' झाला आणि मानहानी सहन करावी लागली. तर [[इ.स. १७३३]] मध्ये भास्कर व रघुजी भोसलेंच्या ३०,००० मराठा फौजेस नांदेड निझामाबादचे आक्रमण सोडून माघार घ्यावी लागली. [[इ.स. १७३७]] मध्ये हिंदू पेशवा बाजीरावाने [[भोपाळ]] येथे निजामाचा दारुण पराभव केला व त्याला पळून जावे लागले. मग निजामाने दक्षिणेत लक्ष घातले आणि तेथे आपले नियंत्रण प्रस्थापित केले. [[ऑगस्ट १०]], [[इ.स. १७६३]] रोजी [[राक्षसभुवन]] येथे [[मराठा साम्राज्य|मराठे]] व [[हैदराबाद]]चा [[निझाम|निजामअली]] यांच्यात [[राक्षसभुवनची लढाई]] झाली. निझाम अली या निजामास १७६३ च्या राक्षसभुवनच्या लढाईत मराठ्यांनी पुरते नमवले. यात हैद्राबादच्या मुस्लिम निझामाचा दारुण पराभव झाला. शेवटी् युद्धविराम झाला आणि[[छत्रपती संभाजीनगर|संभाजीनगर]] येथे एक[[तह]] झाला , ज्यानुसार निजामाने भालकीसह आपला मोठा प्रदेश मराठ्यांना दिला. नेऊरगाव आणि लिंबागणेश हे भागही मराठा हिंदू साम्राज्याचा भाग बनले. या निर्णायक विजयाने मराठे अधिक शक्तीशाली बनले आणि [[मराठा साम्राज्य]] अधिक मजबूत झाले. ==मोगल, टिपू, ब्रिटिश आणि निजाम== असिफजहाच्या मृत्यूनंतर निजामाच्या वंशजांमध्ये झालेल्या संघर्षात सलाबतजंगची बाजू घेऊन मराठ्यांनी पुन्हा चौथाईचे अधिकार मिळवले. पण सलाबतजंग गादीवर टिकू शकला नाही. परंतु [[इ.स. १७६६]] आणि[[इ.स. १७६८]] साली ब्रिटिशांशी करार करून संरक्षणाच्या बदल्यात ब्रिटिशांची मांडिलकी करणे निझाम अलीने पसंद केले. [[इ.स. १७९९]]मध्ये टिपूचे राज्य संपले. [[इ.स. १८१८]]मध्ये पेशवाई संपली. पेशवाईच्या अस्तानंतर निजामशाही पुढे १३० वर्षे टिकली पण ब्रिटिश म्हणतील ती पूर्व दिशा ठरली. निजामाला धार्मिक व्यवस्थे व्यतिरिक्त फारसे अधिकार दिले नव्हते. ===बेरार=== निजामास इंग्रजांच्या सैन्यास पैसा देणे जमेना तेव्हा इंग्रजांनी [[इ.स. १८५१]]मध्ये बेरार अमरावती प्रांत तोडून घेतला व निजामाचा स्वतःचे सैन्य बाळगण्याचा अधिकार कायमचा संपला. [[इ.स. १८५७]]पासून निजामाने ब्रिटिशांशी संपूर्ण मैत्री ठेवली. रोहिल्यांनी आणि काही जहागिरदारांनी तत्कालीन क्रांतिकारकांच्या नेतृत्वाखाली अयशस्वी बंड केले. निजामाच्या विश्वासाची भरपाई ब्रिटिशांनी ५१ लाखाचे निजामाचे कर्ज माफ करून केली. ==सुलतानात-ए-आसफिया निजाम कालीन शासन व्यवस्था== ===सरंजाम=== सरदार आणि घराणी मूळ मुसलमानी मोगल पद्धतीनुसार होती. हे लोक पूर्वी निजामने परवानगी दिली तेवढी फौज बाळगत. निजामच्या आज्ञेवरून त्यांना युद्धास जावे लागे. सैन्याचे व युद्धाचे खर्च निघावेत म्हणून त्यांना वतने (मनसब)/जहागिरी बांधून दिली जात असे. त्या वतनातील शेतसारा गोळा केला जाई व ठरवलेलाला भाग निजामला दिला जात असे. त्यांच्या वतनांवर त्यांचा दर्जा अवलंबून असे. दर्जानुसार चढत्या श्रेणीने खान, खान बहादुर, नवाब, जंग, दौला, मुल्क, उमरा, जाह अशी पदवी त्यांना मिळे. तर विभागांची जबाददारी मोगल बादशहा, वजीर, सुभेदार, निजाम इत्यादींकडे देत. हिंदू सरदारांना राय, राजा, राजा बहादुर, राजा राय, रायन बहादुर, वंत, महाराजा, महाराजा बहादुर अश्या पदव्या असत. पण ब्रिटीशोत्तर काळात सैन्य बाळ्गण्याचा अधिकार संपल्यानंतर त्यांना फक्त महसूल गोळा करण्याचे अधिकार किंवा तनखा ठरवून देण्याचा अधिकार मिळाला. काही निजामपूर्व स्थानिक राजांनी पण आपली संस्थाने निजामास शरण जाऊन टिकवून ठेवली. यांत गडवाल, वानापुर्ति, जतप्रोले, अमरचंटा, गुरूगुंटा, गोपालपेट, जवालगिरी, सोलापूर इत्यादींचा समावेश होता. ===सालारजंगच्या सुधारणा १८५३-१८८३=== निजामाच्या इस्लामिक सुलतानात-ए-आसफिया राजवटीच्या तत्कालीन प्रधान मंत्री [[सालारजंग]]ने ब्रिटिशांचे पाहून [[इ.स. १८५८]]पासून प्रशासनात सुधारणा करणे सुरू केले.[[इ.स. १८६७]]मध्ये विभाग,जिल्हे आणि तालुका पातळीवर पगारी नोकरदारांची भरती सुरू केली. पोलीस, न्याय, शिक्षण, पालिका, सार्वजनिक बांधकाम विभागांची घडी घातली पण ही इस्लामी राज्याच्या पद्धतीने होती. भारतभरातून तत्कालीन सुशिक्षित '''मुस्लिम समाजास '''प्रशासनात सामावून घेण्याचा प्रयत्न केला. [[अलीगढ|अलीगड]]च्या सर सय्यद अहमदना आर्थिक पाठबळ पुरवले. [[इ.स. १८७५]]मध्ये जमीन महसूल गोळा करण्याची मुंबई विभागात होती तशी ब्रिटिश पद्धत सुरू केली. [[इ.स. १८६०]]मध्ये हैदराबाद-सोलापूर रस्ता व [[इ.स. १८६८]]-[[इ.स. १८७८]] या काळात ब्रिटिशांच्या सहकार्याने हैदराबाद राज्यात रेल्वे सुरू झाली. उर्दू आणि इंग्रजी जर्नल्सची सुरुवात झाली पण इतर हिंदू अथवा भारतीय भाषांना परवानगी दिलेली नव्हती. ===निजामाची सहिष्णुता === या भागात शिया मुस्लिम मोठ्या प्रमाणात आहेत. आणि सुन्नी मुस्लिम त्यांना तेथे राहू देत असत. [[इ.स. १८९८]]मध्ये मुस्लिम निजामाने राजकीय सुधारंणांचे गाजर दाखवले. cabinet व legislative councilची स्थापना केली यात मर्यादित संख्येत निजामाचे शासकीय कर्मचारीच होते. सर्वाधिकार निजामाकडेच होते त्यामुळे ह्या सुधारणा सुशिक्षितांचे समाधान करू शकल्या नाहीत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Modern Hyderabad is the vision of Nizam Mir Osman Ali Khan|दुवा=https://archive.siasat.com/news/modern-hyderabad-version-nizam-osman-ali-khan-826265/}}</ref> ==[[हिंदूंचा छळ]]== निजामाच्या इस्लामिक राज्यात [[हिंदूंचा छळ]] झाला. [[रझाकार (हैदराबाद)|रझाकार]] हे ब्रिटिश राजवटीत हैदराबाद राज्यातील सुन्नी मुस्लिम राष्ट्रवादी [[मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लीमीन]] (एमआयएम) पक्षाचे '''क्रूरकर्मा आणि हिंदू द्वेषी कासिम रिझवी''' यांच्या नेतृत्वात उभे केलेले दोन लाख संख्येचे निमलष्करी स्वयंसेवक दल होते. बहुसंख्य-हिंदू समुदायाच्या उठावाच्या भीतीने, निजामाने कासिम रझवी यांच्या नेतृत्वाखालील रझाकारांच्या निर्मितीला मंजूरी दिली ते हैदराबादमध्ये मुस्लिम राजवट टिकवून ठेवण्यासाठी आणि भारतात एकीकरणास विरोध करण्यासाठी तैनात करण्यात आले होते. कासिम रिझवीने हिंदूंशी शी लढण्यासाठी सशस्त्र रझाकारांच्या टोळ्या सीमावर्ती जिल्ह्यांमध्ये पाठवल्या. रझाकारांनी [[हिंदूंचा धार्मिक छळ]] केला. तेलंगणातील वीरा बैरनपल्ली या गावात पुरुषांनी गोळ्या घालून ठार मारून हिंदू महिलांवर निर्दयीपणे बलात्कार केले. या दहशतीपासून वाचण्यासाठी अनेक गावकऱ्यांनी शेतातील मोकळ्या विहिरीत उड्या घेतल्या. अनेक मंदिरेही रझाकारांनी लुटली.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Rao|first=Gollapudi Srinivasa|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/how-bhairanpally-was-plundered/article19700819.ece|title=How Bhairanpally was plundered|date=2017-09-16|location=Maddur (siddipet Dt.)|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> रझाकारांनी १९४८ मध्ये ऑपरेशन पोलोद्वारे त्यांच्या सैन्याचा पराभव होईपर्यंत त्यांची हिंदू विरोधी धार्मिक अत्याचारांची रानटी मोहीम सुरू ठेवली होती. ===हैदराबाद संस्थानाचे प्रशासकीय विभाजन=== सुलतानात-ए-आसफिया हैदराबाद संस्थानाचे चार प्रशासकीय विभाग होते. आणि एकूण सर्व मिळून १६ जिल्हे होते. अ] '''छत्रपती संभाजीनगर विभाग-''' # [[छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा]] # [[बीड]] # [[नांदेड]] # [[परभणी]] आ] '''गुलबर्गा विभाग-''' # [[गुलबर्गा]]<br/> # [[बीदर]]<br/> # [[धाराशिव]]<br/> इ] '''मेडक विभाग-''' # [[अतराफ इ बलदाह]]<br/> # [[मेहबूबनगर]]<br/> # [[मेडक]]<br/> # [[नलगोंडा]]<br/> # [[निझामाबाद]] ई] '''वरंगळ विभाग-''' # [[वरंगळ]]<br/> # [[आदिलाबाद]]<br/> # [[करीमनगर]] ==निजामकालीन समाज, अर्थकारण== निजाम कालखंडात पाटीलकीची वतने मुसलमानांना मिळत. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील संस्थाने‎]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] [[वर्ग:आसफ जाही घराणे]] [[वर्ग:हैदराबादचे निजाम]] [[वर्ग:हैदराबाद संस्थान]] 4agdzbasfkk475mg148mc08o09iiv7j 0 140096 2700329 2059341 2026-08-08T20:55:58Z अभय नातू 206 माहिती 2700329 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कर्नाटक रत्न''' हा [[कर्नाटक]] राज्यातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. कर्नाटक सरकारने १९९२ साली हा देण्याची सुरुवात केली. २०२६पर्यंत दहा व्यक्तींना हा पुरस्कार देण्यात आलेला आहे. पुरस्कार विजेत्याला ५० ग्रॅम सोने आणि शाल देऊन सन्मानित करतात. '''कर्नाटक रत्न''' हा [[कर्नाटक]] राज्य सरकारद्वारे दिला जाणारा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. कोणत्याही क्षेत्रात अत्यंत उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या व्यक्तींना हा पुरस्कार प्रदान केला जातो. १९९२ मध्ये सुरू झालेल्या या पुरस्काराच्या मानकऱ्यांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: == कर्नाटक रत्न पुरस्कार विजेते == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! वर्ष !! नाव !! क्षेत्र !! टिपणी / संदर्भ |- | १ || १९९२ || [[कुप्पळी वेंकटप्पा पुट्टप्पा|कुवेंपू]] || साहित्य || प्रसिद्ध कन्नड कवी आणि लेखक <ref>{{cite web |title=Kuvempu Profile |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २ || १९९२ || [[राजकुमार (अभिनेता)|डॉ. राजकुमार]] || चित्रपट || प्रसिद्ध कन्नड अभिनेते आणि गायक <ref>{{cite web |title=Dr Rajkumar Awardee |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ३ || १९९९ || [[एस. निजलिंगप्पा]] || सार्वजनिक व्यवहार || कर्नाटकचे माजी मुख्यमंत्री आणि स्वातंत्र्यसैनिक <ref>{{cite web |title=S Nijalingappa Profile |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ४ || २००० || [[सी.एन.आर. राव]] || विज्ञान || प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रज्ञ आणि भारत रत्न विजेते <ref>{{cite web |title=CNR Rao Profile |url=https://www.jncasr.ac.in/ |website=JNCASR |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ५ || २००१ || [[भीमसेन जोशी|पंडित भीमसेन जोशी]] || संगीत || प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक आणि भारत रत्न विजेते <ref>{{cite web |title=Pandit Bhimsen Joshi Karnataka Ratna |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ६ || २००७ || [[शिवकुमार स्वामीजी]] || समाजसेवा || सिद्धगंगा मठाचे स्वामी आणि समाजसेवक <ref>{{cite web |title=Shivakumara Swamiji Karnataka Ratna |url=https://www.deccanherald.com/ |website=Deccan Herald |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ७ || २००८ || [[देवगणहल्ली व्यंकटरमणैया गुंडप्पा|डी.व्ही. गुंडप्पा]] || साहित्य || प्रसिद्ध कन्नड लेखक आणि विचारवंत <ref>{{cite web |title=DVG Karnataka Ratna |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ८ || २००९ || [[वीरेंद्र हेग्गडे]] || समाजसेवा || धर्मस्थळ मठाचे धर्मधिकारी आणि समाजसेवक <ref>{{cite web |title=Virendra Heggade Profile |url=https://www.shridharmasthala.org/ |website=Shri Dharmasthala |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ९ || २०११ || [[रामाय्या सात्यबाप्पा गदग|आर.आर. मुतालिक]] || समाजसेवा || शिक्षण आणि समाजसेवा <ref>{{cite web |title=Karnataka Ratna Awardees |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १० || २०२२ || [[पुनीत राजकुमार]] || चित्रपट व समाजसेवा || मरणोत्तर प्रदान; प्रसिद्ध कन्नड अभिनेते <ref>{{cite web |title=Puneeth Rajkumar Posthumously Awarded Karnataka Ratna |url=https://www.indiatoday.in/ |website=India Today |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटक रत्न विजेते]] 555n7ddpyncn4e09j7bi5yptw5mw21a 2700330 2700329 2026-08-08T20:57:04Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2700330 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''कर्नाटक रत्न''' हा [[कर्नाटक]] राज्यातील सर्वोच्च नागरी पुरस्कार आहे. कर्नाटक सरकारने १९९२ साली हा देण्याची सुरुवात केली. २०२६पर्यंत दहा व्यक्तींना हा पुरस्कार देण्यात आलेला आहे. पुरस्कार विजेत्याला ५० ग्रॅम सोने आणि शाल देऊन सन्मानित करतात. == कर्नाटक रत्न पुरस्कार विजेते == {| class="wikitable sortable" |- ! क्र. !! वर्ष !! नाव !! क्षेत्र !! टिपणी / संदर्भ |- | १ || १९९२ || [[कुप्पळी वेंकटप्पा पुट्टप्पा|कुवेंपू]] || साहित्य || प्रसिद्ध कन्नड कवी आणि लेखक <ref>{{cite web |title=Kuvempu Profile |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | २ || १९९२ || [[राजकुमार (अभिनेता)|डॉ. राजकुमार]] || चित्रपट || प्रसिद्ध कन्नड अभिनेते आणि गायक <ref>{{cite web |title=Dr Rajkumar Awardee |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ३ || १९९९ || [[एस. निजलिंगप्पा]] || सार्वजनिक व्यवहार || कर्नाटकचे माजी मुख्यमंत्री आणि स्वातंत्र्यसैनिक <ref>{{cite web |title=S Nijalingappa Profile |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ४ || २००० || [[सी.एन.आर. राव]] || विज्ञान || प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रज्ञ आणि भारत रत्न विजेते <ref>{{cite web |title=CNR Rao Profile |url=https://www.jncasr.ac.in/ |website=JNCASR |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ५ || २००१ || [[भीमसेन जोशी|पंडित भीमसेन जोशी]] || संगीत || प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक आणि भारत रत्न विजेते <ref>{{cite web |title=Pandit Bhimsen Joshi Karnataka Ratna |url=https://www.thehindu.com/ |website=The Hindu |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ६ || २००७ || [[शिवकुमार स्वामीजी]] || समाजसेवा || सिद्धगंगा मठाचे स्वामी आणि समाजसेवक <ref>{{cite web |title=Shivakumara Swamiji Karnataka Ratna |url=https://www.deccanherald.com/ |website=Deccan Herald |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ७ || २००८ || [[देवगणहल्ली व्यंकटरमणैया गुंडप्पा|डी.व्ही. गुंडप्पा]] || साहित्य || प्रसिद्ध कन्नड लेखक आणि विचारवंत <ref>{{cite web |title=DVG Karnataka Ratna |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ८ || २००९ || [[वीरेंद्र हेग्गडे]] || समाजसेवा || धर्मस्थळ मठाचे धर्मधिकारी आणि समाजसेवक <ref>{{cite web |title=Virendra Heggade Profile |url=https://www.shridharmasthala.org/ |website=Shri Dharmasthala |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | ९ || २०११ || [[रामाय्या सात्यबाप्पा गदग|आर.आर. मुतालिक]] || समाजसेवा || शिक्षण आणि समाजसेवा <ref>{{cite web |title=Karnataka Ratna Awardees |url=https://www.karnataka.gov.in/ |website=Government of Karnataka |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |- | १० || २०२२ || [[पुनीत राजकुमार]] || चित्रपट व समाजसेवा || मरणोत्तर प्रदान; प्रसिद्ध कन्नड अभिनेते <ref>{{cite web |title=Puneeth Rajkumar Posthumously Awarded Karnataka Ratna |url=https://www.indiatoday.in/ |website=India Today |access-date=8 August 2026 |language=en}}</ref> |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कर्नाटक रत्न विजेते]] 3uvnzx6287yayulfkq82k4pefmmwsqk 0 164112 2700241 2537036 2026-08-08T12:18:00Z ~2026-43673-12 186054 /* प्रशासन */ 2700241 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = Bombay presidency | स्थानिकनाव = बॉम्बे प्रांत | प्रकार = ब्रिटिश भारताच्या प्रांत | ध्वज = British Raj Red Ensign.svg | चिन्ह = Star of the Order of the Star of India (gold).svg | नकाशा = Bombay Prov 1909.jpg | देश = ब्रिटिश भारत | राजधानी = मुंबई (बॉम्बे) | भाषा = मराठी, कन्नड, गुजराती, सिंधी, उर्दू, इंग्रजी, हिंदी. | स्थापना = इ.स.१६१८ | क्षेत्रफळ = ४,८८,८५० | लोकसंख्या = २,५४,६८,२०९(१९०१) | प्रमाणवेळ = [[यूटीसी+०५:३०]] }} '''बॉम्बे प्रांत''' किंवा '''बॉंबे प्रेसिडेन्सी''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''Bombay Presidency'') हा ब्रिटिश भारताच्या प्रांतीय स्वरूपाचा राजकीय विभाग होता. वर्तमान [[भारतीय प्रजासत्ताक]]ाच्या पश्चिमेकडील [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]]ाचा पश्चिम भाग, वायव्य [[कर्नाटक]] हे भूप्रदेश, वर्तमान [[पाकिस्तान]]ातील [[सिंध]] प्रांत, तसेच वर्तमान [[येमेन]]मधील [[एडन]] या प्रदेशांचा मुंबई प्रांतामध्ये समावेश होता. मुंबई प्रांताची राजधानी मुंबई ही होती. == प्रशासन == मुंबई प्रदेशाचे चार भाग असून त्या प्रत्येकावर एकेक कमिशनर नेमलेला होता. त्यांची मुख्यालये कराची, अहमदाबाद, पुणे आणि बेळगाव येथे होती. प्रत्येक जिल्ह्या प्रमुख अधिकारी हा कलेक्टर असून त्याच्या जोडीला असिस्टंट कलेक्टर आणि डेप्युटी कलेक्टर असत. * प्रत्येक जिल्ह्यात सुमारे ८ तालुके असत, प्रत्येक तालुक्यात १००-२०० गावे असत. ** प्रत्येक गावात पाटील, कुलकर्णी, [[खोत]], तलाठी आणि महार इ. कारभारी असत. ब्रिटिश काळात मुंबई प्रांताचा प्रमुख हा गव्हर्नर असे. या मुंबई प्रांताचे पहिले मुख्यमंत्री बाळ गंगाधर खेर होते. त्यांनी १९३७ ते ऑक्टोबर १९३९ पर्यंत कारभार पहिला. त्यानंतर सुमारे ७ वर्ष गव्हर्नरचे शासन होते. परत ३० मार्च १९४६ ते १५ ऑगस्ट १९४७ पर्यंत बाळ गंगाधर खेर हेच होते. == प्रशासकीय विभाग == [[चित्र:Bombay Presidency (20th century).png|इवलेसे|उजवे|मुंबई इलाख्याचे मानचित्र]] मुंबई प्रांताचे प्रशासकीय विभाग:- # (उत्तर) किंवा गुजरात # (मध्य) किंवा डेक्कन (दख्खन) # (दक्षिण) किंवा कर्नाटक # सिंध त्यानुसार जिल्हे खालीलप्रमाणे: ==मुंबई प्रांतातील जिल्हे== === अ] गुजरात विभाग === १. मुंबई शहर २. अहमदाबाद ३. भरूच ४. खेडा ५. पंच महाल ६. सुरत ७. ठाणे ८. कुलाबा ९. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] === आ] दख्खन विभाग === १०. अहमदनगर ११. खान्देश (१९०६ मध्ये दोन जिल्ह्यांत विभाजन) १२. नाशिक १३. पुणे १४. सातारा १५. सोलापूर === इ] कर्नाटक विभाग === १६. बेळगाव १७. विजापूर १८. धारवाड १९. उत्तर कानडा === ई] सिंध विभाग === २०. कराची २१. हैदराबाद २२. शिकारपूर २३. थर आणि पारकर २४. उत्तर सिंध (सिमान्त) == संस्थाने == मुंबई इलाख्यातील संस्थाने - ===डेक्कन स्टेट एजन्सी=== १. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] २. [[अक्कलकोट]] ३. [[औंध संस्थान|औंध]] ४. [[जमखंडी संस्थान|जमखिंडी]] ५. [[जंजिरा संस्थान|जंजिरा]] ६. कुरुंदवाड ([[थोरले]]) ७. कुरुंदवाड(धाकटे) ८. मिरज (थोरले) ९. मिरज ([[धाकटे]]) १०. [[मुधोळ संस्थान|मुधोळ]] ११. [[फलटण संस्थान|फलटण]] १२. [[रामदुर्ग संस्थान|रामदुर्ग]] १३. [[सांगली संस्थान|सांगली]] १४. डफळापूर १५. [[जत संस्थान|जत]] १६. [[सावंतवाडी संस्थान|सावंतवाडी]] १७. सावनूर १८. [[भोर संस्थान|भोर]] == समाजव्यवस्था == [[चित्र:Elphinstone College, Bombay in 1870.jpg|इवलेसे|उजवे|मुंबईतील एलफिस्टन महाविद्यालय]] [[चित्र:Victoria Terminus Bombay.jpg|इवलेसे|उजवे|मुंबईतील विक्टोरिया टर्मिनस म्हणजेच आत्ताचे छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] मुंबई प्रांतात प्रामुख्याने सिंधी, मराठी, गुजराती आणि कन्नड या चार भाषा आणि त्यांच्या उपभाषा बोलल्या जायच्या. मुंबई प्रदेशात एकूण लोकसंख्येत हिंदूंचे प्रमाण अधिक आहे. कानडी भागात बहुतांशी लिंगायत पंथाचे लोक होते. सिंधमध्ये सिंधी व मुसलमान आणि गुजरातमध्ये गुजराती व जैन समाजाचे लोक होते. == स्वातंत्र्योत्तर कालखंड == भारत स्वतंत्र झाल्यावर १९६० सालापर्यंत अनुक्रमे बाळ गंगाधर खेर आणि मोरारजी देसाई हे मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री होते. त्यानंतर मुंबई प्रांताचे विभाजन झाले आणि महाराष्ट्र, [[कर्नाटक]] आणि गुजरात राज्याची निर्मिती झाली. स्वातंत्र्यानंतर मुंबई प्रांतातील [[सिंध]] प्रदेश हा पाकिस्तानात समाविष्ट झाला. गुजरात प्रदेश भारताचे एक घटक राज्य बनले. कर्नाटक प्रदेश हा तत्कालीन म्हैसूर राज्याला जोडला गेला. कोकण, खानदेश आणि देश हे प्रदेश आणि मध्य प्रांतातील विदर्भ व वऱ्हाड आणि हैदराबाद संस्थानातील [[मराठवाडा]] यांचे मिळून महाराष्ट्र राज्य निर्माण झाले. == हे सुद्धा पहा == * [[ब्रिटिश साम्राज्य]] * [[बॉम्बे विधानसभा]] [[वर्ग:भारतातील ब्रिटिश राजवट]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील ब्रिटिश राजवट]] [[वर्ग:बॉम्बे प्रांत|*]] g4vt5l5q29beqmmcgt7lh04clhut66h 2700242 2700241 2026-08-08T12:18:39Z ~2026-43673-12 186054 /* प्रशासन */ 2700242 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राजकीय विभाग | नाव = Bombay presidency | स्थानिकनाव = बॉम्बे प्रांत | प्रकार = ब्रिटिश भारताच्या प्रांत | ध्वज = British Raj Red Ensign.svg | चिन्ह = Star of the Order of the Star of India (gold).svg | नकाशा = Bombay Prov 1909.jpg | देश = ब्रिटिश भारत | राजधानी = मुंबई (बॉम्बे) | भाषा = मराठी, कन्नड, गुजराती, सिंधी, उर्दू, इंग्रजी, हिंदी. | स्थापना = इ.स.१६१८ | क्षेत्रफळ = ४,८८,८५० | लोकसंख्या = २,५४,६८,२०९(१९०१) | प्रमाणवेळ = [[यूटीसी+०५:३०]] }} '''बॉम्बे प्रांत''' किंवा '''बॉंबे प्रेसिडेन्सी''' ([[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]]: ''Bombay Presidency'') हा ब्रिटिश भारताच्या प्रांतीय स्वरूपाचा राजकीय विभाग होता. वर्तमान [[भारतीय प्रजासत्ताक]]ाच्या पश्चिमेकडील [[गुजरात]], [[महाराष्ट्र]]ाचा पश्चिम भाग, वायव्य [[कर्नाटक]] हे भूप्रदेश, वर्तमान [[पाकिस्तान]]ातील [[सिंध]] प्रांत, तसेच वर्तमान [[येमेन]]मधील [[एडन]] या प्रदेशांचा मुंबई प्रांतामध्ये समावेश होता. मुंबई प्रांताची राजधानी मुंबई ही होती. == प्रशासन == मुंबई प्रदेशाचे चार भाग असून त्या प्रत्येकावर एकेक कमिशनर नेमलेला होता. त्यांची मुख्यालये कराची, अहमदाबाद, पुणे आणि बेळगाव येथे होती. प्रत्येक जिल्ह्या प्रमुख अधिकारी हा कलेक्टर असून त्याच्या जोडीला असिस्टंट कलेक्टर आणि डेप्युटी कलेक्टर असत. * प्रत्येक जिल्ह्यात सुमारे ८ तालुके असत, प्रत्येक तालुक्यात १००-२०० गावे असत. ** प्रत्येक गावात पाटील, कुलकर्णी, [[खोत]], तलाठी आणि महार इ. कारभारी असत. ब्रिटिश काळात मुंबई प्रांताचा प्रमुख हा गव्हर्नर असे. या मुंबई प्रांताचे पहिले मुख्यमंत्री बाळ गंगाधर खेर होते. त्यांनी १९३७ ते ऑक्टोबर १९३९ पर्यंत कारभार पहिला. त्यानंतर सुमारे ७ वर्ष गव्हर्नरचे शासन होते. परत ३० मार्च १९४६ ते १५ ऑगस्ट १९४७ पर्यंत [[बाळ गंगाधर खेर]] हेच होते. == प्रशासकीय विभाग == [[चित्र:Bombay Presidency (20th century).png|इवलेसे|उजवे|मुंबई इलाख्याचे मानचित्र]] मुंबई प्रांताचे प्रशासकीय विभाग:- # (उत्तर) किंवा गुजरात # (मध्य) किंवा डेक्कन (दख्खन) # (दक्षिण) किंवा कर्नाटक # सिंध त्यानुसार जिल्हे खालीलप्रमाणे: ==मुंबई प्रांतातील जिल्हे== === अ] गुजरात विभाग === १. मुंबई शहर २. अहमदाबाद ३. भरूच ४. खेडा ५. पंच महाल ६. सुरत ७. ठाणे ८. कुलाबा ९. [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] === आ] दख्खन विभाग === १०. अहमदनगर ११. खान्देश (१९०६ मध्ये दोन जिल्ह्यांत विभाजन) १२. नाशिक १३. पुणे १४. सातारा १५. सोलापूर === इ] कर्नाटक विभाग === १६. बेळगाव १७. विजापूर १८. धारवाड १९. उत्तर कानडा === ई] सिंध विभाग === २०. कराची २१. हैदराबाद २२. शिकारपूर २३. थर आणि पारकर २४. उत्तर सिंध (सिमान्त) == संस्थाने == मुंबई इलाख्यातील संस्थाने - ===डेक्कन स्टेट एजन्सी=== १. [[कोल्हापूर संस्थान|कोल्हापूर]] २. [[अक्कलकोट]] ३. [[औंध संस्थान|औंध]] ४. [[जमखंडी संस्थान|जमखिंडी]] ५. [[जंजिरा संस्थान|जंजिरा]] ६. कुरुंदवाड ([[थोरले]]) ७. कुरुंदवाड(धाकटे) ८. मिरज (थोरले) ९. मिरज ([[धाकटे]]) १०. [[मुधोळ संस्थान|मुधोळ]] ११. [[फलटण संस्थान|फलटण]] १२. [[रामदुर्ग संस्थान|रामदुर्ग]] १३. [[सांगली संस्थान|सांगली]] १४. डफळापूर १५. [[जत संस्थान|जत]] १६. [[सावंतवाडी संस्थान|सावंतवाडी]] १७. सावनूर १८. [[भोर संस्थान|भोर]] == समाजव्यवस्था == [[चित्र:Elphinstone College, Bombay in 1870.jpg|इवलेसे|उजवे|मुंबईतील एलफिस्टन महाविद्यालय]] [[चित्र:Victoria Terminus Bombay.jpg|इवलेसे|उजवे|मुंबईतील विक्टोरिया टर्मिनस म्हणजेच आत्ताचे छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] मुंबई प्रांतात प्रामुख्याने सिंधी, मराठी, गुजराती आणि कन्नड या चार भाषा आणि त्यांच्या उपभाषा बोलल्या जायच्या. मुंबई प्रदेशात एकूण लोकसंख्येत हिंदूंचे प्रमाण अधिक आहे. कानडी भागात बहुतांशी लिंगायत पंथाचे लोक होते. सिंधमध्ये सिंधी व मुसलमान आणि गुजरातमध्ये गुजराती व जैन समाजाचे लोक होते. == स्वातंत्र्योत्तर कालखंड == भारत स्वतंत्र झाल्यावर १९६० सालापर्यंत अनुक्रमे बाळ गंगाधर खेर आणि मोरारजी देसाई हे मुंबई प्रांताचे मुख्यमंत्री होते. त्यानंतर मुंबई प्रांताचे विभाजन झाले आणि महाराष्ट्र, [[कर्नाटक]] आणि गुजरात राज्याची निर्मिती झाली. स्वातंत्र्यानंतर मुंबई प्रांतातील [[सिंध]] प्रदेश हा पाकिस्तानात समाविष्ट झाला. गुजरात प्रदेश भारताचे एक घटक राज्य बनले. कर्नाटक प्रदेश हा तत्कालीन म्हैसूर राज्याला जोडला गेला. कोकण, खानदेश आणि देश हे प्रदेश आणि मध्य प्रांतातील विदर्भ व वऱ्हाड आणि हैदराबाद संस्थानातील [[मराठवाडा]] यांचे मिळून महाराष्ट्र राज्य निर्माण झाले. == हे सुद्धा पहा == * [[ब्रिटिश साम्राज्य]] * [[बॉम्बे विधानसभा]] [[वर्ग:भारतातील ब्रिटिश राजवट]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील ब्रिटिश राजवट]] [[वर्ग:बॉम्बे प्रांत|*]] 03vwd5mxw4z6bzild4iktre2fqgpu1e 0 166104 2700292 2699641 2026-08-08T15:47:58Z अभय नातू 206 /* यादी */ 2700292 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} [[चित्र:Sikkim districts before 2021.svg|इवलेसे|२०२१ आधिचे सिक्कीममधील जिल्हे.]] [[चित्र:Sikkim districts after 2021.svg|इवलेसे|२०२१ नंतरचे सिक्कीममधील जिल्हे ]] [[File:A scene from Kanchendzonga National Park, Sikkim (3).jpg|इवलेसे|[[कांचनजंगा राष्ट्रीय उद्यान]] [[मंगन जिल्हा|मंगन जिल्ह्यात]] स्थित आहे.]] भारत देशाच्या '''[[सिक्कीम]]''' ह्या लहान राज्यामध्ये एकूण ६ [[जिल्हा|जिल्हे]] आहेत. ==इतिहास == १९७५ मध्ये सिक्कीम राज्याचे भारतात विलीनीकरण होऊन ते भारताचे २२ वे राज्य बनले, तेव्हाच तेथील मूळ चार जिल्ह्यांची अधिकृतपणे स्थापना करण्यात आली होती. २१ डिसेंबर २०२१ रोजी, सिक्कीम सरकारने दोन नवीन जिल्ह्यांची निर्मिती तसेच विद्यमान चार जिल्ह्यांची नावे बदलण्याची घोषणा केली; त्यानुसार "उत्तर सिक्कीम"चे नाव [[मंगन जिल्हा|मंगन]], "पश्चिम सिक्कीम"चे नाव [[ग्यालशिंग जिल्हा|ग्यालशिंग]], "पूर्व सिक्कीम"चे नाव [[गंगटोक जिल्हा|गंगटोक]] आणि "दक्षिण सिक्कीम"चे नाव [[नामची जिल्हा|नामची]] असे नामकरण करण्यात आले.<ref>{{cite web |url = https://www.eastmojo.com/sikkim/2021/12/22/sikkim-gets-two-new-districts-rejigs-others-details-here/ |title = Sikkim gets two new districts, rejigs others|access-date = 22 December 2021}}</ref> पूर्व सिक्कीम जिल्ह्यातील पाक्योंग उपविभागाचे विभाजन करून [[पाक्योंग जिल्हा]] आणि पश्चिम सिक्कीम जिल्ह्यातील सोरेंग उपविभागाचे विभाजन करून [[सोरेंग जिल्हा]] तयार करण्यात आला.<ref>{{Cite web | date=2021-12-22 |title=Sikkim to carve out Pakyong, Soreng districts |url=https://www.thestatesman.com/bengal/sikkim-carve-pakyong-soreng-districts-1503032543.html |access-date=2024-06-15 |website=The Statesman |language=en}}</ref> == यादी == {| class="wikitable sortable" ! क्र. ! संकेत ! जिल्हा ! मुख्यालय ! लोकसंख्या (२०११)<ref>{{cite web|url = http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/sikkim/stm1.xls |format=XLS |title = Ranking od (sic) Districts by Population Size |publisher = The Registrar General & Census Commissioner, India, New Delhi-110011 |date = 2010–2011 |access-date = 19 September 2011 }}</ref> ! क्षेत्रफळ (किमी²) ! घनता (/किमी²) ! निर्मीती ! नकाशा |- | १ || ES|| [[गंगटोक जिल्हा]] || [[गंगटोक]] || २,८१,२९३|| ९५४|| २५७ || १९७५ || [[File:Gangtok in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- | २ || WS|| [[ग्यालशिंग जिल्हा]]|| [[ग्यालशिंग]]|| १,३६,२९९|| १,१६६|| १०६ || १९७५ || [[File:Gyalshing in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- | ३ || NS || [[मंगन जिल्हा]]|| [[मंगन]]|| ४३,३५४|| ४,२२६|| १० || १९७५ || [[File:Mangan in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- | ४ || SS|| [[नामची जिल्हा]]|| [[नामची]]|| १,४६,७४२|| ७५०|| १७५ || १९७५ || [[File:Namchi in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- | ५ || PS|| [[पाक्योंग जिल्हा]]|| [[पाक्योंग]]|| ७४,५८३|| ४०४|| १८० || २०२१ || [[File:Pakyong in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- | ६ || SGS|| [[सोरेंग जिल्हा]] || [[सोरेंग]]|| na|| na|| na || २०२१ || [[File:Soreng in Sikkim (India).svg|100x100px]] |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{भारतामधील जिल्हे}} {{सिक्कीम}} [[वर्ग:सिक्कीममधील जिल्हे| ]] [[वर्ग:भारतामधील जिल्हे]] gbacfk452dnx05t2gsj7sg2f9l2dndv 0 180377 2700451 2510990 2026-08-09T06:16:02Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:दिल्लीमधील वाहतूक]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700451 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''दिल्ली सराई रोहिल्ला''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[भारतीय रेल्वे]] टर्मिनस''' | style = | चित्र = Delhi_Sarai_Rohilla_-_stationboard.jpg | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = फलक | पत्ता = [[दिल्ली]] | उंची = २२०.९५ मी | मार्ग = [[दिल्ली]]-[[जयपूर]] मार्ग<br />दिल्ली-[[फझिल्का]] मार्ग | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ७ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = इ.स. १८७३ | ADA = | संकेत = DEE | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[उत्तर रेल्वे (भारत)|उत्तर रेल्वे]] | map_type = दिल्ली | map dot label = सराई रोहिल्ला | latd= 28 | latm= 39 | lats= 47 |latNS= N | longd= 77 | longm= 11 | longs= 11 |longEW= E }} '''दिल्ली सराई रोहिल्ला रेल्वे स्थानक''' हे [[भारत]]ाची राजधानी [[दिल्ली]] महानगरामधील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[नवी दिल्ली रेल्वे स्थानक]]ावरील ताण कमी करण्यासाठी वापरल्या जात असलेल्या सराई रोहिल्लामधून प्रामुख्याने [[पंजाब]], [[हरियाणा]], [[राजस्थान]] व [[गुजरात]]कडे जाणाऱ्या गाड्या सुटतात. ==प्रमुख गाड्या== * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[यशवंतपूर रेल्वे स्थानक|यशवंतपूर]] [[दुरंतो एक्सप्रेस]] * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[जम्मू तावी रेल्वे स्थानक|जम्मू तावी]] दुरंतो एक्सप्रेस * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[वांद्रे टर्मिनस]] [[गरीब रथ एक्सप्रेस]] * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[जोधपूर रेल्वे स्थानक|जोधपूर]] - [[राजस्थान संपर्क क्रांती एक्सप्रेस]] * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[उदयपूर]] - चेतक एक्सप्रेस * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[देहरादून]] - मसुरी एक्सप्रेस * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[कालका]] - हिमालयन क्वीन एक्सप्रेस * दिल्ली सराई रोहिल्ला-[[पोरबंदर]] एक्सप्रेस *[[ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस]] ==हे सुद्धा पहा== *[[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक]] ==बाह्य दुवे== {{कॉमन्स वर्ग|Delhi Sarai Rohilla|दिल्ली सराई रोहिल्ला}} [[वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे स्थानके]] gvcliy9l7a40i94p68czq4krgty6psb 0 200657 2700450 2529551 2026-08-09T06:13:18Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:भारतामधील रेल्वेमार्ग]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700450 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग | box_width = | नाव = मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग | मालक = [[भारतीय रेल्वे]] | स्थानिक नाव = | logo = | logo_width = 25 | image = | image_width = 300 px | स्थिती = बांधकाम चालू | प्रदेश = [[भारत]] | सुरुवात = [[मुंबई]] | शेवट = [[अहमदाबाद]] | स्थानके = १२ | प्रकार = [[द्रुतगती रेल्वे]] | खुला = | मालक = | चालक = [[राष्ट्रीय द्रुतगती रेल्वे महामंडळ मर्यादित]] | मार्ग लांबी = {{convert|५०८.१८|km|mi|0|abbr=on}} | ट्रॅक = | गेज = १४३५ मिमी [[स्टॅंडर्ड गेज]] | विद्युतीकरण = २५ किलोव्होल्ट एसी | वेग = ३२० किमी/तास | नकाशा = {{साचा:मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग}} }} '''मुंबई-अहमदाबाद अतिजलद रेल्वेमार्ग''' हा [[भारतीय रेल्वे]]चा एक प्रस्तावित [[द्रुतगती रेल्वे]]प्रकल्प आहे. या मार्गावरून बुलेट ट्रेन धावेल. महाराष्ट्रातील [[मुंबई]] महानगरास [[गुजरात]]मधील [[अहमदाबाद]] शहरास जोडणाऱ्या या मार्गाच्या ५०८ किलोमीटर प्रवासापैकी सव्वाशे किलोमीटरचा हिस्सा [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] आहे आणि बारापकी चार स्थानके ([[वांद्रे टर्मिनस|मुंबई बांद्रा-कुर्ला कॉंप्लेक्स]], [[ठाणे रेल्वे स्थानक|ठाणे]], [[विरार रेल्वे स्थानक|विरार]] आणि [[बोईसर रेल्वे स्थानक|बोईसर]]) महाराष्ट्रात आहेत तर उरलेली आठ - [[वापी रेल्वे स्थानक|वापी]], [[बिलिमोरा रेल्वे स्थानक|बिलिमोरा]], [[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[भरुच रेल्वे स्थानक|भरुच]], [[वडोदरा रेल्वे स्थानक|बडोदा]], [[आणंद रेल्वे स्थानक|आणंद]], [[साबरमती रेल्वे स्थानक|साबरमती]] आणि [[अहमदाबाद रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]] - ही गुजरातमध्ये आहेत. या मार्गावरील गाड्यांचा कमाल वेग प्रतितास ३५० किलोमीटर असेल. ५०८ किमीचे अंतर २ तास ७ मिनिटांत पूर्ण होण्याचा अंदाज आहे. सर्व बारा स्थानकांवर थांबल्यास २ तास ५८ मिनिटे लागतील. या मार्गाच्या बांधणीचा एकूण खर्च ९ खर्व, ७६ अब्ज, ३६ कोटी (९,७६,३६ कोटी) रुपये आहे. त्यापैकी [[जपान]] सरकारच्या ''जायका'' या संस्थेकडून ७९,१६५ कोटींचे कर्ज मिळणे अपेक्षित आहे. या कर्जावर फक्त ०.१ टक्के व्याजदर आकारला जाईल. प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर पंधरा वर्षांनी परतफेड चालू होईल आणि ती ३५ वर्षे चालेल. परतफेडीचा कालावधी पन्नास वर्षांचा आहे. इ.स. २०२३-२४ पर्यंत बुलेट ट्रेनचा हा प्रकल्प पूर्णत्वास नेण्याचे उद्दिष्ट आहे. ते साध्य केल्यास २०४० सालापासून परतफेड चालू होईल आणि तेव्हा मासिक हप्‍ता सुमारे दोनशे कोटी रुपये असेल. जपानने दिलेल्या कर्जाव्यतिरिक्त लागणाऱ्या रकमेपैकी (१८,४७१ कोटी रुपये) निम्मा हिस्सा भारताचे केंद्र सरकार उचलेल आणि महाराष्ट्राला व गुजरातला प्रत्येकी पंचवीस टक्के भार सोसावा लागेल. त्यानुसार महाराष्ट्राला साडेचार हजार कोटींपेक्षा अधिक रक्कम या प्रकल्पाला द्यावी लागेल. ==हे सुद्धा पहा== *[[दिल्ली–मुंबई रेल्वेमार्ग]] ==बाह्य दुवे== *[https://www.nhsrcl.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601010612/https://www.nhsrcl.in/ |date=2019-06-01 }} [[वर्ग:भारतामधील द्रुतगती रेल्वे मार्ग]] 9vdo3gaz8fnyvvofi8203vw5ly99599 1 208509 2700394 1464473 2026-08-09T03:39:40Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चर्चा:मुंबई-पुणे पॅसेंजर]] वरुन [[चर्चा:मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] ला हलविला 1464473 wikitext text/x-wiki == प्रचालकांना विनंती == १. फास्ट पॅसेंजर ऐवजी जलद पॅसेंजर / जलद सवारी गाडी हा शब्द वापरावा का? २. विजापूर रेल्वे स्थानकाचे नाव रेल्वेने बदलले आहे. येथे बदलणे आवश्यक आहे की नाही याचा खुलासा करावा. ownft7bemmls1sxv11vdyiyabms1sfy 0 214836 2700288 2528103 2026-08-08T15:44:41Z अभय नातू 206 माहिती 2700288 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|१९९८मध्ये स्थापन झालेली विमानवाहतूक कंपनी|रिपब्लिक एरलाइन्स (१९७९-१९८६)}} '''रिपब्लिक एरलाइन''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[इंडियानापोलिस]] शहरात स्थित विमानवाहतूक कंपनी आहे. ही कंपनी [[अमेरिकन ईगल]], [[डेल्टा कनेक्शन]] आणि [[युनायटेड एक्सप्रेस]] कंपन्यांना त्यांच्या नावाखाली विमानसेवा पुरवते. रिपब्लिककडे एप्रिल २०१७ च्या सुमारास ७५ [[एम्ब्राएर १७०]] आणि ११६ [[एम्ब्राएर १७५]] प्रकारची विमाने होती. याआधी रिपब्लिकने [[एम्ब्राएर १९०]] आणि [[बॉम्बार्डिये डॅश ८ क्यू४००]] प्रकारची विमानेही वापरली. रिपब्लिक एरलाइनच्या विमानांची [[कॉलसाइन]] ''ब्रिकयार्ड'' आहे. रिपब्लिक एरवेजकडे जगातील सर्वात मोठा [[एम्ब्राएर १७०]]/१७५ प्रादेशिक विमानांचा ताफा आहे. == सद्य ताफा == {| class="wikitable sortable" |- ! विमानाचा प्रकार !! सेवा कार्यरत !! मागण्या !! प्रवासी क्षमता !! कोणासाठी कार्यरत !! टिपणी |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || १३ || — || ६६ || [[अमेरिकन ईगल]] || टप्प्याटप्प्याने बाद करून ई१७५ द्वारे बदलले जाणार. <ref>{{cite web |title=रिपब्लिक एरवेज ताफा माहिती |url=https://rjet.com/about/technology/ |website=रिपब्लिक एरवेज |access-date=८ ऑगस्ट २०२६ |language=mr}}</ref> |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || ११ || — || ६९ || [[डेल्टा कनेक्शन]] || |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || ४ || — || ७० || [[युनायटेड एक्सप्रेस]] || |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ७९ || २९ || ७६ || [[अमेरिकन ईगल]] || नवीन विमानांचे वितरण सुरू आहे. <ref>{{cite web |title=रिपब्लिक एरवेज ताफा तपशील |url=https://www.planespotters.net/airline/Republic-Airlines |website=प्लेनस्पॉटर्स |access-date=८ ऑगस्ट २०२६ |language=mr}}</ref> |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ४६ || — || ७६ || [[डेल्टा कनेक्शन]] || |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ६२ || — || ७६ || [[युनायटेड एक्सप्रेस]] || |- | [[एम्ब्राएर १७०]]/[[एम्ब्राएर १७५|१७५]] || ५ || — || — || रिपब्लिक एरवेज || राखीव विमाने. |- ! एकूण !! २२० !! २९ !! colspan="3" | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेमधील प्रादेशिक विमानवाहतूक कंपन्या]] nn8gjxzz73ga1qhxtacecodvums75ru 2700289 2700288 2026-08-08T15:45:35Z अभय नातू 206 शुद्धलेखन 2700289 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|१९९८मध्ये स्थापन झालेली विमानवाहतूक कंपनी|रिपब्लिक एरलाइन्स (१९७९-१९८६)}} '''रिपब्लिक एरलाइन''' ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[इंडियानापोलिस]] शहरात स्थित विमानवाहतूक कंपनी आहे. ही कंपनी [[अमेरिकन ईगल]], [[डेल्टा कनेक्शन]] आणि [[युनायटेड एक्सप्रेस]] कंपन्यांना त्यांच्या नावाखाली विमानसेवा पुरवते. रिपब्लिककडे एप्रिल २०१७ च्या सुमारास ७५ [[एम्ब्राएर १७०]] आणि ११६ [[एम्ब्राएर १७५]] प्रकारची विमाने होती. याआधी रिपब्लिकने [[एम्ब्राएर १९०]] आणि [[बॉम्बार्डिये डॅश ८ क्यू४००]] प्रकारची विमानेही वापरली. रिपब्लिक एरवेझच्या विमानांची [[कॉलसाइन]] ''ब्रिकयार्ड'' आहे. रिपब्लिक एरवेझकडे जगातील सर्वात मोठा [[एम्ब्राएर १७०]]/१७५ प्रादेशिक विमानांचा ताफा आहे. == सद्य ताफा == {| class="wikitable sortable" |- ! विमानाचा प्रकार !! सेवा कार्यरत !! मागण्या !! प्रवासी क्षमता !! कोणासाठी कार्यरत !! टिपणी |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || १३ || — || ६६ || [[अमेरिकन ईगल]] || टप्प्याटप्प्याने बाद करून ई१७५ द्वारे बदलले जाणार. <ref>{{cite web |title=रिपब्लिक एरवेझ ताफा माहिती |url=https://rjet.com/about/technology/ |website=रिपब्लिक एरवेझ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६ |language=mr}}</ref> |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || ११ || — || ६९ || [[डेल्टा कनेक्शन]] || |- | [[एम्ब्राएर १७०]] || ४ || — || ७० || [[युनायटेड एक्सप्रेस]] || |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ७९ || २९ || ७६ || [[अमेरिकन ईगल]] || नवीन विमानांचे वितरण सुरू आहे. <ref>{{cite web |title=रिपब्लिक एरवेझ ताफा तपशील |url=https://www.planespotters.net/airline/Republic-Airlines |website=प्लेनस्पॉटर्स |access-date=८ ऑगस्ट २०२६ |language=mr}}</ref> |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ४६ || — || ७६ || [[डेल्टा कनेक्शन]] || |- | [[एम्ब्राएर १७५]] || ६२ || — || ७६ || [[युनायटेड एक्सप्रेस]] || |- | [[एम्ब्राएर १७०]]/[[एम्ब्राएर १७५|१७५]] || ५ || — || — || रिपब्लिक एरवेझ || राखीव विमाने. |- ! एकूण !! २२० !! २९ !! colspan="3" | |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अमेरिकेमधील प्रादेशिक विमानवाहतूक कंपन्या]] kgkkzo7gersbnbqcvxumohjj36rjags 10 219381 2700268 1869245 2026-08-08T14:55:34Z ~2026-43733-75 186066 [[साचा:दौंड–मनमाड रेल्वेमार्ग]] कडे पुनर्निर्देशित 2700268 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[साचा:दौंड–मनमाड रेल्वेमार्ग]] hwbtpgdavkjfpaqo6kkbucnl4vtsc9p 0 243372 2700471 2692797 2026-08-09T10:32:11Z ~2026-38532-52 184971 /* भौगोलिक स्थान */ 2700471 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''इनामगाव''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= शिरूर | जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = सौ. अनुराधा प्रफुल्ल घाटगे |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=412210| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = मराठी | तळटिपा = }} '''इनामगाव''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[शिरूर तालुका|शिरूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== हे गाव भीमा नदीची उपनदी असणाऱ्या घोड नदी तिरावर वसलेले आहे. येथील मृदा सुपीक आहे. हा प्रदेश प्रामुख्याने फोन नदीच्या गाळ संचयनातून सुपीक व शेती योग्य आहे, या भागात मोठ्या प्रमाणावर ऊस हे प्रमुख पीक म्हणून घेतले जाते, तसेच कापूस, गहू, कांदा, व इतर फळबागा व इतर पिके घेतली जातात. या भागात समशीतोष्ण वातावरण आढळते ==हवामान== येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४७० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन == ==प्रेक्षणीय स्थळे== ग्रामदैवत श्री सिद्धेश्वर महाराज मंदिर हे मंदिर पुरातन काळातील आहे ==नागरी सुविधा== सरकारी दवाखाना उपलब्ध आहे पाण्याच्या सुविधा उपलब्ध आहेत ==जवळपासची गावे== काष्टी, मांडवगण, वांगदरी, पिंपळसुटी, तांदळी ==पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ== गावच्या उत्तर दिशेला घोड नदीच्या तीरावर आहे '''इनामगाव''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] [[पुणे|पुण्याच्या]] [[पूर्व|पूर्वेस]] ८० [[किलोमीटर]] अंतरावर [[घोड नदी]]च्या काठावर असलेले [[पुरातत्त्वीय उत्खनन]] स्थळ आहे. येथे जवळपास बारा वर्षे अनेक सत्रात [[डेक्कन कॉलेज|डेक्कन कॉलेज, पुणे]] यांच्या वतीने डॉ. [[हसमुख धीरजलाल सांकलिया]], डॉ. [[मधुकर केशव ढवळीकर]], डॉ वसंत शिंदे व डॉ. झेड. डी. अन्सारी यांनी उत्खनन केले. ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} {{महाराष्ट्रातील उत्खनन स्थळे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील उत्खनन स्थळे]] [[वर्ग:भारतामधील पुरातत्त्वीय स्थळे]] [[वर्ग:शिरूर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]] kcx9uawjo8hkjyc66e0sqifhqy6zj8w 0 246673 2700252 2485068 2026-08-08T14:21:51Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700252 wikitext text/x-wiki '''मोहोज बीके''' हे गाव पाथर्डी तालुका [[अहमदनगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्य, भारत. मोहोज बीके हे गाव [[नाशिक]] डिव्हिजन मधे येते . गावातुन शहरांना जाण्या येण्यासाठी एस टी बसची तसेच खाजगी वाहनांची सोय उपलब्ध आहे. गावात जिल्हा परिषदची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा उपलब्ध आहे. येथे प्रसिद्ध काळभैरवनाथ मंदिर आहे. तसेच हे श्री संत मच्छिंद्रनाथ भाऊ यांचे जन्म गाव आहे. [[वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे]] ahg2ick1zj52po1jlzvap2n9yvifeb1 2700253 2700252 2026-08-08T14:24:16Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[मोहोज बीके]] वरुन [[मोहोज बुद्रुक (पाथर्डी)]] ला हलविला: अचूक नाव 2700252 wikitext text/x-wiki '''मोहोज बीके''' हे गाव पाथर्डी तालुका [[अहमदनगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्य, भारत. मोहोज बीके हे गाव [[नाशिक]] डिव्हिजन मधे येते . गावातुन शहरांना जाण्या येण्यासाठी एस टी बसची तसेच खाजगी वाहनांची सोय उपलब्ध आहे. गावात जिल्हा परिषदची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा उपलब्ध आहे. येथे प्रसिद्ध काळभैरवनाथ मंदिर आहे. तसेच हे श्री संत मच्छिंद्रनाथ भाऊ यांचे जन्म गाव आहे. [[वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे]] ahg2ick1zj52po1jlzvap2n9yvifeb1 0 246679 2700275 2485065 2026-08-08T15:27:54Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[मोहोज केडी]] वरुन [[मोहोज खुर्द (पाथर्डी)]] ला हलविला: अचूक नाव 2485065 wikitext text/x-wiki मोहोज केडी हे गाव पाथर्डी तालुका [[अहमदनगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्य, भारत. मोहोज केडी हे गाव [[नाशिक]] डिव्हिजन मधे येते . गावातुन शहरांना जाण्या येण्यासाठी एस टी बसची तसेच खाजगी वाहनांची सोय उपलब्ध आहे. गावात जिल्हा परिषदची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा उपलब्ध आहे. [[वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे]] c9um4rwgf1f5u6hf9brk2tzr1qm45k7 2700277 2700275 2026-08-08T15:28:26Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700277 wikitext text/x-wiki '''मोहोज खुर्द''' हे गाव पाथर्डी तालुका [[अहमदनगर]] जिल्हा [[महाराष्ट्र]] राज्य, भारत. मोहोज केडी हे गाव [[नाशिक]] डिव्हिजन मधे येते . गावातुन शहरांना जाण्या येण्यासाठी एस टी बसची तसेच खाजगी वाहनांची सोय उपलब्ध आहे. गावात जिल्हा परिषदची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा उपलब्ध आहे. [[वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे]] ls2zgyr1h5vkj9i25q8q8gnr3xrh90a 10 260809 2700272 2635205 2026-08-08T15:19:00Z ~2026-43733-75 186066 2700272 wikitext text/x-wiki {|{{Railway line header|collapse={{#if:{{{collapse|}}}|yes}}}} {{BS-header|दादर सोलापूर रेल्वेमार्ग|दादर सोलापूर रेल्वेमार्ग }} {{BS-table}} {{BS7||||||||km|}} {{BS7||||CONTg|||||'' [[मध्य मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|मध्य मार्गाकडे]]''}} {{BS7||||BHF||||0|{{rws|दादर}}}} {{BS7||||HST||||1|{{rws|माटुंगा}}}} {{BS7||||HST||||4|{{rws|शीव}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''[[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाकडे]]''}} {{BS7||||HST||||7|{{rws|कुर्ला}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZgr|||||'' [[हार्बर मार्ग (मुंबई उपनगरी रेल्वे)|हार्बर मार्गाकडे]]''}} {{BS7|||KBHFa|STR||||8|{{rws|लोकमान्य टिळक टर्मिनस}}}} {{BS7|||STRl|ABZg+r|||||}} {{BS7||||HST||||9|{{rws|विद्याविहार}}}} {{BS7||||HST||||10|{{rws|घाटकोपर}}}} {{BS7||||HST||||14|{{rws|विक्रोळी}}}} {{BS7||||HST||||16|{{rws|कांजुर मार्ग}}}} {{BS7||||HST||||18|{{rws|भांडुप}}}} {{BS7||||HST||||20|{{rws|नाहूर}}}} {{BS7||||HST||||22|{{rws|मुलुंड}}}} {{BS7||||BHF||||24|{{rws|ठाणे}}}} {{BS7||||hKRZWae|||||[[ठाणे खाडी]]}} {{BS7||||ABZgl|STR+r||||}} {{BS7||||tSTRa@g|HST|||27|{{rws|कळवा}}}} {{BS7||||tSTR|STR||||[[पारसिक बोगदा]]}} {{BS7||||tSTRe@f|HST|||31|{{rws|मुंब्रा}}}} {{BS7||||ABZg+l|STRr||||}} {{BS7||||BHF||||34|{{rws|दिवा जंक्शन}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZgr+r|||||'' {{rws|पनवेल}} आणि [[कोकण रेल्वे]] कडे'' }} {{BS7|||STR+l|ABZgr+r|||||}} {{BS7|||hSTRa|XBHF-L|XPLTar|||38|{{rws|कोपर}}}} {{BS7|||hSTRl|KRZhr|XBHF-Lq|CONTfq|||'' {{rws|वसई रोड}} आणि [[मुंबई-वडोदरा मार्ग|मुंबई-वडोदरा मार्गाकडे]]''}} {{BS7||||HST||||39|{{rws|डोंबिवली}}}} {{BS7||||HST||||41|{{rws|ठाकुर्ली}}}} {{BS7||||BHF||||45|{{rws|कल्याण जंक्शन}}}} {{BS7||||ABZgl|CONTfq||||'' {{rws|भुसावळ}}, {{rws|नागपूर}} कडे''}} {{BS7||||HST||||47|{{rws|विठ्ठलवाडी}}}} {{BS7||||HST||||49|{{rws|उल्हासनगर}}}} {{BS7||||HST||||51|{{rws|अंबरनाथ}}}} {{BS7||||HST||||59|{{rws|बदलापूर}}}} {{BS7||||HST||||70|{{rws|वांगणी}}}} {{BS7||||HST||||74|{{rws|शेलू}}}} {{BS7||||HST||||78|{{rws|नेरळ जंक्शन}} ([[माथेरान डोंगरी रेल्वे]])}} {{BS7||||HST||||84|{{rws|भिवपुरी रोड}}}} {{BS7||||BHF||||91 / 0|{{rws|कर्जत}}}} {{BS7||STR+l|STRq|ABZgr|||||}} {{BS7||HST||STR||||9|{{rws|चौक}}}} {{BS7||HST||STR||||17|{{rws|पोयंजे}}}} {{BS7||HST||STR||||23|{{rws|चिखले}}}} {{BS7||BHF||STR||||27|{{rws|पनवेल}}}} {{BS7||CONTf||STR|||||'' [[कोकण रेल्वे]] कडे''}} {{BS7||||HST||||94 / 0|{{rws|पळसधरी}}}} {{BS7||STR+l|STRq|ABZgr|||||}} {{BS7||HST||STR||||4|{{rws|केळवली}}}} {{BS7||HST||STR||||6|{{rws|डोळवली}}}} {{BS7||HST||STR||||9|{{rws|लौजी}}}} {{BS7||KBHFe||STR||||13|{{rws|खोपोली}}}} {{BS7||||HST||||99|[[जांबरुंग रेल्वे केबिन|जांबरुंग]]}} {{BS7||||HST||||104|[[ठाकुरवाडी रेल्वे केबिन|ठाकुरवाडी]]}} {{BS7||||HST||||111|[[मंकी हिल रेल्वे केबिन|मंकी हिल]]}} {{BS7||||SKRZ-Ao|||||[[राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४८ (भारत)|रा.म. ४८]]}} {{BS7||||TUNNEL1|||||[[बोर घाट|बोर घाटातील बोगदे]]}} {{BS7||||HST||||116|[[खंडाळा रेल्वे स्थानक|खंडाळा]]}} {{BS7||||BHF||||120|[[लोणावळा रेल्वे स्थानक|लोणावळा]] ([[पुणे उपनगरी रेल्वे]])}} {{BS7||||SKRZ-Bo|||||[[मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग]]}} {{BS7||||HST||||127|[[मळवली रेल्वे स्थानक|मळवली]]}} {{BS7||||SKRZ-Bo|||||[[मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग]]}} {{BS7||||SKRZ-Ao|||||[[राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४८ (भारत)|रा.म. ४८]]}} {{BS7||||HST||||136|[[कामशेत रेल्वे स्थानक|कामशेत]]}} {{BS7||||HST||||140|[[कान्हे रेल्वे स्थानक|कान्हे]]}} {{BS7||||HST||||146|[[वडगाव रेल्वे स्थानक|वडगाव]]}} {{BS7||||HST||||150|[[तळेगाव रेल्वे स्थानक|तळेगाव]]}} {{BS7||||HST||||153|[[घोरावाडी रेल्वे स्थानक|घोरावाडी]]}} {{BS7||||HST||||156|[[बेगडेवाडी रेल्वे स्थानक|बेगडेवाडी]]}} {{BS7||||HST||||159|[[देहू रोड रेल्वे स्थानक|देहू रोड]]}} {{BS7||||HST||||164|[[आकुर्डी रेल्वे स्थानक|आकुर्डी]]}} {{BS7||||HST||||167|[[चिंचवड रेल्वे स्थानक|चिंचवड]]}} {{BS7||||HST||||170|[[पिंपरी रेल्वे स्थानक|पिंपरी]]}} {{BS7||||HST||||172|[[कासारवाडी रेल्वे स्थानक|कासारवाडी]]}} {{BS7||||HST||||175|[[दापोडी रेल्वे स्थानक|दापोडी]]}} {{BS7||||hKRZWae|||||[[मुळा नदी]]}} {{BS7||||HST||||178|[[खडकी रेल्वे स्थानक|खडकी]]}} {{BS7||||HST||||181|[[शिवाजी नगर रेल्वे स्थानक|शिवाजी नगर]]}} {{BS7||||hKRZWae|||||[[मुठा नदी]]}} {{BS7||||BHF||||184|[[पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक|पुणे जंक्शन]]}} {{BS7||||HST||||186|[[घोरपडी रेल्वे स्थानक|घोरपडी]]}} {{BS7|||CONTgq|ABZgr|||||''[[पुणे-मिरज रेल्वे मार्ग|मिरज, लोंढा कडे]]''}} {{BS7||||HST||||189|[[हडपसर रेल्वे स्थानक|हडपसर]]}} {{BS7||||HST||||194|[[मांजरी बुद्रुक रेल्वे स्थानक|मांजरी बुद्रुक]]}} {{BS7||||HST||||200|[[लोणी रेल्वे स्थानक|लोणी]]}} {{BS7||||HST||||212|[[उरुळी रेल्वे स्थानक|उरुळी]]}} {{BS7||||HST||||225|[[यवत रेल्वे स्थानक|यवत]]}} {{BS7||||HST||||231|[[खुटबाव रेल्वे स्थानक|खुटबाव]]}} {{BS7||||HST||||238|[[केडगाव रेल्वे स्थानक|केडगाव]]}} {{BS7||||HST||||244|[[कडेठाण रेल्वे स्थानक|कडेठाण]]}} {{BS7||||HST||||247|[[पाटस रेल्वे स्थानक|पाटस]]}} {{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''to [[दौंड मनमाड रेल्वेमार्ग|मनमाड, भुसावळ कडे]]''}} {{BS7||||BHF||||259/0|[[दौंड रेल्वे स्थानक|दौंड जंक्शन]]}} {{BS7||STR+l|STRq|ABZgr|||||}} {{BS7||HST||STR||||12|[[मळदगाव रेल्वे स्थानक|मळदगाव]]}} {{BS7||HST||STR||||20|[[शिरसई रेल्वे स्थानक|शिरसई]]}} {{BS7||HST||STR||||33|[[कटफळ रेल्वे स्थानक|कटफळ]]}} {{BS7||HST||STR||||43|[[बारामती रेल्वे स्थानक|बारामती]]}} {{BS7||exCONTf||STR|||||[[बारामती-फलटण रेल्वेमार्ग|फलटणकडे]]}} {{BS7||||HST||||270|बोरबियाल}} {{BS7||||HST||||278|मलठण}} {{BS7||||HST||||287|[[भिगवण रेल्वे स्थानक|भिगवण]]}} {{BS7||||hKRZWae|||||[[भीमा नदी]]}} {{BS7||||HST||||301|जिंती रोड}} {{BS7||||HST||||308|पारेवाडी}} {{BS7||||HST||||313|वाशिंबे}} {{BS7||||hKRZWae|||||[[भीमा नदी]]}} {{BS7||||HST||||327|पोफळज}} {{BS7||||HST||||333|[[जेऊर रेल्वे स्थानक|जेऊर]]}} {{BS7||||HST||||341|भलवणी}} {{BS7||||HST||||349|केम}} {{BS7||||HST||||358|ढवळस}} {{BS7||CONTg||STR|||||''to [[पुणे-मिरज-लोंढा मार्ग]]''}} {{BS7||BHF||STR||||190|[[मिरज जंक्शन रेल्वे स्थानक|मिरज जंक्शन]]}} {{BS7||HST||STR||||173|Bolwad}} {{BS7||HST||STR||||170|Bedag}} {{BS7||HST||STR||||162|Belanki}} {{BS7||HST||STR||||155|Sulgare}} {{BS7||HST||STR||||147|Agran Dhulgaon}} {{BS7||HST||STR||||144|Kavate Mahankal}} {{BS7||HST||STR||||132|Langarpeth}} {{BS7||HST||STR||||128|Dhalgaon}} {{BS7||HST||STR||||120|Gulvanchi}} {{BS7||HST||STR||||110|Jath Road}} {{BS7||HST||STR||||102|Masoba Dongagaon}} {{BS7||HST||STR||||98|Javale}} {{BS7||HST||STR||||92|Wasud}} {{BS7||HST||STR||||82|Sangola}} {{BS7||HST||STR||||72|Bamani}} {{BS7||HST||STR||||63|Bohali}} {{BS7||BHF||STR||||53|Pandharpur}} {{BS7||HST||STR||||37|Babhulgaon}} {{BS7||HST||STR||||31|Ashti}} {{BS7||HST||STR||||22|Modnimb}} {{BS7||HST||STR||||9|Laul}} {{BS7||STRl|STRq|ABZg+r|||||}} {{BS7||||BHF||||367 / 0|[[कुर्डुवाडी रेल्वे स्थानक|कुर्डुवाडी]]}} {{BS7||||ABZgl|STRq|STR+r|||}} {{BS7||||STR||HST||9|Mahisgaon}} {{BS7||||STR||HST||20|Shendri}} {{BS7||||STR||BHF||37|Barshi Town}} {{BS7||||STR||HST||50|Kuslamb}} {{BS7||||STR||HST||55|Pangri}} {{BS7||||STR||HST||64|Ramling}} {{BS7||||STR||HST||94|Kalamb Road}} {{BS7||||STR||HST||100|Dhoki}} {{BS7||||STR||HST||105|Thair}} {{BS7||||STR||BHF||116|Murud}} {{BS7||||STR||HST||123|Neoli}} {{BS7||||STR||HST||134|Ausa Road}} {{BS7||||STR||HST||144|Harangul}} {{BS7||||STR||BHF||153|[[लातूर रेल्वे स्थानक|लातूर]]}} {{BS7||||STR||HST|||Bhatangali}} {{BS7||||STR||BHF|||Latur Road}} {{BS7||||STR||CONTf|||''to Prabhani-Bidar-Vikrabad line''}} {{BS7||||HST||||375|Wadshinghe}} {{BS7||||HST||||383|[[माढा रेल्वे स्थानक|माढा]]}} {{BS7||||HST||||390|Vakav}} {{BS7||||HST||||400|Angar}} {{BS7||||HST||||404|Malikpeth}} {{BS7||||SKRZ-Bo|||||State Highway 74}} {{BS7||||HST||||413|Mohol}} {{BS7||||SKRZ-Bo|||||Pune-Solapur Highway}} {{BS7||||HST||||421|Mundkhedwadi}} {{BS7||||HST||||433|Pakni}} {{BS7||||HST||||440|Bale}} {{BS7||||SKRZ-Bo|||||सोलापूर - मंगळवेढा रस्ता}} {{BS7||||BHF||||446|[[सोलापूर रेल्वे स्थानक|सोलापूर]]}} {{BS7|||CONTgq|ABZgr|||||''to Gadag Jn''}} {{BS7||||CONTf|||||''to [[सोलापूर-गुंटकल पट्टा]]''}} |} स्रोत:गूगल मॅप्स<br/>[http://indiarailinfo.com/train/timetable/all/275/712/779 Mumbai Dadar-Chennai Egmore Superfast Express 12163]<br/>[http://indiarailinfo.com/train/karjat-khopoli-slow-local-96005-kjt-to-khpi/20661/73/8356 Karjat Khopli Slow Local EMU 96005]<br/>[http://indiarailinfo.com/train/timetable/all/1264/1620/76 Pragati Express 12125]<br/>[http://indiarailinfo.com/train/timetable/all/21488/1573/78 Kurduwadi-Miraj Passenger 51437]<br/>[http://indiarailinfo.com/train/timetable/kurduvadi-latur-passenger-2klcr-kwv-to-mrx/6092/1573/4195 Kuruduvadi-Latur Passenger 2KLCR] |} <noinclude> {{rdt intro|Mumbai Dadar-Solapur section line of [[Mumbai CR railway division]], [[Pune railway division]] & [[Solapur railway division]] of [[Central Railway zone]]}} {{मुख्य|दादर–सोलापूर रेल्वेमार्ग}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेमार्ग साचे]] </noinclude> obwktvm626l61gpwetl2bl685k69aal 0 271602 2700321 2333620 2026-08-08T17:49:14Z Ragdjjd 186073 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2700321 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पशुगोवंश | नाव = हल्लीकर गाय | चित्र = | चित्र_आकार = 220px | चित्र_नाव = हल्लीकर गाय | चित्र2 = | चित्र_आकार2 = 220px | चित्र_नाव2 = हल्लीकर बैल | स्थिती = | इतर_नाव = म्हैसूर | देश = भारत | आढळस्थान = म्हैसूर जिल्हा (पेरियापट्टांना), रामानगर जिल्हा (मागडी, कनकपुरा), मंड्या जिल्हा (नागामंगला) | मानक = | उपयोग = शेतीकाम, शर्यत | टोपण_नाव = | वजन = | बैल_वजन = {{convert|230|to(-)|250|kg|lb|abbr=on|-1|comma=off}} | गाय_वजन = {{convert|180|to(-)|205|kg|lb|abbr=on|-1|comma=off}} | उंची = | बैल_उंची = ca.&nbsp;165.30&nbsp;सेंमी | गाय_उंची = ca.&nbsp;115.12&nbsp;सेंमी | त्वचा_रंग = | कातडे = मळकट रंग. एकदम बारीक केस | शिंग = काळसर, मुळाशी चिटकलेले, लांब आणि पाठीमागे टोकदार | आयुर्मान = 19 वर्ष | डोके = लांब आणि कपाळ अरुंद | पाय =लांब आणि काटक | शेपटी = लांब, शेपूटगोंडा काळा व झुपकेदार | उप_प्रजाती = indicus | तळटिपा = प्रांतानुसार खालील मुख्य उपजाती आहेत -सुजी मलिंगे हल्लीकार, बेट्टादापूरा हल्लीकार, गुज्जी मावू किंवा करदल्ली हल्लीकार, अमरावती हल्लीकार, जाला हल्लीकार, इत्यादी. }} '''हल्लीकर''' हा कर्नाटकात आढळणारा गोवंश असून याचा शेती आणि कष्टाच्या कामासाठी चांगला उपयोग होतो.<ref>{{cite book|last=Rao|first=C. Hayavadana|date=1927|title=Mysore Gazetteer|volume=1|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.275385/page/n271/mode/2up?q=Vokkaligas|location=Bangalore |publisher=Government Press|page=246|isbn=}}:”Hallikara Vokkaligas.—This is a section that is mainly engaged in the rearing of cattle. The breed of that name is the best in the far-famed Amrut Mahal Cattle.”</ref> बैलाचा उंच खांदा, लांब आणि पाठीमागे, आत वाळलेली शिंगे, मोठं डोकं, काटक आणि उंच शरीर, राखाडी आणि कधीकधी काळा रंग ही या गोवंशाची ओळख आहे.<ref>{{ cite web|url=http://www.vishwagou.org/Hallikaru.htm |title=Hallikar - Vishwagou|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20080312165821/http://www.vishwagou.org/Hallikaru.htm |archive-date=12 March 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.havemilk.com/article.asp?id=1483 |title=Cattle Throughout History |publisher=Dairy Farmers of Washington |access-date=2009-12-11|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20050527083425/http://www.havemilk.com/article.asp?id=1483|archive-date=27 May 2005}}</ref> [[अमृतमहाल गाय|अमृतमहाल]] प्रजातीची निर्मिती यांच्या पासून झाली असे म्हणतात. अमृतमहाल सोबतच या प्रजातिला राजाश्रय मिळाला होता.<ref>{{cite web |url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/amritmahal/index.htm |title=Breeds of Livestock - Amrit Mahal Cattle |publisher=Ansi.okstate.edu |access-date=2009-12-11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031440/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/amritmahal/index.htm |archive-date=2010-06-05 }}</ref> टिपू सुलतानाने इंग्रजांच्या विरोधातील लढाईत सामान वाहून नेण्यासाठी या प्रजातीचा वापर केला होता. मैसूर, तुमकुर हसन या प्रांताला हल्लीकर म्हणून ओळखले जाते. आणि याच प्रांतात ही प्रजाती मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध होती. आणि यावरूनच यांचं नाव सुद्धा हल्लीकर असे पडले. सामान्य पण नियमित खुराक या प्रजातीसाठी पुरेसा आहे. जरी अल्प दूध देणाऱ्या अमृतमहाल गाईची निर्मिती हल्लीकर गोवंशा पासून झालेली असली तरी पण मुळात हा गोवंश दूध देण्यात पण उत्तम आहे. शेती उपयुक्त बैल आणि दुग्धजन्य पदार्थ ही या गोवंशाची विशेषता मानली जाते.<ref name=karnataka.gov.in>{{cite web | url=https://www.karnataka.gov.in/ahvs-website/en-localelitebreeds.html | title=Important Breeds of Karnataka - Hallikar | publisher=Department of AH & VS, Karnataka | access-date=13 May 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150518081727/https://www.karnataka.gov.in/ahvs-website/en-localelitebreeds.html | archive-date=18 May 2015 }}</ref><ref>[http://www.biodiversityofindia.org/index.php?title=Native_cow_varieties_of_India Native Cow Varieties of India - Hallikar]</ref> [[कर्नाटक]] आणि तामिळनाडू मध्ये सुद्धा या प्रजातीचा प्रसार आणि वापर चांगला झाला. सण २००० मध्ये भारतीय डाक विभाग तर्फे या प्रजातीचा फोटो असलेले तिकीट प्रकाशित करण्यात आले होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://postagestamps.gov.in/CommemorativePostageStamps.aspx|भाषा=en|title=Commemorative Postage Stamps of India - Postage Stamps:: Postage ...|access-date=2020-12-27|archive-date=2018-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123000537/http://postagestamps.gov.in/CommemorativePostageStamps.aspx|url-status=dead}}</ref> [[चित्र:Stamp of India - 2000 - Colnect 161122 - Hallikar Zebu Bos primigenius indicus.jpeg|इवलेसे|हल्लीकर गोवंश, इ.स. २,००० मधील प्रकाशित पोस्टाचे तिकीट]] == शारीरिक रचना== हल्लीकार ही मूळची दक्षिण कर्नाटकात म्हैसूर जवळ आढळणारी प्रजात आहे व ती महाराष्ट्रात म्हैसुरी या नावाने प्रचलीत आहे. ह्या जातीचे बैल काटक व चपळ असल्यामुळे यांचा वापर शर्यतीसाठी होतो. याच कारणामुळे हल्लीकार म्हणजेच म्हैसुरी बैलांचा वापर [[पश्चिम महाराष्ट्र]] मध्ये फायनल व घाटातील शर्यत या प्रकारांमध्ये वाढू लागला. काही बैल चांगले पळायला लागल्यामुळे हळू-हळू या जातीचा वापर वाढू लागला. '''रंग:''' हल्लीकर मध्ये काळा, गडद कोसा, हरणा रंग आढळतात. हल्लीकर बैल बडवल्या नंतर फिक्कट कोसा किंवा काळसर रंग धारण करतात. '''पाय:''' पायाच्या हाडांची जाडी कमी असते. '''कांबळ:''' गळ्यापासून छातीपर्यंत एका सरळ रेषेत असते. '''चेहरा:''' एकदम निमुळता असतो आणि कपाळ अरुंद असते. '''शिंग:''' शिंग बहूतांश सरळ आणि पुढच्या बाजूला झुकलेली असतात. शिंगाचे बुडामधील अंतर अतिशय कमी असते. '''शरीर:''' खिल्लारच्या तुलनेत शरीरं सडपातळ असते. '''वशिंड:''' लहान असते. ==हल्लीकारचे निकष== {| class="wikitable" !नाव !माहिती |- |रंग | |- |शिंग | |- |पाय | |- |कांबळ | |- |चेहरा | |- |शरीर | |- |वशिंड | |} ==हल्लीकार गोवंशाचे उपप्रकार== # '''सुजी मलिंगे हल्लीकार:''' # '''बेट्टादापूरा हल्लीकार:''' # '''गुज्जी मावू किंवा करदल्ली हल्लीकार:''' # '''अमरावती हल्लीकार:''' # '''जाला हल्लीकार:''' ==प्रदेश== * हल्लीकार प्रदेश: [[मैसुरु|म्हैसूर]] जिल्हा (पेरियापट्टांना), रामानगर जिल्हा (मागडी, कनकपुरा), मंड्या जिल्हा (नागामंगला) [[File:Hallikaru 02.JPG|thumb|right|हल्लीकर गाय]] [[File:Hallikaru 01.JPG|thumb|right|हल्लीकर बैल]] == वापर == या जातीचे बैल प्रामुख्याने शेतीकाम व शर्यतींसाठी वापरले जातात.<ref name="karnataka.gov.in" /> ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय गाय]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गायीच्या प्रजाती]] [[वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती‎]] j7edanpk4gjj1sj300x7y1npepfo1wq 0 272461 2700280 2697531 2026-08-08T15:34:02Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2700280 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''आगाशी''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर=मुरबाड | जिल्हा = [[ठाणे जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''आगाशी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[ठाणे जिल्हा|ठाणे जिल्ह्यातील]] [[मुरबाड तालुका|मुरबाड तालुक्यातील]] एक गाव आहे. सदर गांव पूर्वी च्या काळात तालुके कर्जत जिल्हा रायगड मध्ये समाविष्ट होता. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ [[वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे]] 9ebuaj24y9w7363duyoxue5gqm1wpa7 0 286649 2700279 2700051 2026-08-08T15:31:13Z संतोष गोरे 135680 2700279 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''उदमाळ''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सुरगाणा | जिल्हा = [[नाशिक जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''उदमाळ''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[सुरगाणा तालुका|सुरगाणा तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० [[सेल्सियस]]पर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २,००० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== == प्रेक्षणीय स्थळे == ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सुरगाणा तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे]] 4uc5vkxv7esilgs5u5m4fa3qn0yt7tl 0 295081 2700447 2592072 2026-08-09T06:12:04Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:भारतातील द्रुतगती रेल्वे]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700447 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग | box_width = | नाव = मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग | मालक = [[भारतीय रेल्वे]] | स्थानिक नाव = | logo = | logo_width = 25 | image = | image_width = 300 px | स्थिती = बांधकाम चालू | प्रदेश = [[भारत]] | सुरुवात = [[मुंबई]] | शेवट = [[नागपूर]] | स्थानके = १५ | प्रकार = [[द्रुतगती रेल्वे]] | खुला = | मालक = | चालक = [[राष्ट्रीय द्रुतगती रेल्वे महामंडळ मर्यादित]] | मार्ग लांबी = {{convert|७३६|km|mi|0|abbr=on}} | ट्रॅक = | गेज = १४३५ मिमी [[प्रमाण गेज]] | विद्युतीकरण = २५ किलोव्होल्ट एसी | वेग = ३२० किमी/तास | नकाशा = {{मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग}} }} '''मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग''' हा महाराष्ट्रातील दोन प्रमुख शहरे, [[मुंबई]] आणि [[नागपूर]] यांना जोडणारा नियोजित द्रुतगती रेल्वे मार्ग आहे. मुंबईला जोडणारा ही दुसरा मार्ग असेल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/bullet-train-network-to-connect-delhi-mumbai-kolkata-chennai-know-about-plans-for-high-speed-rail/1276221/|title=More bullet train networks! Know Indian Railways high-speed rail plans for Delhi, Mumbai, Kolkata, Chennai|date=10 August 2018|publisher=Financial Express|access-date=5 September 2018}}</ref> हा मार्ग अंदाजे ७३६ किलोमीटर लांबीचा आहे, हा आणि संपूर्णपणे महाराष्ट्र राज्यातचमी असणार आहे. प्रकल्पाची किंमत अद्याप निश्चित झालेली नाही. == स्थानके == या मार्गावर १५ स्थानके असतील : [[मुंबई]], [[शहापूर]], [[इगतपुरी]], [[नाशिक]] , [[सिन्नर]], [[शिर्डी]], [[औरंगाबाद]], [[जालना]], [[मेहकर]], मालेगांव जहांगीर, [[कारंजा लाड]], [[पुलगांव|पुलगाव]], [[वर्धा]], खापरी (आगार), [[नागपूर]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.lokmat.com/vardha/nagpur-mumbai-bullet-train-run-through-wardha-a329/|title=वर्धेतून धावणार नागपूर-मुंबई ‘बुलेट ट्रेन’|last=author/lokmat-news-network|date=2021-11-11|website=Lokmat|language=mr-IN|access-date=2021-11-20}}</ref> == प्रकल्प स्थिती == === २०२१ === * '''मार्च''': हवाई लिडर सर्वेक्षण सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/mumbai-nagpur-bullet-train-aerial-lidar-survey-begins-for-736km-corridor|title=Mumbai-Nagpur bullet train: Aerial LiDAR survey begins for 736km corridor|date=12 March 2021|publisher=Free Press}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deshdoot.com/others/survey-of-mumbai-nagpur-high-speed-bullet-train-project-started|title=मुंबई-नागपूर हायस्पीड बुलेट ट्रेन प्रकल्पाचे सर्वेक्षण सुरू|last=Tirthpurikar|first=Sandeep|website=Latest Marathi News, Marathi News Paper, Breaking News In Marathi, Marathi Batmya Live|language=mr|access-date=2021-11-20}}</ref> * '''नोव्हेंबर''' : प्रकल्पाच्या सविस्तर अहवालाची तयारी सुरू झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/dpr-mumbai-nagpur-bullet-train-project-7630215/|title=DPR being made for Mumbai, Nagpur bullet train project|date=2021-11-19|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-11-20}}</ref> == हे सुद्धा पहा == *[[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf प्राथमिक अभ्यास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220724/http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf |date=2016-03-03 }} [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:नागपूरमधील वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील प्रस्तावित आधारभूत संरचना]] [[वर्ग:भारतामधील प्रस्तावित रेल्वे मार्ग]] [[वर्ग:भारतामधील द्रुतगती रेल्वे मार्ग]] 1bc2hjtfx99ekd7h2fuy7d16c6o9z51 0 295149 2700448 2529553 2026-08-09T06:12:52Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:आंध्र प्रदेशमधील वाहतूक]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700448 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग | box_width = | नाव = मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग | मालक = [[भारतीय रेल्वे]] | स्थानिक नाव = | logo = | logo_width = 25 | image = | image_width = 300px | स्थिती = बांधकाम चालू | प्रदेश = [[भारत]] | सुरुवात = [[मुंबई]] | शेवट = [[हैदराबाद]] | स्थानके = १० | प्रकार = [[द्रुतगती रेल्वे]] | खुला = | चालक = [[राष्ट्रीय द्रुतगती रेल्वे महामंडळ मर्यादित]] | मार्ग लांबी = {{convert|७११|km|mi|0|abbr=on}} | ट्रॅक = | गेज = १४३५ मिमी [[स्टॅंडर्ड गेज]] | विद्युतीकरण = २५ किलोव्होल्ट एसी | वेग = ३२० किमी/तास | नकाशा = {{मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग}} }} '''मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग''' हा भारताच्या आर्थिक केंद्र [[मुंबई|मुंबईला]] [[हैदराबाद]] शहराशी जोडणारा नियोजित द्रुतगती रेल्वेमार्ग आहे. पूर्ण झाल्यावर, ते [[मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] आणि [[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग|मुंबई-अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्गासह]] भारतातील दुरागतो रेल्वे जाळ्यांपैकी एक असेल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-06-23/news/63746148_1_feasibility-study-jica-bullet-train-project|title=JICA presents draft report on bullet train project to joint committee|website=timesofindia-economictimes|access-date=2022-05-14|archive-date=2016-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827001545/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-06-23/news/63746148_1_feasibility-study-jica-bullet-train-project|url-status=dead}}</ref> [[मुंबई|मुंबईचा]] समावेश असलेला हा भारतातील तिसरा द्रुतगती रेल्वेमार्ग प्रकल्प ठरला आहे, हा प्रकल्प दोन शहरांमधील प्रवासाचा वेळ सध्याच्या १५ तासांवरून कमी होऊन केवळ साडेतीन तास असेल. हा मार्ग सध्या निर्माणाधीन असलेल्या [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाशी]] जोडण्याची योजना आहे. विमानतळाव्यतिरिक्त, ते नवी मुंबईच्या [[नवी मुंबई मेट्रो|मेट्रोशी]] आणि [[मुंबई पारबंदर प्रकल्प|मुंबई पारबंदर प्रकल्पाशी]] जोडले जाणार आहे. <ref name="top">{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/city/mumbai/mumbai-hyderabad-bullet-train-terminal-could-be-at-navi-mumbai-airport/amp_articleshow/79973747.cms|title=Mumbai-Hyderabad bullet train terminal could be at Navi Mumbai airport|publisher=Times of India|date=27 December 2020}}</ref> == स्थानक == नियोजित स्थानके- '''[[नवी मुंबई]]''', [[लोणावळा]], [[पुणे]], [[दौंड]], [[अकलूज]], [[पंढरपूर]], '''[[सोलापूर]]''', [[गुलबर्गा]], [[झहीराबाद]] आणि '''[[हैदराबाद]]'''. == हे सुद्धा पहा == * [[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] * [[मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf प्राथमिक अभ्यास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220724/http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf |date=2016-03-03 }} [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:भारतामधील द्रुतगती रेल्वे मार्ग]] ghupw69ivyj1ur8rikn1vcbxe5kd5tg 2700449 2700448 2026-08-09T06:12:53Z KiranBOT 139572 दुव्यांमधील AMP ट्रॅकिंग काढले ([[:m:User:KiranBOT/AMP|माहिती]]) ([[User talk:Usernamekiran|त्रुटी नोंदवा]]) v2.2.9s 2700449 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग | box_width = | नाव = मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग | मालक = [[भारतीय रेल्वे]] | स्थानिक नाव = | logo = | logo_width = 25 | image = | image_width = 300px | स्थिती = बांधकाम चालू | प्रदेश = [[भारत]] | सुरुवात = [[मुंबई]] | शेवट = [[हैदराबाद]] | स्थानके = १० | प्रकार = [[द्रुतगती रेल्वे]] | खुला = | चालक = [[राष्ट्रीय द्रुतगती रेल्वे महामंडळ मर्यादित]] | मार्ग लांबी = {{convert|७११|km|mi|0|abbr=on}} | ट्रॅक = | गेज = १४३५ मिमी [[स्टॅंडर्ड गेज]] | विद्युतीकरण = २५ किलोव्होल्ट एसी | वेग = ३२० किमी/तास | नकाशा = {{मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग}} }} '''मुंबई–हैदराबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग''' हा भारताच्या आर्थिक केंद्र [[मुंबई|मुंबईला]] [[हैदराबाद]] शहराशी जोडणारा नियोजित द्रुतगती रेल्वेमार्ग आहे. पूर्ण झाल्यावर, ते [[मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] आणि [[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग|मुंबई-अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्गासह]] भारतातील दुरागतो रेल्वे जाळ्यांपैकी एक असेल.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-06-23/news/63746148_1_feasibility-study-jica-bullet-train-project|title=JICA presents draft report on bullet train project to joint committee|website=timesofindia-economictimes|access-date=2022-05-14|archive-date=2016-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827001545/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-06-23/news/63746148_1_feasibility-study-jica-bullet-train-project|url-status=dead}}</ref> [[मुंबई|मुंबईचा]] समावेश असलेला हा भारतातील तिसरा द्रुतगती रेल्वेमार्ग प्रकल्प ठरला आहे, हा प्रकल्प दोन शहरांमधील प्रवासाचा वेळ सध्याच्या १५ तासांवरून कमी होऊन केवळ साडेतीन तास असेल. हा मार्ग सध्या निर्माणाधीन असलेल्या [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळाशी]] जोडण्याची योजना आहे. विमानतळाव्यतिरिक्त, ते नवी मुंबईच्या [[नवी मुंबई मेट्रो|मेट्रोशी]] आणि [[मुंबई पारबंदर प्रकल्प|मुंबई पारबंदर प्रकल्पाशी]] जोडले जाणार आहे. <ref name="top">{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-hyderabad-bullet-train-terminal-could-be-at-navi-mumbai-airport/articleshow/79973747.cms|title=Mumbai-Hyderabad bullet train terminal could be at Navi Mumbai airport|publisher=Times of India|date=27 December 2020}}</ref> == स्थानक == नियोजित स्थानके- '''[[नवी मुंबई]]''', [[लोणावळा]], [[पुणे]], [[दौंड]], [[अकलूज]], [[पंढरपूर]], '''[[सोलापूर]]''', [[गुलबर्गा]], [[झहीराबाद]] आणि '''[[हैदराबाद]]'''. == हे सुद्धा पहा == * [[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] * [[मुंबई–नागपूर द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf प्राथमिक अभ्यास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220724/http://www.jterc.or.jp/english/kokusai/conferences/pdf/130211-jic-presentation.pdf |date=2016-03-03 }} [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:भारतामधील द्रुतगती रेल्वे मार्ग]] dk7pb9jcaqb22lvrayx7tdsm6v6pagb 14 305270 2700455 2114625 2026-08-09T06:19:54Z Khirid Harshad 138639 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700455 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:प्रदेशानुसार भारतामधील वाहतूक]] [[वर्ग:लडाख]] o3a0k99i0u2nmy2bx3v80y70d3vwsmd 0 318766 2700235 2696627 2026-08-08T12:10:42Z ~2026-43673-12 186054 /* */ 2700235 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर व तालुका |स्थानिक_नाव = जिवती |इतर_नाव = (पहाडी प्रदेश) |टोपणनाव = पहाड |राज्य_नाव = महाराष्ट्र <!-- |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 46|अक्षांशसेकंद = 03 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 21|रेखांशसेकंद= 51 --> |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = उष्ण व कोरडे |वर्षाव = 4 |तापमान_वार्षिक = 32-37 |तापमान_हिवाळा = 27-30 |तापमान_उन्हाळा = 47.5 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = नागपूर |जिल्हा = चंद्रपूर |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = देवराव भोंगळे |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसंघ = राजुरा |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तालुका]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 07173 |पिन_कोड = 442905 |आरटीओ_कोड = MH34 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = कोरपना तालुक्यातून निर्मिती (२जुलै, २००२) |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''[[जिवती (चंद्रपूर)|जिवती]]''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. याच तालुक्यातील १४ गावांच्या सहभागाबद्दल महाराष्ट्र व आंध्रप्रदेश सरकारमधील वाद सर्वोच्च न्यायालयात पोहचला होता. {{विस्तार}} {{चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] k98ekm1ujpkc1hdn88ea8dq5pp0apzk 2700236 2700235 2026-08-08T12:11:06Z ~2026-43673-12 186054 /* */ 2700236 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर व तालुका |स्थानिक_नाव = जिवती |इतर_नाव = (पहाडी प्रदेश) |टोपणनाव = पहाड |राज्य_नाव = महाराष्ट्र <!-- |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 46|अक्षांशसेकंद = 03 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 21|रेखांशसेकंद= 51 --> |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = उष्ण व कोरडे |वर्षाव = 4 |तापमान_वार्षिक = 32-37 |तापमान_हिवाळा = 27-30 |तापमान_उन्हाळा = 47.5 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = नागपूर |जिल्हा = चंद्रपूर |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = देवराव भोंगळे |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसंघ = राजुरा |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तालुका]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 07173 |पिन_कोड = 442905 |आरटीओ_कोड = MH34 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = कोरपना तालुक्यातून निर्मिती (२जुलै, २००२) |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''[[जिवती (चंद्रपूर)|जिवती]]''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्याचा]] एक सीमावर्ती तालुका आहे. याच तालुक्यातील १४ गावांच्या सहभागाबद्दल महाराष्ट्र व आंध्रप्रदेश सरकारमधील वाद सर्वोच्च न्यायालयात पोहचला होता. {{विस्तार}} {{चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] e1t9dyfjpnv2rvzckdtxg3r7cp8wai9 2700237 2700236 2026-08-08T12:11:52Z ~2026-43673-12 186054 /* */ 2700237 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = शहर व तालुका |स्थानिक_नाव = जिवती |इतर_नाव = (पहाडी प्रदेश) |टोपणनाव = पहाड |राज्य_नाव = महाराष्ट्र <!-- |अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 46|अक्षांशसेकंद = 03 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 21|रेखांशसेकंद= 51 --> |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = उष्ण व कोरडे |वर्षाव = 4 |तापमान_वार्षिक = 32-37 |तापमान_हिवाळा = 27-30 |तापमान_उन्हाळा = 47.5 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = |प्रांत = |विभाग = नागपूर |जिल्हा = चंद्रपूर |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = |साक्षरता_स्त्री = |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = देवराव भोंगळे |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = |संसदीय_मतदारसंघ = |विधानसभा_मतदारसंघ = राजुरा |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तालुका]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = जिवती |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = 07173 |पिन_कोड = 442905 |आरटीओ_कोड = MH34 |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = कोरपना तालुक्यातून निर्मिती (२ जुलै, २००२) |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''[[जिवती (चंद्रपूर)|जिवती]]''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्याचा]] एक सीमावर्ती तालुका आहे. याच तालुक्यातील १४ गावांच्या सहभागाबद्दल महाराष्ट्र व आंध्रप्रदेश सरकारमधील वाद सर्वोच्च न्यायालयात पोहचला होता. {{विस्तार}} {{चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]] mb2xwctd9quvfm7dofup3gmf0zcm7ks 0 358458 2700244 2603425 2026-08-08T13:05:50Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2700244 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२४-२५ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team2_name = वेस्ट इंडीज | from_date = १५ | to_date = २७ डिसेंबर २०२४ | team1_captain = [[हरमनप्रीत कौर]]{{efn|[[स्मृती मानधना]]ने दुसऱ्या आणि तिसऱ्या टी२० मध्ये भारताचे नेतृत्व केले.}} | team2_captain = [[हेली मॅथ्यूस]] | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 1 | team1_twenty20s_most_runs = [[स्मृती मंधाना]] (१९३) | team2_twenty20s_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (१०८) | team1_twenty20s_most_wickets = [[राधा यादव]] (६) | team2_twenty20s_most_wickets = [[डिआंड्रा डॉटिन]] (६) | player_of_twenty20_series = [[स्मृती मंधाना]] (भा) | no_of_ODIs = 3 | team1_ODIs_won = 3 | team2_ODIs_won = 0 | team1_ODIs_most_runs = [[हरलीन देओल]] (१६०) | team2_ODIs_most_runs = [[हेली मॅथ्यूज]] (१०६) | team1_ODIs_most_wickets = [[रेणुका सिंग |रेणुका सिंग ठाकूर]] (१०) | team2_ODIs_most_wickets = [[झैदा जेम्स]] (६) | player_of_ODI_series = [[रेणुका सिंग |रेणुका सिंग ठाकूर]] (भारत) }} [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ]] सध्या डिसेंबर २०२४मध्ये [[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ासोबत खेळण्यासाठी [[भारत]]च्या दौऱ्यावर आहे.<ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132409/india-women-to-host-west-indies-ireland-in-december-january |title=भारतीय महिला डिसेंबर-जानेवारीमध्ये वेस्ट इंडिज, आयर्लंडचा पाहुणचार करणार|work=क्रिकबझ्झ|access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-india-women-schedule-series-west-indies-ireland-2632966-2024-11-13 |title=वेस्ट इंडिज, आयर्लंड विरुद्धच्या घरच्या मालिकेसाठी भारतीय महिलांचे वेळापत्रक जाहीर|access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |work=[[इंडिया टुडे]]}}</ref> या दौऱ्यात तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] (T20I) सामने खेळवले जातील.<ref>{{cite web |title=महिलांचे भविष्यातील दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/momiku5h9eyqzp5tohdb.pdf |access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |date=४ नोव्हेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/cricket/india-womens-team-to-host-west-indies-ireland-in-bilateral-series-as-bcci-announces-schedule-9119472.html |title=बीसीसीआयतर्फे वेळापत्रक जाहीर, भारतीय महिला संघ द्विपक्षीय मालिकेत वेस्ट इंडिज, आयर्लंडचे यजमानपद भूषवणार|access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |work=न्यूज१८}}</ref> एकदिवसीय मालिका [[२०२२-२०२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप]]चा भाग बनली.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-women-to-host-west-indies-and-ireland-in-december-january-1459493 |title=भारतीय महिला डिसेंबर-जानेवारीमध्ये वेस्ट इंडिज, आयर्लंडचा पाहुणचार करणार|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/fixtures-announced-for-india-women-s-home-series-against-west-indies-and-ireland |title=वेस्ट इंडिज आणि आयर्लंड विरुद्धच्या भारतीय महिलांच्या घरच्या मालिकेसाठी सामने जाहीर |access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}</ref> नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) या दौऱ्याच्या सामन्यांची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/PTGxtcDB |title=वेस्ट इंडीज आणि आयर्लंड विरुद्ध आयडीएफसी फर्स्ट बँक होम सिरीजसाठी टीम इंडिया (वरिष्ठ महिला) सामने जाहीर |access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |date=१३ नोव्हेंबर २०२४ |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-women-cricket-team-bcci-odi-series-schedule-west-indies-ireland-fixtures-date-harmanpreet-kaur-news/article68864517.ece |title=बीसीसीआयतर्फे वेस्ट इंडिज, आयर्लंड विरुद्ध भारतीय महिलांच्या मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर|work=स्पोर्टस्टार |access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !colspan="2" |{{crw|IND}} !colspan="2" |{{crw|WIN}} |- !आं.ए.दि.<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या आयडीएफसी फर्स्ट बँक आंतरराष्ट्रीय टी२० आणि आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिकेसाठी भारताचा संघ जाहीर |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |access-date=१६ डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213202817/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/T5XK2exz |url-status=dead }}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-womens-championship/news/india-announce-women-s-t20i-and-odi-squads-for-west-indies-clash |title=वेस्ट इंडिजविरुद्धच्या लढतीसाठी भारतीय महिलांचा T20I आणि ODI संघ जाहीर |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref> !आं.ए.दि.<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/CWI-ANNOUNCES-WOMENS-SQUAD-FOR-MULTI-FORMAT-SERIES-IN-INDIA/ |title=क्रिकेट वेस्ट इंडीजतर्फे भारतातील बहु-स्वरूपातील मालिकेसाठी महिला संघाची घोषणा |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref> !आं.टी२०<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/injured-stafanie-taylor-out-of-india-tour-deandra-dottin-set-to-return-to-odi-cricket-1462224 |title=दुखापतग्रस्त स्टॅफनी टेलर भारत दौऱ्यातून बाहेर, डॉटिन वनडे क्रिकेटमध्ये पुनरागमन करणार|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=१६ डिसेंबर २०२४}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[उमा चेत्री]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जेमायमाह रॉड्रिगेस]] * [[तनुजा कंवर]] * [[तेजल हसबनीस]] * [[तितास साधू]] * [[दीप्ती शर्मा]] * प्रतिका रावल * [[प्रिया मिश्रा]] * [[मिन्नू मणी]] * [[रिचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[रेणुका सिंग |रेणुका सिंग ठाकूर]] * [[सायमा ठाकूर]] * [[हर्लीन देओल]] | * [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]]) * [[जेमायमाह रॉड्रिगेस]] * [[तितास साधू]] * [[दीप्ती शर्मा]] * नंदिनी कश्यप * [[प्रिया मिश्रा]] * [[मिन्नू मणी]] * [[राघवी बिस्त]] * [[राधा यादव]] * [[रिचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[रेणुका सिंग |रेणुका सिंग ठाकूर]] * [[सजीवन सजना]] * [[सायमा ठाकूर]] | * [[हेली मॅथ्यूस|हेली मॅथ्यूज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[शिनेल हेन्री]] * [[झैदा जेम्स]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * नेरिसा क्राफ्टन * [[मँडी मंगरु]] * [[रशादा विल्यम्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शबिका गजनबी]] * [[शमिलिया कॉनेल]] | * [[हेली मॅथ्यूस|हेली मॅथ्यूज]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शेमेन कॅम्पबेल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उक]], [[यष्टीरक्षक|य]]) * [[अश्मिनी मुनिसार]] * [[आलिया ॲलेने]] * [[अफि फ्लेचर]] * [[करिष्मा रामहॅराक]] * [[कियाना जोसेफ]] * [[शिनेल हेन्री]] * [[झैदा जेम्स]] * [[डिआंड्रा डॉटिन]] * नेरिसा क्राफ्टन * [[मँडी मंगरु]] * [[रशादा विल्यम्स]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[शबिका गजनबी]] * [[शमिलिया कॉनेल]] |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===१ला आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १५ डिसेंबर २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १९५/४ (२० षटके) | runs1 = [[जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] ७३ (३५) | wickets1 = [[करिष्मा रामहॅराक]] २/१८ (४ षटके) | score2 = १४६/७ (२० षटके) | runs2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] ५५ (२८) | wickets2 = [[तितास साधू]] ३/३७ (४ षटके) | result = भारताने ४९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459891.html धावफलक] | venue = [[डी वाय पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[कौशिक गांधी]] (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | motm = [[जेमिमाह रॉड्रिग्ज]] (भा) | toss = वेस्ट इंडिजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[सायमा ठाकूर]]ने भारताकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===२रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १७ डिसेंबर २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = १५९/९ (२० षटके) | runs1 = [[स्मृती मानधना]] ६२ (४१) | wickets1 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] २/१४ (४ षटके) | score2 = १६०/१ (१५.४ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूज]] ८५[[नाबाद|*]] (४७) | wickets2 = [[सायमा ठाकूर]] १/२८ (३ षटके) | result = वेस्ट इंडिज ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459892.html धावफलक] | venue = [[डी वाय पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = [[कौशिक गांधी]] (भारत) आणि मोहित कृष्णदास (भारत) | motm = [[हेली मॅथ्यूज]] (वेस्ट इंडिज) | toss = वेस्ट इंडिजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[राघवी बिस्त]] (भारत) आणि [[नेरिसा क्राफ्टन]] (वेस्ट इंडीज) या दोघांनीही त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ===३रा आं.टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ डिसेंबर २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = २१७/४ (२० षटके) | runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ७७ (४७) | wickets1 = [[शिनेल हेन्री]] १/१४ (२ षटके) | score2 = १५७/९ (२० षटके) | runs2 = [[शिनेल हेन्री]] ४३ (१६) | wickets2 = [[राधा यादव]] ४/२९ (४ षटके) | result = भारत ६० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459893.html धावफलक] | venue = [[डी वाय पाटील स्टेडियम]], [[नवी मुंबई]] | umpires = मोहित कृष्णदास (भा) आणि [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) | motm = [[रिचा घोष]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला | rain = | notes = आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यातील भारताची हि सर्वात मोठी धावसंख्या होती.<ref name="iwm">{{cite web|title=५ षटकार ३ चौकार... T20मध्ये रिचा घोषने युवराज सिंगसारखा पराक्रम केला; सर्वात जलद अर्धशतक ठोकले|url=https://marathi.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-news/richa-ghosh-on-thursday-cracked-an-18-ball-half-century-in-the-series-decider-against-the-west-indies-equalling-the-record-for-for-the-fastest-fifty-in-womens-t20i-history/articleshow/116489530.cms|work=महाराष्ट्र टाइम्स|access-date=२० डिसेंबर २०२४}}</ref><ref name="iwlm">{{cite web|title=भारताचा वेस्ट इंडीजविरुद्ध २-१ ने मालिका विजय; रिचा घोषने झळकावले वेगवान अर्धशतक |url=https://www.lokmat.com/cricket/news/india-wins-series-2-1-against-west-indies-a-a719/|work=लोकमत|access-date=२० डिसेंबर २०२४}}</ref> * भारताच्या [[रिचा घोष]]ची महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १८ चेंडूंमध्ये सर्वात वेगवान अर्धशतकाच्या विश्वविक्रमाशी बरोबरी.<ref name="iwm"/><ref name="iwl">{{cite web|title=भारतीय महिला वि वेस्ट इंडीज महिला: भारतीय महिला संघाने संपवला ५ वर्षांचा दुष्काळ, वेस्ट इंडिजला नमवत मिळवला विक्रमी टी-२० मालिका विजय|url=https://www.loksatta.com/krida/india-women-beat-west-indies-by-60-runs-in-decider-to-win-first-home-t20i-series-in-five-years-smirti-mandhana-richa-ghosh-bdg-99-4779619/|work=लोकसत्ता|access-date=२० डिसेंबर २०२४}}</ref> * [[स्मृती मंधाना]]ने मालिकेत सलग तिसरे अर्धशतक झळकावून २० षटकांच्या क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक अर्धशतकांचा विक्रम.<ref name="iwl"/> }} ==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका== ===१ला आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २२ डिसेंबर २०२४ | time = १३:३० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३१४/९ (५० षटके) | runs1 = [[स्मृती मंधाना]] ९१ (१०२) | wickets1 = [[झैदा जेम्स]] ५/४५ (८ षटके) | score2 = १०३ (२६.२ षटके) | runs2 = [[अफि फ्लेचर]] २४[[नाबाद|*]] (२२) | wickets2 = [[रेणुका सिंग]] ५/२९ (१० षटके) | result = भारत २११ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459894.html धावफलक] | venue = [[कोटांबी स्टेडियम]], [[वडोदरा]] | umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑ) आणि कन्नूर स्वरूपानंद (भा) | motm = [[रेणुका सिंग]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = प्रतीक रावलने भारताकडून आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले. * ह्या मैदानावर खेळवला गेलेला हा पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/kotambi-set-for-historic-first-international-cricket-match/articleshow/115309192.cms |title=कोटांबी पहिल्या आंतरराष्ट्रीय सामन्यासाठी सज्ज |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=२२ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-women-vs-west-indies-women-1st-odi-kotambi-stadium-vadodara-new-venue-international-debut-match-news/article69013334.ece |title=वडोदरा नवीन स्टेडियमसह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे स्वागत करत आहे |work=स्पोर्टस्टार |access-date=२३ डिसेंबर २०२४}}</ref> * [[झैदा जेम्स]] (वे) आणि [[रेणुका सिंग]] (भा) ह्या दोघींनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|बळींचे पंचक]] घेतले<ref>{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/zaida-james-scalps-maiden-five-wicket-haul-in-one-day-internationals-achieves-feat-during-ind-w-vs-wi-w-1st-odi-2024-6510539.html |title=झैदा जेम्सने एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय सामन्यांमध्ये पाच बळी मिळवले |work=लेटेस्ट एलवाय |access-date=२२ डिसेंबर २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://femalecricket.com/west-indies-tour-of-india-2024/58777-renuka-singh-thakur-produces-maiden-fifer-to-rattle-windies-in-indias-211-run-opening-odi-win.html |title=रेणुका सिंग ठाकूरने पहिले पंचबळी घेऊन विंडीजला २११ धावांनी दणदणीत विजय मिळवून दिला. |work=फिमेल क्रिकेट |access-date=२२ डिसेंबर २०२४}}</ref> * महिला चॅम्पियनशिप गुण: भारत २, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २४ डिसेंबर २०२४ | time = १३:३० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|IND}} | team2 = {{crw|WIN}} | score1 = ३५८/५ (५० षटके) | runs1 = [[हरलीन देओल]] ११५ (१०३) | wickets1 = [[कियाना जोसेफ]] १/२७ (२ षटके) | score2 = २४३ (४६.२ षटके) | runs2 = [[हेली मॅथ्यूज]] १०६ (१०९) | wickets2 = [[प्रिया मिश्रा]] ३/४९ (९.२ षटके) | result = भारताने ११५ धावांनी विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459895.html धावफलक] | venue = [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[वडोदरा]] | umpires = [[जयरामन मदनगोपाल]] (भारत) आणि कन्नूर स्वरूपानंद (भारत) | motm = [[हरलीन देओल]] (भारत) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[नेरिसा क्राफ्टन]] (वेस्ट इंडीज) ने वनडे पदार्पण केले. * [[हरलीन देओल]]ने (भारत) वनडेमधले पहिले [[शतक]] झळकावले.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/harleen-deol-slams-maiden-odi-ton-against-west-indies-as-india-equal-their-highest-ever-total/articleshow/116632297.cms |title=Harleen Deol slams maiden ODI ton against West Indies as India equal their highest-ever total |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=24 December 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/harleen-deol-first-international-hundred-india-women-2nd-odi-vs-west-indies-stats-records/article69022751.ece |title=IND-W vs WI-W, 2nd ODI: Harleen Deol scores maiden international hundred |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=24 December 2024}}</ref> * महिला चॅम्पियनशिप गुण: भारत २, वेस्ट इंडिज ०. }} ===३रा आं.ए.दि. सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २७ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|WIN}} | team2 = {{crw|IND}} | score1 = १६२ (३८.५ षटके) | runs1 = [[शिनेल हेन्री]] ६१ (७२) | wickets1 = [[दीप्ती शर्मा]] ६/३१ (१० षटके) | score2 = १६७/५ (२८.२ षटके) | runs2 = [[दीप्ती शर्मा]] ३९[[नाबाद|*]] (४८) | wickets2 = [[डिआंड्रा डॉटिन]] १/२७ (५ षटके) | result = भारताने ५ गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1459896.html धावफलक] | venue = [[आयपीसीएल क्रीडा संकुल मैदान]], [[वडोदरा]] | umpires = [[एलोइस शेरिडान]] (ऑस्ट्रेलिया) आणि कन्नूर स्वरूपानंद (भारत) | motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भारत) | toss = वेस्ट इंडिजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[तनुजा कंवर]] (भारत) हिने वनडे पदार्पण केले. * महिला चॅम्पियनशिप गुण: भारत २, वेस्ट इंडिज ०. }} ==नोंदी== {{Notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-india-2024-25-1459886 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{भारतीय महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ}} {{वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघ}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} {{२०२२-२०२५ आयसीसी महिला चॅम्पियनशिप}} {{भारताचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}} {{DEFAULTSORT:वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०२४-२५}} [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] h2et0gt1i5rozvre3fl1hhrbl83sk8b 0 363587 2700452 2554397 2026-08-09T06:16:34Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:दिल्लीमधील वाहतूक]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700452 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वेमार्ग |सद्य_स्थिती= प्रस्तावित |caption= |प्रकार=[[द्रुतगती रेल्वे]] |मालक=[[भारतीय रेल्वे]] |जोडमार्ग=[[वाराणसी–हावडा द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] |प्रदेश=[[उत्तर प्रदेश]]<br/>[[दिल्ली]] |सुरुवात=[[दिल्ली]] |शेवट=[[वाराणसी]] |स्थानके=१३ (प्रस्तावित) |मार्गाची_लांबी= ९५८ |website={{URL|https://www.nhsrcl.in/}} | नकाशा ={{दिल्ली–वाराणसी द्रुतगती रेल्वेमार्ग}} }} '''दिल्ली–वाराणसी द्रुतगती रेल्वेमार्ग''' (दिल्ली-वाराणसी एचएसआर) हा [[मुंबई–अहमदाबाद द्रुतगती रेल्वेमार्ग|मुंबई-अहमदाबाद हाय स्पीड रेल कॉरिडॉर]] नंतरचा [[भारत|भारतातील]] दुसरा [[द्रुतगती रेल्वे]] प्रकल्प आहे. {{Convert|958|km|adj=on}} लांबी असलेला हा [[द्रुतगती रेल्वे|द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] १३ स्थानकांद्वारे उत्तर प्रदेशमधल्या [[वाराणसी|वाराणसीला]] भारताच्या राजधानी [[दिल्ली|दिल्लीशी]] जोडेल. लखनौ पासून, एक १२३ किमी लांबीचा बाहुमार्ग या मार्गाला अयोध्याला देखील जोडेल. <ref name="TOIoct2021">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/travel-news/delhi-to-agra-bullet-train-every-hour-might-turn-into-a-reality-by-2029/as87903090.cms|title=Delhi to Agra bullet train every hour might turn into a reality by 2029!|date=27 October 2021|publisher=Times of India}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://infrainfohub.com/delhi-varanasi-high-speed-rail/|title=Delhi–Varanasi High-Speed Rail Corridor: Comprehensive Overview - Infra Info Hub|date=2025-03-07|language=en-US|access-date=2025-03-07}}</ref> == खर्च == दिल्ली वाराणसी द्रुतगती रेल्वेमार्गासाठी सुमारे {{INRConvert|171000|c}} खर्च होईल. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/delhi-varanasi-high-speed-rail-corridor-to-cost-171000-cr/article33378131.ece|title=Delhi-Varanasi high-speed rail corridor to cost ₹1,71,000 cr|last=Agarwal|first=Anshu|date=20 December 2020}}</ref> == स्थानक == दिल्ली-वाराणसी हाय स्पीड रेल कॉरिडॉरमध्ये १३ स्थानके असतील. [[दिल्ली]], [[नोएडा]], [[नोएडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेवार विमानतळ]], [[मथुरा]], [[आग्रा]], [[फिरोझाबाद]], [[इटावा]], [[दक्षिण कन्नौज]], [[लखनौ]], [[अयोध्या]], [[रायबरेली]], [[प्रयागराज]], [[भादोही]] आणि [[वाराणसी]] ही या मार्गावरील प्रस्तावित स्थानके आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1ud3NCgeatzgTKlpDPZtcMeQIeKSnrUzV&ll=26.981222199972283%2C80.09238100000003&z=7|title=Delhi-Varanasi High Speed Rail route map|last=Agarwal|first=Anshu}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/delhi-likely-to-get-2-stations-under-3-proposed-bullet-train-projects-121013100106_1.html|title=Delhi likely to get 2 stations under 3 proposed Bullet train projects|last=Agarwal|first=Anshu|date=31 January 2021}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=Agarwal|first=Anshu|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/railways/by-2029-30-there-could-be-a-bullet-train-connecting-delhi-to-agra-every-hour/articleshow/87861719.cms|title=By 2029-30, there could be bullet train connecting Delhi to Agra every hour|date=23 November 2021|work=The Economic Times}}</ref> == हे देखील बघा == * [[भारतातील द्रुतगती रेल्वे]] ** [[वाराणसी–हावडा द्रुतगती रेल्वेमार्ग]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{High-speed rail in India}}{{Railways in Northern India}} [[वर्ग:भारतामधील प्रस्तावित रेल्वे मार्ग]] [[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दिल्लीमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:भारतामधील द्रुतगती रेल्वे मार्ग]] 2gb7xqzrr9bzxqfcnxn81hd68yybrh7 14 366255 2700454 2579374 2026-08-09T06:19:30Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:लडाखचा भूगोल]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700454 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:प्रदेशानुसार भारतातील नद्या]] [[वर्ग:लडाख]] sjqmxrkx3fhnk3nf5834jc44mgxe4au 0 367309 2700291 2584981 2026-08-08T15:46:32Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700291 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} '''सारकू जपान''' ही एक अमेरिकन-कॅनेडियन [[फास्ट फूड रेस्टॉरंट|क्विक सर्व्ह रेस्टॉरंट]] साखळी आहे जी [[जपानी पाककृती]] वर लक्ष केंद्रित करते. १९८७ मध्ये स्थापन झालेल्या या साखळीत सप्टेंबर २०२१ पर्यंत देशभरातील ३२ राज्यांमध्ये १८० हून अधिक ठिकाणी वाढ झाली आहे. [[वर्ग:अमेरिकेतील फास्ट-फूड चेन]] [[वर्ग:इ.स. १९८७ मधील निर्मिती]] 0jzfmkn2sl2bxk7ghibmy5vpzw6bsoo 0 371904 2700243 2675674 2026-08-08T13:05:14Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2700243 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा भारत दौरा २०२५–२६ | team1_image = Flag of India.svg | team1_name = भारत | team2_image = WestIndiesCricketFlagPre1999.svg | team2_name = वेस्ट इंडीज | from_date = २ | to_date = १४ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[शुभमन गिल]] | team2_captain = [[रॉस्टन चेझ]] | no_of_tests = 2 | team1_tests_won = 2 | team2_tests_won = 0 | team1_tests_most_runs = [[यशस्वी जैस्वाल]] (२१९) | team2_tests_most_runs = [[शई होप]] (१६६) | team1_tests_most_wickets = [[कुलदीप यादव]] (१२) | team2_tests_most_wickets = [[जोमेल वॉरिकन]] (५)<br>[[रॉस्टन चेझ]] (५) | player_of_test_series = [[रवींद्र जाडेजा]] (भा) }} ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ]]ाने [[भारत क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी भारताचा दौरा केला.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bcci-announces-india-s-home-schedule-for-2025-with-west-indies-south-africa-set-to-visit |trans-title=२०२५ च्या घरच्या वेळापत्रकात भारत वेस्ट इंडीज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवणार|title=India to host West Indies, South Africa in packed 2025 home schedule |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133924/guwahati-to-host-indias-second-test-against-south-africa |trans-title=भारत विरुद्ध दक्षिण आफ्रिका यांच्यातील दुसरा कसोटी सामना गुवाहाटी येथे.|title=Guwahati to host India's second Test against South Africa |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात दोन [[कसोटी सामने]] खेळवले गेले.<ref>{{cite web |trans-title=पुरुषांचा भविष्यातील दौरा कार्यक्रम |title=Men's Future Tours Program |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५ |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |archive-date=२६ डिसेंबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |date=2022-12-26 }}</ref> ही कसोटी मालिका [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धे]]चा भाग होती.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/india-announce-men-s-home-bilateral-international-fixtures-for-2025-26-1479374 |trans-title=भारत वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवणार; गुवाहाटीला पहिला कसोटी सामना|title=India to host West Indies and South Africa; Guwahati gets its first Test match |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> एप्रिल २०२५ मध्ये, [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]ाने (बीसीसीआय) २०२५-२६ च्या घरगुती आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याच्या वेळापत्रकाची पुष्टी केली.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/SY9lTZWw |trans-title=बीसीसीआयतर्फे टीम इंडियाचे (वरिष्ठ पुरुष) २०२५ च्या आंतरराष्ट्रीय होम सीझनसाठी वेळापत्रक जाहीर|title=BCCI announces fixtures for Team India (Senior Men) international home season 2025 |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> जून २०२५ मध्ये दुसऱ्या कसोटीचे ठिकाण [[इडन गार्डन्स|कोलकाता]]हून [[अरुण जेटली स्टेडियम|दिल्ली]] येथे बदलण्यात आले.<ref>{{cite web |trans-title=बीसीसीआयने टीम इंडिया (आंतरराष्ट्रीय घरच्या हंगामात) आणि दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यासाठी अद्ययावत ठिकाणांची घोषणा केली. |title=BCCI announces updated venues for Team India (Int'l home season) & South Africa A Tour of India |url=https://www.bcci.tv/articles/2025/news/55556221/bcci-announces-updated-venues-for-team-india-int-l-home-season-south-africa-a-tour-of-india |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251224053348/https://www.bcci.tv/articles/2025/news/55556221/bcci-announces-updated-venues-for-team-india-int-l-home-season-south-africa-a-tour-of-india |url-status=dead }}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left;margin:auto" |- !{{cr|IND}}<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/seT7FVWl |trans-title=वेस्ट इंडिज विरुद्ध आयडीएफसी फर्स्ट बँक कसोटी मालिकेसाठी भारतीय संघाची घोषणा|title=India’s squad for IDFC FIRST Bank Test series against WI announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> !{{cr|WIN}}<ref>{{cite web|url=https://www.windiescricket.com/news/cwi-announces-squad-for-test-tour-of-india-in-first-away-assignment-for-world-test-championship-cycle/ |trans-title=विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धेतील पहिल्या परदेश दौऱ्यासाठी क्रिकेट वेस्ट इंडीजने भारताच्या कसोटी दौऱ्यासाठी संघ जाहीर केला|title=CWI announces squad for Test tour of India in first away assignment for World Test Championship cycle |work=[[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[शुभमन गिल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[रवींद्र जाडेजा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[जसप्रीत बुमराह]] * [[यशस्वी जैस्वाल]] * [[जगदीशन नारायण]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[ध्रुव जुरेल]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[प्रसिद्ध कृष्ण]] * [[नितीश कुमार रेड्डी]] * [[देवदत्त पडिक्कल]] * [[अक्षर पटेल]] * [[लोकेश राहुल]] * [[मोहम्मद सिराज]] * [[साई सुदर्शन]] * [[वॉशिंग्टन सुंदर]] * [[कुलदीप यादव]] | * [[रॉस्टन चेझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जोमेल वॉरिकन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) * [[केव्हलॉन अँडरसन]] * [[अलिक अथनाझे]] * [[जेडिया ब्लेड्स]] * [[जॉन कॅम्पबेल]] * [[टॅगेनरीन चंद्रपॉल]] * [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] * [[शई होप]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[टेव्हिन इमलाच]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * <s>[[अल्झारी जोसेफ]]</s> * <s>[[शमार जोसेफ]]</s> * [[ब्रँडन किंग]] * [[जोहान लेन]] * [[अँडरसन फिलिप]] * [[खारी पिएर]] * [[जेडन सील्स]] |} २६ सप्टेंबर रोजी, [[शमार जोसेफ]] दुखापतीमुळे मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[जोहान लेन]]नला संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-shamar-joseph-ruled-out-of-india-tests-with-injury-johann-layne-called-up-1504581 |trans-title=Injured Shamar Joseph out of India Tests, Johann Layne called up|title=Injured शमार जोसेफ out of India Tests, जोहान लेन called up |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> २९ सप्टेंबर रोजी, [[अल्झारी जोसेफ]]ला पाठीच्या दुखापतीमुळे मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले आणि त्याच्या जागी [[जेडिया ब्लेड्स]]ला संघात स्थान देण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/alzarri-joseph-ruled-out-of-india-test-series-with-lower-back-injury-1504925 |trans-title=पाठीच्या दुखापतीमुळे अल्झारी जोसेफ भारताविरुद्धच्या कसोटी मालिकेतून बाहेर|title=Alzarri Joseph ruled out of India Test series with lower-back injury |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> == कसोटी मालिका == ===१ली कसोटी=== {{Two-innings cricket match | date = २–४ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|WIN}} | team2 = {{cr|IND}} | score-team1-inns1 = १६२ (४४.१ षटके) | runs-team1-inns1 = [[जस्टिन ग्रीव्ह्स]] ३२ (४८) | wickets-team1-inns1 = [[मोहम्मद सिराज]] ४/४० (१४ षटके) | score-team2-inns1 = ४४८/५[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घो]] (१२८ षटके) | runs-team2-inns1 = [[ध्रुव जुरेल]] १२५ (२१०) | wickets-team2-inns1 = [[रॉस्टन चेझ]] २/९० (२४ षटके) | score-team1-inns2 = १४६ (४५.१ षटके) | runs-team1-inns2 = [[अलिक अथनाझे]] ३८ (७४) | wickets-team1-inns2 = [[रवींद्र जाडेजा]] ४/५४ (१३ षटके) | score-team2-inns2 = | runs-team2-inns2 = | wickets-team2-inns2 = | result = भारत १ डाव आणि १४० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479569.html धावफलक] | venue = [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं) | motm = [[रवींद्र जाडेजा]] (भा) | toss = वेस्ट इंडीजने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जोहान लेन]] आणि [[खारी पिएर]] (वे) ह्या दोघांनी कसोटी पदार्पण केले. * [[जॉन कॅम्पबेल]]ने (वे) कसोटी क्रिकेट कारकिर्दीतील १,००० धावा पूर्ण केल्या.<ref>{{cite web|url=https://www.newspointapp.com/english/trending/ind-vs-wi-john-campbell-becomes-61st-west-indies-player-to-score-1000-test-runs-newscrab/articleshow/14504820fb511491df9948ad103510713fb2fe04 |trans-title=भारत विरुद्ध वेस्ट इंडीज: जॉन कॅम्पबेल १००० कसोटी धावा करणारा वेस्ट इंडिजचा ६१ वा खेळाडू|title=IND vs WI: John Campbell Becomes 61st West Indies Player to Score 1,000 Test Runs |work=न्यूज पॉईंट |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[जसप्रीत बुमराह]] ने डावांच्या बाबतीत (२४) घरच्या मैदानावर सर्वात जलद ५० बळी घेणाऱ्या भारतीय गोलंदाजाच्या [[जवागल श्रीनाथ]]च्या विक्रमाशी बरोबरी केली.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-vs-west-indies/jasprit-bumrah-breaks-record-fastest-indian-bowler-to-50-test-wickets-at-home/articleshow/124272670.cms |trans-title=रेकॉर्ड अलर्ट! जसप्रीत बुमराहने नवा ठसा प्रस्थापित केला: मायदेशात सर्वात जलद ५० कसोटी बळी घेणारा भारतीय गोलंदाज|title=Record alert! Jasprit Bumrah sets new mark: Fastest Indian bowler to 50 Test wickets at home |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[ध्रुव जुरेल]]ने (भा) कसोटी क्रिकेटमध्ये पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-vs-west-indies/dhruv-jurel-hits-maiden-test-century-fifth-indian-to-do-so-against-west-indies/articleshow/124289399.cms |trans-title=ध्रुव जुरेलने वेस्ट इंडिजविरुद्ध पहिले कसोटी शतक ठोकले, असे करणारा पाचवा भारतीय|title=Dhruv Jurel hits maiden Test century, fifth Indian to do so against West Indies |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: भारत १२, वेस्ट इंडीज ०. }} ===२री कसोटी=== {{Two-innings cricket match | date = १०–१४ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|IND}} | team2 = {{cr|WIN}} | score-team1-inns1 = ५१८/५[[घोषणा आणि जप्ती#घोषणा|घो]] (१३४.२ षटके) | runs-team1-inns1 = [[यशस्वी जैस्वाल]] १७५ (२५८) | wickets-team1-inns1 = [[जोमेल वॉरिकन]] ३/९८ (३४ षटके) | score-team2-inns1 = २४८ (८१.५ षटके) | runs-team2-inns1 = [[अलिक अथनाझे]] ४१ (८४) | wickets-team2-inns1 = [[कुलदीप यादव]] २/८२ (२६.५ षटके) | score-team1-inns2 = १२४/३ (३५.२ षटके) | runs-team1-inns2 = [[लोकेश राहुल]] ५८[[नाबाद|*]] (१०८) | wickets-team1-inns2 = [[रॉस्टन चेझ]] २/३६ (९ षटके) | score-team2-inns2 = ३९० (११८.५ षटके) ([[फॉलो-ऑन|फॉ/ऑ]]) | runs-team2-inns2 = [[जॉन कॅम्पबेल]] ११५ (१९९) | wickets-team2-inns2 = [[जसप्रीत बुमराह]] ३/४४ (१७.५ षटके) | result = भारत ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479570.html धावफलक] | venue = [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] | umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ) | motm = [[कुलदीप यादव]] (भा) | toss = भारताने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जसप्रीत बुमराह]]चा (भा) हा ५०वा कसोटी सामना होता.<ref>{{cite web|url=https://www.etvbharat.com/en/!sports/ind-vs-wi-second-test-jasprit-bumrh-joins-illustrious-list-including-ms-dhoni-rohit-sharma-virat-kohli-enn25101002290 |trans-title=भारत वि वेस्ट इंडीज: स्वरूपातील क्रिकेटमध्ये ५० समावेशासहित जसप्रीत बुमराहचे नाव विक्रम पुस्तकात कोरले|title=IND vs WI: Jasprit Bumrah Etches His Name In Record Books With 50 Appearances Across Formats |work=ईटीव्ही भारत |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[यशस्वी जैस्वाल]]च्या (भा) आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट कारकिर्दीतील ३,००० धावा पूर्ण.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/cricket/news/yashasvi-jaiswal-hits-7th-test-hundred-completes-3000-runs-in-test-cricket-125101000610_1.html |trans-title=यशस्वी जैस्वालचे सातवे कसोटी शतक; आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील ३००० धावा पूर्ण|title=Yashasvi Jaiswal hits 7th Test hundred; Completes 3000 runs across formats |work=बिझनेस स्टॅंडर्ड |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * [[जॉन कॅम्पबेल]] (वे) ने कसोटीतील त्याचे पहिले शतक झळकावले.<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/india-cricket-west-indies-393a53ea4c702543e2f5877a186f6572 |trans-title=दुसऱ्या क्रिकेट कसोटीत जॉन कॅम्पबेलच्या पहिल्या शतकामुळे वेस्ट इंडिजला मोठा दिलासा|title=John Campbell's maiden century boosts West Indies in second cricket test |work=एपी न्यूज |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cricketgully.com/cricket-news/john-campbell-ends-12-year-wait-scores-maiden-century-on-indian-soil-9285 |trans-title=जॉन कॅम्पबेलने १२ वर्षांची प्रतीक्षा संपवली, भारतीय भूमीवर पहिले शतक झळकावले|title=John Campbell ends 12-year wait, scores maiden century on Indian soil |work=क्रिकेट गली |access-date=२० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> * विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: भारत १२, वेस्ट इंडीज ०. }} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्यदुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-in-india-2025-26-1479561 स्पर्धा मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} {{२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे भारत दौरे]] [[वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|भारत]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 1wrzi690sp78i2h5ah61ls8wkgbiukx 0 373492 2700304 2699753 2026-08-08T16:35:00Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2700304 wikitext text/x-wiki {{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक साइडबार}} [[२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी हे संघ जाहीर करण्यात आले होते.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cp895mzp7jmo |trans-title=|title=ICC Women's World Cup squads |work=[[BBC Sport]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}</ref> राखीव खेळाडू वगळून प्रत्येक संघाला विश्वचषकासाठी १५ खेळाडूंचा संघ निवडण्याची मुभा होती,<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/all-the-squads-for-icc-women-s-cricket-world-cup-2025 |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी सर्व संघ|title=All the squads for ICC Women’s Cricket World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}</ref> १९ ऑगस्ट २०२५ रोजी, भारत या स्पर्धेसाठी त्यांचा संघ जाहीर करणारा पहिला संघ बनला.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/hosts-india-reveal-squad-for-women-s-world-cup-2025 |trans-title=यजमान भारताचा २०२५ महिला विश्वचषक स्पर्धेसाठी संघ जाहीर|title=Hosts India reveal squad for Women's World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}</ref> == सूची == {| class="wikitable" style="float:left margin-left: 10px;" ! खूण ! class="unsortable"|अर्थ |- | अ/क्र | एकदिवसीय सामन्यातील खेळाडूचा शर्ट क्रमांक |- | खेळाडू | खेळाडूचे नाव, त्यांच्या स्वतःच्या विकिपीडिया लेखात वापरले आहे. ते संघाचे नियुक्त [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]] आहेत की [[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उप-कर्णधार]] आहेत हे देखील दर्शविते. |- |जन्मदिनांक | जन्मदिनांक, आणि ३० सप्टेंबर २०२५ पर्यंत वय. |- | फलंदाजी पद्धत |ज्या हाताने ते फलंदाजी करतात |- | गोलंदाजी पद्धत |केल्याल्या जाणाऱ्या गोलंदाजीचे प्रकार |} ==इंग्लंड== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': २१ ऑगस्ट २०२५ * '''स्त्रोत''': [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]<ref>{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4343589/england-name-squad-for-icc-womens-cricket-world-cup-2026 |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी इंग्लंड संघाची घोषणा|title=England name squad for ICC Women's Cricket World Cup 2025 |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|ENG}} [[शार्लट एडवर्ड्स]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| १२ || [[टॅमी ब्युमाँट]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1991|3|11|df=y}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ४७ || [[सोफिया डंकली]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|6|16|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ५ || [[हीथर नाइट]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1990|12|26|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ६ || [[एमा लॅम्ब]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|12|16|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| २८ || [[डॅनी वायाट-हॉज]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1991|4|22|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| ४० || [[एमी जोन्स]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1993|6|13|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| ३९ || {{nobr|[[नॅटली सायव्हर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])}} || {{birth date and age2|2025|9|30|1992|8|20|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ६४ || [[ॲलिस कॅप्सी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|8|11|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| २४ || [[चार्ली डीन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|12|22|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| १९ || [[सोफी एसलस्टोन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1999|5|6|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| ३ || [[साराह ग्लेन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1999|8|27|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ५० || [[लिन्से स्मिथ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|3|10|df=y}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ३७ || [[एमिली आर्लोट]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|2|23|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ६३ || [[लॉरेन बेल]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2001|1|2|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |- | style="text-align:center;"| ८२ || [[लॉरेन फाइलर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|12|22|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|जलदगती]] |} ==ऑस्ट्रेलिया== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': ५ सप्टेंबर २०२५ * '''स्त्रोत''': [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4356282/australia-womens-odi-cricket-world-cup-squad-2025-india-sri-lanka-molineux-wareham-knott-healy-voll |trans-title=विश्वचषक बचावासाठी ऑस्ट्रेलियाचा संघ जाहीर, मोलिनेक्सचे पुनरागमन|title=Molineux returns as Australia reveal squad for World Cup defence |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|AUS}} [[शेली निच्के]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| १८ || [[फीबी लिचफिल्ड]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|4|18|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| १३ || [[जॉर्जिया व्हॉल]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|8|5|df=y}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| ७७ || [[अलिसा हीली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|1990|3|24|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ६ || [[बेथ मूनी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1994|1|14|df=y}} || डावखुरी || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| ३२ || [[ताहलिया मॅकग्रा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|11|10|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ६३ || [[ॲशली गार्डनर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|4|15|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ३४ || [[किम गार्थ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|4|25|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| ११ || [[हेदर ग्रॅहाम]]{{efn|name=AUS1}} || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|10|5|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| <s>४८</s> || <s>[[ग्रेस हॅरिस]]</s>{{efn|name=AUS1|२३ सप्टेंबर रोजी, [[ग्रेस हॅरिस]]ला दुखापतीमुळे स्पर्धेतून वगळण्यात आले आणि तिच्या जागी [[हेदर ग्रॅहाम]]ने संघात स्थान मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/4367762/grace-harris-calf-injury-ruled-out-womens-odi-world-cup-heather-graham-replacement-australia |trans-title=वासराला झालेल्या दुखापतीमुळे हॅरिस विश्वचषकातून बाहेर|title=Calf blow rules Harris out of World Cup |work=[[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] |access-date=१० नोव्हेंबर २०२५}}</ref>}} || <s>{{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1993|9|18|df=y}}}}</s> || <s>उजव्या हाताने</s> || <s>उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]]</s> |- | style="text-align:center;"| ८ || [[एलिस पेरी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1990|11|3|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- |style="text-align:center;"| १४ || {{nobr|[[ॲनाबेल सदरलँड]]}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2001|10|12|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| २७ || [[अलाना किंग]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|11|22|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| २३ || [[सोफी मॉलिनू]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|1|17|df=y}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| ३५ || [[जॉर्जिया वेरहॅम]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1999|5|26|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ५ || [[डार्सी ब्राउन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|3|7|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|जलदगती]]}} |- | style="text-align:center;"| ३ || [[मेगन शुट]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1993|1|15|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |} {{notelist}} ==दक्षिण आफ्रिका== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': ३ सप्टेंबर २०२५ * '''स्त्रोत''': [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]<ref>{{cite web|url=https://cricket.co.za/csa-announce-proteas-women-squad-for-icc-womens-cricket-world-cup-2025/ |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी सीएसएतर्फे प्रोटीया महिला संघाची घोषणा|title=CSA announce Proteas women squad for ICC Women's Cricket World Cup 2025 |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|RSA}} [[मांडला माशिम्बी]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- ! colspan="5" |फलंदाज |- |१४ || [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) || {{Birth date and age2|2025|9|30|1999|4|26|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- |१ || [[तझमिन ब्रिट्स]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1991|1|8|df=y}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{n/a}} |- ! colspan="9" | यष्टीरक्षक |- |१० || [[सिनालो जाफ्ता]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1994|12|22|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- |७२ || [[कराबो मेसो]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2007|09|18|df=y}}}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- ! colspan="9" | अष्टपैलू |- |२७ || [[ॲनेके बॉश]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1993|8|17|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]], उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- |३२ || [[नेडीन डि क्लर्क]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|2000|01|16|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- |७७ || [[ॲनेरी डेर्कसेन]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|2001|04|26|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- |७ || [[मेरिझॅन कॅप]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1990|01|04|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- |९६ || [[सुने लूस]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1996|01|05|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]], उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- |२५ || [[क्लोई ट्रायॉन]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1994|01|25|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- ! colspan="9" | फिरकी गोलंदाज |- |२८ || [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|2000|6|27|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|[[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]]}} |- | ४ || {{nobr|[[नॉनदुमिसू शंगासे]]}} || {{Birth date and age2|2025|9|30|1996|4|5|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- ! colspan="6" | वेगवान गोलंदाज |- | ९९ || [[अयाबाँगा खाका]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1992|07|18|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | ५ || [[मासाबाटा क्लास]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1991|02|03|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | १२ || [[तुमी सेखुखुने]] || {{Birth date and age2|2025|9|30|1998|11|21|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |} [[मियाने स्मित]]चा प्रवासी राखीव खेळाडू म्हणून समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/south-africa-unveil-women-s-cricket-world-cup-squad |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेतर्फे महिला क्रिकेट विश्वचषक संघाची घोषणा|title=South Africa unveil Women’s Cricket World Cup squad |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==न्यू झीलंड== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': १० सप्टेंबर २०२५ * '''स्त्रोत''': [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]<ref>{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/white-ferns-quartet-earn-maiden-world-cup-call-up/ |trans-title=व्हाईट फर्न्सच्या चौकडीला पहिल्यांदाच विश्वचषकात स्थान मिळाले |title=WHITE FERNS quartet earn maiden World Cup call up |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५ }}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|AUS}} [[बेन सॉयर]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| ५ || [[मॅडी ग्रीन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1992|10|20|df=y}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ५८ || [[जॉर्जिया प्लिमर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|2|8|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| १३ || [[इझ्झी गेझ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|5|8|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| २९ || [[पॉली इंग्लिस]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|5|31|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ११ || [[बेला जेम्स]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1999|1|27|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| ७७ || [[सोफी डिव्हाइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1989|9|1|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| २३ || [[सुझी बेट्स]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1987|9|16|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| २७ || <s>{{nobr|[[फ्लोरा डेव्हनशायर]]}}</s>{{efn|name=NZ1|४ ऑक्टोबर रोजी, [[फ्लोरा डेव्हनशायर]] हाताच्या दुखापतीमुळे स्पर्धेतून वगळण्यात आले आणि तिच्या जागी [[हॅना रोव]]चा संघात समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/devonshire-ruled-out-of-world-cup-rowe-called-in/ |trans-title= |title=Devonshire ruled out of World Cup {{!}} Rowe called in |work=[[New Zealand Cricket]] |access-date=4 October 2025 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113043657/https://www.nzc.nz/news-items/devonshire-ruled-out-of-world-cup-rowe-called-in/ |url-status=dead }}</ref>}} || <s>{{birth date and age2|2025|9|30|2003|2|13|df=y}}</s> || <s>डावखुरी</s> || <s>[[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]]</s> |- | style="text-align:center;"| ६८ || [[ब्रुक हालीडे]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|10|30|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ४८ || [[आमेलिया केर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|10|13|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ४ || [[इडन कार्सन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2001|8|8|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ९२ || [[ब्री इलिंग]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|9|29|df=y}} || डावखुरी || डावखुरी [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| २४ || [[जेस केर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|1|18|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ३२ || [[रोजमेरी मायर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|11|7|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ७४ || [[हॅना रोव]]{{efn|name=NZ1}} || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|10|3|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ६ || [[लिया ताहुहु]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1990|9|23|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |} {{Notelist}} ==पाकिस्तान== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': २५ ऑगस्ट २०२५ * '''स्त्रोत''': [[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]<ref>{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/15-member-pakistan-squad-for-icc-women-s-cricket-world-cup-2025-announced.html |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी १५ सदस्यीय पाकिस्तान संघाची घोषणा|title=15-member Pakistan squad for ICC Women's Cricket World Cup 2025 announced |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=२५ ऑगस्ट २०२५ |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|PAK}} [[मोहम्मद वासिम]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- ! colspan="9" |फलंदाज |- | style="text-align:center;"| ३१ || [[सिद्रा अमीन]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1992|4|7|df=y}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |- | style="text-align:center;"| ३९ ||[[आयमान फातिमा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|10|12|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| १८ || [[सदफ शमास]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|12|30|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| २६ || [[शवाल झुल्फिकार]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2005|5|27|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- ! colspan="9" | यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| १७ ||[[मुनीबा अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|8|8|df=y}} || डावखुरी ||{{n/a}} |- | style="text-align:center;"| २२ || [[सिद्रा नवाझ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1994|3|14|df=y}} || उजव्या हाताने ||{{n/a}} |- ! colspan="9" | अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| १४ ||[[फातिमा सना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|2001|11|8|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ९९ || [[नतालिया परवेझ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|12|25|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ३७ || [[आलिया रियाझ]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1992|9|24|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ११ ||[[उमैमा सोहेल]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|7|11|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- ! colspan="6" | फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ४५ ||[[सादिया इक्बाल]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|8|5|df=y}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| ६ ||[[नश्रा संधू]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|11|19|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| २ || {{nobr|[[सईदा अरूब शाह]]}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|12|31|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| १५ || [[रमीन शमीम]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|1|19|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- ! colspan="9" | वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ४२ ||[[डायना बेग]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|10|15|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |} [[गुल फरोझा]], [[नजीहा अल्वी]], [[तुबा हसन]], [[उम्म-ए-हानी]] आणि [[वहीदा अख्तर]] ह्यांची राखीव खेळाडू म्हणून निवड करण्यात आली होती.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/talented-uncapped-batter-in-pakistan-s-squad-for-cwc25 |trans-title=क्रिकेट विश्वचषक २०२५ साठी पाकिस्तानच्या संघात प्रतिभावान नवोदित फलंदाज|title=Talented uncapped batter in Pakistan's squad for CWC25 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==बांगलादेश== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': २३ ऑगस्ट २०२५ * '''स्त्रोत''': [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]<ref>{{cite web|url=https://www.tigercricket.com.bd/detail/bangladesh-squad-for-icc-women-s-world-cup-2025-announced |trans-title=आयसीसी महिला विश्वचषक २०२५ साठी बांगलादेश संघ घोषित |title=Bangladesh Squad for ICC Women’s World Cup 2025 Announced |work=[[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] |date= २३ ऑगस्ट २०२५ |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|BAN}} [[सरवार इम्रान]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| १४ || [[शर्मिन अख्तर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1995|12|31|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ९९ || [[फरझाना हक]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1993|3|19|df=y}}}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ६ || [[शोभना मोस्तारी]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2002|2|13|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| १ || {{nobr|[[निगार सुलताना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])}} || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1997|8|1|df=y}}}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ७ || [[रुबिया हैदर]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|1997|7|22|df=y}}}} || डावखुरी || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| ११ || [[शोर्णा अख्तर]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2007|1|1|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ५ || [[सुमैया अख्तर]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2005|10|15|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| २ || [[राबेया खान]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2005|3|11|df=y}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ८८ || [[रितू मोनी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1993|2|5|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ३२ || [[नाहिदा अख्तर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|3|2|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| ९ || [[फाहिमा खातून]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1992|11|2|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ४२ || {{nobr|[[संजिदा अक्तेर मेघला]]}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2001|6|4|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| १२ || [[निशिता अख्तर निशी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2008|6|19|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ९० || [[मारुफा अख्तर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2005|1|1|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |- | style="text-align:center;"| ७७ || [[फरिहा तृष्ना]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2002|9|13|df=y}}}} || उजव्या हाताने || डावखुरी [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |} ==भारत== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': १९ ऑगस्ट २०२५ * '''स्त्रोत''': [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/w4gLi20Z |trans-title=आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक आणि ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेसाठी भारतीय संघाची घोषणा |title=India's squad for ICC Women’s Cricket World Cup and ODI series against Australia announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५ }}{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|IND}} [[अमोल मुजुमदार]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| १८ || [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|7|18|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ३३ || [[हर्लीन देओल]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1998|6|21|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ६४ || [[प्रतिका रावळ]]{{efn|name=IND2|२७ ऑक्टोबर रोजी, [[प्रतिका रावळ]]ला गुडघा आणि घोट्याच्या दुखापतीमुळे स्पर्धेतून बाहेर पडावे लागले आणि तिच्या जागी [[शेफाली वर्मा]]चा संघात समावेश करण्यात आला.<ref>{{cite web|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136098/injured-pratika-rawal-ruled-out-of-the-world-cup |trans-title=|title=दुखापतग्रस्त प्रतिका रावळ विश्वचषकातून बाहेर |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/AZvhAGOj |trans-title=प्रतिका रावळच्या जागी शफाली वर्माचे |title=Shafali Verma named as a replacement for Pratika Rawal |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५ }}{{मृत दुवा|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|9|1|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ५ || [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|9|5|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| १७ || [[शेफाली वर्मा]]{{efn|name=IND2}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|1|28|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| <s>१९</s> || <s>[[यस्तिका भाटिया]]</s>{{efn|name=IND1|४ सप्टेंबर रोजी, [[यस्तिका भाटिया]] डाव्या गुडघ्याच्या दुखापतीमुळे स्पर्धेतून बाहेर पडली आणि तिच्या जागी [[उमा चेत्री]]चा संघात समावेश केला गेला.<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/VAbarBVt |trans-title=संघ अपडेट: यस्तिका भाटियाच्या जागी उमा छेत्रीची निवड|title=Squad Update: Uma Chetry named replacement for Yastika Bhatia |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref>}} || <s>{{birth date and age2|2025|9|30|2000|11|1|df=y}}</s> || <s>डावखुरी</s> || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ५५ || [[उमा चेत्री]]{{efn|name=IND1}} || {{birth date and age2|2025|9|30|2002|7|27|df=y}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| १३ || [[रिचा घोष]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|2003|9|28|df=y}}}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| २३ || {{nobr|[[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])}} || {{birth date and age2|2025|9|30|1989|3|8|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ३० || [[अमनजोत कौर]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|8|25|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ६ || [[दीप्ती शर्मा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|8|24|df=y}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ४० || [[श्री चरणी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2004|8|4|df=y}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| २ || [[स्नेह राणा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1994|2|18|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| २१ || [[राधा यादव]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2000|4|21|df=y}} || उजव्या हाताने || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| २६ || [[क्रांती गौड]] || {{birth date and age2|2025|9|30|2003|8|11|df=y}} || उजव्या हाताने || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]]}} |- | style="text-align:center;"| २० || [[अरुंधती रेड्डी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1997|10|4|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| 10 || [[रेणुका सिंग]] || {{birth date and age2|2025|9|30|1996|1|2|df=y}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |} {{Notelist}} [[तेजल हसबनीस]], प्रेमा रावत, [[प्रिया मिश्रा]], [[सायली सातघरे]] आणि [[मिन्नू मणी]] यांची राखीव म्हणून निवड केली गेली होती.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/india-squad-womens-odi-world-cup-2025-full-list-of-players-shafali-verma-renuka-singh-thakur-harmanpreet-smriti/article69951229.ece |trans-title=२०२५ एकदिवसीय विश्वचषकासाठी भारतीय महिला संघ: शफाली वर्माला वगळले; रेणुका ठाकूरचे पुनरागमन|title=India women’s squad for ODI World Cup 2025: Shafali Verma misses out; Renuka Thakur back |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==श्रीलंका== * '''संघ घोषणा केल्याचा दिनांक''': १० सप्टेंबर २०२५ * '''स्त्रोत''': [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-cricket-worldcup-2025/news/sri-lanka-reveal-squad-for-women-s-world-cup-2025 |trans-title=महिला विश्वचषक २०२५ साठी श्रीलंकेचा संघ जाहीर|title=Sri Lanka reveal squad for Women's World Cup 2025 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> * '''प्रशिक्षक''': {{flagicon|SL}} [[रुमेश रत्नायके]] {{row hover highlight}} {| class="wikitable sortable hover-highlight" |+ ! scope=col | अ/क्र ! scope=col class=unsortable | खेळाडू ! scope=col | जन्मदिनांक (वय) ! scope=col | फलंदाजी पद्धत ! scope=col | गोलंदाजी पद्धत |- !colspan=10|फलंदाज |- | style="text-align:center;"| २७ || [[निलाक्षी डि सिल्व्हा]] || {{nobr|{{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1989|9|27}}}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मंद-मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ९ || [[इमेशा दुलानी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|2002|1|20}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- | style="text-align:center;"| ६२ || [[विश्मी गुणरत्ने]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|2005|8|22}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| ७२ || [[हसिनी परेरा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1995|6|27}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| ८८ || {{nobr|[[हर्षिता मादवी]]}} || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1998|6|29}} || {{nobr|उजव्या हाताने}} || {{nobr|उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मंद-मध्यमगती]]}} |- !colspan=10|यष्टीरक्षक |- | style="text-align:center;"| १७ || [[अनुष्का संजीवनी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1990|1|24}} || उजव्या हाताने || {{n/a}} |- !colspan=10|अष्टपैलू |- | style="text-align:center;"| ५८ || [[चामरी अटापट्टू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1990|2|9}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ६ || [[कविशा दिलहारी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|2001|1|24}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]], उजव्या हाताने [[लेग ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| २ || [[देवामी विहंगा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|2005|8|2}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[ऑफ ब्रेक]] |- | style="text-align:center;"| ४४ || [[पिऊमी वाथसाला]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1995|11|9}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- !colspan=10| फिरकी गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| ९१ || [[सुगंदिका कुमारी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1991|10|5}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- | style="text-align:center;"| १८ || [[इनोका रणवीरा]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1986|2|18}} || डावखुरी || [[डावखोरा ऑर्थोडॉक्स स्पिन]] |- !colspan=10| वेगवान गोलंदाज |- | style="text-align:center;"| २२ || [[अचिनी कुलसूर्या]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1990|6|7}} || डावखुरी || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|माध्यम-जलदगती]] |- | style="text-align:center;"| १५ || [[मल्की मदारा ]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|2000|12|30}} || उजव्या हाताने || उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |- | style="text-align:center;"| ५५ || [[उदेशिका प्रबोधनी]] || {{birth date and age2|2025|9|30|df=yes|1985|9|20}} || उजव्या हाताने || डावखुरी [[जलदगती गोलंदाजी|मध्यमगती]] |} [[इनोशी प्रियदर्शनी]]चा प्रवासी राखीव खेळाडू म्हणून संघात समावेश करण्यात आला होता.<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/womens-cricket/sri-lanka-squad-womens-odi-world-cup-2025-chamari-athapaththu-full-list-of-players-reserves/article70033391.ece |trans-title=महिला एकदिवसीय विश्वचषक २०२५ साठी श्रीलंकेचा संघ: अथापथु नेतृत्व करणार|title=Sri Lanka squad for Women’s ODI World Cup 2025: Athapaththu to lead |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक}} {{महिला क्रिकेट विश्वचषक}} [[वर्ग:२०२५ महिला क्रिकेट विश्वचषक]] jpb0j5uwfd75kkwgj0nb8zjetrl3fyd 0 374187 2700260 2643025 2026-08-08T14:48:48Z ~2026-43733-75 186066 2700260 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{Italic title|string=किल}} '''''किल''''' हा २०२३ चा [[बॉलीवूड|हिंदी]] भाषेतील अ‍ॅक्शन चित्रपट आहे जो निखिल नागेश भट यांनी लिहिलेला आणि दिग्दर्शित केला आहे आणि [[धर्मा प्रॉडक्शन्स|धर्मा प्रॉडक्शन]] आणि सिख्या एंटरटेनमेंट निर्मित आहे. १९९५ मध्ये भट यांनी अनुभवलेल्या ट्रेन दरोड्यावर आधारित या चित्रपटात आहे ज्यात लक्ष्य, राघव जुयाल, [[आशिष विद्यार्थी]], [[हर्ष छाया]], तान्या माणिकतला आणि अभिषेक चौहान यांच्या भूमिका आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gadgets360.com/entertainment/kill-movie-120417|title=Kill Movie (2024) {{!}} Release Date, Review, Cast, Trailer|website=[[NDTV|Gadgets 360]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304162953/https://www.gadgets360.com/entertainment/kill-movie-120417|archive-date=4 March 2024|access-date=4 March 2024}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mubi.com/en/in/films/kill-2024|title=Kill (2024) {{!}} MUBI|website=[[Mubi (streaming service)|Mubi]]|language=en|access-date=4 March 2024}}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Wiseman|first=Andreas|url=https://deadline.com/2023/12/nikhil-nagesh-bhat-kill-director-signs-wme-1235654477/|title=Nikhil Nagesh Bhat, Director Of TIFF Entry & Lionsgate Acquisition 'Kill', Signs With WME|date=6 December 2024|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|access-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308162902/https://deadline.com/2023/12/nikhil-nagesh-bhat-kill-director-signs-wme-1235654477/|archive-date=8 March 2024|url-status=live}}</ref> ''किलचा'' प्रीमियर ७ सप्टेंबर २०२३ रोजी टोरंटो आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात झाला, जिथे तो पीपल्स चॉइस पुरस्कारासाठी पहिला उपविजेता ठरला.<ref>Steve Pond, [https://www.thewrap.com/american-fiction-wins-toronto-film-festivals-audience-award/ "'American Fiction' Wins Toronto Film Festival's Audience Award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230917172633/https://www.thewrap.com/american-fiction-wins-toronto-film-festivals-audience-award/}}. </ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tiff.net/events/kill|title=Kill|website=[[Toronto International Film Festival|TIFF]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807103856/https://tiff.net/events/kill|archive-date=7 August 2023|access-date=4 March 2024}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Ramachandran|first=Naman|url=https://variety.com/2024/film/asia/karan-johar-guneet-monga-kapoor-toronto-kill-john-wick-1235714568/|title=Karan Johar, Guneet Monga Kapoor, Nikhil Nagesh Bhat on Toronto Film 'Kill': 'Even 'John Wick' Gives You Some Respite, This Is Relentless'|date=8 September 2024|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|author-link=Naman Ramachandran|access-date=5 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907160501/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertagids&topUrl=variety.com&gpp=DBABBg~BUoAAAJY.QA&gpp_sid=8|archive-date=7 September 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johars-production-kill-to-premier-at-toronto-international-film-festival-8876152/|title=Karan Johar's production 'Kill' to premier at Toronto International Film Festival|date=4 August 2024|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|language=en|access-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308162349/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johars-production-kill-to-premier-at-toronto-international-film-festival-8876152/|archive-date=8 March 2024|url-status=live|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> हा जून २०२४ मध्ये ट्रिबेका चित्रपट महोत्सवात देखील प्रदर्शित झाला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Jha|first=Subhash K|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/tribeca-goes-crazy-over-karan-johar-and-nikhil-nagesh-bhats-action-film-kill-article-110992491|title=Tribeca Goes Crazy Over Karan Johar And Nikhil Nagesh Bhat's Action Film Kill {{!}} Exclusive|date=14 June 2024|work=[[टाइम्स नाऊ]]|language=en|author-link=Subhash K. Jha|access-date=4 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184142/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/tribeca-goes-crazy-over-karan-johar-and-nikhil-nagesh-bhats-action-film-kill-article-110992491|archive-date=8 July 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tribecafilm.com/films/kill-2024|title=Kill {{!}} 2024 Tribeca Festival|website=[[Tribeca Festival]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708183954/https://tribecafilm.com/films/kill-2024|archive-date=8 July 2024|access-date=4 July 2024}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tribeca-2024-lakshya-karan-johar-attend-kill-premiere-in-new-york-city/article68292887.ece|title=Tribeca 2024: Lakshya, Karan Johar attend 'Kill' premiere in New York City|date=15 June 2024|work=[[द हिंदू]]|language=en-IN|access-date=4 July 2024|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707092313/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tribeca-2024-lakshya-karan-johar-attend-kill-premiere-in-new-york-city/article68292887.ece|archive-date=7 July 2024|url-status=live}}</ref> ५ जुलै २०२४ रोजी ''किल'' चित्रपट सिनेमागृहांमध्ये प्रदर्शित झाला आणि त्याला समीक्षकांकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला. समीक्षकांनी चित्रपटाची छायांकन, दृश्ये, संगीत, कलाकारांचे अभिनय आणि अ‍ॅक्शन सीक्वेन्सची प्रशंसा केली परंतु अतिरेकी हिंसाचार आणि कथानकावर टीका केली. चित्रपटाने २० कोटींच्या बजेटच्या तुलनेत ४७.१२ कोटींची कमाई केली. ७० व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये ''किलला'' पंधरा नामांकने मिळाली ज्यात [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] (भट), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पदार्पण]] (लक्ष्य) आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] (जुयाल) यांचा समावेश आहे आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पदार्पण]] (लक्ष्य) ने पुरस्कार जिंकला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-70th-hyundai-filmfare-awards-2025-with-gujarat-tourism-full-list-out-78037.html|title=Nominations for The 70th Hyundai Filmfare Awards 2025 With Gujarat Tourism: Full List Out|date=26 September 2025|work=Filmfare}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लायन्सगेट चित्रपट]] [[वर्ग:चंदौली जिल्हा]] [[वर्ग:वास्तविक घटनांवर आधारित ॲक्शन चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील हिंदी चित्रपट]] q09hi98mufaq9drhm3lfn73wthro7h6 2700261 2700260 2026-08-08T14:49:03Z ~2026-43733-75 186066 2700261 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{Italic title|string=किल}} '''''किल''''' हा २०२३ चा [[बॉलीवूड|हिंदी]] भाषेतील अ‍ॅक्शन चित्रपट आहे जो निखिल नागेश भट यांनी लिहिलेला आणि दिग्दर्शित केला आहे आणि [[धर्मा प्रॉडक्शन्स|धर्मा प्रॉडक्शन]] आणि सिख्या एंटरटेनमेंट निर्मित आहे. १९९५ मध्ये भट यांनी अनुभवलेल्या ट्रेन दरोड्यावर आधारित या चित्रपटात आहे ज्यात लक्ष्य, राघव जुयाल, [[आशिष विद्यार्थी]], [[हर्ष छाया]], तान्या माणिकतला आणि अभिषेक चौहान यांच्या भूमिका आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gadgets360.com/entertainment/kill-movie-120417|title=Kill Movie (2024) {{!}} Release Date, Review, Cast, Trailer|website=[[NDTV|Gadgets 360]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304162953/https://www.gadgets360.com/entertainment/kill-movie-120417|archive-date=4 March 2024|access-date=4 March 2024}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mubi.com/en/in/films/kill-2024|title=Kill (2024) {{!}} MUBI|website=[[Mubi (streaming service)|Mubi]]|language=en|access-date=4 March 2024}}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Wiseman|first=Andreas|url=https://deadline.com/2023/12/nikhil-nagesh-bhat-kill-director-signs-wme-1235654477/|title=Nikhil Nagesh Bhat, Director Of TIFF Entry & Lionsgate Acquisition 'Kill', Signs With WME|date=6 December 2024|work=[[Deadline Hollywood|Deadline]]|access-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308162902/https://deadline.com/2023/12/nikhil-nagesh-bhat-kill-director-signs-wme-1235654477/|archive-date=8 March 2024|url-status=live}}</ref> ''किलचा'' प्रीमियर ७ सप्टेंबर २०२३ रोजी टोरंटो आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात झाला, जिथे तो पीपल्स चॉइस पुरस्कारासाठी पहिला उपविजेता ठरला.<ref>Steve Pond, [https://www.thewrap.com/american-fiction-wins-toronto-film-festivals-audience-award/ "'American Fiction' Wins Toronto Film Festival's Audience Award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230917172633/https://www.thewrap.com/american-fiction-wins-toronto-film-festivals-audience-award/}}. </ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tiff.net/events/kill|title=Kill|website=[[Toronto International Film Festival|TIFF]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807103856/https://tiff.net/events/kill|archive-date=7 August 2023|access-date=4 March 2024}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=Ramachandran|first=Naman|url=https://variety.com/2024/film/asia/karan-johar-guneet-monga-kapoor-toronto-kill-john-wick-1235714568/|title=Karan Johar, Guneet Monga Kapoor, Nikhil Nagesh Bhat on Toronto Film 'Kill': 'Even 'John Wick' Gives You Some Respite, This Is Relentless'|date=8 September 2024|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|author-link=Naman Ramachandran|access-date=5 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240907160501/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertagids&topUrl=variety.com&gpp=DBABBg~BUoAAAJY.QA&gpp_sid=8|archive-date=7 September 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johars-production-kill-to-premier-at-toronto-international-film-festival-8876152/|title=Karan Johar's production 'Kill' to premier at Toronto International Film Festival|date=4 August 2024|work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|language=en|access-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308162349/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johars-production-kill-to-premier-at-toronto-international-film-festival-8876152/|archive-date=8 March 2024|url-status=live|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> हा जून २०२४ मध्ये ट्रिबेका चित्रपट महोत्सवात देखील प्रदर्शित झाला.<ref>{{स्रोत बातमी|last=Jha|first=Subhash K|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/tribeca-goes-crazy-over-karan-johar-and-nikhil-nagesh-bhats-action-film-kill-article-110992491|title=Tribeca Goes Crazy Over Karan Johar And Nikhil Nagesh Bhat's Action Film Kill {{!}} Exclusive|date=14 June 2024|work=[[टाइम्स नाऊ]]|language=en|author-link=Subhash K. Jha|access-date=4 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708184142/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/tribeca-goes-crazy-over-karan-johar-and-nikhil-nagesh-bhats-action-film-kill-article-110992491|archive-date=8 July 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tribecafilm.com/films/kill-2024|title=Kill {{!}} 2024 Tribeca Festival|website=[[Tribeca Festival]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708183954/https://tribecafilm.com/films/kill-2024|archive-date=8 July 2024|access-date=4 July 2024}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tribeca-2024-lakshya-karan-johar-attend-kill-premiere-in-new-york-city/article68292887.ece|title=Tribeca 2024: Lakshya, Karan Johar attend 'Kill' premiere in New York City|date=15 June 2024|work=[[द हिंदू]]|language=en-IN|access-date=4 July 2024|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20240707092313/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tribeca-2024-lakshya-karan-johar-attend-kill-premiere-in-new-york-city/article68292887.ece|archive-date=7 July 2024|url-status=live}}</ref> ५ जुलै २०२४ रोजी ''किल'' चित्रपट सिनेमागृहांमध्ये प्रदर्शित झाला आणि त्याला समीक्षकांकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला. समीक्षकांनी चित्रपटाची छायांकन, दृश्ये, संगीत, कलाकारांचे अभिनय आणि अ‍ॅक्शन सीक्वेन्सची प्रशंसा केली परंतु अतिरेकी हिंसाचार आणि कथानकावर टीका केली. चित्रपटाने २० कोटींच्या बजेटच्या तुलनेत ४७.१२ कोटींची कमाई केली. ७० व्या फिल्मफेर पुरस्कारांमध्ये ''किलला'' पंधरा नामांकने मिळाली ज्यात [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शक]] (भट), [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पदार्पण]] (लक्ष्य) आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेता]] (जुयाल) यांचा समावेश आहे आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट पुरुष पदार्पण]] (लक्ष्य) ने पुरस्कार जिंकला.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-70th-hyundai-filmfare-awards-2025-with-gujarat-tourism-full-list-out-78037.html|title=Nominations for The 70th Hyundai Filmfare Awards 2025 With Gujarat Tourism: Full List Out|date=26 September 2025|work=Filmfare}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:लायन्सगेट चित्रपट]] [[वर्ग:वास्तविक घटनांवर आधारित ॲक्शन चित्रपट]] [[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील हिंदी चित्रपट]] ru3nh6ooyjctqwmxd0vaivnioou45rz 0 375707 2700396 2676183 2026-08-09T03:40:47Z Khirid Harshad 138639 removed [[Category:पश्चिम रेल्वे]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700396 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे गाडी |नाव=वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस |सेवा प्रकार=[[हमसफर एक्सप्रेस]]|सद्यस्थिती=सेवारत|प्रदेश=[[पश्चिम रेल्वे]]|प्रथम_धाव=४ मार्च, २०१९ |सुरुवात=[[वांद्रे टर्मिनस रेल्वे स्थानक|पुणे]]|थांबे=[[सुरत रेल्वे स्थानक|सुरत]], [[वडोदरा जंक्शन रेल्वे स्थानक|वडोदरा]], [[अहमदाबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|अहमदाबाद]], [[हापा रेल्वे स्थानक|हापा]], आणि इतर ८|शेवट=[[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] |अपक्रमांक=२२९२३|डाउनक्रमांक=२२९२४ |प्रवासवेळ=१४ तास ३० मिनिटे|अंतर=८१३ किमी |वर्ग=वातानुकुलित ३-टियर|बसण्याची_सोय=नाही|खानपान=आहे|गेज=ब्रॉड गेज|विद्युतीकरण=होय|गती=५७ किमी/तास |नकाशा_दाखवा=yes |नकाशा={{Bandra Terminus-Jamnagar Humsafar Express Route}} }} २२९२३/२२९२४ '''वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस हमसफर एक्सप्रेस''' ही [[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र|पश्चिम रेल्वे विभागाची]] एक आरामदायी [[हमसफर एक्सप्रेस|हमसफर]] [[भारतातील एक्सप्रेस रेल्वेगाड्या|सुपरफास्ट]] रेल्वेगाडी आहे. ही गाडी [[वांद्रे टर्मिनस रेल्वे स्थानक|वांद्रे टर्मिनस]] आणि [[जामनगर रेल्वे स्थानक|जामनगर]] दरम्यान आठवड्यातून तीन वेळा धावते.<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/humsafar-express-jamnagar-bandra-terminus-train-number-22923-22924-schedule-stations/1504686/|title=New Humsafar Express between Jamnagar and Bandra Terminus flagged off by PM Modi! Schedule, special features|website=Financial Express}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/new-train-to-mumbai-a-big-boost-for-biz/articleshow/66975409.cms|title=New train to Mumbai a big boost for business|website=Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tourismnewslive.com/2019/03/05/narendra-modi-flags-off-bandra-jamnagar-humsafar-express/|title=Narendra Modi flags off Bandra- Jamnagar Humsafar Express|website=Tourism News Live|access-date=2026-01-14|archive-date=2024-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240917153048/https://www.tourismnewslive.com/2019/03/05/narendra-modi-flags-off-bandra-jamnagar-humsafar-express/|url-status=dead}}</ref> == इंजिन == या गाडीचा पूर्ण मार्ग विद्युतीकृत ब्रॉड गेज असून [[वडोदरा रेल्वे स्थानक|वडोदरा]] येथील [[डब्ल्यूएपी ७]] प्रकारचे इंजिन या गाडीला थेट नेते. == डबे == ही गाडी पूर्णपणे वातानुकुलीत असून सगळे डबे ३-टियर शयनयान प्रकारचे आहेत. डब्यांमध्ये यामध्ये स्थानके, ट्रेनचा वेग इत्यादी माहिती दाखवण्यासाठी एलईडी स्क्रीन डिस्प्लेची वैशिष्ट्ये आहेत आणि त्यात घोषणा प्रणाली, चहा, कॉफी आणि दुधासाठी व्हेंडिंग मशीन, डब्यांमध्ये बायो टॉयलेट तसेच सीसीटीव्ही कॅमेरे असतात. == सेवा == वांद्रे टर्मिनस–जामनगर हमसफर एक्सप्रेस दर सोम, गुरू आणि शनिवारी वांद्र्याहून निघते आणि १४ तास ३० मिनिटात ८१३ किमी अंतर पार करते.<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/train/-train-bandra-terminus-jamnagar-humsafar-express-22923/52240/303/1662| title=22923/Bandra Terminus - Jamnagar Humsafar Express| website=India Rail Info}}</ref> रवि, मंगळ आणि शुक्रवारी सुरू होणाऱ्या परतीच्या प्रवासाला या गाडीला १३ तास ३० मिनिटे लागतात.<ref>{{cite web| url=https://indiarailinfo.com/train/-train-jamnagar-bandra-terminus-humsafar-express-22924/52247/1662/303| title=22924/Jamnagar - Bandra Terminus Humsafar Express| website=India Rail Info}}</ref> == मार्ग आणि थांबे == * '''{{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}}''' * {{Stnlnk|बोरिवली}} * {{Stnlnk|वापी}} * {{Stnlnk|सुरत जंक्शन}} * {{Stnlnk|भरूच जंक्शन}} * {{Stnlnk|वडोदरा जंक्शन}} * {{Stnlnk|आणंद जंक्शन}} * {{Stnlnk|अहमदाबाद जंक्शन}} * {{Stnlnk|वीरमगाम}} * {{Stnlnk|सुरेंद्रनगर जंक्शन}} * {{Stnlnk|वांकानेर जंक्शन}} * {{Stnlnk|राजकोट जंक्शन}} * {{Stnlnk|हापा}} * '''{{Stnlnk|जामनगर}}''' == वेळापत्रक == {| class="wikitable" ! क्रमांक ! स्थानक संकेत ! प्रस्थान स्थानक ! प्रस्थान वेळ ! प्रस्थान दिवस ! आगमन स्टेशन ! आगमन वेळ ! आगमन दिवस |- | २२१४१ | बीडीटीएस | {{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}} | रात्री २३:५५ | सोम, गुरु, शनि | {{Stnlnk|जामनगर}} | दुपारी १४:२५ | रवि, मंगळ, शुक्र |- | २२१४२ | जेएएम | {{Stnlnk|जामनगर}} | रात्री २०:०० | रवि, मंगळ, शुक्र | {{Stnlnk|वांद्रे टर्मिनस}} | सकाळी ०९:३० | सोम, बुध, शनि |- |} या गाडीचे डबे १९०९१/१९०९१ [[वांद्रे टर्मिनस-राणी गोरखपूर हमसफर एक्स्प्रेस]] साठी सुद्धा वापरले जातात. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक]] [[वर्ग:जामनगरमधील वाहतूक]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:हमसफर एक्सप्रेस]] [[वर्ग:पश्चिम रेल्वेच्या प्रवासी गाड्या]] 9vww76wr5217dip4a2qqa9tbji3oy0b 14 376158 2700453 2648197 2026-08-09T06:18:54Z Khirid Harshad 138639 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700453 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:लडाख]] t12gaflp5q9ugfomle3al4yx9q3dto9 0 381387 2700459 2696564 2026-08-09T09:28:54Z AdvAnantGholam 172574 2700459 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा | image = | caption = | headerstyle = background:#f0f8ff; | label1 = प्रकार | data1 = लोकपरंपरा | label2 = स्वरूप | data2 = [[लोकनृत्य]] / काठी-खेळ | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रसंग | data4 = [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]], [[गणपती]] | label5 = सहभागी | data5 = पारंपरिक टिपरी पथके | label6 = संबंधित [[लोककला]] | data6 = गोफ }} '''[[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा''' ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशातील एक पारंपरिक लोकपरंपरा आहे... == प्रस्तावना == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशात प्रचलित असलेली एक पारंपरिक लोकपरंपरा असून, तिच्यामध्ये तालबद्ध काठी-खेळ, [[लोकनृत्य]], सामूहिक सादरीकरण आणि धार्मिक [[उत्सव]] यांचा संगम आढळतो. ही परंपरा विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने सादर केली जाते. सहभागी व्यक्ती हातात [[लाकडी]] टिपऱ्या घेऊन विशिष्ट लय, [[ताल]] आणि पदन्यासाच्या साहाय्याने वर्तुळाकार किंवा अन्य पारंपरिक रचनांमध्ये खेळ सादर करतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी आणि गोफ या पारंपरिक काठी-नृत्यांचे वर्णन करण्यात आले असून, त्यांचा [[गोकुळाष्टमी]] व [[दहीकाला]] उत्सवांशी असलेला संबंध, वापरली जाणारी वाद्ये, नृत्यरचना आणि सादरीकरणाची पद्धत यांचे विवरण दिले आहे.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये टिपरी ही केवळ करमणुकीची [[कला]] नसून सामाजिक ऐक्य, धार्मिक [[श्रद्धा]] आणि [[लोकसंस्कृती]]चे [[प्रतीक]] मानली जाते. या परंपरेत विविध वयोगटांतील सहभागी सामूहिकरीत्या भाग घेतात. स्थानिक [[संगीत]], तालवाद्ये, पारंपरिक [[पोशाख]] आणि उत्सवी [[वातावरण]] यांच्या साहाय्याने टिपरीची परंपरा आजही काही भागांत जपली जात आहे. [[मराठी]] विश्वकोशातही टिपरीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> काळानुसार सामाजिक जीवनशैलीत झालेले बदल, शहरीकरण आणि आधुनिक मनोरंजनाची साधने यांमुळे काही ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असले, तरी कोकणातील अनेक गावांमध्ये ती आजही धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांचा अविभाज्य भाग आहे. या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धन करण्याची गरज लक्षात घेऊन विविध शासकीय प्रकाशने, [[विश्वकोश]] आणि सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये तिचा उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[व्युत्पत्ती]] == "टिपरी" हा [[शब्द]] [[मराठी]]त प्रामुख्याने लहान [[लाकडी]] काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी<ref>{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> या अर्थाने वापरला जातो. पारंपरिक [[खेळ]] आणि लोकनृत्यांमध्ये प्रत्येक हातात एक अशी दोन टिपऱ्या घेऊन त्या एकमेकांवर आपटून ताल धरण्याच्या प्रथेमुळे या लोकपरंपरेला "टिपरी" हे नाव रूढ झाल्याचे [[मराठी]] शब्दकोशांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. [[मराठी]] शब्दकोशानुसार<ref name="TipariBruhadkosh">{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> "टिपरी" म्हणजे वीतभर लांबीची लहान काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी असा अर्थ होतो. या काठ्यांच्या साहाय्याने तालबद्ध हालचाली आणि समूह [[नृत्य]] सादर केले जात असल्यामुळे पुढे या लोकपरंपरेलाच "टिपरी" असे संबोधले जाऊ लागले.<ref name="TipariBruhadkosh"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>"[[लोकनृत्य]]" या नोंदीमध्ये महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांच्या संदर्भात टिपरी आणि गोफ यांचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[इतिहास]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकपरंपरांपैकी एक मानली जाते. उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांनुसार, ही परंपरा धार्मिक [[उत्सव]], सामूहिक लोकजीवन आणि ग्रामीण सांस्कृतिक [[अभिव्यक्ती]] यांच्याशी निगडित आहे. विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण करण्याची प्रथा [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या Ratnagiri District Gazetteer मध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या गॅझेटियरनुसार, टिपरी हा [[लाकडी]] काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक काठी-[[नृत्य]] (stick dance) प्रकार आहे. प्रशिक्षित युवकांच्या समूहाकडून तो प्रामुख्याने [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी सादर केला जात असे. प्रत्येक नर्तकाच्या हातात दोन टिपऱ्या ([[लाकडी]] काठ्या) असतात. [[ताल]], लय, पदन्यास आणि भूमितीय रचना यांचा वापर करून हा [[खेळ]] सादर केला जातो. गोफ नृत्याशी एकत्रित सादरीकरण केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे त्याचे दृश्यात्मक आकर्षण अधिक वाढते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील "[[लोकनृत्य]]" <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>या नोंदीमध्ये टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचा उल्लेख करण्यात आला असून, त्यांचा संबंध [[कृष्ण]]परंपरा आणि उत्सवांशी जोडण्यात आला आहे.[[कृष्ण]]परंपरा, रासक्रीडा आणि उत्सवांशी तिचा संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे टिपरी ही केवळ मनोरंजनाची [[कला]] नसून धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा भाग म्हणूनही विकसित झाल्याचे दिसून येते. ([[मराठी]] विश्वकोशातील "लोकनृत्य" व "टिपरी" विषयक नोंदी.)<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये विसाव्या शतकाच्या मध्यापासून टिपरी नृत्याचा प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील शारीरिक शिक्षणाचा भाग म्हणूनही समावेश होऊ लागल्याची नोंद आहे. यामुळे पारंपरिक [[लोककला]] म्हणून जपली गेलेली ही परंपरा शैक्षणिक क्षेत्रातही पोहोचली.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजही [[कोकणा]]तील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. तथापि, बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोकपरंपरांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असून, आजही कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. बदलती जीवनशैली आणि शहरीकरणामुळे काही भागांत या परंपरेचे स्वरूप बदलले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[कोकणा]]तील भौगोलिक प्रसार == कोकणातील टिपरी परंपरा प्रामुख्याने महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीवरील ग्रामीण भागात धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सवांच्या निमित्ताने जपली गेली आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये गोकुळाष्टमी आणि दहीकाला या उत्सवांदरम्यान टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे नमूद केले आहे. या परंपरेचे सादरीकरण विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या समूहांकडून केले जात असून, तालबद्ध काठी-नृत्य, समूहरचना आणि संगीतसाथ ही त्याची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात आजचे रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे दोन्ही भाग समाविष्ट होते. त्यामुळे जुन्या गॅझेटियरमधील टिपरीविषयीचे उल्लेख कोकणातील विस्तृत प्रदेशाशी संबंधित मानले जातात. नंतर प्रशासकीय पुनर्रचनेतून सिंधुदुर्ग हा स्वतंत्र जिल्हा निर्माण झाला, तरी अनेक लोकपरंपरा या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये सांस्कृतिक सातत्याने टिकून राहिल्या.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_pro.html |title=History and Political |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील विविध गावांमध्ये गोकुळाष्टमी, दहीकाला आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या वेळी टिपरीचे आयोजन केले जाते. गावोगावी सादरीकरणाची शैली, सहभागींची संख्या, वाद्यसंगत, पोशाख आणि तालांमध्ये काही प्रमाणात स्थानिक वैशिष्ट्ये आढळतात; मात्र काठ्यांच्या तालबद्ध ठेक्यावर आधारित समूह सादरीकरण हा या परंपरेचा समान धागा आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे. आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[गोकुळाष्टमी]] व टिपरी == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेचा [[गोकुळाष्टमी]] उत्सवाशी अतिशय निकटचा संबंध आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरनुसार, [[श्रावण]] [[कृष्ण]] अष्टमीला साजऱ्या होणाऱ्या [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] ([[दहीहंडी]]) या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] हे पारंपरिक लोकनृत्यप्रकार सादर केले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवाचे धार्मिक विधी पार पडल्यानंतर अनेक गावांमध्ये विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांचे टिपरी पथक (Tipri troupe) [[सार्वजनिक]] ठिकाणी सादरीकरण करते. प्रत्येक कलाकाराच्या हातात दोन [[लाकडी]] टिपऱ्या असतात. [[तबला]], [[झांज]] (किंवा [[टाळ]]) आणि [[हार्मोनियम]] यांच्या साथीने [[ताल]]बद्ध पदन्यास, गोलाकार रचना आणि काठ्यांच्या ठेक्यांवर आधारित [[नृत्य]] सादर केले जाते. टिपरी आणि गोफ एकत्र सादर केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे नृत्याचे दृश्यवैभव अधिक खुलते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी दहीकाला किंवा दहीहंडी साजरी केली जाते. या दिवशी श्रीकृष्णाच्या गोकुळातील बाललीलांचे प्रतीक म्हणून उंचावर टांगलेली दहीहंडी फोडण्याची प्रथा आहे. रत्‍नागिरी गॅझेटियरनुसार, या उत्सवात गावोगावी मिरवणुका निघतात आणि त्या वेळी काला व गोविंदा नृत्यांबरोबर टिपरीचे सादरीकरणही केले जाते. अशा प्रकारे धार्मिक विधी, सामूहिक सहभाग आणि लोककला यांचा सुंदर संगम या उत्सवांमध्ये दिसून येतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणाला धार्मिक उपासनेबरोबरच सामाजिक ऐक्याचेही स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विविध वयोगटांतील युवक एकत्रित सराव करून उत्सवात सहभागी होतात. [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणामध्ये विविध वयोगटांतील युवक सहभागी होतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] तसेच [[कुलाबा]] ([[रायगड]]) जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] उत्सवांदरम्यान टिपरी व गोफ सादर केल्याचा उल्लेख आढळतो. तसेच महाराष्ट्रातील इतर काही जिल्ह्यांच्या गॅझेटियरमध्येही [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] हे टिपरी व गोफ सादर करण्याचे प्रमुख उत्सव असल्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |title=People – Recreation |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715073822/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |url-status=dead }}</ref> वारकरी संप्रदायातील भक्तिपरंपरेतही टिपरीचा उल्लेख आढळतो. डॉ. प्रकाश खांडगे यांनी पंढरपूर वारीवरील लेखात पालखी सोहळ्यात पिंग्याबरोबर टिपरी हा खेळ सादर केला जात असल्याचे नमूद केले आहे. संत एकनाथांच्या भारुडातील "खेळसी टिपऱ्या घाई रे, वाचे हरिनाम गाई रे" या ओळींचा उल्लेख करून टिपरीला भक्ती, लोककला आणि आध्यात्मिक रूपक यांचा संगम मानण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://pudhari.news/features/bahar/pandharpur-wari-2025-ap84-4 |title=पंढरपूर वारी : देखोनिया पंढरपूर जीवा आनंद अपार |last=खांडगे |first=प्रकाश |website=पुढारी |date=2025-07-06 |access-date=2026-07-13 }}</ref> == टिपरी खेळाची रचना == टिपरी खेळाची रचना ही ताल, लय, समन्वय आणि समूहशिस्त यांवर आधारित असते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, हा खेळ विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या पथकांकडून सादर केला जातो. प्रत्येक सहभागीच्या हातात प्रत्येकी एक अशा दोन लाकडी टिपऱ्या (काठ्या) असतात. या टिपऱ्या साधारण १४ ते १६ इंच लांब असून त्यांचा जाड टोक हातात धरला जातो. गट चार, सहा किंवा आठ जोड्यांचा असू शकतो आणि प्रत्येक जोडीतील दोन खेळाडू एकमेकांसमोर उभे राहतात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> खेळाची सुरुवात मंद गतीने आणि तालबद्ध ठेक्याने होते. सहभागी प्रथम स्वतःच्या आणि समोरील साथीदाराच्या टिपऱ्या ठराविक लयीत आपटतात. त्यानंतर पावलांची गती, वर्तुळाकार हालचाल, वळणे, शरीराचे संतुलन आणि काठ्यांचा ठेका यांचा वेग हळूहळू वाढत जातो. खेळाच्या शेवटी लाकडी टिपऱ्यांच्या एकसंध आणि वेगवान ठेक्यांमुळे प्रभावी ध्वनीनिर्मिती होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळातील काठ्या आपटण्याच्या चार मूलभूत पद्धती नमूद केल्या आहेत:<ref name="RatnagiriGazetteer"/> * स्वतःच्या दोन टिपऱ्या एकमेकांवर आपटणे. * समोरील साथीदाराच्या टिपरीवर स्वतःची टिपरी आपटणे. * स्वतःची टिपरी समोरील खेळाडूकडून आपटून घेणे. * ठराविक ठेका जाणीवपूर्वक वगळून (skip beat) पुढील तालाशी समन्वय साधणे. "या चार मूलभूत हालचालींचे विविध पदन्यास, वळणे आणि समूहरचनांशी संयोजन करून टिपरीचे विविध प्रकार सादर केले जातात."<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीसोबत गोफ सादर केला जात असल्यास प्रत्येक सहभागीच्या डाव्या हातात रंगीत कापडी पट्टी असते. खेळाडूंच्या हालचालींमुळे या पट्ट्या एकमेकांत विणल्या जाऊन सुंदर भूमितीय आकृत्या तयार होतात आणि त्याच हालचाली उलट क्रमाने करून त्या पुन्हा सुटवल्या जातात. त्यामुळे सादरीकरणाला दृश्यात्मक सौंदर्य प्राप्त होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> या खेळाला सामान्यतः तबला, झांज (टाळ) आणि हार्मोनियम यांची साथ दिली जाते. काही ठिकाणी खेळाडूंच्या पायात घुंगरू (चाळ) बांधले जातात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा आवाज यांचा सुंदर संगम साधला जातो. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या खेळातील शिस्त, तालबद्धता आणि समन्वय यांमुळे पुढे तो काही प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमध्ये शारीरिक शिक्षणाचा एक भाग म्हणूनही स्वीकारण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> <ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People: Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=9 August 2026 }}</ref> == वाद्ये == कोकणातील टिपरी परंपरेमध्ये ताल आणि लय यांना केंद्रस्थानी स्थान आहे. त्यामुळे या खेळाच्या सादरीकरणात वापरली जाणारी वाद्ये ही केवळ साथसंगत न करता संपूर्ण खेळाची गती, ठेका आणि हालचाली नियंत्रित करण्याचे कार्य करतात. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, टिपरी खेळाच्या पारंपरिक सादरीकरणासाठी तबला, झांज (cymbals) आणि हार्मोनियम ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. उपलब्ध असल्यास हार्मोनियमचा समावेश केला जातो, तर तबला आणि झांज यांच्या साहाय्याने मुख्य ताल राखला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी खेळाची सुरुवात सामान्यतः मंद गतीच्या तालाने होते. खेळ जसजसा पुढे सरकतो तसतसा तबल्याचा ठेका, झांजेचा लयबद्ध नाद आणि खेळाडूंच्या टिपऱ्यांचा आवाज एकत्रित होऊन सादरीकरण अधिक प्रभावी बनते. खेळाच्या अंतिम टप्प्यात काठ्या एकमेकांवर वेगाने आपटल्यामुळे निर्माण होणारा ध्वनी हा वाद्यांच्या साथीबरोबर एकत्रितपणे सादरीकरणाचा महत्त्वाचा भाग बनतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये असेही नमूद केले आहे की काही पथकांतील खेळाडू पायात घुंगरू (चाळ) बांधतात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा ताल यांचा सुंदर समन्वय साधला जातो आणि नृत्याला अधिक लयबद्धता प्राप्त होते. घुंगरू हे स्वतंत्र वाद्य नसले, तरी टिपरी सादरीकरणातील ध्वनीरचनेचा महत्त्वाचा घटक मानले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळासाठी तबला, झांज आणि हार्मोनियम ही प्रमुख साथसंगत म्हणून नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[वेशभूषा]] - [[पोशाख]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेमध्ये पोशाखाला कार्यात्मक आणि सांस्कृतिक असे दोन्ही महत्त्व आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी नृत्याच्या संदर्भात [स्वतंत्र पोशाखाचे सविस्तर वर्णन उपलब्ध नाही. तथापि, त्या काळातील [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील पारंपरिक [[पुरुष]] वेशभूषेचे वर्णन गॅझेटियरमध्ये करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_dress.html |title=The People – Dress |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-13 }}</ref> पारंपरिक ग्रामीण [[कोकणा]]तील पुरुषांची [[वेशभूषा]] सामान्यतः [[धोतर]] (किंवा पंचा), [[सदरा]], डोक्यावर रुमाल किंवा [[फेटा]], तसेच प्रसंगानुसार उपरणे अशी असे. काही प्रसंगी पायात [[चप्पल]] किंवा वहाणा वापरल्या जात; मात्र लोकनृत्यांच्या सादरीकरणात अनेक खेळाडू अनवाणी सहभागी होत असत. [[रत्‍नागिरी]] गॅझेटियरमध्ये या प्रदेशातील पारंपरिक पोशाखाचे सविस्तर वर्णन करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress"/> टिपरी खेळाच्या सादरीकरणात काही पथकांतील कलाकार पायात घुंगरू (चाळ) बांधत असल्याचा उल्लेख रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये आढळतो. घुंगरूंमुळे पावलांचा ठेका अधिक स्पष्ट होतो आणि काठ्यांच्या तालाबरोबर ध्वनीसौंदर्य वाढते. तथापि, घुंगरू हा पोशाखाचा अनिवार्य भाग नसून काही पथकांमध्येच त्याचा वापर केला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही केवळ [[मनोरंजन]] किंवा लोकनृत्याचा प्रकार नसून, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक ऐक्य आणि सामूहिक सहभाग यांचे [[प्रतीक]] मानली जाते. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] यांसारख्या लोकनृत्यांचे सामूहिक सादरीकरण होत असल्याचे नमूद केले आहे. यावरून टिपरी ही कोकणातील उत्सवसंस्कृतीचा अविभाज्य घटक असल्याचे दिसून येते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक एकत्रितपणे ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. त्यामुळे परस्पर सहकार्य, शिस्त, वेळेचे [[नियोजन]] आणि समूहभावना यांचा [[विकास]] होतो. टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने पारंपरिक पथकांकडून या लोकनृत्याचे सामूहिक सादरीकरण केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]] हा श्रीकृष्णाच्या जन्माशी संबंधित धार्मिक उत्सव आहे. [[मराठी]] विश्वकोशात <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>[[गोकुळाष्टमी]]चा उल्लेख [[कृष्ण]]जन्मोत्सवाशी संबंधित उत्सव म्हणून करण्यात आला आहे. [[कोकणा]]त या उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर यांच्या भक्तसमूहांच्या कार्यक्रमांमध्ये "भजन, टिपरी, बोध" यांचा समावेश असल्याचा उल्लेख त्यांच्या चरित्रात आढळतो. यावरून धार्मिक आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये टिपरीचा वापर होत असल्याचे दिसून येते.<ref>{{Cite web |url=https://www.pant-balekundrikar.in/html/1Biography.html |title=पंतांचे चरित्र |website=Pant Maharaj Balekundrikar |access-date=2026-07-13 }}</ref> टिपरी परंपरेमुळे स्थानिक लोकसंगीत, तालवाद्ये, पारंपरिक हालचाली, सामूहिक नृत्यरचना आणि लोककलेचे जतन होत आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == वर्तमान स्थिती == आधुनिक काळात बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोककलांमधील सहभागातील बदल यांमुळे काही भागांत टिपरी परंपरेचे सादरीकरण पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाल्याचे दिसून येते. तथापि, कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण आजही केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी परंपरेविषयीची माहिती [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[जिल्हा]] गॅझेटियर, [[मराठी]] [[विश्वकोश]] तसेच इतर सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये उपलब्ध असून, या लोकपरंपरेच्या दस्तऐवजीकरणासाठी विविध स्तरांवर प्रयत्न सुरू आहेत.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2026-07-13 }}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्य दुवे == * [https://marathiglobalvillage.com/tipari/ Marathi Global Village – टिपरी] * महाराष्ट्र शासन – Ratnagiri Gazetteer * मराठी विश्वकोश [[Category:कोकण]] [[Category:महाराष्ट्रातील लोकपरंपरा]] [[Category:लोकनृत्य]] [[Category:महाराष्ट्राची संस्कृती]] [[गोकुळाष्टमी]] [[कोकण]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[महाराष्ट्र]] [[लोकनृत्य]] 4m6l2c4y5gms1yqwk6f27957hzir422 2700460 2700459 2026-08-09T09:31:31Z AdvAnantGholam 172574 2700460 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा | image = | caption = | headerstyle = background:#f0f8ff; | label1 = प्रकार | data1 = लोकपरंपरा | label2 = स्वरूप | data2 = [[लोकनृत्य]] / काठी-खेळ | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रसंग | data4 = [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]], [[गणपती]] | label5 = सहभागी | data5 = पारंपरिक टिपरी पथके | label6 = संबंधित [[लोककला]] | data6 = गोफ }} '''[[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा''' ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशातील एक पारंपरिक लोकपरंपरा आहे... == प्रस्तावना == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशात प्रचलित असलेली एक पारंपरिक लोकपरंपरा असून, तिच्यामध्ये तालबद्ध काठी-खेळ, [[लोकनृत्य]], सामूहिक सादरीकरण आणि धार्मिक [[उत्सव]] यांचा संगम आढळतो. ही परंपरा विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने सादर केली जाते. सहभागी व्यक्ती हातात [[लाकडी]] टिपऱ्या घेऊन विशिष्ट लय, [[ताल]] आणि पदन्यासाच्या साहाय्याने वर्तुळाकार किंवा अन्य पारंपरिक रचनांमध्ये खेळ सादर करतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी आणि गोफ या पारंपरिक काठी-नृत्यांचे वर्णन करण्यात आले असून, त्यांचा [[गोकुळाष्टमी]] व [[दहीकाला]] उत्सवांशी असलेला संबंध, वापरली जाणारी वाद्ये, नृत्यरचना आणि सादरीकरणाची पद्धत यांचे विवरण दिले आहे.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये टिपरी ही केवळ करमणुकीची [[कला]] नसून सामाजिक ऐक्य, धार्मिक [[श्रद्धा]] आणि [[लोकसंस्कृती]]चे [[प्रतीक]] मानली जाते. या परंपरेत विविध वयोगटांतील सहभागी सामूहिकरीत्या भाग घेतात. स्थानिक [[संगीत]], तालवाद्ये, पारंपरिक [[पोशाख]] आणि उत्सवी [[वातावरण]] यांच्या साहाय्याने टिपरीची परंपरा आजही काही भागांत जपली जात आहे. [[मराठी]] विश्वकोशातही टिपरीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> काळानुसार सामाजिक जीवनशैलीत झालेले बदल, शहरीकरण आणि आधुनिक मनोरंजनाची साधने यांमुळे काही ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असले, तरी कोकणातील अनेक गावांमध्ये ती आजही धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांचा अविभाज्य भाग आहे. या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धन करण्याची गरज लक्षात घेऊन विविध शासकीय प्रकाशने, [[विश्वकोश]] आणि सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये तिचा उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[व्युत्पत्ती]] == "टिपरी" हा [[शब्द]] [[मराठी]]त प्रामुख्याने लहान [[लाकडी]] काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी<ref>{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> या अर्थाने वापरला जातो. पारंपरिक [[खेळ]] आणि लोकनृत्यांमध्ये प्रत्येक हातात एक अशी दोन टिपऱ्या घेऊन त्या एकमेकांवर आपटून ताल धरण्याच्या प्रथेमुळे या लोकपरंपरेला "टिपरी" हे नाव रूढ झाल्याचे [[मराठी]] शब्दकोशांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. [[मराठी]] शब्दकोशानुसार<ref name="TipariBruhadkosh">{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> "टिपरी" म्हणजे वीतभर लांबीची लहान काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी असा अर्थ होतो. या काठ्यांच्या साहाय्याने तालबद्ध हालचाली आणि समूह [[नृत्य]] सादर केले जात असल्यामुळे पुढे या लोकपरंपरेलाच "टिपरी" असे संबोधले जाऊ लागले.<ref name="TipariBruhadkosh"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>"[[लोकनृत्य]]" या नोंदीमध्ये महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांच्या संदर्भात टिपरी आणि गोफ यांचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[इतिहास]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकपरंपरांपैकी एक मानली जाते. उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांनुसार, ही परंपरा धार्मिक [[उत्सव]], सामूहिक लोकजीवन आणि ग्रामीण सांस्कृतिक [[अभिव्यक्ती]] यांच्याशी निगडित आहे. विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण करण्याची प्रथा [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या Ratnagiri District Gazetteer मध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या गॅझेटियरनुसार, टिपरी हा [[लाकडी]] काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक काठी-[[नृत्य]] (stick dance) प्रकार आहे. प्रशिक्षित युवकांच्या समूहाकडून तो प्रामुख्याने [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी सादर केला जात असे. प्रत्येक नर्तकाच्या हातात दोन टिपऱ्या ([[लाकडी]] काठ्या) असतात. [[ताल]], लय, पदन्यास आणि भूमितीय रचना यांचा वापर करून हा [[खेळ]] सादर केला जातो. गोफ नृत्याशी एकत्रित सादरीकरण केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे त्याचे दृश्यात्मक आकर्षण अधिक वाढते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील "[[लोकनृत्य]]" <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>या नोंदीमध्ये टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचा उल्लेख करण्यात आला असून, त्यांचा संबंध [[कृष्ण]]परंपरा आणि उत्सवांशी जोडण्यात आला आहे.[[कृष्ण]]परंपरा, रासक्रीडा आणि उत्सवांशी तिचा संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे टिपरी ही केवळ मनोरंजनाची [[कला]] नसून धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा भाग म्हणूनही विकसित झाल्याचे दिसून येते. ([[मराठी]] विश्वकोशातील "लोकनृत्य" व "टिपरी" विषयक नोंदी.)<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये विसाव्या शतकाच्या मध्यापासून टिपरी नृत्याचा प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील शारीरिक शिक्षणाचा भाग म्हणूनही समावेश होऊ लागल्याची नोंद आहे. यामुळे पारंपरिक [[लोककला]] म्हणून जपली गेलेली ही परंपरा शैक्षणिक क्षेत्रातही पोहोचली.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजही [[कोकणा]]तील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. तथापि, बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोकपरंपरांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असून, आजही कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. बदलती जीवनशैली आणि शहरीकरणामुळे काही भागांत या परंपरेचे स्वरूप बदलले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[कोकणा]]तील भौगोलिक प्रसार == कोकणातील टिपरी परंपरा प्रामुख्याने महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीवरील ग्रामीण भागात धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सवांच्या निमित्ताने जपली गेली आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये गोकुळाष्टमी आणि दहीकाला या उत्सवांदरम्यान टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे नमूद केले आहे. या परंपरेचे सादरीकरण विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या समूहांकडून केले जात असून, तालबद्ध काठी-नृत्य, समूहरचना आणि संगीतसाथ ही त्याची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात आजचे रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे दोन्ही भाग समाविष्ट होते. त्यामुळे जुन्या गॅझेटियरमधील टिपरीविषयीचे उल्लेख कोकणातील विस्तृत प्रदेशाशी संबंधित मानले जातात. नंतर प्रशासकीय पुनर्रचनेतून सिंधुदुर्ग हा स्वतंत्र जिल्हा निर्माण झाला, तरी अनेक लोकपरंपरा या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये सांस्कृतिक सातत्याने टिकून राहिल्या.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_pro.html |title=History and Political |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील विविध गावांमध्ये गोकुळाष्टमी, दहीकाला आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या वेळी टिपरीचे आयोजन केले जाते. गावोगावी सादरीकरणाची शैली, सहभागींची संख्या, वाद्यसंगत, पोशाख आणि तालांमध्ये काही प्रमाणात स्थानिक वैशिष्ट्ये आढळतात; मात्र काठ्यांच्या तालबद्ध ठेक्यावर आधारित समूह सादरीकरण हा या परंपरेचा समान धागा आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे. आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[गोकुळाष्टमी]] व टिपरी == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेचा [[गोकुळाष्टमी]] उत्सवाशी अतिशय निकटचा संबंध आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरनुसार, [[श्रावण]] [[कृष्ण]] अष्टमीला साजऱ्या होणाऱ्या [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] ([[दहीहंडी]]) या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] हे पारंपरिक लोकनृत्यप्रकार सादर केले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवाचे धार्मिक विधी पार पडल्यानंतर अनेक गावांमध्ये विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांचे टिपरी पथक (Tipri troupe) [[सार्वजनिक]] ठिकाणी सादरीकरण करते. प्रत्येक कलाकाराच्या हातात दोन [[लाकडी]] टिपऱ्या असतात. [[तबला]], [[झांज]] (किंवा [[टाळ]]) आणि [[हार्मोनियम]] यांच्या साथीने [[ताल]]बद्ध पदन्यास, गोलाकार रचना आणि काठ्यांच्या ठेक्यांवर आधारित [[नृत्य]] सादर केले जाते. टिपरी आणि गोफ एकत्र सादर केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे नृत्याचे दृश्यवैभव अधिक खुलते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी दहीकाला किंवा दहीहंडी साजरी केली जाते. या दिवशी श्रीकृष्णाच्या गोकुळातील बाललीलांचे प्रतीक म्हणून उंचावर टांगलेली दहीहंडी फोडण्याची प्रथा आहे. रत्‍नागिरी गॅझेटियरनुसार, या उत्सवात गावोगावी मिरवणुका निघतात आणि त्या वेळी काला व गोविंदा नृत्यांबरोबर टिपरीचे सादरीकरणही केले जाते. अशा प्रकारे धार्मिक विधी, सामूहिक सहभाग आणि लोककला यांचा सुंदर संगम या उत्सवांमध्ये दिसून येतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणाला धार्मिक उपासनेबरोबरच सामाजिक ऐक्याचेही स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विविध वयोगटांतील युवक एकत्रित सराव करून उत्सवात सहभागी होतात. [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणामध्ये विविध वयोगटांतील युवक सहभागी होतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] तसेच [[कुलाबा]] ([[रायगड]]) जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] उत्सवांदरम्यान टिपरी व गोफ सादर केल्याचा उल्लेख आढळतो. तसेच महाराष्ट्रातील इतर काही जिल्ह्यांच्या गॅझेटियरमध्येही [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] हे टिपरी व गोफ सादर करण्याचे प्रमुख उत्सव असल्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |title=People – Recreation |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715073822/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |url-status=dead }}</ref> वारकरी संप्रदायातील भक्तिपरंपरेतही टिपरीचा उल्लेख आढळतो. डॉ. प्रकाश खांडगे यांनी पंढरपूर वारीवरील लेखात पालखी सोहळ्यात पिंग्याबरोबर टिपरी हा खेळ सादर केला जात असल्याचे नमूद केले आहे. संत एकनाथांच्या भारुडातील "खेळसी टिपऱ्या घाई रे, वाचे हरिनाम गाई रे" या ओळींचा उल्लेख करून टिपरीला भक्ती, लोककला आणि आध्यात्मिक रूपक यांचा संगम मानण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://pudhari.news/features/bahar/pandharpur-wari-2025-ap84-4 |title=पंढरपूर वारी : देखोनिया पंढरपूर जीवा आनंद अपार |last=खांडगे |first=प्रकाश |website=पुढारी |date=2025-07-06 |access-date=2026-07-13 }}</ref> == टिपरी खेळाची रचना == टिपरी खेळाची रचना ही ताल, लय, समन्वय आणि समूहशिस्त यांवर आधारित असते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, हा खेळ विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या पथकांकडून सादर केला जातो. प्रत्येक सहभागीच्या हातात प्रत्येकी एक अशा दोन लाकडी टिपऱ्या (काठ्या) असतात. या टिपऱ्या साधारण १४ ते १६ इंच लांब असून त्यांचा जाड टोक हातात धरला जातो. गट चार, सहा किंवा आठ जोड्यांचा असू शकतो आणि प्रत्येक जोडीतील दोन खेळाडू एकमेकांसमोर उभे राहतात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> खेळाची सुरुवात मंद गतीने आणि तालबद्ध ठेक्याने होते. सहभागी प्रथम स्वतःच्या आणि समोरील साथीदाराच्या टिपऱ्या ठराविक लयीत आपटतात. त्यानंतर पावलांची गती, वर्तुळाकार हालचाल, वळणे, शरीराचे संतुलन आणि काठ्यांचा ठेका यांचा वेग हळूहळू वाढत जातो. खेळाच्या शेवटी लाकडी टिपऱ्यांच्या एकसंध आणि वेगवान ठेक्यांमुळे प्रभावी ध्वनीनिर्मिती होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळातील काठ्या आपटण्याच्या चार मूलभूत पद्धती नमूद केल्या आहेत:<ref name="RatnagiriGazetteer"/> * स्वतःच्या दोन टिपऱ्या एकमेकांवर आपटणे. * समोरील साथीदाराच्या टिपरीवर स्वतःची टिपरी आपटणे. * स्वतःची टिपरी समोरील खेळाडूकडून आपटून घेणे. * ठराविक ठेका जाणीवपूर्वक वगळून (skip beat) पुढील तालाशी समन्वय साधणे. "या चार मूलभूत हालचालींचे विविध पदन्यास, वळणे आणि समूहरचनांशी संयोजन करून टिपरीचे विविध प्रकार सादर केले जातात."<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीसोबत गोफ सादर केला जात असल्यास प्रत्येक सहभागीच्या डाव्या हातात रंगीत कापडी पट्टी असते. खेळाडूंच्या हालचालींमुळे या पट्ट्या एकमेकांत विणल्या जाऊन सुंदर भूमितीय आकृत्या तयार होतात आणि त्याच हालचाली उलट क्रमाने करून त्या पुन्हा सुटवल्या जातात. त्यामुळे सादरीकरणाला दृश्यात्मक सौंदर्य प्राप्त होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> या खेळाला सामान्यतः तबला, झांज (टाळ) आणि हार्मोनियम यांची साथ दिली जाते. काही ठिकाणी खेळाडूंच्या पायात घुंगरू (चाळ) बांधले जातात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा आवाज यांचा सुंदर संगम साधला जातो. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या खेळातील शिस्त, तालबद्धता आणि समन्वय यांमुळे पुढे तो काही प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमध्ये शारीरिक शिक्षणाचा एक भाग म्हणूनही स्वीकारण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> <ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People: Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=9 August 2026 }}</ref> == वाद्ये == कोकणातील टिपरी परंपरेमध्ये ताल आणि लय यांना केंद्रस्थानी स्थान आहे. त्यामुळे या खेळाच्या सादरीकरणात वापरली जाणारी वाद्ये ही केवळ साथसंगत न करता संपूर्ण खेळाची गती, ठेका आणि हालचाली नियंत्रित करण्याचे कार्य करतात. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, टिपरी खेळाच्या पारंपरिक सादरीकरणासाठी तबला, झांज (cymbals) आणि हार्मोनियम ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. उपलब्ध असल्यास हार्मोनियमचा समावेश केला जातो, तर तबला आणि झांज यांच्या साहाय्याने मुख्य ताल राखला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी खेळाची सुरुवात सामान्यतः मंद गतीच्या तालाने होते. खेळ जसजसा पुढे सरकतो तसतसा तबल्याचा ठेका, झांजेचा लयबद्ध नाद आणि खेळाडूंच्या टिपऱ्यांचा आवाज एकत्रित होऊन सादरीकरण अधिक प्रभावी बनते. खेळाच्या अंतिम टप्प्यात काठ्या एकमेकांवर वेगाने आपटल्यामुळे निर्माण होणारा ध्वनी हा वाद्यांच्या साथीबरोबर एकत्रितपणे सादरीकरणाचा महत्त्वाचा भाग बनतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये असेही नमूद केले आहे की काही पथकांतील खेळाडू पायात घुंगरू (चाळ) बांधतात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा ताल यांचा सुंदर समन्वय साधला जातो आणि नृत्याला अधिक लयबद्धता प्राप्त होते. घुंगरू हे स्वतंत्र वाद्य नसले, तरी टिपरी सादरीकरणातील ध्वनीरचनेचा महत्त्वाचा घटक मानले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळासाठी तबला, झांज आणि हार्मोनियम ही प्रमुख साथसंगत म्हणून नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[वेशभूषा]] - [[पोशाख]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेमध्ये पोशाखाला कार्यात्मक आणि सांस्कृतिक असे दोन्ही महत्त्व आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी नृत्याच्या संदर्भात [स्वतंत्र पोशाखाचे सविस्तर वर्णन उपलब्ध नाही. तथापि, त्या काळातील [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील पारंपरिक [[पुरुष]] वेशभूषेचे वर्णन गॅझेटियरमध्ये करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_dress.html |title=The People – Dress |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-13 }}</ref> पारंपरिक ग्रामीण [[कोकणा]]तील पुरुषांची [[वेशभूषा]] सामान्यतः [[धोतर]] (किंवा पंचा), [[सदरा]], डोक्यावर रुमाल किंवा [[फेटा]], तसेच प्रसंगानुसार उपरणे अशी असे. काही प्रसंगी पायात [[चप्पल]] किंवा वहाणा वापरल्या जात; मात्र लोकनृत्यांच्या सादरीकरणात अनेक खेळाडू अनवाणी सहभागी होत असत. [[रत्‍नागिरी]] गॅझेटियरमध्ये या प्रदेशातील पारंपरिक पोशाखाचे सविस्तर वर्णन करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress"/> टिपरी खेळाच्या सादरीकरणात काही पथकांतील कलाकार पायात घुंगरू (चाळ) बांधत असल्याचा उल्लेख रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये आढळतो. घुंगरूंमुळे पावलांचा ठेका अधिक स्पष्ट होतो आणि काठ्यांच्या तालाबरोबर ध्वनीसौंदर्य वाढते. तथापि, घुंगरू हा पोशाखाचा अनिवार्य भाग नसून काही पथकांमध्येच त्याचा वापर केला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही केवळ [[मनोरंजन]] किंवा लोकनृत्याचा प्रकार नसून, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक ऐक्य आणि सामूहिक सहभाग यांचे [[प्रतीक]] मानली जाते. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] यांसारख्या लोकनृत्यांचे सामूहिक सादरीकरण होत असल्याचे नमूद केले आहे. यावरून टिपरी ही कोकणातील उत्सवसंस्कृतीचा अविभाज्य घटक असल्याचे दिसून येते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक एकत्रितपणे ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. त्यामुळे परस्पर सहकार्य, शिस्त, वेळेचे [[नियोजन]] आणि समूहभावना यांचा [[विकास]] होतो. टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने पारंपरिक पथकांकडून या लोकनृत्याचे सामूहिक सादरीकरण केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]] हा श्रीकृष्णाच्या जन्माशी संबंधित धार्मिक उत्सव आहे. [[मराठी]] विश्वकोशात <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>[[गोकुळाष्टमी]]चा उल्लेख [[कृष्ण]]जन्मोत्सवाशी संबंधित उत्सव म्हणून करण्यात आला आहे. [[कोकणा]]त या उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर यांच्या भक्तसमूहांच्या कार्यक्रमांमध्ये "भजन, टिपरी, बोध" यांचा समावेश असल्याचा उल्लेख त्यांच्या चरित्रात आढळतो. यावरून धार्मिक आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये टिपरीचा वापर होत असल्याचे दिसून येते.<ref>{{Cite web |url=https://www.pant-balekundrikar.in/html/1Biography.html |title=पंतांचे चरित्र |website=Pant Maharaj Balekundrikar |access-date=2026-07-13 }}</ref> टिपरी परंपरेमुळे स्थानिक लोकसंगीत, तालवाद्ये, पारंपरिक हालचाली, सामूहिक नृत्यरचना आणि लोककलेचे जतन होत आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == वर्तमान स्थिती == आधुनिक काळात बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोककलांमधील सहभागातील बदल यांमुळे काही भागांत टिपरी परंपरेचे सादरीकरण पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाल्याचे दिसून येते. तथापि, कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण आजही केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी परंपरेविषयीची माहिती [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[जिल्हा]] गॅझेटियर, [[मराठी]] [[विश्वकोश]] तसेच इतर सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये उपलब्ध असून, या लोकपरंपरेच्या दस्तऐवजीकरणासाठी विविध स्तरांवर प्रयत्न सुरू आहेत.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2026-07-13 }}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्य दुवे == * [https://marathiglobalvillage.com/tipari/ Marathi Global Village – टिपरी] * महाराष्ट्र शासन – Ratnagiri Gazetteer * मराठी विश्वकोश [[Category:कोकण]] [[Category:महाराष्ट्रातील लोकपरंपरा]] [[Category:लोकनृत्य]] [[Category:महाराष्ट्राची संस्कृती]] हेही पहा [[गोकुळाष्टमी]] [[कोकण]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[महाराष्ट्र]] [[लोकनृत्य]] 275rzrmopw2j3e7l61odn6pliz3ysse 2700462 2700460 2026-08-09T09:37:14Z AdvAnantGholam 172574 2700462 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा | image = | caption = | headerstyle = background:#f0f8ff; | label1 = प्रकार | data1 = लोकपरंपरा | label2 = स्वरूप | data2 = [[लोकनृत्य]] / काठी-खेळ | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रसंग | data4 = [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]], [[गणपती]] | label5 = सहभागी | data5 = पारंपरिक टिपरी पथके | label6 = संबंधित [[लोककला]] | data6 = गोफ }} '''[[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा''' ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशातील एक पारंपरिक लोकपरंपरा आहे... == प्रस्तावना == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशात प्रचलित असलेली एक पारंपरिक लोकपरंपरा असून, तिच्यामध्ये तालबद्ध काठी-खेळ, [[लोकनृत्य]], सामूहिक सादरीकरण आणि धार्मिक [[उत्सव]] यांचा संगम आढळतो. ही परंपरा विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने सादर केली जाते. सहभागी व्यक्ती हातात [[लाकडी]] टिपऱ्या घेऊन विशिष्ट लय, [[ताल]] आणि पदन्यासाच्या साहाय्याने वर्तुळाकार किंवा अन्य पारंपरिक रचनांमध्ये खेळ सादर करतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी आणि गोफ या पारंपरिक काठी-नृत्यांचे वर्णन करण्यात आले असून, त्यांचा [[गोकुळाष्टमी]] व [[दहीकाला]] उत्सवांशी असलेला संबंध, वापरली जाणारी वाद्ये, नृत्यरचना आणि सादरीकरणाची पद्धत यांचे विवरण दिले आहे.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये टिपरी ही केवळ करमणुकीची [[कला]] नसून सामाजिक ऐक्य, धार्मिक [[श्रद्धा]] आणि [[लोकसंस्कृती]]चे [[प्रतीक]] मानली जाते. या परंपरेत विविध वयोगटांतील सहभागी सामूहिकरीत्या भाग घेतात. स्थानिक [[संगीत]], तालवाद्ये, पारंपरिक [[पोशाख]] आणि उत्सवी [[वातावरण]] यांच्या साहाय्याने टिपरीची परंपरा आजही काही भागांत जपली जात आहे. [[मराठी]] विश्वकोशातही टिपरीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> काळानुसार सामाजिक जीवनशैलीत झालेले बदल, शहरीकरण आणि आधुनिक मनोरंजनाची साधने यांमुळे काही ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असले, तरी कोकणातील अनेक गावांमध्ये ती आजही धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांचा अविभाज्य भाग आहे. या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धन करण्याची गरज लक्षात घेऊन विविध शासकीय प्रकाशने, [[विश्वकोश]] आणि सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये तिचा उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[व्युत्पत्ती]] == "टिपरी" हा [[शब्द]] [[मराठी]]त प्रामुख्याने लहान [[लाकडी]] काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी<ref>{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> या अर्थाने वापरला जातो. पारंपरिक [[खेळ]] आणि लोकनृत्यांमध्ये प्रत्येक हातात एक अशी दोन टिपऱ्या घेऊन त्या एकमेकांवर आपटून ताल धरण्याच्या प्रथेमुळे या लोकपरंपरेला "टिपरी" हे नाव रूढ झाल्याचे [[मराठी]] शब्दकोशांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. [[मराठी]] शब्दकोशानुसार<ref name="TipariBruhadkosh">{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> "टिपरी" म्हणजे वीतभर लांबीची लहान काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी असा अर्थ होतो. या काठ्यांच्या साहाय्याने तालबद्ध हालचाली आणि समूह [[नृत्य]] सादर केले जात असल्यामुळे पुढे या लोकपरंपरेलाच "टिपरी" असे संबोधले जाऊ लागले.<ref name="TipariBruhadkosh"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>"[[लोकनृत्य]]" या नोंदीमध्ये महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांच्या संदर्भात टिपरी आणि गोफ यांचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[इतिहास]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकपरंपरांपैकी एक मानली जाते. उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांनुसार, ही परंपरा धार्मिक [[उत्सव]], सामूहिक लोकजीवन आणि ग्रामीण सांस्कृतिक [[अभिव्यक्ती]] यांच्याशी निगडित आहे. विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण करण्याची प्रथा [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या Ratnagiri District Gazetteer मध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या गॅझेटियरनुसार, टिपरी हा [[लाकडी]] काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक काठी-[[नृत्य]] (stick dance) प्रकार आहे. प्रशिक्षित युवकांच्या समूहाकडून तो प्रामुख्याने [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी सादर केला जात असे. प्रत्येक नर्तकाच्या हातात दोन टिपऱ्या ([[लाकडी]] काठ्या) असतात. [[ताल]], लय, पदन्यास आणि भूमितीय रचना यांचा वापर करून हा [[खेळ]] सादर केला जातो. गोफ नृत्याशी एकत्रित सादरीकरण केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे त्याचे दृश्यात्मक आकर्षण अधिक वाढते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील "[[लोकनृत्य]]" <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>या नोंदीमध्ये टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचा उल्लेख करण्यात आला असून, त्यांचा संबंध [[कृष्ण]]परंपरा आणि उत्सवांशी जोडण्यात आला आहे.[[कृष्ण]]परंपरा, रासक्रीडा आणि उत्सवांशी तिचा संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे टिपरी ही केवळ मनोरंजनाची [[कला]] नसून धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा भाग म्हणूनही विकसित झाल्याचे दिसून येते. ([[मराठी]] विश्वकोशातील "लोकनृत्य" व "टिपरी" विषयक नोंदी.)<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये विसाव्या शतकाच्या मध्यापासून टिपरी नृत्याचा प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील शारीरिक शिक्षणाचा भाग म्हणूनही समावेश होऊ लागल्याची नोंद आहे. यामुळे पारंपरिक [[लोककला]] म्हणून जपली गेलेली ही परंपरा शैक्षणिक क्षेत्रातही पोहोचली.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजही [[कोकणा]]तील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. तथापि, बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोकपरंपरांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असून, आजही कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. बदलती जीवनशैली आणि शहरीकरणामुळे काही भागांत या परंपरेचे स्वरूप बदलले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[कोकणा]]तील भौगोलिक प्रसार == कोकणातील टिपरी परंपरा प्रामुख्याने महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीवरील ग्रामीण भागात धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सवांच्या निमित्ताने जपली गेली आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये गोकुळाष्टमी आणि दहीकाला या उत्सवांदरम्यान टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे नमूद केले आहे. या परंपरेचे सादरीकरण विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या समूहांकडून केले जात असून, तालबद्ध काठी-नृत्य, समूहरचना आणि संगीतसाथ ही त्याची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात आजचे रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे दोन्ही भाग समाविष्ट होते. त्यामुळे जुन्या गॅझेटियरमधील टिपरीविषयीचे उल्लेख कोकणातील विस्तृत प्रदेशाशी संबंधित मानले जातात. नंतर प्रशासकीय पुनर्रचनेतून सिंधुदुर्ग हा स्वतंत्र जिल्हा निर्माण झाला, तरी अनेक लोकपरंपरा या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये सांस्कृतिक सातत्याने टिकून राहिल्या.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_pro.html |title=History and Political |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील विविध गावांमध्ये गोकुळाष्टमी, दहीकाला आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या वेळी टिपरीचे आयोजन केले जाते. गावोगावी सादरीकरणाची शैली, सहभागींची संख्या, वाद्यसंगत, पोशाख आणि तालांमध्ये काही प्रमाणात स्थानिक वैशिष्ट्ये आढळतात; मात्र काठ्यांच्या तालबद्ध ठेक्यावर आधारित समूह सादरीकरण हा या परंपरेचा समान धागा आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे. आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[गोकुळाष्टमी]] व टिपरी == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेचा [[गोकुळाष्टमी]] उत्सवाशी अतिशय निकटचा संबंध आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरनुसार, [[श्रावण]] [[कृष्ण]] अष्टमीला साजऱ्या होणाऱ्या [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] ([[दहीहंडी]]) या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] हे पारंपरिक लोकनृत्यप्रकार सादर केले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवाचे धार्मिक विधी पार पडल्यानंतर अनेक गावांमध्ये विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांचे टिपरी पथक (Tipri troupe) [[सार्वजनिक]] ठिकाणी सादरीकरण करते. प्रत्येक कलाकाराच्या हातात दोन [[लाकडी]] टिपऱ्या असतात. [[तबला]], [[झांज]] (किंवा [[टाळ]]) आणि [[हार्मोनियम]] यांच्या साथीने [[ताल]]बद्ध पदन्यास, गोलाकार रचना आणि काठ्यांच्या ठेक्यांवर आधारित [[नृत्य]] सादर केले जाते. टिपरी आणि गोफ एकत्र सादर केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे नृत्याचे दृश्यवैभव अधिक खुलते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी दहीकाला किंवा दहीहंडी साजरी केली जाते. या दिवशी श्रीकृष्णाच्या गोकुळातील बाललीलांचे प्रतीक म्हणून उंचावर टांगलेली दहीहंडी फोडण्याची प्रथा आहे. रत्‍नागिरी गॅझेटियरनुसार, या उत्सवात गावोगावी मिरवणुका निघतात आणि त्या वेळी काला व गोविंदा नृत्यांबरोबर टिपरीचे सादरीकरणही केले जाते. अशा प्रकारे धार्मिक विधी, सामूहिक सहभाग आणि लोककला यांचा सुंदर संगम या उत्सवांमध्ये दिसून येतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणाला धार्मिक उपासनेबरोबरच सामाजिक ऐक्याचेही स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विविध वयोगटांतील युवक एकत्रित सराव करून उत्सवात सहभागी होतात. [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणामध्ये विविध वयोगटांतील युवक सहभागी होतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] तसेच [[कुलाबा]] ([[रायगड]]) जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] उत्सवांदरम्यान टिपरी व गोफ सादर केल्याचा उल्लेख आढळतो. तसेच महाराष्ट्रातील इतर काही जिल्ह्यांच्या गॅझेटियरमध्येही [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] हे टिपरी व गोफ सादर करण्याचे प्रमुख उत्सव असल्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |title=People – Recreation |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715073822/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |url-status=dead }}</ref> वारकरी संप्रदायातील भक्तिपरंपरेतही टिपरीचा उल्लेख आढळतो. डॉ. प्रकाश खांडगे यांनी पंढरपूर वारीवरील लेखात पालखी सोहळ्यात पिंग्याबरोबर टिपरी हा खेळ सादर केला जात असल्याचे नमूद केले आहे. संत एकनाथांच्या भारुडातील "खेळसी टिपऱ्या घाई रे, वाचे हरिनाम गाई रे" या ओळींचा उल्लेख करून टिपरीला भक्ती, लोककला आणि आध्यात्मिक रूपक यांचा संगम मानण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://pudhari.news/features/bahar/pandharpur-wari-2025-ap84-4 |title=पंढरपूर वारी : देखोनिया पंढरपूर जीवा आनंद अपार |last=खांडगे |first=प्रकाश |website=पुढारी |date=2025-07-06 |access-date=2026-07-13 }}</ref> == टिपरी खेळाची रचना == टिपरी खेळाची रचना ही ताल, लय, समन्वय आणि समूहशिस्त यांवर आधारित असते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, हा खेळ विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या पथकांकडून सादर केला जातो. प्रत्येक सहभागीच्या हातात प्रत्येकी एक अशा दोन लाकडी टिपऱ्या (काठ्या) असतात. या टिपऱ्या साधारण १४ ते १६ इंच लांब असून त्यांचा जाड टोक हातात धरला जातो. गट चार, सहा किंवा आठ जोड्यांचा असू शकतो आणि प्रत्येक जोडीतील दोन खेळाडू एकमेकांसमोर उभे राहतात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> खेळाची सुरुवात मंद गतीने आणि तालबद्ध ठेक्याने होते. सहभागी प्रथम स्वतःच्या आणि समोरील साथीदाराच्या टिपऱ्या ठराविक लयीत आपटतात. त्यानंतर पावलांची गती, वर्तुळाकार हालचाल, वळणे, शरीराचे संतुलन आणि काठ्यांचा ठेका यांचा वेग हळूहळू वाढत जातो. खेळाच्या शेवटी लाकडी टिपऱ्यांच्या एकसंध आणि वेगवान ठेक्यांमुळे प्रभावी ध्वनीनिर्मिती होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळातील काठ्या आपटण्याच्या चार मूलभूत पद्धती नमूद केल्या आहेत:<ref name="RatnagiriGazetteer"/> * स्वतःच्या दोन टिपऱ्या एकमेकांवर आपटणे. * समोरील साथीदाराच्या टिपरीवर स्वतःची टिपरी आपटणे. * स्वतःची टिपरी समोरील खेळाडूकडून आपटून घेणे. * ठराविक ठेका जाणीवपूर्वक वगळून (skip beat) पुढील तालाशी समन्वय साधणे. "या चार मूलभूत हालचालींचे विविध पदन्यास, वळणे आणि समूहरचनांशी संयोजन करून टिपरीचे विविध प्रकार सादर केले जातात."<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीसोबत गोफ सादर केला जात असल्यास प्रत्येक सहभागीच्या डाव्या हातात रंगीत कापडी पट्टी असते. खेळाडूंच्या हालचालींमुळे या पट्ट्या एकमेकांत विणल्या जाऊन सुंदर भूमितीय आकृत्या तयार होतात आणि त्याच हालचाली उलट क्रमाने करून त्या पुन्हा सुटवल्या जातात. त्यामुळे सादरीकरणाला दृश्यात्मक सौंदर्य प्राप्त होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> या खेळाला सामान्यतः तबला, झांज (टाळ) आणि हार्मोनियम यांची साथ दिली जाते. काही ठिकाणी खेळाडूंच्या पायात घुंगरू (चाळ) बांधले जातात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा आवाज यांचा सुंदर संगम साधला जातो. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या खेळातील शिस्त, तालबद्धता आणि समन्वय यांमुळे पुढे तो काही प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमध्ये शारीरिक शिक्षणाचा एक भाग म्हणूनही स्वीकारण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> <ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People: Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=9 August 2026 }}</ref> == वाद्ये == कोकणातील टिपरी परंपरेमध्ये ताल आणि लय यांना केंद्रस्थानी स्थान आहे. त्यामुळे या खेळाच्या सादरीकरणात वापरली जाणारी वाद्ये ही केवळ साथसंगत न करता संपूर्ण खेळाची गती, ठेका आणि हालचाली नियंत्रित करण्याचे कार्य करतात. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, टिपरी खेळाच्या पारंपरिक सादरीकरणासाठी तबला, झांज (cymbals) आणि हार्मोनियम ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. उपलब्ध असल्यास हार्मोनियमचा समावेश केला जातो, तर तबला आणि झांज यांच्या साहाय्याने मुख्य ताल राखला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी खेळाची सुरुवात सामान्यतः मंद गतीच्या तालाने होते. खेळ जसजसा पुढे सरकतो तसतसा तबल्याचा ठेका, झांजेचा लयबद्ध नाद आणि खेळाडूंच्या टिपऱ्यांचा आवाज एकत्रित होऊन सादरीकरण अधिक प्रभावी बनते. खेळाच्या अंतिम टप्प्यात काठ्या एकमेकांवर वेगाने आपटल्यामुळे निर्माण होणारा ध्वनी हा वाद्यांच्या साथीबरोबर एकत्रितपणे सादरीकरणाचा महत्त्वाचा भाग बनतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये असेही नमूद केले आहे की काही पथकांतील खेळाडू पायात घुंगरू (चाळ) बांधतात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा ताल यांचा सुंदर समन्वय साधला जातो आणि नृत्याला अधिक लयबद्धता प्राप्त होते. घुंगरू हे स्वतंत्र वाद्य नसले, तरी टिपरी सादरीकरणातील ध्वनीरचनेचा महत्त्वाचा घटक मानले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळासाठी तबला, झांज आणि हार्मोनियम ही प्रमुख साथसंगत म्हणून नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[वेशभूषा]] - [[पोशाख]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेमध्ये पोशाखाला कार्यात्मक आणि सांस्कृतिक असे दोन्ही महत्त्व आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी नृत्याच्या संदर्भात [स्वतंत्र पोशाखाचे सविस्तर वर्णन उपलब्ध नाही. तथापि, त्या काळातील [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील पारंपरिक [[पुरुष]] वेशभूषेचे वर्णन गॅझेटियरमध्ये करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_dress.html |title=The People – Dress |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-13 }}</ref> पारंपरिक ग्रामीण [[कोकणा]]तील पुरुषांची [[वेशभूषा]] सामान्यतः [[धोतर]] (किंवा पंचा), [[सदरा]], डोक्यावर रुमाल किंवा [[फेटा]], तसेच प्रसंगानुसार उपरणे अशी असे. काही प्रसंगी पायात [[चप्पल]] किंवा वहाणा वापरल्या जात; मात्र लोकनृत्यांच्या सादरीकरणात अनेक खेळाडू अनवाणी सहभागी होत असत. [[रत्‍नागिरी]] गॅझेटियरमध्ये या प्रदेशातील पारंपरिक पोशाखाचे सविस्तर वर्णन करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress"/> टिपरी खेळाच्या सादरीकरणात काही पथकांतील कलाकार पायात घुंगरू (चाळ) बांधत असल्याचा उल्लेख रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये आढळतो. घुंगरूंमुळे पावलांचा ठेका अधिक स्पष्ट होतो आणि काठ्यांच्या तालाबरोबर ध्वनीसौंदर्य वाढते. तथापि, घुंगरू हा पोशाखाचा अनिवार्य भाग नसून काही पथकांमध्येच त्याचा वापर केला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही केवळ [[मनोरंजन]] किंवा लोकनृत्याचा प्रकार नसून, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक ऐक्य आणि सामूहिक सहभाग यांचे [[प्रतीक]] मानली जाते. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] यांसारख्या लोकनृत्यांचे सामूहिक सादरीकरण होत असल्याचे नमूद केले आहे. यावरून टिपरी ही कोकणातील उत्सवसंस्कृतीचा अविभाज्य घटक असल्याचे दिसून येते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक एकत्रितपणे ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. त्यामुळे परस्पर सहकार्य, शिस्त, वेळेचे [[नियोजन]] आणि समूहभावना यांचा [[विकास]] होतो. टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने पारंपरिक पथकांकडून या लोकनृत्याचे सामूहिक सादरीकरण केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]] हा श्रीकृष्णाच्या जन्माशी संबंधित धार्मिक उत्सव आहे. [[मराठी]] विश्वकोशात <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>[[गोकुळाष्टमी]]चा उल्लेख [[कृष्ण]]जन्मोत्सवाशी संबंधित उत्सव म्हणून करण्यात आला आहे. [[कोकणा]]त या उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर यांच्या भक्तसमूहांच्या कार्यक्रमांमध्ये "भजन, टिपरी, बोध" यांचा समावेश असल्याचा उल्लेख त्यांच्या चरित्रात आढळतो. यावरून धार्मिक आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये टिपरीचा वापर होत असल्याचे दिसून येते.<ref>{{Cite web |url=https://www.pant-balekundrikar.in/html/1Biography.html |title=पंतांचे चरित्र |website=Pant Maharaj Balekundrikar |access-date=2026-07-13 }}</ref> टिपरी परंपरेमुळे स्थानिक लोकसंगीत, तालवाद्ये, पारंपरिक हालचाली, सामूहिक नृत्यरचना आणि लोककलेचे जतन होत आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == वर्तमान स्थिती == आधुनिक काळात बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोककलांमधील सहभागातील बदल यांमुळे काही भागांत टिपरी परंपरेचे सादरीकरण पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाल्याचे दिसून येते. तथापि, कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण आजही केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी परंपरेविषयीची माहिती [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[जिल्हा]] गॅझेटियर, [[मराठी]] [[विश्वकोश]] तसेच इतर सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये उपलब्ध असून, या लोकपरंपरेच्या दस्तऐवजीकरणासाठी विविध स्तरांवर प्रयत्न सुरू आहेत.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2026-07-13 }}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्य दुवे == * [https://marathiglobalvillage.com/tipari/ Marathi Global Village – टिपरी] * महाराष्ट्र शासन – Ratnagiri Gazetteer * मराठी विश्वकोश [[Category:कोकण]] [[Category:लोकनृत्य]] [[Category:महाराष्ट्राची संस्कृती]] [[गोकुळाष्टमी]] [[कोकण]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[महाराष्ट्र]] [[लोकनृत्य]] edodvqvd5mw0cmzxu6893ipvbzkp7dv 2700463 2700462 2026-08-09T09:40:57Z AdvAnantGholam 172574 2700463 wikitext text/x-wiki {{Infobox | above = [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा | image = | caption = | headerstyle = background:#f0f8ff; | label1 = प्रकार | data1 = लोकपरंपरा | label2 = स्वरूप | data2 = [[लोकनृत्य]] / काठी-खेळ | label3 = प्रदेश | data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]] | label4 = प्रसंग | data4 = [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]], [[गणपती]] | label5 = सहभागी | data5 = पारंपरिक टिपरी पथके | label6 = संबंधित [[लोककला]] | data6 = गोफ }} '''[[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा''' ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशातील एक पारंपरिक लोकपरंपरा आहे... == प्रस्तावना == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील [[कोकण]] प्रदेशात प्रचलित असलेली एक पारंपरिक लोकपरंपरा असून, तिच्यामध्ये तालबद्ध काठी-खेळ, [[लोकनृत्य]], सामूहिक सादरीकरण आणि धार्मिक [[उत्सव]] यांचा संगम आढळतो. ही परंपरा विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने सादर केली जाते. सहभागी व्यक्ती हातात [[लाकडी]] टिपऱ्या घेऊन विशिष्ट लय, [[ताल]] आणि पदन्यासाच्या साहाय्याने वर्तुळाकार किंवा अन्य पारंपरिक रचनांमध्ये खेळ सादर करतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी आणि गोफ या पारंपरिक काठी-नृत्यांचे वर्णन करण्यात आले असून, त्यांचा [[गोकुळाष्टमी]] व [[दहीकाला]] उत्सवांशी असलेला संबंध, वापरली जाणारी वाद्ये, नृत्यरचना आणि सादरीकरणाची पद्धत यांचे विवरण दिले आहे.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये टिपरी ही केवळ करमणुकीची [[कला]] नसून सामाजिक ऐक्य, धार्मिक [[श्रद्धा]] आणि [[लोकसंस्कृती]]चे [[प्रतीक]] मानली जाते. या परंपरेत विविध वयोगटांतील सहभागी सामूहिकरीत्या भाग घेतात. स्थानिक [[संगीत]], तालवाद्ये, पारंपरिक [[पोशाख]] आणि उत्सवी [[वातावरण]] यांच्या साहाय्याने टिपरीची परंपरा आजही काही भागांत जपली जात आहे. [[मराठी]] विश्वकोशातही टिपरीचा उल्लेख महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांपैकी एक म्हणून करण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> काळानुसार सामाजिक जीवनशैलीत झालेले बदल, शहरीकरण आणि आधुनिक मनोरंजनाची साधने यांमुळे काही ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असले, तरी कोकणातील अनेक गावांमध्ये ती आजही धार्मिक व सांस्कृतिक उत्सवांचा अविभाज्य भाग आहे. या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि संवर्धन करण्याची गरज लक्षात घेऊन विविध शासकीय प्रकाशने, [[विश्वकोश]] आणि सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये तिचा उल्लेख करण्यात आला आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People, Recreation and Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[व्युत्पत्ती]] == "टिपरी" हा [[शब्द]] [[मराठी]]त प्रामुख्याने लहान [[लाकडी]] काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी<ref>{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> या अर्थाने वापरला जातो. पारंपरिक [[खेळ]] आणि लोकनृत्यांमध्ये प्रत्येक हातात एक अशी दोन टिपऱ्या घेऊन त्या एकमेकांवर आपटून ताल धरण्याच्या प्रथेमुळे या लोकपरंपरेला "टिपरी" हे नाव रूढ झाल्याचे [[मराठी]] शब्दकोशांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. [[मराठी]] शब्दकोशानुसार<ref name="TipariBruhadkosh">{{Cite web |url=https://bruhadkosh.org/words?shodh=टिपरी |title=टिपरी |website=मराठी बृहद्कोश |access-date=13 July 2026 }}</ref> "टिपरी" म्हणजे वीतभर लांबीची लहान काठी किंवा ताल धरण्यासाठी वापरली जाणारी काठी असा अर्थ होतो. या काठ्यांच्या साहाय्याने तालबद्ध हालचाली आणि समूह [[नृत्य]] सादर केले जात असल्यामुळे पुढे या लोकपरंपरेलाच "टिपरी" असे संबोधले जाऊ लागले.<ref name="TipariBruhadkosh"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>"[[लोकनृत्य]]" या नोंदीमध्ये महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकनृत्यांच्या संदर्भात टिपरी आणि गोफ यांचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> == [[इतिहास]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोकपरंपरांपैकी एक मानली जाते. उपलब्ध प्रकाशित स्रोतांनुसार, ही परंपरा धार्मिक [[उत्सव]], सामूहिक लोकजीवन आणि ग्रामीण सांस्कृतिक [[अभिव्यक्ती]] यांच्याशी निगडित आहे. विशेषतः [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण करण्याची प्रथा [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या Ratnagiri District Gazetteer मध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या गॅझेटियरनुसार, टिपरी हा [[लाकडी]] काठ्यांच्या साहाय्याने सादर केला जाणारा पारंपरिक काठी-[[नृत्य]] (stick dance) प्रकार आहे. प्रशिक्षित युवकांच्या समूहाकडून तो प्रामुख्याने [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी सादर केला जात असे. प्रत्येक नर्तकाच्या हातात दोन टिपऱ्या ([[लाकडी]] काठ्या) असतात. [[ताल]], लय, पदन्यास आणि भूमितीय रचना यांचा वापर करून हा [[खेळ]] सादर केला जातो. गोफ नृत्याशी एकत्रित सादरीकरण केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे त्याचे दृश्यात्मक आकर्षण अधिक वाढते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[मराठी]] विश्वकोशातील "[[लोकनृत्य]]" <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>या नोंदीमध्ये टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचा उल्लेख करण्यात आला असून, त्यांचा संबंध [[कृष्ण]]परंपरा आणि उत्सवांशी जोडण्यात आला आहे.[[कृष्ण]]परंपरा, रासक्रीडा आणि उत्सवांशी तिचा संबंध अधोरेखित केला आहे. त्यामुळे टिपरी ही केवळ मनोरंजनाची [[कला]] नसून धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेचा भाग म्हणूनही विकसित झाल्याचे दिसून येते. ([[मराठी]] विश्वकोशातील "लोकनृत्य" व "टिपरी" विषयक नोंदी.)<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये विसाव्या शतकाच्या मध्यापासून टिपरी नृत्याचा प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमधील शारीरिक शिक्षणाचा भाग म्हणूनही समावेश होऊ लागल्याची नोंद आहे. यामुळे पारंपरिक [[लोककला]] म्हणून जपली गेलेली ही परंपरा शैक्षणिक क्षेत्रातही पोहोचली.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजही [[कोकणा]]तील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. तथापि, बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोकपरंपरांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी या परंपरेचे स्वरूप बदलले असून, आजही कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते. बदलती जीवनशैली आणि शहरीकरणामुळे काही भागांत या परंपरेचे स्वरूप बदलले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[कोकणा]]तील भौगोलिक प्रसार == कोकणातील टिपरी परंपरा प्रामुख्याने महाराष्ट्राच्या कोकण किनारपट्टीवरील ग्रामीण भागात धार्मिक आणि सांस्कृतिक उत्सवांच्या निमित्ताने जपली गेली आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये गोकुळाष्टमी आणि दहीकाला या उत्सवांदरम्यान टिपरी आणि गोफ या लोकनृत्यांचे सादरीकरण रत्‍नागिरी जिल्ह्यात प्रचलित असल्याचे नमूद केले आहे. या परंपरेचे सादरीकरण विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या समूहांकडून केले जात असून, तालबद्ध काठी-नृत्य, समूहरचना आणि संगीतसाथ ही त्याची वैशिष्ट्ये मानली जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> ऐतिहासिकदृष्ट्या रत्‍नागिरी जिल्ह्यात आजचे रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग हे दोन्ही भाग समाविष्ट होते. त्यामुळे जुन्या गॅझेटियरमधील टिपरीविषयीचे उल्लेख कोकणातील विस्तृत प्रदेशाशी संबंधित मानले जातात. नंतर प्रशासकीय पुनर्रचनेतून सिंधुदुर्ग हा स्वतंत्र जिल्हा निर्माण झाला, तरी अनेक लोकपरंपरा या दोन्ही जिल्ह्यांमध्ये सांस्कृतिक सातत्याने टिकून राहिल्या.<ref>{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_pro.html |title=History and Political |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 }}</ref> कोकणातील विविध गावांमध्ये गोकुळाष्टमी, दहीकाला आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या वेळी टिपरीचे आयोजन केले जाते. गावोगावी सादरीकरणाची शैली, सहभागींची संख्या, वाद्यसंगत, पोशाख आणि तालांमध्ये काही प्रमाणात स्थानिक वैशिष्ट्ये आढळतात; मात्र काठ्यांच्या तालबद्ध ठेक्यावर आधारित समूह सादरीकरण हा या परंपरेचा समान धागा आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे. आजच्या काळात पारंपरिक स्वरूपातील टिपरी काही गावांमध्ये नियमितपणे जपली जात असली, तरी शहरीकरण, बदलती जीवनशैली आणि लोककलांमधील घटता सहभाग यांमुळे अनेक ठिकाणी तिचे सादरीकरण मर्यादित झाले आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[गोकुळाष्टमी]] व टिपरी == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेचा [[गोकुळाष्टमी]] उत्सवाशी अतिशय निकटचा संबंध आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरनुसार, [[श्रावण]] [[कृष्ण]] अष्टमीला साजऱ्या होणाऱ्या [[गोकुळाष्टमी]] आणि त्यानंतरच्या [[दहीकाला]] ([[दहीहंडी]]) या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] हे पारंपरिक लोकनृत्यप्रकार सादर केले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]]च्या दिवशी श्रीकृष्णाच्या जन्मोत्सवाचे धार्मिक विधी पार पडल्यानंतर अनेक गावांमध्ये विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांचे टिपरी पथक (Tipri troupe) [[सार्वजनिक]] ठिकाणी सादरीकरण करते. प्रत्येक कलाकाराच्या हातात दोन [[लाकडी]] टिपऱ्या असतात. [[तबला]], [[झांज]] (किंवा [[टाळ]]) आणि [[हार्मोनियम]] यांच्या साथीने [[ताल]]बद्ध पदन्यास, गोलाकार रचना आणि काठ्यांच्या ठेक्यांवर आधारित [[नृत्य]] सादर केले जाते. टिपरी आणि गोफ एकत्र सादर केल्यास रंगीत कापडी पट्ट्यांच्या विणीमुळे नृत्याचे दृश्यवैभव अधिक खुलते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> गोकुळाष्टमीच्या दुसऱ्या दिवशी दहीकाला किंवा दहीहंडी साजरी केली जाते. या दिवशी श्रीकृष्णाच्या गोकुळातील बाललीलांचे प्रतीक म्हणून उंचावर टांगलेली दहीहंडी फोडण्याची प्रथा आहे. रत्‍नागिरी गॅझेटियरनुसार, या उत्सवात गावोगावी मिरवणुका निघतात आणि त्या वेळी काला व गोविंदा नृत्यांबरोबर टिपरीचे सादरीकरणही केले जाते. अशा प्रकारे धार्मिक विधी, सामूहिक सहभाग आणि लोककला यांचा सुंदर संगम या उत्सवांमध्ये दिसून येतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणाला धार्मिक उपासनेबरोबरच सामाजिक ऐक्याचेही स्वरूप प्राप्त झाले आहे. विविध वयोगटांतील युवक एकत्रित सराव करून उत्सवात सहभागी होतात. [[कोकणा]]तील अनेक गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या टिपरी सादरीकरणामध्ये विविध वयोगटांतील युवक सहभागी होतात. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] तसेच [[कुलाबा]] ([[रायगड]]) जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] उत्सवांदरम्यान टिपरी व गोफ सादर केल्याचा उल्लेख आढळतो. तसेच महाराष्ट्रातील इतर काही जिल्ह्यांच्या गॅझेटियरमध्येही [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] हे टिपरी व गोफ सादर करण्याचे प्रमुख उत्सव असल्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{Cite web |url=https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |title=People – Recreation |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=13 July 2026 |archive-date=2026-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715073822/https://www.gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/KOLABA/people_recreation.html |url-status=dead }}</ref> वारकरी संप्रदायातील भक्तिपरंपरेतही टिपरीचा उल्लेख आढळतो. डॉ. प्रकाश खांडगे यांनी पंढरपूर वारीवरील लेखात पालखी सोहळ्यात पिंग्याबरोबर टिपरी हा खेळ सादर केला जात असल्याचे नमूद केले आहे. संत एकनाथांच्या भारुडातील "खेळसी टिपऱ्या घाई रे, वाचे हरिनाम गाई रे" या ओळींचा उल्लेख करून टिपरीला भक्ती, लोककला आणि आध्यात्मिक रूपक यांचा संगम मानण्यात आला आहे.<ref>{{Cite web |url=https://pudhari.news/features/bahar/pandharpur-wari-2025-ap84-4 |title=पंढरपूर वारी : देखोनिया पंढरपूर जीवा आनंद अपार |last=खांडगे |first=प्रकाश |website=पुढारी |date=2025-07-06 |access-date=2026-07-13 }}</ref> == टिपरी खेळाची रचना == टिपरी खेळाची रचना ही ताल, लय, समन्वय आणि समूहशिस्त यांवर आधारित असते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, हा खेळ विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या युवकांच्या पथकांकडून सादर केला जातो. प्रत्येक सहभागीच्या हातात प्रत्येकी एक अशा दोन लाकडी टिपऱ्या (काठ्या) असतात. या टिपऱ्या साधारण १४ ते १६ इंच लांब असून त्यांचा जाड टोक हातात धरला जातो. गट चार, सहा किंवा आठ जोड्यांचा असू शकतो आणि प्रत्येक जोडीतील दोन खेळाडू एकमेकांसमोर उभे राहतात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> खेळाची सुरुवात मंद गतीने आणि तालबद्ध ठेक्याने होते. सहभागी प्रथम स्वतःच्या आणि समोरील साथीदाराच्या टिपऱ्या ठराविक लयीत आपटतात. त्यानंतर पावलांची गती, वर्तुळाकार हालचाल, वळणे, शरीराचे संतुलन आणि काठ्यांचा ठेका यांचा वेग हळूहळू वाढत जातो. खेळाच्या शेवटी लाकडी टिपऱ्यांच्या एकसंध आणि वेगवान ठेक्यांमुळे प्रभावी ध्वनीनिर्मिती होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळातील काठ्या आपटण्याच्या चार मूलभूत पद्धती नमूद केल्या आहेत:<ref name="RatnagiriGazetteer"/> * स्वतःच्या दोन टिपऱ्या एकमेकांवर आपटणे. * समोरील साथीदाराच्या टिपरीवर स्वतःची टिपरी आपटणे. * स्वतःची टिपरी समोरील खेळाडूकडून आपटून घेणे. * ठराविक ठेका जाणीवपूर्वक वगळून (skip beat) पुढील तालाशी समन्वय साधणे. "या चार मूलभूत हालचालींचे विविध पदन्यास, वळणे आणि समूहरचनांशी संयोजन करून टिपरीचे विविध प्रकार सादर केले जातात."<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीसोबत गोफ सादर केला जात असल्यास प्रत्येक सहभागीच्या डाव्या हातात रंगीत कापडी पट्टी असते. खेळाडूंच्या हालचालींमुळे या पट्ट्या एकमेकांत विणल्या जाऊन सुंदर भूमितीय आकृत्या तयार होतात आणि त्याच हालचाली उलट क्रमाने करून त्या पुन्हा सुटवल्या जातात. त्यामुळे सादरीकरणाला दृश्यात्मक सौंदर्य प्राप्त होते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> या खेळाला सामान्यतः तबला, झांज (टाळ) आणि हार्मोनियम यांची साथ दिली जाते. काही ठिकाणी खेळाडूंच्या पायात घुंगरू (चाळ) बांधले जातात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा आवाज यांचा सुंदर संगम साधला जातो. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या खेळातील शिस्त, तालबद्धता आणि समन्वय यांमुळे पुढे तो काही प्राथमिक व माध्यमिक शाळांमध्ये शारीरिक शिक्षणाचा एक भाग म्हणूनही स्वीकारण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> <ref>{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_entertainments.html |title=People: Entertainments |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=9 August 2026 }}</ref> == वाद्ये == कोकणातील टिपरी परंपरेमध्ये ताल आणि लय यांना केंद्रस्थानी स्थान आहे. त्यामुळे या खेळाच्या सादरीकरणात वापरली जाणारी वाद्ये ही केवळ साथसंगत न करता संपूर्ण खेळाची गती, ठेका आणि हालचाली नियंत्रित करण्याचे कार्य करतात. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, टिपरी खेळाच्या पारंपरिक सादरीकरणासाठी तबला, झांज (cymbals) आणि हार्मोनियम ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. उपलब्ध असल्यास हार्मोनियमचा समावेश केला जातो, तर तबला आणि झांज यांच्या साहाय्याने मुख्य ताल राखला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी खेळाची सुरुवात सामान्यतः मंद गतीच्या तालाने होते. खेळ जसजसा पुढे सरकतो तसतसा तबल्याचा ठेका, झांजेचा लयबद्ध नाद आणि खेळाडूंच्या टिपऱ्यांचा आवाज एकत्रित होऊन सादरीकरण अधिक प्रभावी बनते. खेळाच्या अंतिम टप्प्यात काठ्या एकमेकांवर वेगाने आपटल्यामुळे निर्माण होणारा ध्वनी हा वाद्यांच्या साथीबरोबर एकत्रितपणे सादरीकरणाचा महत्त्वाचा भाग बनतो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये असेही नमूद केले आहे की काही पथकांतील खेळाडू पायात घुंगरू (चाळ) बांधतात. त्यामुळे पावलांचा ठेका आणि काठ्यांचा ताल यांचा सुंदर समन्वय साधला जातो आणि नृत्याला अधिक लयबद्धता प्राप्त होते. घुंगरू हे स्वतंत्र वाद्य नसले, तरी टिपरी सादरीकरणातील ध्वनीरचनेचा महत्त्वाचा घटक मानले जातात.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी खेळासाठी तबला, झांज आणि हार्मोनियम ही प्रमुख साथसंगत म्हणून नमूद करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == [[वेशभूषा]] - [[पोशाख]] == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरेमध्ये पोशाखाला कार्यात्मक आणि सांस्कृतिक असे दोन्ही महत्त्व आहे. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये टिपरी नृत्याच्या संदर्भात [स्वतंत्र पोशाखाचे सविस्तर वर्णन उपलब्ध नाही. तथापि, त्या काळातील [[रत्‍नागिरी]] जिल्ह्यातील पारंपरिक [[पुरुष]] वेशभूषेचे वर्णन गॅझेटियरमध्ये करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress">{{Cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_dress.html |title=The People – Dress |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |access-date=2026-07-13 }}</ref> पारंपरिक ग्रामीण [[कोकणा]]तील पुरुषांची [[वेशभूषा]] सामान्यतः [[धोतर]] (किंवा पंचा), [[सदरा]], डोक्यावर रुमाल किंवा [[फेटा]], तसेच प्रसंगानुसार उपरणे अशी असे. काही प्रसंगी पायात [[चप्पल]] किंवा वहाणा वापरल्या जात; मात्र लोकनृत्यांच्या सादरीकरणात अनेक खेळाडू अनवाणी सहभागी होत असत. [[रत्‍नागिरी]] गॅझेटियरमध्ये या प्रदेशातील पारंपरिक पोशाखाचे सविस्तर वर्णन करण्यात आले आहे.<ref name="RatnagiriDress"/> टिपरी खेळाच्या सादरीकरणात काही पथकांतील कलाकार पायात घुंगरू (चाळ) बांधत असल्याचा उल्लेख रत्‍नागिरी गॅझेटियरमध्ये आढळतो. घुंगरूंमुळे पावलांचा ठेका अधिक स्पष्ट होतो आणि काठ्यांच्या तालाबरोबर ध्वनीसौंदर्य वाढते. तथापि, घुंगरू हा पोशाखाचा अनिवार्य भाग नसून काही पथकांमध्येच त्याचा वापर केला जातो.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व == [[कोकणा]]तील टिपरी परंपरा ही केवळ [[मनोरंजन]] किंवा लोकनृत्याचा प्रकार नसून, धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक ऐक्य आणि सामूहिक सहभाग यांचे [[प्रतीक]] मानली जाते. [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[रत्‍नागिरी]] जिल्हा गॅझेटियरमध्ये [[गोकुळाष्टमी]] आणि [[दहीकाला]] या उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरी, गोफ, काला आणि [[गोविंदा]] यांसारख्या लोकनृत्यांचे सामूहिक सादरीकरण होत असल्याचे नमूद केले आहे. यावरून टिपरी ही कोकणातील उत्सवसंस्कृतीचा अविभाज्य घटक असल्याचे दिसून येते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक एकत्रितपणे ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. त्यामुळे परस्पर सहकार्य, शिस्त, वेळेचे [[नियोजन]] आणि समूहभावना यांचा [[विकास]] होतो. टिपरीच्या सादरीकरणात अनेक युवक ठराविक [[ताल]], लय आणि समन्वयाने सहभागी होतात. [[गोकुळाष्टमी]]च्या निमित्ताने पारंपरिक पथकांकडून या लोकनृत्याचे सामूहिक सादरीकरण केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> [[गोकुळाष्टमी]] हा श्रीकृष्णाच्या जन्माशी संबंधित धार्मिक उत्सव आहे. [[मराठी]] विश्वकोशात <ref>{{Cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17123/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |access-date=2026-07-13 }}</ref>[[गोकुळाष्टमी]]चा उल्लेख [[कृष्ण]]जन्मोत्सवाशी संबंधित उत्सव म्हणून करण्यात आला आहे. [[कोकणा]]त या उत्सवाच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण केले जाते.<ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=13 July 2026 }}</ref> एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि विसाव्या शतकाच्या प्रारंभी श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर यांच्या भक्तसमूहांच्या कार्यक्रमांमध्ये "भजन, टिपरी, बोध" यांचा समावेश असल्याचा उल्लेख त्यांच्या चरित्रात आढळतो. यावरून धार्मिक आणि सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये टिपरीचा वापर होत असल्याचे दिसून येते.<ref>{{Cite web |url=https://www.pant-balekundrikar.in/html/1Biography.html |title=पंतांचे चरित्र |website=Pant Maharaj Balekundrikar |access-date=2026-07-13 }}</ref> टिपरी परंपरेमुळे स्थानिक लोकसंगीत, तालवाद्ये, पारंपरिक हालचाली, सामूहिक नृत्यरचना आणि लोककलेचे जतन होत आले आहे. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला. रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटियरनुसार, या लोकनृत्याचा समावेश पुढे प्राथमिक व माध्यमिक शाळांतील शारीरिक शिक्षणात करण्यात आला.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> == वर्तमान स्थिती == आधुनिक काळात बदलती [[जीवन]]शैली, शहरीकरण आणि लोककलांमधील सहभागातील बदल यांमुळे काही भागांत टिपरी परंपरेचे सादरीकरण पूर्वीच्या तुलनेत कमी झाल्याचे दिसून येते. तथापि, कोकणातील काही गावांमध्ये [[गोकुळाष्टमी]], [[दहीकाला]] आणि इतर स्थानिक धार्मिक उत्सवांच्या निमित्ताने टिपरीचे सादरीकरण आजही केले जाते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/> टिपरी परंपरेविषयीची माहिती [[महाराष्ट्र]] शासनाच्या [[जिल्हा]] गॅझेटियर, [[मराठी]] [[विश्वकोश]] तसेच इतर सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये उपलब्ध असून, या लोकपरंपरेच्या दस्तऐवजीकरणासाठी विविध स्तरांवर प्रयत्न सुरू आहेत.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref>{{Cite web |url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/32119/ |title=लोकनृत्य |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र शासन |access-date=2026-07-13 }}</ref> == संदर्भ == {{Reflist}} == बाह्य दुवे == * [https://marathiglobalvillage.com/tipari/ Marathi Global Village – टिपरी] * महाराष्ट्र शासन – Ratnagiri Gazetteer * मराठी विश्वकोश {{कोकण लोकजीवन}} [[Category:कोकण]] [[Category:लोकनृत्य]] [[Category:महाराष्ट्राची संस्कृती]] [[गोकुळाष्टमी]] [[कोकण]] [[रत्‍नागिरी जिल्हा]] [[महाराष्ट्र]] [[लोकनृत्य]] sgawr7qvb5wndw88sqsmjeecjkflcxx 0 382310 2700465 2700126 2026-08-09T09:55:20Z AdvAnantGholam 172574 2700465 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ]] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन, सामाजिक ऐक्य, पारंपरिक लोककला आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वपूर्ण घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=68 |issue=69 |year=2008 |pages=215–229 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Dashavatar">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/18175/ |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref> कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] bkogcihgz6myfd9y8ke44o7czec03yn 2700466 2700465 2026-08-09T10:02:54Z AdvAnantGholam 172574 2700466 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ]] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन,<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=68–69 |year=2008–2009 |pages=225–239 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.<ref>{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/18175/ |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr |access-date=9 August 2026 }}</ref> कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] a06cy1ly273o6p3sotheri52dz2ca9s 2700467 2700466 2026-08-09T10:04:22Z AdvAnantGholam 172574 2700467 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ]] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन,<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=68–69 |year=2008–2009 |pages=225–239 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.<ref>{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/18175/ |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref> कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] ce84870kjqokc6sdbctkao4s665xtl6 2700468 2700467 2026-08-09T10:07:52Z AdvAnantGholam 172574 2700468 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ]] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन,<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=68–69 |year=2008–2009 |pages=225–239 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.{{cite web |url=[https://marathivishwakosh.org/18175/](https://marathivishwakosh.org/18175/) |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }} कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] 1d1crvhq6n7jz1yd86kohclcgy01znv 2700469 2700468 2026-08-09T10:10:16Z AdvAnantGholam 172574 2700469 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ]] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन,<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=68 |issue=69 |year=2008 |pages=215–229 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.{{cite web |url=[https://marathivishwakosh.org/18175/](https://marathivishwakosh.org/18175/) |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }} कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] 05742ynl8alvosj73nrm5tsqr816d5z 2700470 2700469 2026-08-09T10:18:19Z AdvAnantGholam 172574 2700470 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील जत्रा''' या [[कोकण]] प्रदेशात [[ग्रामदैवत]], [[कुलदैवत]], [[क्षेत्रदेवता]], स्थानिक देवता तसेच विविध धार्मिक परंपरांशी संबंधित दरवर्षी आयोजित केल्या जाणाऱ्या पारंपरिक धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक उत्सवांना संबोधले जाते.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref><ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> [[File:Ganpatipule Temple.jpg|thumb|300px|'''गणपतीपुळे येथील स्वयंभू श्री गणपती मंदिर. कोकणातील प्रमुख धार्मिक तीर्थक्षेत्र व जत्रास्थळ''']] कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या लोकजीवन, लोकधर्म आणि सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग मानल्या जातात. त्या केवळ धार्मिक उत्सव नसून ग्रामसंस्था, कृषीजीवन,<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=68 |issue=69 |year=2008 |pages=215–229 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> कोकणातील बहुतांश जत्रा या ग्रामदैवत, कुलदैवत किंवा क्षेत्रदेवता यांच्या वार्षिक उत्सवांशी संबंधित असतात. अभिषेक, पूजा, आरती, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, कौलप्रथा, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी, धवळे, लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार हे अनेक जत्रांचे प्रमुख घटक मानले जातात. या घटकांचे स्वरूप संबंधित देवस्थान, स्थानिक परंपरा आणि ग्रामसमुदायाच्या रूढींनुसार बदलत असते.<ref>{{cite web |url=[https://marathivishwakosh.org/18175/](https://marathivishwakosh.org/18175/) |title=दशावतार नाटक |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref> कोकण प्रदेशातील [[पालघर जिल्हा|पालघर]], [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[रायगड जिल्हा|रायगड]], [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथी आणि स्थानिक परंपरांनुसार अनेक जत्रा भरतात. प्रत्येक जत्रेचे स्वरूप स्थानिक देवता, धार्मिक परंपरा, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि ग्रामसमुदायाच्या सहभागानुसार बदलत असते.<ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> <ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> कोकणातील जत्रांचा लोकधर्म, लोककला, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक परंपरा यांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास अशा विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांमधून कोकणातील जत्रा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक असल्याचे अधोरेखित झाले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="CultImages2008"/> == व्युत्पत्ती == ''जत्रा'' हा शब्द संस्कृतमधील ''यात्रा'' (यात्रा, गमन, प्रस्थान) या शब्दापासून व्युत्पन्न झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref><ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> संस्कृत साहित्यात ''यात्रा'' या शब्दाचा अर्थ प्रवास, देवदर्शनासाठी प्रस्थान, धार्मिक मिरवणूक किंवा पवित्र स्थळी जाणे असा आढळतो.<ref name="Monier1899"/> प्राकृत, अपभ्रंश आणि पुढे मराठीसह विविध भारतीय भाषांतील ध्वनीपरिवर्तनाच्या प्रक्रियेत ''यात्रा'' या शब्दाचे ''जत्रा'' हे रूप रूढ झाले.<ref name="Apte1988"/> महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकणात, ''जत्रा'' ही संज्ञा एखाद्या देवतेच्या वार्षिक उत्सवासाठी, ग्रामदैवताच्या सोहळ्यासाठी किंवा देवस्थानाभोवती आयोजित करण्यात येणाऱ्या धार्मिक व सामुदायिक मेळाव्यासाठी प्रचलित झाली.<ref name="Gramadaivat">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवत |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |language=mr }}</ref><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील लोकपरंपरेत ''जत्रा'' आणि ''यात्रा'' हे शब्द काही ठिकाणी समानार्थी वापरले जात असले, तरी त्यांच्या वापरात स्थानिक पातळीवर काही भिन्नता आढळते. ''यात्रा'' ही संज्ञा देवदर्शनासाठी केलेला प्रवास किंवा तीर्थक्षेत्रातील धार्मिक सोहळा या अर्थाने वापरली जाते, तर ''जत्रा'' या संज्ञेत धार्मिक विधी, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, लोककला, पारंपरिक बाजार आणि ग्रामसमुदायाचा व्यापक सहभाग यांचाही समावेश होतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/> मराठीतील लोकवाङ्मय, विश्वकोशीय लेखन, लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यास तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सांस्कृतिक प्रकाशनांमध्ये ''जत्रा'' ही संज्ञा धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरांच्या संदर्भात वापरली गेल्याचे आढळते.<ref name="Gramadaivat"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील जत्रांची परंपरा ही या प्रदेशातील प्राचीन धार्मिक श्रद्धा, ग्रामजीवन, कृषिसंस्कृती आणि स्थानिक देवतांच्या उपासनेशी निगडित असून तिचा विकास दीर्घकालीन सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक प्रक्रियेतून झाला आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात ग्रामदैवत, मातृदेवता, वीरपूजा, नागपूजा, वृक्षपूजा आणि निसर्गपूजा यांसारख्या लोकधार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान होते. या श्रद्धा आणि उपासना परंपरांभोवती सामुदायिक उत्सव, धार्मिक मेळावे आणि वार्षिक सोहळे विकसित झाले. पुढे याच परंपरांमधून जत्रांचे स्वरूप अधिक संघटित आणि स्थिर होत गेले.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो, तर इ.स.च्या प्रारंभीच्या शतकांपासून 'कोकण' ही संज्ञा प्रचलित झाल्याचे मानले जाते.<ref name="Khobrekar"/> समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इजिप्त यांच्याशी असलेल्या व्यापारी संबंधांमुळे कोकणात विविध सांस्कृतिक प्रभाव पोहोचले; तथापि स्थानिक देवतांची उपासना, ग्रामदैवतांची परंपरा आणि ग्रामसंस्थांशी निगडित धार्मिक जीवन सातत्याने टिकून राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती आणि देवस्थानांचा विस्तार झाला. या काळात देवस्थानांभोवती धार्मिक उत्सव, यात्रा आणि जत्रांचे आयोजन अधिक नियमित स्वरूपात होऊ लागले. कालांतराने या जत्रा स्थानिक व्यापार, लोककला, सामाजिक देवाणघेवाण आणि सामुदायिक जीवनाची महत्त्वपूर्ण केंद्रे बनली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमधून स्थानिक देवतांची उपासना, धार्मिक विधी, धातूपासून तयार करण्यात येणाऱ्या धार्मिक वस्तू आणि देवप्रतिमा यांचा जत्रांशी निकट संबंध असल्याचे स्पष्ट होते. जत्रा या केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्थेची सामाजिक संघटना, सामूहिक सहभाग आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांनुसार कोकणातील स्थानिक देवता आणि त्यांच्याशी संबंधित वार्षिक उत्सव हे समाजाच्या सांस्कृतिक ओळखीचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. सामाजिक परिवर्तन, लोकश्रद्धा आणि ग्रामसंस्था यांच्या परस्परसंवादातून जत्रांचे स्वरूप काळानुसार बदलत गेले असले, तरी त्यांच्या मूलभूत धार्मिक आणि सांस्कृतिक आशयात सातत्य टिकून राहिले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात वाहतूक, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, पर्यटन आणि स्थानिक प्रशासनातील बदलांचा प्रभाव कोकणातील जत्रांवर पडला. पारंपरिक धार्मिक स्वरूप कायम राखत अनेक जत्रांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रम, लोककला सादरीकरण, सामाजिक उपक्रम आणि स्थानिक व्यापाराला चालना देणाऱ्या उपक्रमांचा समावेश होऊ लागला. समकालीन संशोधनांमध्ये कोकणातील जत्रांकडे धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचे महत्त्वपूर्ण माध्यम म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेचे आयोजन == कोकणातील जत्रा सामान्यतः संबंधित देवतेच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त निश्चित तिथीनुसार आयोजित केली जाते. जत्रेची तिथी प्रामुख्याने हिंदू पंचांगावर आधारित असते. विविध देवस्थानांच्या परंपरेनुसार चैत्र, माघ, फाल्गुन, मार्गशीर्ष तसेच इतर महिन्यांमध्ये जत्रा भरविल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023">{{cite book |last=Deglurkar |first=G. B. |last2=Vaidya |first2=Shefali |title=All About a Temple |publisher=Aprant Publication |year=2023 |language=en }}</ref> जत्रेचे आयोजन संबंधित देवस्थान, विश्वस्त मंडळ, ग्रामस्थ, मानकरी, पुजारी, गुरव किंवा परंपरागत हक्कधारक यांच्या सहभागातून केले जाते. अनेक ठिकाणी जत्रेपूर्वी नियोजन बैठका घेऊन धार्मिक विधी, पालखी किंवा रथोत्सवाचा मार्ग, भाविकांची व्यवस्था, महाप्रसाद, स्वच्छता, सुरक्षा आणि इतर आवश्यक व्यवस्थांचे नियोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="Gramadaivat"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेची सुरुवात देवतेच्या अभिषेक, महापूजा, आरती, ध्वजारोहण किंवा इतर पारंपरिक धार्मिक विधींनी होते. त्यानंतर पालखी मिरवणूक किंवा रथोत्सव आयोजित केला जातो. या मिरवणुकांमध्ये मानकरी, ग्रामस्थ, भाविक, भजन मंडळे, पारंपरिक वादक आणि इतर धार्मिक मंडळी सहभागी होतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="Deglurkar2023"/> धार्मिक विधींनंतर अनेक जत्रांमध्ये नवसपूर्ती, महाप्रसाद, सामुदायिक भोजन, भजन, कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, चित्रकथी तसेच इतर पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. स्थानिक परंपरेनुसार काही जत्रा एक दिवस चालतात, तर काही जत्रांचा कालावधी अनेक दिवसांचा असतो.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984">{{cite journal |last=Stache-Rosen |first=Valentina |title=Story-telling in Pingulī Paintings |journal=Artibus Asiae |volume=45 |issue=4 |year=1984 |pages=253–286 }}</ref><ref name="Hadap2020"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी आढळते. या बाजारात धार्मिक साहित्य, हस्तकला, कृषी अवजारे, घरगुती वस्तू, खेळणी, मिठाई, स्थानिक खाद्यपदार्थ आणि इतर आवश्यक वस्तूंची विक्री केली जाते. त्यामुळे जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच स्थानिक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक देवाणघेवाणीचे महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणूनही कार्य करतात.<ref name="RatnagiriTradeFairs">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/trade_fairs.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Trade and Fairs |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="Khobrekar"/><ref name="Das2006"/> == जत्रेतील लोककला == कोकणातील जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकनाट्य, भक्तिसंगीत आणि पारंपरिक सांस्कृतिक अभिव्यक्ती यांचे महत्त्वपूर्ण व्यासपीठ मानल्या जातात. जत्रांच्या निमित्ताने सादर केल्या जाणाऱ्या विविध लोककलांमधून धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक इतिहास, लोकसाहित्य आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन व संवर्धन घडून येते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक जत्रांमध्ये '''दशावतार''' हे पारंपरिक लोकनाट्य प्रमुख आकर्षण मानले जाते. भगवान विष्णूच्या दशावतारांवर आधारित या लोकनाट्याद्वारे धार्मिक कथा, पुराणांतील प्रसंग आणि नैतिक मूल्यांचे सादरीकरण केले जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील अनेक जत्रांमध्ये दशावताराचे रात्रभर प्रयोग सादर करण्याची परंपरा आहे.<ref name="Dashavatar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Gill2001">{{cite journal |last=Gill |first=Brinda |title=Gods and Men, War and Love |journal=Fiberarts |volume=28 |issue=2 |year=2001 |pages=38–40 }}</ref> '''चित्रकथी''' ही कोकणातील वैशिष्ट्यपूर्ण लोककला असून काही जत्रांमध्ये तिचे सादरीकरण केले जाते. चित्रांच्या साहाय्याने पुराणकथा, स्थानिक देवतांच्या आख्यायिका आणि ऐतिहासिक प्रसंगांचे गायन व निवेदन करण्याची ही परंपरा विशेषतः सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील पिंगुळी परिसराशी संबंधित मानली जाते.<ref name="StacheRosen1984"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक जत्रांमध्ये '''गोंधळ''', '''भजन''', '''कीर्तन''', '''धवळे''' तसेच पारंपरिक वाद्यसंगीताचे कार्यक्रम आयोजित केले जातात. या लोककलांद्वारे देवतांची स्तुती, संतपरंपरा, धार्मिक आख्यायिका आणि स्थानिक लोकश्रद्धा यांचे सादरीकरण केले जाते. अनेक ठिकाणी हे कार्यक्रम रात्रभर चालतात आणि भाविक मोठ्या संख्येने त्यामध्ये सहभागी होतात.<ref name="Mhatre2014">{{cite journal |last=Mhatre |first=Chandrakant K. |title=धवळे आणि धवलेरी |journal=Shodhganga |year=2014 }}</ref><ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमधील लोककला या केवळ मनोरंजनाची साधने नसून धार्मिक परंपरा, लोकसाहित्य, प्रादेशिक ओळख आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाचे प्रभावी माध्यम मानल्या जातात. त्यामुळे जत्रा या लोककलांच्या जतन, प्रसार आणि पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरणासाठी महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक संस्था म्हणून अभ्यासल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == जत्रेतील पारंपरिक बाजार == कोकणातील जत्रांचा एक महत्त्वपूर्ण घटक म्हणजे जत्रेच्या निमित्ताने भरविला जाणारा पारंपरिक बाजार. धार्मिक उत्सवाबरोबरच व्यापार, वस्तुविनिमय आणि सामाजिक देवाणघेवाण यांसाठी जत्रा दीर्घकाळापासून महत्त्वाचे व्यासपीठ राहिल्या आहेत. ऐतिहासिक, मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांबरोबरच महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्येही जत्रांच्या व्यापारी व सामाजिक स्वरूपाची नोंद आढळते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात किंवा गावातील निश्चित ठिकाणी तात्पुरता बाजार भरविला जातो. या बाजारात पूजासाहित्य, फुले, नारळ, अगरबत्ती, प्रसाद, देवतांच्या प्रतिमा, खेळणी, मातीची भांडी, बांबूपासून तयार केलेल्या वस्तू, लोखंडी व लाकडी अवजारे, घरगुती उपयोगाच्या वस्तू, वस्त्रे, दागिने तसेच स्थानिक हस्तकलेच्या वस्तूंची विक्री केली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Deglurkar2023"/> कोकणातील जत्रांमध्ये स्थानिक खाद्यसंस्कृतीलाही विशेष स्थान आहे. जत्रेच्या बाजारात पारंपरिक मिठाई, फराळ, हंगामी फळे, पेये आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांची विक्री केली जाते. अनेक ठिकाणी स्वयंरोजगार, लघुउद्योग आणि पारंपरिक व्यवसाय करणाऱ्या कारागिरांसाठी जत्रा हे महत्त्वाचे विक्रीकेंद्र ठरते.<ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये जामसंडे, कुणकेश्वर, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर, प्रभानवल्ली, दिगस, सावंस, म्हाप्रळ, पोफळी आणि गणपतीपुळे येथील जत्रांचा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाच्या जत्रांमध्ये समावेश करण्यात आला असून, त्या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर आणि लहान व्यावसायिक मोठ्या संख्येने सहभागी होत असल्याची नोंद आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/> ग्रामीण भागातील जत्रा या केवळ खरेदी-विक्रीची ठिकाणे नसून सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध दृढ करणे, माहितीची देवाणघेवाण आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे केंद्र म्हणूनही कार्य करतात. पूर्वी अनेक गावांमध्ये वार्षिक जत्रा ही व्यापारी व्यवहारांसाठी महत्त्वाची संधी मानली जात असे; आजही अनेक पारंपरिक बाजारांचे हे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे.<ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> पारंपरिक बाजारामुळे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक व्यापार आणि सामुदायिक सहभाग यांचा परस्पर संबंध दृढ होतो. त्यामुळे कोकणातील जत्रा या धार्मिक उत्सवाबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्था, पारंपरिक व्यवसाय, स्थानिक हस्तकला आणि सांस्कृतिक जीवन यांना चालना देणाऱ्या महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्थांपैकी एक मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == सामाजिक व आर्थिक महत्त्व == कोकणातील जत्रा या केवळ धार्मिक उत्सव नसून स्थानिक समाजजीवन, ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि सांस्कृतिक सातत्य यांच्याशी निगडित महत्त्वपूर्ण सामाजिक संस्था मानल्या जातात. विविध मानववंशशास्त्रीय आणि समाजशास्त्रीय अभ्यासांनुसार जत्रा या सामूहिक सहभाग, सामाजिक परस्परसंबंध आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यांना चालना देणाऱ्या सार्वजनिक परंपरा आहेत.<ref name="Das2006"/><ref name="Harper1959"/> जत्रेच्या निमित्ताने विविध गावांतील आणि परिसरातील लोक एकत्र येत असल्यामुळे सामाजिक संवाद, नातेसंबंध दृढ होणे आणि सामुदायिक ऐक्य वृद्धिंगत होण्यास मदत होते. अनेक ठिकाणी गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही जत्रेसाठी आपल्या मूळ गावी परत येतात. त्यामुळे जत्रा या स्थानिक सामाजिक ओळख, सामूहिक स्मृती आणि ग्रामसंस्थेच्या सातत्याचे प्रतीक मानल्या जातात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/> ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टीने जत्रांना विशेष महत्त्व आहे. जत्रेच्या काळात स्थानिक व्यापारी, कारागीर, हस्तकला उत्पादक, शेतकरी आणि लघुउद्योजक यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीची संधी उपलब्ध होते. जत्रांबरोबर भरविण्यात येणाऱ्या पारंपरिक बाजारांमुळे स्थानिक व्यापाराला चालना मिळते, विविध वस्तूंची देवाणघेवाण होते आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळते. महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये अनेक जत्रा स्थानिक व्यापार आणि आर्थिक व्यवहारांची महत्त्वाची केंद्रे असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="Khobrekar"/> जत्रांच्या माध्यमातून लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा, सामुदायिक सहकार्य आणि प्रादेशिक सांस्कृतिक ओळख यांचे जतन व संवर्धन घडते. धार्मिक विधी, लोककला, लोकसाहित्य आणि पारंपरिक ज्ञान यांचे पिढ्यान्पिढ्या हस्तांतरण होण्यामध्ये जत्रा महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे त्या कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा अविभाज्य घटक मानल्या जातात.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> अलीकडील सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये जत्रांकडे धार्मिक श्रद्धा, लोकसंस्कृती, सामाजिक सहभाग आणि स्थानिक इतिहास यांचा समन्वय साधणाऱ्या सार्वजनिक सांस्कृतिक संस्थांच्या स्वरूपात पाहिले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्येही ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक सातत्याच्या संदर्भात जत्रांचे महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == प्रमुख जत्रा == कोकण प्रदेशातील जत्रा या स्थानिक धार्मिक परंपरा, ग्रामदैवतांची उपासना आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांचे महत्त्वपूर्ण प्रतिबिंब मानल्या जातात. आजच्या पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांमध्ये वर्षभर विविध तिथींनुसार अनेक जत्रा भरविल्या जातात. या जत्रांचे स्वरूप, धार्मिक विधी, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये स्थानिक देवस्थाने, ग्रामपरंपरा आणि प्रादेशिक रूढींनुसार बदलत असतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेल्या रत्‍नागिरी, कुलाबा (रायगड) आणि ठाणे जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये कोकणातील विविध जत्रा, त्यांचे धार्मिक महत्त्व, स्थानिक परंपरा, व्यापार आणि लोकसहभाग यांची नोंद करण्यात आली आहे. विशेषतः तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर (१९५७) मध्ये त्या काळच्या रत्‍नागिरी जिल्ह्याच्या (आजचे रत्‍नागिरी व सिंधुदुर्ग जिल्हे) तालुकानिहाय जत्रांची संख्या, प्रमुख व्यापारी जत्रा आणि त्यांचे आर्थिक महत्त्व यांचे सविस्तर वर्णन आढळते. गॅझेटिअरनुसार सावंतवाडी तालुक्यात ११८, कुडाळमध्ये ५२, मालवणमध्ये २०, वेंगुर्ल्यात १८, लांजेमध्ये १२, खेडमध्ये १० तसेच इतर तालुक्यांमध्येही अनेक जत्रा भरत असत. व्यापारी दृष्ट्या कुणकेश्वर, गणपतीपुळे, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, आरवली, चिंदर, वाघळेश्वर आणि प्रभानवल्ली येथील जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले होते. या जत्रांमध्ये फिरते व्यापारी, कारागीर, मिठाई विक्रेते, वस्त्रविक्रेते आणि इतर लहान व्यापारी सहभागी होत असून व्यवहार प्रामुख्याने रोखीने होत असल्याची नोंद गॅझेटिअरमध्ये करण्यात आली आहे.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील प्रमुख जत्रांची जिल्हानिहाय माहिती पुढीलप्रमाणे आहे. === पालघर जिल्हा === आजच्या पालघर जिल्ह्यातील जत्रा या वारली, कातकरी, कोकणा तसेच इतर स्थानिक समाजांच्या धार्मिक परंपरा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित आहेत. महालक्ष्मी, शिव, हनुमान, स्थानिक देवी तसेच ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. या जत्रांमध्ये धार्मिक विधींबरोबरच आदिवासी लोकनृत्य, लोकसंगीत आणि पारंपरिक बाजार यांचे आयोजन केले जाते.<ref name="Kale2022"/><ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> === ठाणे जिल्हा === ठाणे जिल्ह्यातील अनेक प्राचीन देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात. ग्रामीण तसेच आदिवासी भागांतील जत्रांमध्ये पालखी, भजन, कीर्तन, लोकनृत्य आणि पारंपरिक बाजारांचे आयोजन केले जाते. या जत्रा स्थानिक ग्रामसमुदायाच्या सहभागातून आयोजित केल्या जात असून सामाजिक ऐक्य दृढ करण्यामध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="ThanaGazetteer"/> === रायगड जिल्हा === आजच्या रायगड जिल्ह्याचा पूर्वीचा कुलाबा जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. ग्रामदैवत, शिव, गणेश आणि देवी यांच्या देवस्थानांशी संबंधित अनेक जत्रांमध्ये पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद आणि विविध पारंपरिक लोककलांचे आयोजन केले जाते. किनारी भागातील देवस्थानांभोवती भरविण्यात येणाऱ्या जत्रांना धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> === रत्‍नागिरी जिल्हा === रत्‍नागिरी जिल्हा हा कोकणातील जत्रा परंपरेचा महत्त्वपूर्ण प्रदेश मानला जातो. जिल्ह्यातील अनेक स्वयंभू देवस्थाने, ग्रामदैवतांची मंदिरे तसेच गणेश, शिव आणि देवी यांच्या देवस्थानांमध्ये वार्षिक जत्रा भरतात.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/> महाराष्ट्र शासनाच्या रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर येथील जत्रांचा विशेष उल्लेख करण्यात आला आहे. गॅझेटिअरनुसार गणपतीपुळे येथील माघ पौर्णिमेची जत्रा, कुणकेश्वर येथील महाशिवरात्रीची जत्रा तसेच संगमेश्वर तालुक्यातील मार्लेश्वर येथील मकरसंक्रांतीची जत्रा या रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील प्रमुख धार्मिक जत्रांपैकी मानल्या जातात. मार्लेश्वर येथील प्राचीन शिवमंदिर, धबधबा आणि वार्षिक जत्रेमुळे या स्थळाला धार्मिक तसेच पर्यटनात्मक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="MarleshwarGazetteer">{{cite web |url=https://gazetteers.maharashtra.gov.in/cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/places_Maral.html |title=Ratnagiri District Gazetteer – Maral (Marleshwar) |website=Maharashtra State Gazetteers |publisher=Government of Maharashtra |language=en }}</ref> === सिंधुदुर्ग जिल्हा === आजच्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील अनेक प्रमुख जत्रांचा उल्लेख तत्कालीन रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअरमध्ये आढळतो. कुणकेश्वर, जामसंडे, शिरोडा, उभादांडा, चिंदर, आरवली आणि इतर अनेक ठिकाणच्या जत्रांना धार्मिक तसेच व्यापारी महत्त्व प्राप्त झाले होते.<ref name="RatnagiriTradeFairs"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> सिंधुदुर्गातील अनेक जत्रांमध्ये दशावतार, चित्रकथी, गोंधळ, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे विशेष स्थान असून त्या कोकणातील सांस्कृतिक परंपरेचे महत्त्वपूर्ण द्योतक मानल्या जातात.<ref name="Dashavatar"/><ref name="StacheRosen1984"/><ref name="Kale2022"/> == आधुनिक परिवर्तन == कोकणातील जत्रांचे मूलभूत धार्मिक स्वरूप आजही मोठ्या प्रमाणात कायम असले, तरी सामाजिक, आर्थिक, तांत्रिक आणि प्रशासकीय बदलांमुळे त्यांच्या आयोजनाच्या स्वरूपात लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. वाहतूक व्यवस्था, दळणवळणाची साधने, प्रसारमाध्यमे आणि माहिती तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे अनेक पारंपरिक जत्रांचा व्याप स्थानिक पातळीपुरता मर्यादित न राहता प्रादेशिक आणि राज्यस्तरावर विस्तारला आहे.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> अनेक देवस्थानांमध्ये जत्रांच्या आयोजनासाठी पारंपरिक व्यवस्थेबरोबरच देवस्थान विश्वस्त मंडळे, सार्वजनिक संस्था आणि स्थानिक प्रशासन यांचा सहभाग वाढला आहे. भाविकांसाठी पिण्याचे पाणी, आरोग्यसेवा, वाहतूक व्यवस्था, सुरक्षा, स्वच्छता आणि आपत्कालीन सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर पूर्वीपेक्षा अधिक भर दिला जातो.<ref name="Deglurkar2023"/> माहिती व दळणवळण तंत्रज्ञानाच्या वाढत्या वापरामुळे अनेक देवस्थानांनी संकेतस्थळे आणि सामाजिक माध्यमांद्वारे जत्रांचे वेळापत्रक, धार्मिक कार्यक्रम तसेच भाविकांसाठी आवश्यक माहिती उपलब्ध करून देण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे जत्रांबाबतची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर पोहोचू लागली आहे.<ref name="Niranjana2024"/> पर्यटनाच्या वाढत्या प्रभावामुळे गणपतीपुळे, कुणकेश्वर आणि मार्लेश्वर यांसारख्या देवस्थानांशी संबंधित जत्रांना धार्मिक पर्यटनाच्या दृष्टीने विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. महाराष्ट्र पर्यटन संचालनालयाने गणपतीपुळे आणि कुणकेश्वर या स्थळांचा राज्यातील महत्त्वाच्या पर्यटनस्थळांमध्ये समावेश केला आहे. त्यामुळे स्थानिक निवासव्यवस्था, वाहतूक, हस्तकला, खाद्यव्यवसाय आणि लघुउद्योगांना चालना मिळाल्याचे दिसून येते.<ref name="GanpatipuleTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/ganpatipule/ |title=Ganpatipule |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="KunkeshwarTourism">{{cite web |url=https://maharashtratourism.gov.in/beach/kunkeshwar/ |title=Kunkeshwar |website=Department of Tourism, Government of Maharashtra |language=en }}</ref><ref name="MarleshwarGazetteer"/> पर्यटक आणि भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन वाहतूक, निवासव्यवस्था, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण आणि कचरा व्यवस्थापन यांसारख्या बाबींना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. त्याचबरोबर अनेक देवस्थानांमध्ये पारंपरिक धार्मिक विधी, स्थानिक लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये जतन करण्याचे प्रयत्नही सुरू आहेत.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> आधुनिकतेच्या प्रभावानंतरही कोकणातील बहुतांश जत्रांनी आपली मूलभूत धार्मिक परंपरा, लोकसहभाग आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात जतन केली आहेत. पारंपरिक धार्मिक विधी आणि आधुनिक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधत या जत्रा आजही कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Temple interior, Rameshwar Temple, Aakeri, Konkan, Maharashtra.jpg|आकेरी येथील श्री रामेश्वर मंदिराचे अंतर्गत दृश्य File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील ग्रामदेवतेची पालखी File:Palakhinrutya - Dance of Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Kokan - Maharashtra.jpg|कोकणातील शिमगोत्सवातील पालखीनृत्य File:A villain performing in Dashavatara folk theatre.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्यातील कलाकार File:A scene from Dashavatara folk theatre in Konkan region.jpg|कोकणातील दशावतार लोकनाट्याचा प्रसंग File:कोकणातील गावातील आठवडी बाजार.jpg|कोकणातील पारंपरिक ग्रामीण बाजार File:Ganpatipule Temple.jpg|गणपतीपुळे मंदिर File:Kunakeshwar temple 1.jpg|कुणकेश्वर मंदिर File:Marleshwar temple.JPG|मार्लेश्वर मंदिर File:काळम्मादेवी मंदीर.jpg|काळम्मादेवी मंदिर </gallery> == हेही पहा == * [[कोकण]] * [[ग्रामदैवत]] * [[कुलदैवत]] * [[दशावतार]] == संदर्भ == {{reflist}} == अधिक वाचन == * Apte, Vaman Shivaram. ''The Student's Sanskrit-English Dictionary''. Motilal Banarsidass. * Deglurkar, G. B.; Vaidya, Shefali. ''All About a Temple''. Aprant Publication, 2023. * Fuller, C. J. ''The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India''. Princeton University Press, 2004. * Hadap, Shilpa. ''Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects''. *Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute*, Vol. 101, 2020. * Hadap, Shilpa; Joglekar, P. P. ''A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography''. *Bulletin of the Deccan College Research Institute*, Vol. 68/69, 2008–2009. * Kale, Durga. ''The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India''. *Asian Ethnology*, Vol. 81, 2022. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * Monier-Williams, Monier. ''A Sanskrit-English Dictionary''. Oxford University Press, 1899. * ''Maharashtra: Land and Its People''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra, Revised English Edition, 2009. * ''Ratnagiri District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Kolaba District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. * ''Thana District Gazetteer''. Gazetteers Department, Government of Maharashtra. == बाह्य दुवे == * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in Maharashtra State Gazetteers] * [https://marathivishwakosh.org महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://maharashtratourism.gov.in Department of Tourism, Government of Maharashtra] {{कोकण लोकजीवन}} {{कोकणातील जत्रा}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]] nsxnkzy0pfb2bbk9bvjdno2l2y229o3 10 382325 2700464 2699372 2026-08-09T09:44:25Z AdvAnantGholam 172574 2700464 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = कोकणातील जत्रा | title = कोकणातील जत्रा | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = प्रमुख जत्रा | list1 = * [[गावची जत्रा]] * [[यात्रा]] * [[पालखी]] * [[ग्रामदैवत]] | group2 = परंपरा | list2 = * [[गोंधळ]] * [[जागरण]] * [[दशावतार]] * [[लोकनृत्य]] | group3 = संबंधित विषय | list3 = * [[कोकण]] * [[कोकण संस्कृती]] * [[कोकणातील लोकवाद्ये]] }} ipc9x4198qeqsi41fcsjaf9spe04afl 0 382362 2700458 2700125 2026-08-09T09:17:50Z AdvAnantGholam 172574 2700458 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील ग्रामदैवत''' ही [[कोकण]] प्रदेशातील गावांच्या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाशी संबंधित स्थानिक ग्रामदेवतांच्या उपासनेची परंपरा आहे. प्रत्येक गावाचे संरक्षण, ग्रामकल्याण, कृषीसमृद्धी, आरोग्य, सामाजिक ऐक्य आणि नैसर्गिक आपत्तींपासून रक्षण व्हावे या श्रद्धेतून विशिष्ट देवतेची ग्रामदैवत म्हणून उपासना केली जाते. कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा ही स्थानिक लोकधर्म, देवस्थान व्यवस्था, ग्रामसंस्था आणि लोकसंस्कृती यांचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref name="MaharashtraLandPeople">{{cite book |title=Maharashtra: Land and Its People |edition=Revised English Edition |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=2009 }}</ref> <ref name="Khobrekar">{{cite book |last=Khobrekar |first=V. G. |title=Konkan: From the Earliest to 1818 A.D. |publisher=Maharashtra State Board for Literature and Culture |language=en }}</ref> [[File:Ravalnath murti, temple near Oros budruk, Sindhudurg, Maharashtra.jpg|thumb|250px|सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील ओरोस बुद्रुक येथील रवळनाथ ग्रामदैवताची मूर्ती]] कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचा उगम स्थानिक लोकधार्मिक श्रद्धा, निसर्गपूजा, स्थानिक देवतांची आराधना आणि ग्रामजीवनाच्या ऐतिहासिक विकासाशी संबंधित मानला जातो. कालांतराने या परंपरेचा विविध धार्मिक प्रवाहांशी परस्परसंवाद झाला असला, तरी तिची स्थानिक वैशिष्ट्ये मोठ्या प्रमाणात टिकून राहिली आहेत. महाराष्ट्र शासनाच्या गॅझेटिअर्स, कोकणाच्या इतिहासावरील अभ्यासग्रंथ तसेच मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक संशोधनांमध्ये ग्रामदैवत परंपरेचा कोकणाच्या सांस्कृतिक ओळखीतील महत्त्वपूर्ण घटक म्हणून उल्लेख आढळतो.<ref name="Hadap2020">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 }}</ref> <ref name="Kale2022">{{cite journal |last=Kale |first=Durga |title=The Floating Existence of Taraṅgas: Appraising Local Deities and Social Meaning-Making on the Western Coast of India |journal=Asian Ethnology |volume=81 |issue=1–2 |year=2022 |pages=279–304 }}</ref> कोकणातील विविध भागांमध्ये ग्रामदैवतांचे स्वरूप, उपासना पद्धती, धार्मिक विधी, जत्रा आणि इतर लोकपरंपरा स्थानिक इतिहास, सामाजिक रचना आणि ग्रामपरंपरांनुसार बदलत असतात. ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी जत्रा, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, गोंधळ, भजन, कीर्तन तसेच इतर लोकधार्मिक परंपरा निकट संबंध राखतात.<ref name="KolabaGazetteer">{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1964 }}</ref> <ref name="RatnagiriGazetteer">{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1957 }}</ref> <ref name="ThanaGazetteer">{{cite book |title=Thana District Gazetteer |publisher=Gazetteers Department, Government of Maharashtra |year=1982 }}</ref> कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचा अभ्यास इतिहास, पुरातत्त्व, मानववंशशास्त्र, लोकधर्म, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक अभ्यास या विविध शैक्षणिक शाखांमधून करण्यात आला आहे. उपलब्ध संशोधनांनुसार ही परंपरा कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref name="CultImages2008">{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |last2=Joglekar |first2=P. P. |title=A Study of Cult Images of Konkan: Traditions, Religious Beliefs and Iconography |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=68 |issue=69 |year=2008 |pages=215–229 }}</ref> <ref name="Fuller2004">{{cite book |last=Fuller |first=C. J. |title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India |edition=Revised and Expanded |publisher=Princeton University Press |place=Princeton |year=2004 }}</ref> == व्युत्पत्ती == ''ग्रामदैवत'' हा शब्द संस्कृतमधील ''ग्राम'' (गाव, वस्ती) आणि ''दैवत'' (देवता, उपास्य देव) या शब्दांच्या संयोगातून तयार झाला आहे. संस्कृत शब्दकोशांमध्ये ''ग्राम'' या शब्दाचा अर्थ गाव किंवा वस्ती, तर ''दैवत'' या शब्दाचा अर्थ देवता किंवा उपास्य देव असा आढळतो.<ref name="Monier1899">{{cite book |last=Monier-Williams |first=Monier |title=A Sanskrit-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |place=Oxford |year=1899 |language=en }}</ref> <ref name="Apte1988">{{cite book |last=Apte |first=Vaman Shivaram |title=The Student's Sanskrit-English Dictionary |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi |year=1988 |language=en }}</ref> मराठी भाषेत ''ग्रामदैवत'' ही संज्ञा एखाद्या गावाचे संरक्षण करणारी, ग्रामसमुदायाची अधिष्ठात्री किंवा अधिष्ठाता देवता या अर्थाने रूढ झाली. अनेक भागांत ''गावदेव'', ''गावदेवी'', ''ग्रामदेवता'' किंवा ''ग्रामदेवी'' या संज्ञाही समानार्थी स्वरूपात वापरल्या जातात.<ref name="Gramadaivate">{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/17898/ |title=ग्रामदैवते |website=मराठी विश्वकोश |publisher=महाराष्ट्र राज्य मराठी विश्वकोश निर्मिती मंडळ |date=29 July 2019 |language=mr }}</ref> भारतीय लोकधर्मामध्ये ग्रामदैवत ही संकल्पना केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरती मर्यादित नसून ग्रामसंरक्षण, कृषीसमृद्धी, आरोग्य, सामाजिक ऐक्य आणि स्थानिक सांस्कृतिक ओळख यांच्याशीही संबंधित मानली जाते. महाराष्ट्रात, विशेषतः कोकण प्रदेशात, ग्रामदैवत परंपरेचा विकास स्थानिक लोकधर्म, निसर्गपूजा आणि प्रादेशिक धार्मिक परंपरांच्या परस्परसंवादातून झाला असल्याचे विविध अभ्यासांमधून दिसून येते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/> == इतिहास == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचा उगम प्राचीन लोकधार्मिक श्रद्धा, निसर्गपूजा आणि ग्रामसंस्थांच्या विकासाशी संबंधित मानला जातो. कोकण प्रदेशातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात पर्वत, नद्या, वृक्ष, गुहा, नागपूजा, वीरपूजा तसेच स्थानिक देवतांची उपासना प्रचलित होती. या लोकधार्मिक परंपरांचा पुढे ग्रामदैवत संस्थेच्या विकासावर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडल्याचे इतिहास, मानववंशशास्त्र आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांमधून दिसून येते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो. पुढे 'कोकण' ही संज्ञा रूढ झाली. समुद्रमार्गे पश्चिम आशिया, ग्रीस, रोम आणि इतर प्रदेशांशी व्यापारसंबंध प्रस्थापित झाल्यामुळे विविध सांस्कृतिक प्रभाव या प्रदेशात पोहोचले; तथापि स्थानिक देवता, ग्रामसंस्था आणि लोकधार्मिक परंपरांचे सातत्य अबाधित राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="ShodhAparant">{{cite book |last=Shirgavkar |first=Anna |title=शोध अपरांतांचा |language=mr }}</ref> सातवाहन, शिलाहार, यादव तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती, देवस्थाने आणि धार्मिक संस्थांचा विस्तार झाला. या कालखंडात स्थानिक ग्रामदेवतांच्या उपासनेला अधिक संघटित स्वरूप प्राप्त झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांभोवती धार्मिक विधी, सामुदायिक उत्सव, जत्रा आणि पारंपरिक लोकसंस्कृती विकसित झाली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="KolabaGazetteer"/> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमध्ये धातूपासून तयार करण्यात आलेल्या धार्मिक वस्तू, स्थानिक देवप्रतिमा, लोकश्रद्धा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेतील सातत्य यांचा उल्लेख आढळतो. या अभ्यासांनुसार ग्रामदैवत परंपरा ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्था, सामाजिक संघटन आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचाही महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/> मानववंशशास्त्रीय आणि लोकधर्मविषयक अभ्यासांनुसार ग्रामदैवतांची उपासना ही केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरती मर्यादित नसून ग्रामसमुदायाची सामाजिक संघटना, स्थानिक ओळख आणि सामूहिक सहभाग यांच्याशी निगडित आहे. ग्रामदैवतांभोवती विकसित झालेल्या धार्मिक परंपरांमधून ग्रामजीवनातील सामाजिक संबंध, स्थानिक रूढी आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचे प्रतिबिंब दिसून येते.<ref name="Harper1959"/><ref name="Das2006">{{cite journal |last=Das |first=N. K. |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |journal=Bangladesh e-Journal of Sociology |volume=3 |issue=2 |year=2006 |pages=1–19 }}</ref> <ref name="Kale2022"/> कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना देवप्रतिमा, मंदिररचना, स्थानिक परंपरा आणि शिलालेख यांनाही महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जाते. डेक्कन कॉलेजच्या संशोधनांमध्ये कोकणातील देवप्रतिमा, स्थानिक धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामदैवतांशी संबंधित उपासना परंपरांचा ऐतिहासिक विकास अधोरेखित करण्यात आला आहे.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Mangalam1981"/> स्वातंत्र्योत्तर काळात इतिहास, लोकसंस्कृती, पुरातत्त्व, मानववंशशास्त्र आणि सांस्कृतिक अभ्यास या विविध शैक्षणिक शाखांमधून ग्रामदैवत परंपरेच्या अभ्यासाला अधिक चालना मिळाली. समकालीन संशोधनांमध्ये ग्रामदैवत परंपरेकडे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक समाजरचना, लोकपरंपरा आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचा समन्वय साधणारी परंपरा म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024"/> == इतिहास == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचा उगम प्राचीन लोकधार्मिक श्रद्धा, निसर्गपूजा आणि ग्रामसंस्थांच्या विकासाशी संबंधित मानला जातो. कोकण प्रदेशातील प्रारंभीच्या धार्मिक जीवनात पर्वत, नद्या, वृक्ष, गुहा, नागपूजा, वीरपूजा तसेच स्थानिक देवतांची उपासना प्रचलित होती. या लोकधार्मिक परंपरांचा पुढे ग्रामदैवत संस्थेच्या विकासावर महत्त्वपूर्ण प्रभाव पडल्याचे इतिहास, मानववंशशास्त्र आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांमधून दिसून येते.<ref name="Khobrekar"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/> प्राचीन भारतीय साहित्यात कोकण प्रदेशाचा उल्लेख 'अपरांत' या नावाने आढळतो. पुढे 'कोकण' ही संज्ञा रूढ झाली. समुद्रमार्गे [[पश्चिम आशिया]], [[ग्रीस]], [[रोम]] आणि इतर प्रदेशांशी व्यापारसंबंध प्रस्थापित झाल्यामुळे विविध सांस्कृतिक प्रभाव या प्रदेशात पोहोचले; तथापि स्थानिक देवता, ग्रामसंस्था आणि लोकधार्मिक परंपरांचे सातत्य अबाधित राहिले.<ref name="Khobrekar"/><ref name="ShodhAparant"/> [[सातवाहन साम्राज्य|सातवाहन]], [[शिलाहार घराणे|शिलाहार]], [[यादव घराणे|यादव]] तसेच त्यानंतरच्या मध्ययुगीन राजवटींच्या काळात कोकणातील मंदिरसंस्कृती, देवस्थाने आणि धार्मिक संस्थांचा विस्तार झाला. या कालखंडात स्थानिक ग्रामदेवतांच्या उपासनेला अधिक संघटित स्वरूप प्राप्त झाले. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांभोवती धार्मिक विधी, सामुदायिक उत्सव, जत्रा आणि पारंपरिक लोकसंस्कृती विकसित झाली.<ref name="Khobrekar"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="KolabaGazetteer"/> कोकणातील धार्मिक परंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधनांमध्ये धातूपासून तयार करण्यात आलेल्या धार्मिक वस्तू, स्थानिक देवप्रतिमा, लोकश्रद्धा आणि ग्रामदैवतांच्या उपासनेतील सातत्य यांचा उल्लेख आढळतो. या अभ्यासांनुसार ग्रामदैवत परंपरा ही केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रकटीकरण नसून ग्रामसंस्था, सामाजिक संघटन आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचाही महत्त्वपूर्ण भाग आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/> मानववंशशास्त्रीय आणि लोकधर्मविषयक अभ्यासांनुसार ग्रामदैवतांची उपासना ही केवळ धार्मिक श्रद्धेपुरती मर्यादित नसून ग्रामसमुदायाची सामाजिक संघटना, स्थानिक ओळख आणि सामूहिक सहभाग यांच्याशी निगडित आहे. ग्रामदैवतांभोवती विकसित झालेल्या धार्मिक परंपरांमधून ग्रामजीवनातील सामाजिक संबंध, स्थानिक रूढी आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचे प्रतिबिंब दिसून येते.<ref name="Harper1959">{{cite journal |last=Harper |first=Edward B. |title=A Hindu Village Pantheon |journal=Southwestern Journal of Anthropology |volume=15 |issue=3 |year=1959 |pages=227–234 }}</ref> <ref name="Das2006"/><ref name="Kale2022"/> कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेच्या इतिहासाचा अभ्यास करताना देवप्रतिमा, मंदिररचना, स्थानिक परंपरा आणि [[शिलालेख]] यांनाही महत्त्वाचे ऐतिहासिक स्रोत मानले जाते. [[डेक्कन कॉलेज पोस्ट-ग्रॅज्युएट अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट|डेक्कन कॉलेज]]च्या संशोधनांमध्ये कोकणातील देवप्रतिमा, स्थानिक धार्मिक श्रद्धा आणि ग्रामदैवतांशी संबंधित उपासना परंपरांचा ऐतिहासिक विकास अधोरेखित करण्यात आला आहे.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Mangalam1981">{{cite journal |last=Mangalam |first=S. J. |title=SAḌAVAI STONE IMAGE INSCRIPTION |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |volume=40 |year=1981 |pages=207–208 }}</ref> स्वातंत्र्योत्तर काळात इतिहास, लोकसंस्कृती, पुरातत्त्व, मानववंशशास्त्र आणि सांस्कृतिक अभ्यास या विविध शैक्षणिक शाखांमधून ग्रामदैवत परंपरेच्या अभ्यासाला अधिक चालना मिळाली. समकालीन संशोधनांमध्ये ग्रामदैवत परंपरेकडे धार्मिक श्रद्धा, स्थानिक समाजरचना, लोकपरंपरा आणि अमूर्त सांस्कृतिक वारसा यांचा समन्वय साधणारी परंपरा म्हणून पाहिले जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Niranjana2024">{{cite journal |last=Niranjana |first=Tejaswini |title=Engaging with Culture and Modernity: Cultural Studies in India |journal=Critical Studies in Media Communication |volume=41 |issue=5 |year=2024 |pages=510–518 }}</ref> == ग्रामदैवत संकल्पना == ग्रामदैवत ही भारतीय लोकधर्मातील अशी संकल्पना आहे, ज्यामध्ये विशिष्ट गाव, त्याची भौगोलिक सीमा, ग्रामसमुदाय आणि स्थानिक जीवनपद्धती यांच्याशी संबंधित देवतेची सामूहिक उपासना केली जाते. ग्रामदैवत ही विशिष्ट गावाची रक्षक देवता मानली जाते आणि ग्रामसमुदायाच्या धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक जीवनात तिचे मध्यवर्ती स्थान असते.<ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> महाराष्ट्र शासनाच्या ''कुलाबा जिल्हा गॅझेटिअर''मध्ये ग्रामदेवता, स्थानदेवता, कुलदेवता, इष्टदेवता आणि वास्तुदेवता यांचा स्वतंत्र उल्लेख आढळतो. त्यामध्ये ग्रामदेवता ही विशिष्ट गावाच्या संरक्षणाशी आणि सामूहिक श्रद्धेशी संबंधित देवता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. ग्रामदैवताची उपासना ही वैयक्तिक उपासनेपेक्षा सामुदायिक स्वरूपाची असून ती ग्रामजीवनाशी निगडित धार्मिक परंपरांचा अविभाज्य भाग मानली जाते.<ref name="KolabaGazetteer"/> कोकण प्रदेशात ग्रामदैवत परंपरेचा संबंध स्थानिक लोकधर्म, निसर्गपूजा, ग्रामसंस्था आणि देवस्थान व्यवस्थेशी जोडलेला आहे. विविध संशोधनांनुसार ग्रामदैवतांच्या उपासनेमध्ये स्थानिक इतिहास, लोकश्रद्धा, ग्रामसंरक्षण, कृषीजीवन आणि सामाजिक ऐक्य या घटकांचा परस्परसंबंध आढळतो.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Fuller2004"/> ग्रामदैवतांच्या उपासनेमध्ये वार्षिक उत्सव, जत्रा, पालखी, नवसपूर्ती, महापूजा, गोंधळ, भजन, कीर्तन तसेच इतर पारंपरिक धार्मिक विधींचा समावेश होतो. या परंपरांद्वारे ग्रामसमुदायाचा सामूहिक सहभाग, स्थानिक सांस्कृतिक सातत्य आणि धार्मिक ओळख यांचे जतन होत असल्याचे मानववंशशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Harper1959"/> == ग्रामदैवतांचे प्रकार == महाराष्ट्रातील लोकधार्मिक परंपरेमध्ये देवतांचे स्वरूप त्यांच्या उपासनेचा व्याप, धार्मिक कार्य आणि सामाजिक संबंध यांच्या आधारे विविध प्रकारांत वर्गीकृत केले जाते. महाराष्ट्र शासनाच्या ''कुलाबा जिल्हा गॅझेटिअर''मध्ये देवतांचे '''ग्रामदेवता''', '''स्थानदेवता''', '''[[कुलदेवता]]''', '''इष्टदेवता''' आणि '''वास्तुदेवता''' असे वर्गीकरण करण्यात आले असून, कोकणातील धार्मिक जीवनात या सर्व प्रकारच्या देवतांना महत्त्वाचे स्थान असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="KolabaGazetteer"/> '''ग्रामदैवत''' ही विशिष्ट गावाची रक्षक देवता मानली जाते. ग्रामसंरक्षण, ग्रामकल्याण, कृषीसमृद्धी, रोगनिवारण आणि सामुदायिक ऐक्य यांसाठी ग्रामदैवताची उपासना केली जाते. नवीन गावाची स्थापना झाल्यानंतर ग्रामदैवताची प्रतिष्ठापना करण्याची प्रथा कोकणासह महाराष्ट्रातील अनेक भागांत प्रचलित असल्याची नोंद महाराष्ट्र शासनाच्या गॅझेटिअर्समध्ये आढळते.<ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> '''स्थानदेवता''' या विशिष्ट पर्वत, डोंगर, नदी, समुद्रकिनारा, गुहा, वनक्षेत्र किंवा इतर पवित्र स्थळांशी संबंधित देवता मानल्या जातात. अशा देवस्थानांना स्थानिक तसेच प्रादेशिक महत्त्व प्राप्त झाले असून, त्यांच्या वार्षिक जत्रा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भाविक सहभागी होतात.<ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/> '''कुलदेवता''' ही विशिष्ट कुळ, वंश किंवा कुटुंबाची आराध्य देवता असते, तर '''इष्टदेवता''' ही व्यक्तीने स्वतःच्या श्रद्धेनुसार स्वीकारलेली उपास्य देवता असते. '''वास्तुदेवता''' ही गृह, वास्तू किंवा निवासस्थानाशी संबंधित देवता मानली जाते. महाराष्ट्राच्या धार्मिक परंपरेमध्ये या सर्व प्रकारच्या देवतांची उपासना परस्परपूरक स्वरूपात आढळते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="KolabaGazetteer"/> कोकणातील धार्मिक परंपरेमध्ये ग्रामदैवत, कुलदेवता आणि स्थानदेवता यांच्या उपासनेचा परस्परसंबंध विशेषत्वाने आढळतो. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवत हे गावाचे रक्षक दैवत मानले जात असले, तरी त्याच गावातील विविध कुळांची स्वतंत्र कुलदेवताही असतात. स्थानिक इतिहास, लोकपरंपरा आणि देवस्थानांच्या विकासातून या उपासना परंपरांचे स्वतंत्र तसेच परस्परपूरक स्वरूप विकसित झाल्याचे कोकणावरील अभ्यासग्रंथांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Khobrekar"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="KokanVividhDasha">{{cite book |title=कोकण : विविध दशा आणि दर्शने |editor=डॉ. लीला दीक्षित |language=mr }}</ref> == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा ही स्थानिक लोकधर्म, ग्रामसंस्था आणि निसर्गाशी निगडित धार्मिक श्रद्धांच्या दीर्घकालीन विकासातून घडलेली मानली जाते. कोकणातील बहुतांश गावांमध्ये ग्रामदैवत हे गावाच्या धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचे केंद्र मानले जाते. गावाच्या संरक्षणापासून ते वार्षिक धार्मिक उत्सव, जत्रा, नवसपूर्ती आणि सामुदायिक जीवनापर्यंत ग्रामदैवत परंपरेचा ग्रामजीवनाशी निकट संबंध आढळतो.<ref name="Khobrekar"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Hadap2020"/> कोकणातील ग्रामदैवतांची उपासना स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, ग्रामइतिहास आणि लोकपरंपरांनुसार विकसित झाली आहे. समुद्रकिनारी, डोंगराळ भागात, नदीकाठी तसेच वनप्रदेशालगत असलेल्या गावांमध्ये ग्रामदैवतांची नावे, स्वरूप आणि धार्मिक विधी यांमध्ये वैविध्य आढळते. या परंपरांचा अभ्यास कोकणावरील विविध संशोधनग्रंथांमध्ये तसेच लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांमध्ये करण्यात आला आहे.<ref name="ShilpaSamruddhaKonkan">{{cite book |last=Ghanekar |first=Pr. K. |last2=Bapat |first2=Ashutosh |title=शिल्प्स समृद्ध कोकण |language=mr }}</ref> <ref name="KokanVividhDasha"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील विविध भागांमध्ये ग्रामदैवतांचे स्वरूप, नावे आणि उपासना परंपरा स्थानिक इतिहास, भौगोलिक परिस्थिती आणि ग्रामसंस्कृतीनुसार बदलत असतात. [[रवळनाथ]], [[वेतोबा]], [[भैरव]], गावदेवी, [[सातेरी]], [[वाघोबा]], [[म्हसोबा]], झोलाई, गांगेश्वर तसेच इतर अनेक स्थानिक देवतांची विविध गावांमध्ये ग्रामदैवत म्हणून उपासना केली जाते. तथापि, कोणत्याही एका देवतेचा संपूर्ण कोकण प्रदेशात समान प्रसार आढळत नाही.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="ThanaGazetteer"/><ref name="Khobrekar"/><ref name="KhadikolvanBook">{{cite book |last=Gholam |first=Anant Sakharam |title=खडीकोळवण : सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि ग्रामीण जीवन |publisher=Adv. Anant Sakharam Gholam |date=13 July 2025 |url=https://www.amazon.com/dp/B0FHHWWR47 |language=mr }}</ref> कोकणातील अनेक ग्रामदैवतांची देवस्थाने देवराया, नैसर्गिक जलस्रोत किंवा ऐतिहासिक वसाहतींशी संबंधित असल्याचे विविध अभ्यासांमधून दिसून येते. स्थानिक देवता, ग्रामदेवी आणि इतर ग्रामदैवतांच्या उपासनेत प्रादेशिक वैशिष्ट्ये जतन झालेली दिसतात. काही देवस्थानांचा इतिहास स्थानिक परंपरा, [[शिलालेख]], लोकआख्यायिका आणि प्रादेशिक इतिहासग्रंथांच्या साहाय्याने अभ्यासला गेला आहे.<ref name="CultImages2008"/><ref name="Mangalam1981"/><ref name="Kambale">{{cite book |last=कांबळे |first=डॉ. आर. एच. |title=ऐतिहासिक शोध निबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध |language=mr }}</ref> <ref name="KhadikolvanBook"/> ग्रामदैवत परंपरेचे स्वरूप संपूर्ण कोकणात एकसमान नसून प्रत्येक गावाच्या इतिहास, सामाजिक रचना आणि स्थानिक धार्मिक परंपरांनुसार त्यामध्ये भिन्नता आढळते. तथापि, ग्रामदैवतांभोवती विकसित झालेल्या जत्रा, पालखी, महापूजा, नवसपूर्ती आणि सामुदायिक सहभाग या परंपरा कोकणातील बहुसंख्य गावांमध्ये समान स्वरूपात आढळतात.<ref name="Kale2022"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> == ग्रामदैवतांची वैशिष्ट्ये == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचे स्वरूप स्थानिक इतिहास, ग्रामसंस्था, लोकधर्म आणि निसर्गाशी असलेल्या संबंधांमुळे वैशिष्ट्यपूर्ण मानले जाते. ग्रामदैवत हे एखाद्या व्यक्ती, कुळ किंवा पंथापुरते मर्यादित नसून संपूर्ण ग्रामसमुदायाचे अधिष्ठान मानले जाते. त्यामुळे ग्रामदैवतांच्या उपासनेमध्ये सामूहिक सहभाग, ग्रामसंरक्षण आणि सामाजिक ऐक्य या घटकांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Khobrekar"/> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या उपासनेमध्ये पुरुष देवता आणि स्त्री देवता या दोन्ही परंपरा आढळतात. विविध गावांमध्ये स्थानिक इतिहास, लोकश्रद्धा आणि प्रादेशिक परंपरांनुसार ग्रामदैवतांचे स्वरूप, नावे आणि धार्मिक विधी बदलत असले, तरी ग्रामसंरक्षण, ग्रामकल्याण आणि सामुदायिक हित ही त्यांची मूलभूत संकल्पना समान राहते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="CultImages2008"/><ref name="Kale2022"/> ग्रामदैवतांची देवस्थाने प्रामुख्याने गावाच्या मध्यभागी, ग्रामसीमेवर, डोंगरपायथ्याशी, देवराईमध्ये, जलस्रोतांच्या परिसरात किंवा ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या स्थळी आढळतात. अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांभोवती धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रम विकसित झाले असून त्यांचा स्थानिक भूगोल आणि पर्यावरणाशी निकटचा संबंध असल्याचे विविध अभ्यासांमधून दिसून येते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="KokanVividhDasha"/> कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेमध्ये वार्षिक जत्रा, पालखी, महापूजा, नवसपूर्ती, गाऱ्हाणे, कौलप्रथा, गोंधळ, भजन, कीर्तन आणि सामुदायिक महाप्रसाद यांसारख्या धार्मिक परंपरांना महत्त्वाचे स्थान आहे. या विधींमध्ये ग्रामस्थांचा सामूहिक सहभाग आढळतो आणि त्यांमुळे धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामाजिक एकात्मता व सांस्कृतिक सातत्य टिकून राहते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Fuller2004"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी [[गुरव]], पुजारी, मानकरी, देवस्थान विश्वस्त, पारंपरिक सेवेकरी आणि ग्रामस्थ यांचा परस्पर संबंध आढळतो. विविध देवस्थानांमधील धार्मिक जबाबदाऱ्या, मानपानाच्या परंपरा आणि सेवापद्धती स्थानिक रूढी, देवस्थान व्यवस्था आणि ऐतिहासिक परंपरांनुसार बदलत असतात.<ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Kambale"/> मानववंशशास्त्रीय आणि लोकसंस्कृतीविषयक संशोधनांनुसार कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा ही धार्मिक श्रद्धा, लोकधर्म, सामाजिक संघटना, पर्यावरणीय जाणीव आणि सांस्कृतिक स्मृती यांचा समन्वय साधणारी परंपरा आहे. त्यामुळे ग्रामदैवतांचा अभ्यास इतिहास, मानववंशशास्त्र, लोकसाहित्य, पुरातत्त्व आणि सांस्कृतिक अभ्यास या विविध शैक्षणिक शाखांमधून केला जात आहे.<ref name="Harper1959"/><ref name="Das2006"/><ref name="Niranjana2024"/> == ग्रामदैवत व देवराई == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा आणि '''[[कोकणातील देवराया|देवराई]]''' (पवित्र वनक्षेत्र) यांचा परस्परसंबंध अत्यंत निकटचा मानला जातो. कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवतांची देवस्थाने देवराया, नैसर्गिक वनक्षेत्रे, डोंगरउतार, झरे किंवा जलस्रोतांच्या परिसरात वसलेली आढळतात. धार्मिक श्रद्धेमुळे या पवित्र वनक्षेत्रांचे संरक्षण झाले असून त्यामुळे स्थानिक [[जैवविविधता|जैवविविधतेच्या]] संवर्धनालाही हातभार लागला आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Hadap2020"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/> महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथामध्ये धार्मिक जीवनात देवता, पवित्र स्थाने, वृक्ष, नद्या आणि इतर नैसर्गिक घटक यांना विशेष पवित्रत्व प्राप्त झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. धार्मिक श्रद्धा आणि निसर्ग यांच्यातील हा संबंध महाराष्ट्रातील, विशेषतः कोकणातील, ग्रामदैवत परंपरेचे महत्त्वपूर्ण वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/> कोकणातील अनेक देवराया या ग्रामदैवत, ग्रामदेवी आणि इतर स्थानिक देवतांच्या अधिष्ठानाशी संबंधित आहेत. अशा देवरायांमध्ये वृक्षतोड, शिकार किंवा नैसर्गिक संसाधनांचे नुकसान करणे धार्मिकदृष्ट्या निषिद्ध मानले जात असल्यामुळे त्या परिसरांचे नैसर्गिक स्वरूप दीर्घकाळ टिकून राहिले आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="KokanVividhDasha"/> धार्मिक परंपरा, देवस्थान व्यवस्था आणि लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांमधून देवराया या केवळ उपासनेसाठीची स्थाने नसून ग्रामसमुदायाच्या सांस्कृतिक स्मृती, पर्यावरणीय जाणीव आणि सामुदायिक जबाबदारी यांचे प्रतीक असल्याचे अधोरेखित करण्यात आले आहे. ग्रामदैवतांची उपासना, वार्षिक जत्रा, नवसपूर्ती आणि सामुदायिक धार्मिक विधी यांमुळे देवरायांचे धार्मिक तसेच सामाजिक महत्त्व आजही टिकून आहे.<ref name="Fuller2004"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="Kale2022"/> [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर तालुक्यातील]] खडीकोळवण गावातील '''श्री देव गांगेश्वर''' देवस्थान हे स्थानिक परंपरेनुसार देवराईशी संबंधित स्वयंभू ग्रामदैवत मानले जाते. अशा स्थानिक उदाहरणांमधून ग्रामदैवत, देवराई आणि ग्रामजीवन यांचा परस्परसंबंध स्पष्ट होतो. या परंपरेचा उल्लेख प्रादेशिक इतिहासग्रंथ आणि स्थानिक संशोधनपर साहित्यात आढळतो.<ref name="KhadikolvanBook"/><ref name="Kambale"/><ref name="ShodhAparant"/> == ग्रामदैवत व जत्रा == कोकणातील ग्रामदैवतांच्या उपासनेचा वार्षिक जत्रांशी अत्यंत निकटचा संबंध आहे. ग्रामदैवताच्या वार्षिक उत्सवानिमित्त आयोजित केल्या जाणाऱ्या जत्रा या धार्मिक विधी, सामुदायिक सहभाग आणि स्थानिक सांस्कृतिक परंपरांचे प्रमुख माध्यम मानल्या जातात. महाराष्ट्र शासनाच्या जिल्हा गॅझेटिअर्समध्ये अनेक ग्रामदैवतांच्या जत्रांचा उल्लेख धार्मिक तसेच सामाजिक जीवनाचा अविभाज्य भाग म्हणून करण्यात आला आहे.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> ग्रामदैवतांच्या जत्रांमध्ये अभिषेक, महापूजा, ध्वजारोहण, पालखी, रथोत्सव, नवसपूर्ती, महाप्रसाद, भजन, कीर्तन, गोंधळ तसेच इतर पारंपरिक धार्मिक विधींचे आयोजन केले जाते. अनेक गावांमध्ये जत्रा ही संपूर्ण ग्रामसमुदायाचा सहभाग असलेली सामुदायिक परंपरा असून, गावाबाहेर वास्तव्यास असलेले ग्रामस्थही या निमित्ताने आपल्या मूळ गावी एकत्र येतात.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Fuller2004"/> [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] आणि [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] जिल्ह्यांतील अनेक ग्रामदैवतांच्या जत्रांमध्ये [[दशावतार (लोककला)|दशावतार]], [[काला]], कीर्तन, भजन आणि इतर पारंपरिक लोककलांचे सादरीकरण करण्याची परंपरा दीर्घकाळापासून प्रचलित आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या ''रत्‍नागिरी जिल्हा गॅझेटिअर''मध्ये ग्रामदैवतांच्या जत्रांमध्ये कीर्तन हा पारंपरिक घटक असल्याची तसेच दशावतार लोकनाट्य आणि इतर धार्मिक कलाप्रकार जत्रांशी निगडित असल्याची नोंद आढळते.<ref name="RatnagiriGazetteer"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="KokanVividhDasha"/> ग्रामदैवतांच्या जत्रा या धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामाजिक संवाद, स्थानिक व्यापार, लोककला आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचेही केंद्र मानल्या जातात. जत्रेच्या काळात देवस्थान परिसरात पारंपरिक बाजार भरविणे, स्थानिक कारागीर व व्यापाऱ्यांचा सहभाग तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित करण्याची परंपरा कोकणातील अनेक गावांमध्ये आजही टिकून आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Kale2022"/> स्थानिक इतिहास, ग्रामपरंपरा आणि धार्मिक श्रद्धा यांमुळे कोकणातील अनेक ग्रामदैवतांच्या जत्रांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. अशा जत्रांमधून धार्मिक परंपरा, सामुदायिक सहभाग आणि स्थानिक सांस्कृतिक वारशाचे जतन होत असल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == ग्रामदैवत व लोकजीवन == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा ही केवळ धार्मिक उपासनेपुरती मर्यादित नसून ग्रामीण समाजजीवन, लोकपरंपरा आणि सांस्कृतिक ओळख यांचा अविभाज्य भाग मानली जाते. ग्रामदैवताभोवती विकसित झालेल्या धार्मिक श्रद्धा, सामाजिक रूढी, जत्रा, सामुदायिक विधी आणि लोककला यांमधून ग्रामसमुदायाचे सांस्कृतिक जीवन अभिव्यक्त होत असल्याचे महाराष्ट्र शासनाच्या गॅझेटिअर्स तसेच कोकणावरील विविध अभ्यासग्रंथांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="KolabaGazetteer"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/> कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवत हे ग्रामजीवनाच्या सामूहिक केंद्रस्थानी मानले जाते. वार्षिक जत्रा, धार्मिक उत्सव, नवसपूर्ती, पालखी सोहळे आणि इतर सामुदायिक धार्मिक कार्यक्रम ग्रामदैवताच्या अधिष्ठानाखाली पार पाडण्याची परंपरा अनेक ठिकाणी आढळते. या परंपरांमुळे ग्रामस्थांमध्ये सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य आणि सांस्कृतिक सातत्य दृढ होत असल्याचे लोकसंस्कृतीविषयक अभ्यासांमधून स्पष्ट होते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Das2006"/> महाराष्ट्र शासनाच्या ''Maharashtra: Land and Its People'' या ग्रंथानुसार कोकणातील कृषिप्रधान समाजजीवनात ग्रामदैवतांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शेती, पर्जन्य, पशुधन, ग्रामसंरक्षण आणि सामूहिक कल्याण यांसाठी विविध धार्मिक विधी ग्रामदैवतांच्या अधिष्ठानाखाली पार पाडले जातात. वार्षिक जत्रा आणि धार्मिक उत्सव हे ग्रामजीवनातील सामाजिक व सांस्कृतिक एकात्मतेचे महत्त्वपूर्ण माध्यम मानले जाते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="RatnagiriGazetteer"/> कोकणातील लोककला, लोकसाहित्य आणि मौखिक परंपरांमध्ये ग्रामदैवतांचे स्थान महत्त्वाचे आहे. ओव्या, आख्यायिका, लोककथा, गोंधळ, दशावतार, भजन, कीर्तन आणि इतर लोककलांमधून ग्रामदैवतांविषयीच्या श्रद्धा आणि स्थानिक इतिहासाचे पिढ्यान्पिढ्या संवर्धन झाले आहे. त्यामुळे ग्रामदैवत परंपरा ही धार्मिक उपासनेबरोबरच कोकणाच्या सांस्कृतिक स्मृती आणि लोकपरंपरेचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जाते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="KokanVividhDasha"/> कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवत परंपरा आजही सामाजिक जीवनाशी सक्रियपणे जोडलेली आहे. स्थानिक देवस्थानांच्या माध्यमातून धार्मिक उत्सव, सामुदायिक उपक्रम आणि लोककलांचे आयोजन केले जाते. या परंपरांमुळे स्थानिक सामाजिक बांधिलकी, सांस्कृतिक सातत्य आणि ग्रामसमुदायाची सामूहिक ओळख आजही टिकून असल्याचे विविध अभ्यासग्रंथांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Kambale"/><ref name="ShodhAparant"/><ref name="KhadikolvanBook"/> == सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व == कोकणातील ग्रामदैवत परंपरा ही स्थानिक समाजजीवन, धार्मिक श्रद्धा आणि सांस्कृतिक सातत्य यांचा अविभाज्य भाग मानली जाते. ग्रामदैवत हे केवळ उपास्य दैवत नसून ग्रामसमुदायाच्या सामूहिक ओळखीचे, ऐतिहासिक सातत्याचे आणि सामाजिक ऐक्याचे प्रतीक मानले जाते. विविध मानववंशशास्त्रीय, लोकसंस्कृतीविषयक आणि ऐतिहासिक अभ्यासांमध्ये ग्रामदैवत परंपरेचा कोकणातील ग्रामीण समाजरचनेवर झालेला प्रभाव अधोरेखित करण्यात आला आहे.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Harper1959"/><ref name="Das2006"/> ग्रामदैवतांच्या उपासनेमुळे गावातील विविध सामाजिक घटकांमध्ये परस्पर सहकार्य आणि सामुदायिक सहभागाची भावना दृढ होत असल्याचे अभ्यासांमधून दिसून येते. वार्षिक जत्रा, पालखी सोहळे, महापूजा, नवसपूर्ती, सामुदायिक महाप्रसाद आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये ग्रामस्थांचा सामूहिक सहभाग आढळतो. त्यामुळे ग्रामदैवत परंपरा ही धार्मिक उपासनेबरोबरच सामाजिक एकात्मतेचे प्रभावी माध्यम मानली जाते.<ref name="Hadap2020"/><ref name="Kale2022"/><ref name="Fuller2004"/> कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेचा स्थानिक लोककला, लोकसाहित्य आणि मौखिक परंपरांशी निकट संबंध आहे. ग्रामदैवतांशी संबंधित आख्यायिका, लोककथा, ओव्या, गोंधळ, दशावतार, भजन, कीर्तन आणि इतर लोकपरंपरांमधून स्थानिक इतिहास, लोकश्रद्धा आणि सांस्कृतिक मूल्यांचे पिढ्यान्पिढ्या संवर्धन झाले आहे. त्यामुळे ग्रामदैवत परंपरा ही कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जाते.<ref name="CultImages2008"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/><ref name="KokanVividhDasha"/> ग्रामदैवतांच्या उपासनेशी संबंधित देवराया, पवित्र स्थाने आणि पारंपरिक धार्मिक प्रथा यांमुळे स्थानिक पर्यावरण संवर्धनालाही चालना मिळाल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. धार्मिक श्रद्धेमुळे संरक्षित राहिलेल्या या स्थळांनी जैवविविधतेचे जतन तसेच स्थानिक पर्यावरणीय संतुलन टिकवून ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.<ref name="Hadap2020"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/> आधुनिक काळात सामाजिक परिवर्तन, शिक्षण, नागरीकरण आणि माहिती तंत्रज्ञानाचा प्रभाव वाढला असला, तरी कोकणातील अनेक गावांमध्ये ग्रामदैवत परंपरेचे सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व कायम आहे. ग्रामदैवतांच्या जत्रा, धार्मिक उत्सव आणि सामुदायिक उपक्रमांच्या माध्यमातून स्थानिक परंपरा, सांस्कृतिक स्मृती आणि ग्रामीण ओळख यांचे संवर्धन आजही होत असल्याचे समकालीन संशोधनांमधून स्पष्ट होते.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/> == आधुनिक परिवर्तन == आधुनिक काळात शिक्षण, नागरीकरण, दळणवळण, माहिती तंत्रज्ञान आणि सामाजिक परिवर्तन यांच्या प्रभावामुळे कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेच्या स्वरूपात काही बदल झाले असले, तरी तिचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व मोठ्या प्रमाणात टिकून आहे. अनेक गावांमध्ये पारंपरिक देवस्थान व्यवस्थेबरोबरच नोंदणीकृत सार्वजनिक विश्वस्त संस्था, स्थानिक समित्या आणि ग्रामस्थ यांच्या सहभागातून देवस्थानांचे व्यवस्थापन केले जाते.<ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="Niranjana2024"/> कोकणातील अनेक ग्रामदैवतांच्या जत्रा आणि धार्मिक उत्सवांमध्ये स्थानिकांसह स्थलांतरित ग्रामस्थ, भाविक आणि पर्यटक यांचाही सहभाग वाढला आहे. यामुळे धार्मिक परंपरांबरोबरच स्थानिक लोककला, पारंपरिक हस्तकला आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेलाही चालना मिळाल्याचे विविध अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.<ref name="Kale2022"/><ref name="MaharashtraLandPeople"/><ref name="ShilpaSamruddhaKonkan"/> देवराया, पारंपरिक देवस्थाने आणि ग्रामदैवतांशी संबंधित सांस्कृतिक वारशाच्या संवर्धनाबाबतही अलीकडील काळात जागरूकता वाढली आहे. ग्रामस्थ, स्थानिक संस्था आणि विविध संशोधक यांच्या माध्यमातून देवराया, प्राचीन देवस्थाने, लोकपरंपरा आणि मौखिक इतिहास यांच्या दस्तऐवजीकरण व संवर्धनाचे प्रयत्न करण्यात येत आहेत.<ref name="Hadap2020"/><ref name="KokanVividhDasha"/><ref name="Kambale"/> डिजिटल माध्यमे, सामाजिक माध्यमे आणि मुक्त ज्ञानप्रकल्पांच्या माध्यमातून कोकणातील ग्रामदैवत परंपरेविषयीची माहिती अधिक व्यापक स्तरावर उपलब्ध होत आहे. संशोधन, छायाचित्रण, डिजिटल दस्तऐवजीकरण आणि विश्वकोशीय लेखन यांच्या साहाय्याने या परंपरेचे ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि लोकधार्मिक महत्त्व नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref name="Niranjana2024"/><ref name="Kale2022"/> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180"> File:Ravalnath murti, temple near Oros budruk, Sindhudurg, Maharashtra.jpg|रवळनाथ ग्रामदैवताची मूर्ती, सिंधुदुर्ग File:काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी, लक्ष्मीदेवी एकत्रित गाभारा.jpg|काळम्मादेवी, सरस्वतीदेवी व लक्ष्मीदेवी यांचा गाभारा File:Devi Bhadrakali.JPG|भद्रकाली देवी File:Gangeshwar Temple.jpg|श्री देव गांगेश्वर मंदिर File:Palanquin of Village Dities - Shimagotsav in Konkan.jpg|शिमगोत्सवातील ग्रामदैवतांची पालखी File:कुलाचार.jpg|ग्रामदैवताशी संबंधित कुलाचार File:Devi Bhadrakali.JPG|भद्रकाली देवी File:देवता .jpg|स्थानिक ग्रामदेवतेची प्रतिमा File:Tlr.jpg|देवी आत्राळ,ग्रामदैवताशी धार्मिक परंपरा File:Sculpture of the Deity at Sanganateshwar Temple.jpg|स्थानिक देवतेची शिल्पप्रतिमा </gallery> == अधिक वाचन == * घाणेकर, प्र. के.; बापट, आशुतोष. ''शिल्प्स समृद्ध कोकण''. * दीक्षित, लीला (संपा.). ''कोकण : विविध दशा आणि दर्शने''. * कांबळे, डॉ. आर. एच. ''ऐतिहासिक शोध निबंध : प्राचीन व अर्वाचीन काळ, स्थळ आणि व्यक्ती विचारांचा वेध''. * Khobrekar, V. G. ''Konkan: From the Earliest to 1818 A.D.'' * शिरगावकर, अण्णा. ''शोध अपरांतांचा''. * Gholam, Anant Sakharam. ''खडीकोळवण : सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि ग्रामीण जीवन''. 2025. == बाह्य दुवे == * [https://marathivishwakosh.org/ मराठी विश्वकोश] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102022302/https://marathivishwakosh.org/ |date=2019-11-02 }} * [https://gazetteers.maharashtra.gov.in/ महाराष्ट्र राज्य गॅझेटिअर] {{कोकण लोकजीवन}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:कोकण]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील हिंदू मंदिरे]] [[वर्ग:लोकधर्म]] [[वर्ग:लोकसंस्कृती]] [[वर्ग:हिंदू देवता]] 7zrw7200yg6f4r0s0lcgqeukabdiea0 0 382467 2700293 2700228 2026-08-08T15:49:16Z AdvAnantGholam 172574 2700293 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील लोकवाद्ये''' ही कोकण प्रदेशातील लोकजीवन, धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सण-उत्सव, जत्रा, लोकनृत्ये, लोकनाट्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य घटक मानली जातात. पारंपरिक समाजजीवनात या वाद्यांचा उपयोग केवळ मनोरंजनासाठीच नव्हे, तर धार्मिक विधी, देवपूजा, ग्रामदैवतांच्या यात्रा, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, विवाहसमारंभ तसेच विविध लोकविधींमध्ये केला जातो. कोकणातील अनेक लोकवाद्ये पिढ्यान्‌पिढ्या मौखिक परंपरेतून जतन झाली असून ती स्थानिक सांस्कृतिक ओळख आणि लोकपरंपरेचे प्रतीक मानली जातात. <ref>{{cite book |last=Campbell |first=James MacNabb |editor-last=Campbell |editor-first=James MacNabb |title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. X: Ratnagiri and Savantvadi |publisher=Government Central Press |place=Bombay |year=1880 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Government of Maharashtra |place=Bombay |year=1962 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Kothari |first=Komal S. |title=Indian Folk Musical Instruments |publisher=Sangeet Natak Akademi |place=New Delhi |year=1968 |ref=harv }}</ref> [[File:Tutari Sanai and Tal.jpg|thumb|right|250px|'''तुतारी, सनई आणि टाळ''' — महाराष्ट्रातील लोककलेत वापरली जाणारी पारंपरिक वाद्ये.]] कोकणातील लोकवाद्यांच्या निर्मितीवर आणि विकासावर प्रदेशाची भौगोलिक रचना, समुद्रकिनारी वसलेले जीवन, सह्याद्री पर्वतरांग, स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. बांबू, लाकूड, भोपळा, धातू, प्राण्यांची कातडी, शिंगे आणि नैसर्गिक तंतू यांसारख्या स्थानिक साहित्यापासून विविध प्रकारची वाद्ये तयार करण्याची परंपरा कोकणात विकसित झाली. स्थानिक कारागिरांनी तयार केलेल्या या वाद्यांच्या रचना, आकार, ध्वनीवैशिष्ट्ये आणि वादनपद्धती प्रदेशानुसार काही प्रमाणात भिन्न आढळतात. <ref>{{cite book |last=Deva |first=Bigamudre Chaitanya |title=Musical Instruments of India: Their History and Development |publisher=Firma KLM |place=New Delhi |year=1978 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Krishnaswamy |first=S. |title=Musical Instruments of India |edition=Revised |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |place=New Delhi |year=2017 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Buchner |first=Alexander |title=Folk Music Instruments of the World |publisher=Crown Publishers |place=New York |year=1978 |ref=harv }}</ref> भारतीय संगीतशास्त्रातील पारंपरिक वर्गीकरणानुसार कोकणातील लोकवाद्यांचे अवनद्ध (तालवाद्ये), तंतू (तंतुवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये) अशा प्रमुख गटांमध्ये वर्गीकरण केले जाते. ढोल, ढोलकी, ताशा, डफ, मृदंग, पखवाज, तुणतुणे, एकतारी, तुतारी, शंख, टाळ, झांज, चिपळ्या आणि नाळ ही या प्रदेशात प्रचलित असलेली प्रमुख लोकवाद्ये आहेत. या वाद्यांचा वापर धार्मिक विधी, लोकनाट्ये, लोकनृत्ये, भजन-कीर्तन तसेच विविध सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रसंगांमध्ये केला जातो.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> दशावतार, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, भजन, कीर्तन, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा आणि विविध लोकनृत्यांमुळे कोकणातील लोकवाद्यांची स्वतंत्र परंपरा विकसित झाली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिवर्धक यंत्रणा, इलेक्ट्रॉनिक वाद्ये आणि बदलत्या सांस्कृतिक प्रवाहांमुळे काही पारंपरिक लोकवाद्यांचा वापर कमी झाला असला, तरी धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांमध्ये त्यांचे स्थान आजही महत्त्वाचे मानले जाते. <ref>{{cite book |last=Ranade |first=Ashok D. |title=Stage Music of Maharashtra |publisher=Sangeet Natak Akademi |place=New Delhi |year=1986 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite journal |last=Mujumdar |first=Manisha Mohan |title=Dashavatar, the Glorious Local Art of Performance: In the Perspective of Globalization |journal=Motifs: An International Journal of English Studies |volume=7 |issue=Special Issue |pages=83–93 |year=2021 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite journal |last=Kamble |first=V. C. |last2=Ransure |first2=P. V. |title=Folk and Folk-Lore Culture of Maharashtra |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |year=2008–2009 |pages=191–205 |ref=harv }}</ref> == व्युत्पत्ती == '''लोकवाद्ये''' हा शब्द '''लोक''' आणि '''वाद्य''' या दोन शब्दांच्या संयोगातून तयार झाला आहे. '''लोक''' या शब्दाचा अर्थ विशिष्ट प्रदेशातील सर्वसामान्य समाज, त्यांची जीवनपद्धती, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारसा असा होतो, तर '''वाद्य''' म्हणजे ध्वनी निर्माण करून संगीत सादर करण्यासाठी वापरले जाणारे साधन होय. त्यामुळे '''लोकवाद्ये''' म्हणजे विशिष्ट प्रदेशातील लोकसमूहाने पारंपरिक पद्धतीने निर्माण केलेली, पिढ्यान्‌पिढ्या वापरात असलेली आणि लोकजीवनाशी निगडित संगीतवाद्ये अशी त्याची व्यापक व्याख्या केली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकण प्रदेशातील लोकवाद्यांची परंपरा स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, नैसर्गिक साधनसंपत्ती, धार्मिक श्रद्धा, कृषीप्रधान जीवनशैली आणि सागरी संस्कृती यांच्या परस्परसंवादातून विकसित झाली. या प्रदेशात उपलब्ध असलेल्या बांबू, लाकूड, भोपळा, धातू, प्राण्यांची कातडी, शिंगे आणि नैसर्गिक तंतू यांसारख्या साहित्यापासून विविध प्रकारची वाद्ये तयार करण्याची परंपरा रूढ झाली. परिणामी अनेक लोकवाद्यांची नावे त्यांच्या रचना, आकार, उपयोग, ध्वनी किंवा निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याशी संबंधित स्वरूपात प्रचलित झाली.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> भारतीय संगीतशास्त्रात वाद्यांचे वर्गीकरण प्राचीन काळापासून विकसित झाले असून, '''भरतमुनींच्या ''नाट्यशास्त्रात''''' वाद्यांचे '''तत (तंतुवाद्ये), अवनद्ध (तालवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये)''' असे चार प्रमुख प्रकार सांगितले आहेत. हे वर्गीकरण पुढे ''संगीतरत्नाकर'' आणि इतर संगीतशास्त्रीय ग्रंथांमध्येही स्वीकारले गेले. कोकणातील लोकवाद्यांचे वर्गीकरणही याच भारतीय संगीतपरंपरेनुसार केले जाते. <ref>{{cite book |last=Nettl |first=Bruno |title=The Study of Ethnomusicology: Thirty-Three Discussions |edition=3rd |publisher=University of Illinois Press |place=Urbana, Chicago, and Springfield |year=2015 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांच्या नामपरंपरेवर मराठीबरोबरच संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश, कन्नड, कोकणी, फारसी आणि अरबी भाषांचा प्रभाव आढळतो. प्राचीन सागरी व्यापार, सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि विविध राजसत्तांच्या प्रभावामुळे काही वाद्ये आणि त्यांची नावे कोकणात रूढ झाली, तर काही वाद्यांनी स्थानिक परंपरेनुसार स्वतंत्र वैशिष्ट्ये आत्मसात केली. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांची नामपरंपरा ही स्थानिक आणि बाह्य सांस्कृतिक प्रभावांच्या समन्वयातून विकसित झालेली मानली जाते. <ref>{{cite book |last=Jackson |first=A. M. T. |title=Folklore of the Konkan |publisher=British India Press |place=Bombay |year=1915 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == इतिहास == कोकणातील लोकवाद्यांचा इतिहास हा प्रदेशाच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाशी निगडित आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान वसलेल्या कोकण प्रदेशात प्राचीन काळापासून विविध लोकसमूह, व्यापारी, राजसत्तांचे आश्रय आणि धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. या विविध घटकांच्या परस्परसंवादातून येथे लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांची स्वतंत्र परंपरा विकसित झाली.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> भारतीय संगीतपरंपरेत वाद्यांचा उल्लेख वैदिक साहित्य, ''नाट्यशास्त्र'', ''संगीतरत्नाकर'' आणि इतर प्राचीन संगीतग्रंथांमध्ये आढळतो. या ग्रंथांमध्ये वाद्यांचे वर्गीकरण, त्यांचा धार्मिक आणि सांस्कृतिक उपयोग तसेच वादनपरंपरा यांचे वर्णन केलेले आहे. कोकणातील लोकवाद्ये या व्यापक भारतीय परंपरेशी संबंधित असली, तरी त्यांचा विकास स्थानिक समाजजीवन, उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांच्या प्रभावाखाली झाला.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> मध्ययुगीन काळात शिलाहार, यादव, बहमनी, आदिलशाही, मराठा आणि पोर्तुगीज सत्तांच्या काळात कोकणातील धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनात विविध बदल झाले. मंदिरे, ग्रामदैवतांची देवळे, यात्रोत्सव, जत्रा आणि लोकनाट्य परंपरांमुळे ढोल, ताशा, डफ, तुतारी, शंख, टाळ, झांज आणि इतर लोकवाद्यांचा वापर अधिक व्यापक झाला. धार्मिक विधी आणि सामुदायिक समारंभांमध्ये या वाद्यांनी महत्त्वाचे स्थान प्राप्त केले. <ref>{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Government of Maharashtra |place=Bombay |year=1964 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> कोकणातील दशावतार ही लोकनाट्यपरंपरा, वारकरी संप्रदायातील भजन-कीर्तन, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, पालख्या आणि जत्रा या लोकवाद्यांच्या जतन आणि विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरल्या. या परंपरांमध्ये तालवाद्ये, सुषिरवाद्ये आणि घनवाद्यांचा वापर केवळ संगीतसाथीसाठीच नव्हे, तर धार्मिक विधी, नाट्यप्रयोग आणि सामुदायिक सहभाग यांचे माध्यम म्हणूनही केला जातो.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकात जिल्हा गॅझेटिअर्स, लोकसाहित्य, मानववंशशास्त्रीय नोंदी आणि संगीतशास्त्रीय संशोधनांमुळे कोकणातील लोकपरंपरा आणि लोकवाद्यांचे शास्त्रीय दस्तऐवजीकरण सुरू झाले. स्वातंत्र्योत्तर काळात संगीत नाटक अकादमी, इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र, महाराष्ट्र शासन आणि विविध संशोधकांनी भारतीय तसेच महाराष्ट्रातील लोकवाद्यांवर स्वतंत्र संशोधन प्रकाशित केले. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या इतिहास, वर्गीकरण आणि सांस्कृतिक महत्त्वाच्या अभ्यासाला शैक्षणिक आधार प्राप्त झाला.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> एकविसाव्या शतकात ध्वनिमुद्रण, डिजिटल माध्यमे, शैक्षणिक संशोधन आणि सांस्कृतिक महोत्सव यांच्या माध्यमातून कोकणातील अनेक पारंपरिक लोकवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण आणि पुनर्परिचय झाला आहे. तथापि, काही पारंपरिक वाद्यांचा वापर मर्यादित स्वरूपात राहिल्याने त्यांचा अभ्यास प्रामुख्याने लोकसाहित्य, संगीतशास्त्र आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या संदर्भात केला जात आहे. <ref>{{cite journal |last=Manuel |first=Peter |title=The Intermediate Sphere in North Indian Music Culture: Between and Beyond "Folk" and "Classical" |journal=Ethnomusicology |volume=59 |issue=1 |pages=82–115 |year=2015 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == लोकवाद्यांचे वर्गीकरण == भारतीय संगीतशास्त्रात वाद्यांचे वर्गीकरण प्राचीन काळापासून विकसित झाले आहे. भरतमुनींच्या ''नाट्यशास्त्रात'' वाद्यांचे तत (तंतुवाद्ये), अवनद्ध (तालवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये) असे चार प्रमुख प्रकार सांगितले आहेत. पुढे शार्ङ्गदेव यांच्या ''संगीतरत्नाकर''सह इतर संगीतग्रंथांनीही हे वर्गीकरण स्वीकारले. कोकणातील लोकवाद्यांचे वर्गीकरणही याच पारंपरिक भारतीय संगीतशास्त्रीय पद्धतीनुसार केले जाते.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकण प्रदेशात वापरली जाणारी लोकवाद्ये त्यांच्या ध्वनीनिर्मितीच्या तत्त्वानुसार चार प्रमुख गटांत विभागली जातात. ताल निर्माण करण्यासाठी वापरली जाणारी वाद्ये '''अवनद्ध''' किंवा तालवाद्ये, तारा किंवा तंतूंच्या कंपनातून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''तंतुवाद्ये''', हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''सुषिरवाद्ये''', तर धातू किंवा घन पदार्थावर आघात करून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''घनवाद्ये''' म्हणून ओळखली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === अवनद्ध (तालवाद्ये) === अवनद्ध वाद्यांमध्ये चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण केला जातो. कोकणातील लोकजीवनात ढोल, ढोलकी, मृदंग, पखवाज, ताशा, डफ आणि नाळ ही प्रमुख तालवाद्ये मानली जातात. धार्मिक उत्सव, जत्रा, दशावतार, भजन-कीर्तन, विवाहसमारंभ आणि विविध लोकनृत्यांमध्ये या वाद्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === तंतुवाद्ये === तंतुवाद्यांमध्ये तारा किंवा तंतूंच्या कंपनामुळे ध्वनी निर्माण होतो. कोकणातील लोकपरंपरेत तुणतुणे आणि एकतारी ही सर्वाधिक प्रचलित तंतुवाद्ये आहेत. भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ तसेच लोकगायनाच्या विविध प्रकारांमध्ये या वाद्यांचा साथीसाठी उपयोग केला जातो.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === सुषिरवाद्ये === सुषिरवाद्यांमध्ये हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण होतो. तुतारी, शंख आणि शिंग ही कोकणातील प्रमुख सुषिरवाद्ये आहेत. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांचे उत्सव, मिरवणुका, जत्रा आणि पारंपरिक समारंभांमध्ये या वाद्यांचा वापर केला जातो. काही वाद्ये संदेशवहन, समारंभाची सुरुवात किंवा धार्मिक संकेत देण्यासाठीही वापरली जातात.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === घनवाद्ये === घनवाद्यांमध्ये धातू किंवा इतर घन पदार्थावर आघात केल्याने ध्वनी निर्माण होतो. टाळ, झांज आणि चिपळ्या ही कोकणातील प्रमुख घनवाद्ये असून त्यांचा उपयोग विशेषतः भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ आणि इतर धार्मिक विधींमध्ये तालधारणेसाठी केला जातो. या वाद्यांचा आवाज स्पष्ट, लयबद्ध आणि दूरवर पोहोचणारा असल्यामुळे सामूहिक गायनात त्यांना विशेष महत्त्व आहे.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांचे हे वर्गीकरण केवळ संगीतशास्त्रीय दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर त्यांच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक उपयोगाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे मानले जाते. अनेक प्रसंगी एकाच सांस्कृतिक कार्यक्रमात विविध गटांतील वाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लय, ध्वनी आणि सांगीतिक वातावरण निर्माण केले जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तालवाद्ये == तालवाद्ये ही कोकणातील लोकसंगीत परंपरेचा सर्वाधिक प्रभावी आणि व्यापक घटक मानली जातात. चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण करणाऱ्या या वाद्यांचा उपयोग धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या उत्सव, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, लोकनृत्ये तसेच विविध सामाजिक समारंभांमध्ये केला जातो. ताल, लय आणि सांगीतिक गती टिकवून ठेवण्यात तालवाद्यांची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांच्या निर्मितीसाठी प्रामुख्याने स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेले लाकूड, धातू आणि विविध प्राण्यांच्या कातड्यांचा वापर केला जातो. वाद्याचा आकार, त्यावरील कातडीचा प्रकार, बांधणीची पद्धत आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीत भिन्नता निर्माण होते. स्थानिक कारागिरांनी विकसित केलेल्या या परंपरागत तंत्रांमुळे प्रत्येक वाद्याला स्वतंत्र ध्वनीवैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांमध्ये '''ढोल''', '''ढोलकी''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''ताशा''', '''डफ''' आणि '''नाळ''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. यांपैकी काही वाद्ये धार्मिक परंपरांशी निगडित असून काहींचा उपयोग लोकनाट्ये, लोकनृत्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये केला जातो. अनेक प्रसंगी दोन किंवा अधिक तालवाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लयबद्ध संगीतसाथ निर्माण केली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांची वादनपरंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून जतन झाली आहे. काही समाजघटक, कलाकार कुटुंबे आणि लोकनाट्य मंडळी यांनी या परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जिवंत ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिमुद्रण, सांस्कृतिक महोत्सव आणि शैक्षणिक संशोधनामुळे या तालवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === ढोल === '''ढोल''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित आणि प्राचीन तालवाद्यांपैकी एक मानले जाते. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार, गोंधळ, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जातो. लय, ठेका आणि सामूहिक वादनासाठी आवश्यक असलेली सांगीतिक ऊर्जा निर्माण करण्यामध्ये ढोलाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे शरीर सामान्यतः पिंपाच्या आकाराचे किंवा दंडगोलाकार असून ते आंबा, फणस, साग किंवा इतर कठीण लाकडापासून तयार केले जाते. वाद्याच्या दोन्ही बाजूंना प्राण्यांच्या कातडीचे आवरण बसविले जाते. कातडी दोर, चामड्याच्या पट्ट्या किंवा धातूच्या कड्यांच्या साहाय्याने ताणून बसविली जाते. वाद्याचा आकार, कातडीचा प्रकार आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीची तीव्रता आणि स्वरवैशिष्ट्ये बदलतात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे वादन प्रामुख्याने दोन काठ्यांच्या साहाय्याने केले जाते; तथापि, काही स्थानिक परंपरांमध्ये एका हाताने आणि एका काठीच्या साहाय्यानेही वादन केले जाते. ढोलाचा ठेका ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांशी सुसंवाद साधून सामूहिक वादनाला आधार देतो. त्यामुळे धार्मिक मिरवणुका, लोकनृत्ये आणि लोकनाट्यांमध्ये ढोलाला केंद्रस्थानी स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील दशावतार, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, वारकरी संप्रदायातील काही धार्मिक कार्यक्रम तसेच जत्रांमध्ये ढोलाचा वापर विशेषत्वाने केला जातो. अनेक ठिकाणी ढोलासोबत ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांचे संयुक्त वादन केले जाते, ज्यामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार विशिष्ट लयबद्ध आणि उत्सवी वातावरण निर्माण होते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक लाकडी ढोलाबरोबरच कृत्रिम साहित्यापासून तयार केलेले ढोलही वापरात आले आहेत. तथापि, धार्मिक विधी, लोकनाट्ये आणि पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेल्या ढोलालाच प्राधान्य दिले जाते. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला संमेलने आणि संशोधनपर उपक्रमांमुळे ढोलाच्या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि शैक्षणिक अध्ययन अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === ढोलकी === '''ढोलकी''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित तालवाद्यांपैकी एक असून लोकसंगीत, भजन-कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, स्त्रीगीते, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये तिचा व्यापक उपयोग केला जातो. आकाराने ढोलापेक्षा लहान आणि सहज वाहून नेता येण्याजोगी असल्यामुळे ढोलकीला लोकपरंपरेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ती स्वतंत्र तालवाद्य म्हणून तसेच गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे शरीर सामान्यतः दंडगोलाकार किंवा मध्यभागी किंचित फुगीर असते. ती लाकडापासून तयार केली जाते आणि दोन्ही बाजूंना वेगवेगळ्या जाडीची कातडी बसविली जाते. एका बाजूने गंभीर स्वर, तर दुसऱ्या बाजूने तुलनेने उंच स्वर निर्माण होतो. कातडीचा ताण दोर, पट्टे किंवा धातूच्या यंत्रणेद्वारे नियंत्रित केला जात असल्यामुळे आवश्यकतेनुसार स्वरांमध्ये बदल करता येतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे वादन प्रामुख्याने हाताच्या बोटांनी आणि तळव्याच्या साहाय्याने केले जाते. विविध ठेके, लयबंध आणि तालरचना सादर करण्यासाठी हे वाद्य उपयुक्त मानले जाते. लोकगायन, ओव्या, भारुडे, भजने आणि इतर पारंपरिक गायनप्रकारांमध्ये गायनाला तालसाथ देण्याचे कार्य ढोलकी करते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> दशावतार, गोंधळ, भजन-कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये ढोलकीचा उपयोग टाळ, झांज, चिपळ्या, तुणतुणे आणि एकतारी यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. विविध वाद्यांच्या संयुक्त वादनामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार लय, गती आणि सांगीतिक वातावरण अधिक प्रभावीपणे साकारले जाते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> आजही कोकणातील अनेक कलाकार, भजनी मंडळे, लोकनाट्य मंडळे आणि सांस्कृतिक संस्था पारंपरिक ढोलकीवादनाची परंपरा जतन करीत आहेत. आधुनिक साहित्य आणि निर्मितीपद्धतींचा काही प्रमाणात स्वीकार झाला असला, तरी पारंपरिक लाकडी ढोलकी आणि नैसर्गिक कातडीपासून तयार केलेल्या वाद्यांना अनेक कलाकारांकडून प्राधान्य दिले जाते.<ref>{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तालवाद्ये == तालवाद्ये ही कोकणातील लोकसंगीत परंपरेचा सर्वाधिक प्रभावी आणि व्यापक घटक मानली जातात. चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण करणाऱ्या या वाद्यांचा उपयोग धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या उत्सव, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, लोकनृत्ये तसेच विविध सामाजिक समारंभांमध्ये केला जातो. ताल, लय आणि सांगीतिक गती टिकवून ठेवण्यात तालवाद्यांची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांच्या निर्मितीसाठी प्रामुख्याने स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेले लाकूड, धातू आणि विविध प्राण्यांच्या कातड्यांचा वापर केला जातो. वाद्याचा आकार, त्यावरील कातडीचा प्रकार, बांधणीची पद्धत आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीत भिन्नता निर्माण होते. स्थानिक कारागिरांनी विकसित केलेल्या या परंपरागत तंत्रांमुळे प्रत्येक वाद्याला स्वतंत्र ध्वनीवैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांमध्ये '''ढोल''', '''ढोलकी''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''ताशा''', '''डफ''' आणि '''नाळ''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. यांपैकी काही वाद्ये धार्मिक परंपरांशी निगडित असून काहींचा उपयोग लोकनाट्ये, लोकनृत्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये केला जातो. अनेक प्रसंगी दोन किंवा अधिक तालवाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लयबद्ध संगीतसाथ निर्माण केली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांची वादनपरंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून जतन झाली आहे. काही समाजघटक, कलाकार कुटुंबे आणि लोकनाट्य मंडळी यांनी या परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जिवंत ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिमुद्रण, सांस्कृतिक महोत्सव आणि शैक्षणिक संशोधनामुळे या तालवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === ढोल === '''ढोल''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित आणि प्राचीन तालवाद्यांपैकी एक मानले जाते. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार, गोंधळ, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जातो. लय, ठेका आणि सामूहिक वादनासाठी आवश्यक असलेली सांगीतिक ऊर्जा निर्माण करण्यामध्ये ढोलाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे शरीर सामान्यतः पिंपाच्या आकाराचे किंवा दंडगोलाकार असून ते आंबा, फणस, साग किंवा इतर कठीण लाकडापासून तयार केले जाते. वाद्याच्या दोन्ही बाजूंना प्राण्यांच्या कातडीचे आवरण बसविले जाते. कातडी दोर, चामड्याच्या पट्ट्या किंवा धातूच्या कड्यांच्या साहाय्याने ताणून बसविली जाते. वाद्याचा आकार, कातडीचा प्रकार आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीची तीव्रता आणि स्वरवैशिष्ट्ये बदलतात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे वादन प्रामुख्याने दोन काठ्यांच्या साहाय्याने केले जाते; तथापि, काही स्थानिक परंपरांमध्ये एका हाताने आणि एका काठीच्या साहाय्यानेही वादन केले जाते. ढोलाचा ठेका ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांशी सुसंवाद साधून सामूहिक वादनाला आधार देतो. त्यामुळे धार्मिक मिरवणुका, लोकनृत्ये आणि लोकनाट्यांमध्ये ढोलाला केंद्रस्थानी स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील दशावतार, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, वारकरी संप्रदायातील काही धार्मिक कार्यक्रम तसेच जत्रांमध्ये ढोलाचा वापर विशेषत्वाने केला जातो. अनेक ठिकाणी ढोलासोबत ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांचे संयुक्त वादन केले जाते, ज्यामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार विशिष्ट लयबद्ध आणि उत्सवी वातावरण निर्माण होते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक लाकडी ढोलाबरोबरच कृत्रिम साहित्यापासून तयार केलेले ढोलही वापरात आले आहेत. तथापि, धार्मिक विधी, लोकनाट्ये आणि पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेल्या ढोलालाच प्राधान्य दिले जाते. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला संमेलने आणि संशोधनपर उपक्रमांमुळे ढोलाच्या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि शैक्षणिक अध्ययन अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === ढोलकी === '''ढोलकी''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित तालवाद्यांपैकी एक असून लोकसंगीत, भजन-कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, स्त्रीगीते, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये तिचा व्यापक उपयोग केला जातो. आकाराने ढोलापेक्षा लहान आणि सहज वाहून नेता येण्याजोगी असल्यामुळे ढोलकीला लोकपरंपरेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ती स्वतंत्र तालवाद्य म्हणून तसेच गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे शरीर सामान्यतः दंडगोलाकार किंवा मध्यभागी किंचित फुगीर असते. ती लाकडापासून तयार केली जाते आणि दोन्ही बाजूंना वेगवेगळ्या जाडीची कातडी बसविली जाते. एका बाजूने गंभीर स्वर, तर दुसऱ्या बाजूने तुलनेने उंच स्वर निर्माण होतो. कातडीचा ताण दोर, पट्टे किंवा धातूच्या यंत्रणेद्वारे नियंत्रित केला जात असल्यामुळे आवश्यकतेनुसार स्वरांमध्ये बदल करता येतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे वादन प्रामुख्याने हाताच्या बोटांनी आणि तळव्याच्या साहाय्याने केले जाते. विविध ठेके, लयबंध आणि तालरचना सादर करण्यासाठी हे वाद्य उपयुक्त मानले जाते. लोकगायन, ओव्या, भारुडे, भजने आणि इतर पारंपरिक गायनप्रकारांमध्ये गायनाला तालसाथ देण्याचे कार्य ढोलकी करते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> दशावतार, गोंधळ, भजन-कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये ढोलकीचा उपयोग टाळ, झांज, चिपळ्या, तुणतुणे आणि एकतारी यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. विविध वाद्यांच्या संयुक्त वादनामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार लय, गती आणि सांगीतिक वातावरण अधिक प्रभावीपणे साकारले जाते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> आजही कोकणातील अनेक कलाकार, भजनी मंडळे, लोकनाट्य मंडळे आणि सांस्कृतिक संस्था पारंपरिक ढोलकीवादनाची परंपरा जतन करीत आहेत. आधुनिक साहित्य आणि निर्मितीपद्धतींचा काही प्रमाणात स्वीकार झाला असला, तरी पारंपरिक लाकडी ढोलकी आणि नैसर्गिक कातडीपासून तयार केलेल्या वाद्यांना अनेक कलाकारांकडून प्राधान्य दिले जाते.<ref>{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तंतुवाद्ये == तंतुवाद्ये म्हणजे तारा किंवा तंतू यांच्या कंपनातून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. कोकणातील लोकसंगीत, भक्तिसंगीत आणि लोककथन परंपरेत तंतुवाद्यांना विशेष महत्त्व आहे. तालवाद्यांच्या तुलनेत त्यांची संख्या कमी असली, तरी गायनाला स्वराधार देणे, लय टिकवून ठेवणे आणि गायकाला साथ करणे ही त्यांची प्रमुख भूमिका आहे. कोकणातील तंतुवाद्यांमध्ये '''तुणतुणे''' आणि '''एकतारी''' ही वाद्ये विशेष उल्लेखनीय मानली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ही वाद्ये प्रामुख्याने भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, लोकगायन तसेच धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये वापरली जातात. तंतुवाद्यांची रचना साधी असली, तरी त्यांचा स्वर स्पष्ट आणि सातत्यपूर्ण असल्यामुळे गायनाला आधार मिळतो. कोकणातील अनेक लोककलावंत आणि भजनी मंडळांनी या वाद्यांची परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जतन केली आहे. <ref> {{cite book |editor-last=Lele |editor-first=Jayant |title=Tradition and Modernity in Bhakti Movements |publisher=E. J. Brill |place=Leiden |year=1981 |isbn=9789004063709 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === तुणतुणे === '''तुणतुणे''' हे कोकणातील पारंपरिक तंतुवाद्यांपैकी एक असून भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, लोकगायन तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. एकाच तारेवर आधारित असूनही सातत्यपूर्ण स्वर निर्माण करण्याच्या क्षमतेमुळे तुणतुणे हे गायनाला आधार देणारे महत्त्वाचे लोकवाद्य मानले जाते.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> तुणतुण्याची रचना तुलनेने साधी असते. भोपळा, लाकूड किंवा धातूपासून तयार केलेला अनुनादक, त्यास जोडलेली बांबू किंवा लाकडाची दांडी आणि त्यावर ताणलेली एकच तार अशी त्याची मूलभूत रचना असते. तारेला निर्माण होणाऱ्या कंपनामुळे अनुनादकातून स्वर निर्माण होतो. प्रदेशानुसार त्याच्या आकारात, निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये आणि बांधणीमध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> तुणतुण्याचे वादन सामान्यतः एका हाताने वाद्य धरून दुसऱ्या हाताच्या बोटाने किंवा पिकाच्या साहाय्याने तारेला छेडून केले जाते. गायनादरम्यान मूलस्वर टिकवून ठेवण्यासाठी तसेच लयबद्ध साथ देण्यासाठी या वाद्याचा उपयोग होतो. कोकणातील अनेक भजनी मंडळे, वारकरी दिंड्या आणि लोककलावंत तुणतुण्याचा वापर आजही करतात.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> तुणतुणे हे महाराष्ट्रातील अनेक लोकपरंपरांमध्ये प्रचलित असले, तरी कोकणात त्याचा वापर विशेषतः भक्तिसंगीत आणि लोकगायनाशी संबंधित आढळतो. भजन-कीर्तन, नामस्मरण, हरिपाठ आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये तुणतुणे, टाळ, चिपळ्या आणि मृदंग यांचा संयुक्त वापर केला जातो. या वाद्यसमूहामुळे गायनाला स्वर, लय आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Deva|1978}}</ref> आधुनिक काळात तुणतुण्याचा वापर पूर्वीच्या तुलनेत काही प्रमाणात कमी झाला असला, तरी लोकसंगीत संशोधन, सांस्कृतिक महोत्सव आणि पारंपरिक कलाकारांच्या माध्यमातून या वाद्याची परंपरा आजही जतन केली जात आहे. विविध संशोधनग्रंथ आणि संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे तुणतुण्याच्या रचना, वादनपद्धती आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === एकतारी === '''एकतारी''' हे कोकणातील पारंपरिक तंतुवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसंगीत परंपरेत त्याचा व्यापक वापर केला जातो. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, गोंधळ, लोकगायन तसेच विविध आध्यात्मिक कार्यक्रमांमध्ये गायनाला स्वराधार देण्यासाठी एकतारीचा उपयोग केला जातो. साधी रचना, सहज वाहून नेता येण्याची सोय आणि सातत्यपूर्ण स्वरनिर्मिती यांमुळे हे वाद्य लोकपरंपरेत महत्त्वाचे मानले जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> एकतारीच्या रचनेत सामान्यतः भोपळा, लाकूड किंवा नारळाच्या करवंटीपासून तयार केलेला अनुनादक, त्यास जोडलेली लाकडी किंवा बांबूची दांडी आणि त्यावर ताणलेली एकच तार असते. तारेला निर्माण होणाऱ्या कंपनामुळे अनुनादकातून स्वर उत्पन्न होतो. प्रदेश, कारागीर आणि स्थानिक परंपरेनुसार तिच्या आकारमानात, बांधणीत आणि वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> एकतारीचे वादन सामान्यतः एका हाताने वाद्य धरून दुसऱ्या हाताच्या बोटाने तारेला छेडून केले जाते. गायनादरम्यान मूलस्वर टिकवून ठेवणे, लयबद्ध साथ देणे आणि गायकाला स्वराचा आधार उपलब्ध करून देणे ही या वाद्याची प्रमुख कार्ये आहेत. अनेक लोकगायक आणि वारकरी परंपरेतील कीर्तनकार गायनादरम्यान एकतारीचा उपयोग करतात.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील वारकरी संप्रदाय, भजनी मंडळे आणि लोकगायन परंपरेत एकतारीचे विशेष स्थान आहे. भजन, अभंग, ओव्या, नामस्मरण आणि इतर भक्तिपर गायनप्रकारांमध्ये एकतारी, टाळ, चिपळ्या, मृदंग किंवा पखवाज यांचा संयुक्त वापर केला जातो. या वाद्यांच्या समन्वयामुळे गायनाला लय, स्वर आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}</ref> एकविसाव्या शतकात आधुनिक वाद्यप्रकारांचा प्रसार वाढला असला, तरी कोकणातील धार्मिक आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत एकतारीचे महत्त्व कायम आहे. लोकसंगीत संशोधन, सांस्कृतिक महोत्सव आणि पारंपरिक कलाकारांच्या माध्यमातून या वाद्याची परंपरा जतन केली जात असून संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे त्याच्या रचना, वादनपद्धती आणि सांस्कृतिक भूमिकेचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> == कोकणातील प्रमुख सुषिरवाद्ये == सुषिरवाद्ये म्हणजे हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. भारतीय संगीतशास्त्रात या वाद्यांचा स्वतंत्र वर्ग मानला जातो. कोकणातील धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनात सुषिरवाद्यांचा उपयोग प्रामुख्याने धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार तसेच इतर पारंपरिक समारंभांमध्ये केला जातो. तालवाद्यांच्या साथीने या वाद्यांचा निनाद वातावरणात मंगलता, उत्साह आणि धार्मिक गंभीरता निर्माण करतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील सुषिरवाद्यांमध्ये '''तुतारी''', '''शंख''' आणि '''शिंग''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. या वाद्यांचा उपयोग केवळ संगीतनिर्मितीसाठीच नव्हे, तर धार्मिक संकेत, समारंभाचा प्रारंभ, मिरवणुकांमधील घोषणा आणि पारंपरिक सांस्कृतिक विधींचा भाग म्हणूनही केला जातो. प्रत्येक वाद्याची रचना, ध्वनीवैशिष्ट्ये आणि उपयोग यांमध्ये भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> === तुतारी === '''तुतारी''' हे कोकणातील पारंपरिक सुषिरवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरेत त्याला विशेष स्थान आहे. ग्रामदैवतांचे उत्सव, पालख्या, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार तसेच विविध सार्वजनिक समारंभांमध्ये तुतारीचा निनाद शुभारंभ, आगमन किंवा विशिष्ट प्रसंगाची सूचना देण्यासाठी केला जातो. तिचा तीव्र, घुमणारा आणि दूरवर पोहोचणारा ध्वनी हे या वाद्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> तुतारी सामान्यतः पितळ, तांबे किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. तिचा आकार लांबट, वक्र किंवा अर्धचंद्राकृती असू शकतो. वादक मुखभागातून हवा फुंकल्याने नळीत कंपन निर्माण होऊन ध्वनी तयार होतो. वाद्याची लांबी, वक्रता आणि धातूचा प्रकार यांनुसार त्याच्या निनादात काही प्रमाणात फरक पडतो.<ref>{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील धार्मिक मिरवणुका, ग्रामदैवतांच्या यात्रा आणि जत्रांमध्ये तुतारीचा वापर ढोल, ताशा, शंख आणि इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. काही ठिकाणी मिरवणुकीच्या प्रारंभाची सूचना देण्यासाठी किंवा देवतेच्या आगमनावेळी तुतारी वाजविण्याची परंपरा आजही प्रचलित आहे. दशावतार आणि इतर लोकनाट्यप्रकारांमध्येही प्रसंगानुरूप तुतारीचा निनाद नाट्यात्मक परिणाम अधिक प्रभावी करण्यासाठी वापरला जातो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> तुतारीचे वादन विशिष्ट श्वसनतंत्र आणि ओठांच्या नियंत्रणावर आधारित असते. विविध प्रकारचे निनाद, संकेतध्वनी आणि मर्यादित स्वररचना या वाद्यावर सादर करता येतात. कोकणातील पारंपरिक कलाकार आणि धार्मिक मिरवणुकांमध्ये सहभागी होणारे वादक ही वादनपरंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जतन करत आले आहेत.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आधुनिक काळात तुतारीचा वापर धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांबरोबरच राज्यस्तरीय समारंभ, ऐतिहासिक पुनर्निर्मिती कार्यक्रम आणि लोककला महोत्सवांमध्येही केला जातो. तिच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वामुळे तुतारी महाराष्ट्राच्या पारंपरिक सांगीतिक वारशाचे एक महत्त्वपूर्ण प्रतीक मानली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === शंख === '''शंख''' हे कोकणातील सर्वात प्राचीन आणि धार्मिक महत्त्व असलेल्या सुषिरवाद्यांपैकी एक आहे. हिंदू धार्मिक परंपरेत शंखाला मंगल, पवित्र आणि शुभत्वाचे प्रतीक मानले जाते. कोकणातील देवस्थाने, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पूजा-अर्चा, आरती, पालख्या, भजन-कीर्तन तसेच विविध धार्मिक विधींमध्ये शंखनाद करण्याची परंपरा आजही प्रचलित आहे. धार्मिक कार्यक्रमांचा प्रारंभ, पूजा समाप्ती किंवा विशिष्ट धार्मिक विधींची सूचना देण्यासाठी शंखाचा उपयोग केला जातो.<ref>{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> शंख हा समुद्रात आढळणाऱ्या विशिष्ट प्रकारच्या शंखधारी प्राण्याच्या कवचापासून तयार होतो. कोकण हा अरबी समुद्रालगतचा किनारी प्रदेश असल्यामुळे प्राचीन काळापासून येथे शंख सहज उपलब्ध होत होते. धार्मिक उपयोगासाठी निवडलेल्या शंखाच्या टोकास छिद्र करून त्यातून नियंत्रित पद्धतीने हवा फुंकल्यास घुमणारा आणि दूरवर पोहोचणारा निनाद निर्माण होतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील अनेक देवस्थानांमध्ये सकाळ-सायंकाळच्या आरतीवेळी शंखनाद करण्याची परंपरा आढळते. ग्रामदैवतांच्या यात्रांमध्ये, पालख्यांमध्ये तसेच विविध धार्मिक मिरवणुकांमध्ये शंखाचा उपयोग ढोल, ताशा, तुतारी, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. शंखनादाला धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामूहिक उपासना आणि सांस्कृतिक एकात्मतेचे प्रतीक मानले जाते.<ref>{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> शंखाचा उपयोग केवळ धार्मिक विधींपुरता मर्यादित नसून काही लोकपरंपरांमध्ये विशिष्ट प्रसंगांची सूचना देण्यासाठी किंवा समारंभाच्या प्रारंभाचा संकेत म्हणूनही केला जातो. त्याचा निनाद वातावरणात गंभीरता आणि मंगलभाव निर्माण करतो, अशी पारंपरिक धारणा आहे. त्यामुळे कोकणातील अनेक धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये शंखाला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांतील सातत्यामुळे शंखाचा वापर कोकणात आजही मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. विविध देवस्थाने, सांस्कृतिक संस्था आणि लोकपरंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांनी शंखाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सांगीतिक उपयोगाचे दस्तऐवजीकरण केले असून, तो कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> === शिंग === '''शिंग''' हे कोकणातील पारंपरिक सुषिरवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, सामाजिक आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याचा उपयोग केला जातो. ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, लोकनाट्ये तसेच विविध पारंपरिक समारंभांमध्ये शिंगाचा निनाद शुभारंभ, संकेत किंवा सामुदायिक एकत्रीकरणासाठी केला जातो. त्याच्या घुमणाऱ्या आणि दूरवर पोहोचणाऱ्या ध्वनीमुळे हे वाद्य पारंपरिक संकेतवाद्य म्हणूनही ओळखले जाते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> शिंग हे प्राचीन काळी प्राण्यांच्या शिंगापासून तयार केले जात असे. पुढील काळात पितळ, तांबे आणि इतर धातूंपासूनही त्याची निर्मिती होऊ लागली. प्रदेशानुसार त्याचा आकार सरळ, वक्र किंवा अर्धवर्तुळाकार आढळतो. मुखभागातून नियंत्रित पद्धतीने हवा फुंकल्यावर नळीत निर्माण होणाऱ्या कंपनांमुळे त्याचा वैशिष्ट्यपूर्ण निनाद तयार होतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Buchner|1978}}</ref> कोकणातील अनेक ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये उत्सव, पालख्या आणि जत्रांच्या वेळी शिंगाचा उपयोग ढोल, ताशा, तुतारी आणि शंख यांसारख्या इतर वाद्यांसह केला जातो. धार्मिक मिरवणुकांमध्ये विशिष्ट टप्प्यांची सूचना देणे, देवतेच्या आगमनाची घोषणा करणे किंवा सामुदायिक सहभागासाठी संकेत देणे यांसाठी शिंगाचा निनाद केला जातो. काही भागांत लोकनाट्ये आणि पारंपरिक लोककलांमध्येही प्रसंगानुरूप त्याचा वापर आढळतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Hadap|2020}}</ref> शिंगाचे वादन श्वसनतंत्र आणि ओठांच्या नियंत्रणावर आधारित असते. या वाद्यावर मर्यादित स्वरनिर्मिती होत असली, तरी त्याचा तीव्र आणि प्रभावी निनाद मोठ्या मोकळ्या जागेत सहज ऐकू येतो. त्यामुळे ऐतिहासिक काळात धार्मिक तसेच सामुदायिक संकेत देण्यासाठी या वाद्याचा उपयोग होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि लोकसांस्कृतिक नोंदींमधून दिसून येते.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> आधुनिक काळात शिंगाचा वापर पूर्वीच्या तुलनेत काही प्रमाणात कमी झाला असला, तरी कोकणातील अनेक धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, लोककला महोत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये हे वाद्य आजही वापरले जाते. लोकसांस्कृतिक संशोधन, गॅझेटिअर्स आणि संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे शिंगाच्या रचना, उपयोग आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> == कोकणातील प्रमुख घनवाद्ये == घनवाद्ये म्हणजे धातू, लाकूड किंवा इतर घन पदार्थावर आघात केल्याने ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. भारतीय संगीतशास्त्रात या वाद्यांना स्वतंत्र स्थान असून कोकणातील धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्यांचा व्यापक वापर आढळतो. भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, ग्रामदैवतांचे उत्सव, गोंधळ, जत्रा, पालख्या तसेच विविध सामुदायिक धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये घनवाद्ये तालधारणा, लयबद्धता आणि सामूहिक गायनाला साथ देण्यासाठी वापरली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील घनवाद्यांमध्ये '''टाळ''', '''झांज''' आणि '''चिपळ्या''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. या वाद्यांचा ध्वनी स्पष्ट, तीव्र आणि लयबद्ध असल्यामुळे सामूहिक गायन, भजन-कीर्तन आणि धार्मिक विधींमध्ये त्यांचा विशेष उपयोग केला जातो. तालवाद्ये आणि तंतुवाद्यांसह घनवाद्यांचा समन्वय कोकणातील पारंपरिक संगीतसादरीकरणाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> === टाळ === '''टाळ''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, नामसप्ताह, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव तसेच विविध धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये टाळाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. सामूहिक गायनात लय टिकवून ठेवणे आणि गायकांना तालसाथ देणे ही त्याची प्रमुख भूमिका आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> टाळ सामान्यतः कांस्य, पितळ किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. दोन गोलाकार धातूच्या तबकड्या मध्यभागी दोरी किंवा पट्ट्याने पकडण्यासाठी तयार केलेल्या असतात. या दोन्ही तबकड्या एकमेकांवर नियंत्रित पद्धतीने आपटल्यास स्पष्ट, घुमणारा आणि लयबद्ध ध्वनी निर्माण होतो. टाळांचा आकार, जाडी आणि धातूचा प्रकार यांनुसार त्यांच्या ध्वनीत काही प्रमाणात फरक पडतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील वारकरी संप्रदाय, भजनी मंडळे आणि कीर्तनपरंपरेत टाळ हे अत्यावश्यक वाद्य मानले जाते. भजन-कीर्तनादरम्यान टाळ, मृदंग, पखवाज, चिपळ्या आणि एकतारी यांचा संयुक्त वापर केला जातो. धार्मिक गायनातील लय, गती आणि सामूहिक सहभाग टिकवून ठेवण्यात टाळाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आजही कोकणातील अनेक धार्मिक संस्था, भजनी मंडळे आणि वारकरी दिंड्या पारंपरिक टाळवादनाची परंपरा जतन करत आहेत. आधुनिक काळातही या वाद्याचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अबाधित राहिले असून विविध संशोधनग्रंथांमध्ये त्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> === झांज === '''झांज''' हे कोकणातील पारंपरिक घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याचा व्यापक वापर केला जातो. भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पालख्या तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये झांजाचा उपयोग तालधारणा, लयबद्धता आणि गायनाला साथ देण्यासाठी केला जातो. तीव्र, घुमणारा आणि स्पष्ट ध्वनी हे या वाद्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> झांज सामान्यतः कांस्य, पितळ किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. दोन गोलाकार धातूच्या तबकड्या मध्यभागी पकडण्यासाठी दोरी किंवा पट्टा बसवून तयार केल्या जातात. या तबकड्या एकमेकांवर आघात केल्याने तीव्र आणि लयबद्ध ध्वनी निर्माण होतो. वाद्याचा आकार, धातूचे मिश्रण आणि जाडी यांनुसार त्याच्या नादामध्ये काही प्रमाणात फरक आढळतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील भजनी मंडळे, कीर्तनपरंपरा, गोंधळ, दशावतार तसेच ग्रामदैवतांच्या धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये झांजाचा उपयोग टाळ, मृदंग, पखवाज, ढोलकी आणि इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. सामूहिक गायन आणि वादनामध्ये तालाची स्पष्टता राखणे, ठेका अधोरेखित करणे आणि सांगीतिक उत्कर्ष निर्माण करणे ही झांजाची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> झांजाचे वादन दोन्ही हातांत प्रत्येकी एक तबकडी धरून नियंत्रित आघातांद्वारे केले जाते. वादनशैलीनुसार मंद, मध्यम किंवा तीव्र लयीत विविध तालरचना सादर केल्या जातात. धार्मिक विधी, आरती आणि सामूहिक भजनादरम्यान झांजाचा उपयोग कार्यक्रमाच्या लयबद्धतेला बळकटी देण्यासाठी केला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील अनेक देवस्थाने, भजनी मंडळे आणि लोककलावंत झांजवादनाची परंपरा आजही जतन करत आहेत. धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांतील सातत्यपूर्ण वापरामुळे झांज हे कोकणातील लोकसंगीत परंपरेतील एक महत्त्वपूर्ण घनवाद्य मानले जाते. भारतीय लोकसंगीत, महाराष्ट्रातील संगीतपरंपरा आणि लोकवाद्यांवरील संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये झांजच्या रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक उपयोगाचे सविस्तर दस्तऐवजीकरण आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> === चिपळ्या === '''चिपळ्या''' हे कोकणातील पारंपरिक घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, नामसप्ताह, गोंधळ तसेच विविध धार्मिक विधी आणि लोकगायनाच्या कार्यक्रमांमध्ये चिपळ्या तालसाथीसाठी वापरल्या जातात. आकाराने लहान, वजनाने हलक्या आणि सहज हाताळता येण्याजोग्या असल्यामुळे सामूहिक गायनामध्ये त्यांचा व्यापक उपयोग आढळतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> चिपळ्या सामान्यतः लाकूड किंवा धातूपासून तयार केल्या जातात. पारंपरिक लाकडी चिपळ्यांच्या दोन्ही बाजूंना लहान धातूच्या चकत्या बसविलेल्या असतात. वादनादरम्यान या चकत्या एकमेकांवर आघात करून लयबद्ध आणि स्पष्ट ध्वनी निर्माण करतात. प्रदेश, कारागीर आणि स्थानिक परंपरेनुसार चिपळ्यांच्या आकारमानात, रचनेत आणि निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> चिपळ्यांचे वादन एका हाताने किंवा दोन्ही हातांच्या साहाय्याने लयबद्ध हालचाली करून केले जाते. भजन, कीर्तन आणि वारकरी परंपरेतील सामूहिक गायनात त्या मूलभूत ताल टिकवून ठेवण्याचे कार्य करतात. अनेक ठिकाणी चिपळ्या, टाळ, मृदंग, पखवाज, एकतारी आणि तुणतुणे यांचा संयुक्त वापर करून गायनाला स्वर आणि तालाची प्रभावी साथ दिली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील वारकरी दिंड्या, भजनी मंडळे आणि ग्रामस्तरीय धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये चिपळ्यांचा वापर सातत्याने आढळतो. या वाद्याचे वादन औपचारिक संगीतशिक्षणापेक्षा प्रत्यक्ष धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांमधून अधिक प्रमाणात शिकविले जाते. गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशाद्वारे त्याची वादनशैली पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचली आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आजही कोकणातील धार्मिक, सांस्कृतिक आणि लोककलात्मक जीवनात चिपळ्यांचे स्थान महत्त्वपूर्ण आहे. आधुनिक ध्वनिव्यवस्था आणि इलेक्ट्रॉनिक वाद्यांचा वापर वाढला असला, तरी भजन-कीर्तन, हरिपाठ आणि वारकरी परंपरेत चिपळ्या आजही पारंपरिक स्वरूपात वापरल्या जातात. लोकसंगीत, संगीतशास्त्र आणि लोकसंस्कृतीवरील संशोधनांमुळे या वाद्याच्या रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक भूमिकेचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == धार्मिक परंपरेतील लोकवाद्ये == कोकणातील धार्मिक जीवनात लोकवाद्यांना केवळ संगीतसाथीचे साधन म्हणून नव्हे, तर धार्मिक विधींचा अविभाज्य घटक म्हणून स्थान प्राप्त झाले आहे. देवपूजा, आरती, ग्रामदैवतांचे उत्सव, यात्रोत्सव, पालख्या, गोंधळ, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, वारकरी दिंड्या तसेच विविध धार्मिक समारंभांमध्ये विविध प्रकारच्या लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. धार्मिक प्रसंगानुसार वाद्यांची निवड, वादनशैली आणि त्यांचा सांगीतिक उपयोग यांमध्ये वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Hadap|2020}}</ref> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या उत्सवांमध्ये आणि जत्रांमध्ये ढोल, ताशा, तुतारी, शंख आणि शिंग यांसारख्या वाद्यांचा उपयोग मिरवणुकांच्या प्रारंभासाठी, देवतेच्या आगमनाची सूचना देण्यासाठी आणि धार्मिक वातावरण निर्माण करण्यासाठी केला जातो. अनेक ठिकाणी पालखी, रथोत्सव किंवा देवतेची मिरवणूक यांदरम्यान या वाद्यांचे सामूहिक वादन केले जाते. प्रदेश, देवस्थान आणि स्थानिक परंपरेनुसार वाद्यांच्या वापरात काही प्रमाणात भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> भजन-कीर्तन आणि वारकरी परंपरेत मृदंग, पखवाज, टाळ, चिपळ्या, एकतारी आणि तुणतुणे या वाद्यांना विशेष महत्त्व आहे. या वाद्यांच्या साथीने अभंग, ओव्या, हरिपाठ, नामस्मरण आणि कीर्तन सादर केले जाते. सामूहिक गायनात ताल, स्वर आणि लय यांचा समतोल राखण्याचे कार्य ही वाद्ये करतात. कोकणातील अनेक भजनी मंडळे आणि वारकरी दिंड्या आजही ही परंपरा जतन करून आहेत.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> गोंधळ, जागरण, नवसपूर्तीचे विधी तसेच काही कुलदैवत आणि ग्रामदैवतांच्या पारंपरिक धार्मिक समारंभांमध्ये ढोलकी, डफ, टाळ, झांज आणि चिपळ्या यांचा वापर आढळतो. या वाद्यांच्या साथीने पारंपरिक स्तोत्रे, भक्तिगीते आणि विधीपर गायन सादर केले जाते. धार्मिक विधींचे स्वरूप, स्थानिक रूढी आणि संबंधित देवतेच्या परंपरेनुसार वाद्यांच्या वापरामध्ये बदल दिसून येतो.<ref>{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरेत लोकवाद्ये ही केवळ ध्वनीनिर्मितीची साधने नसून सामुदायिक सहभाग, धार्मिक अभिव्यक्ती आणि सांस्कृतिक सातत्य यांची माध्यमे म्हणूनही कार्य करतात. विविध धार्मिक परंपरांमधील सातत्यामुळे ही वाद्ये आजही कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जातात. लोकसंगीत, लोकसंस्कृती आणि संगीतशास्त्रावरील संशोधनांमधून या परंपरेचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == दशावतार व लोकनाट्यातील लोकवाद्ये == दशावतार हे कोकणातील सर्वात प्राचीन आणि वैशिष्ट्यपूर्ण लोकनाट्यप्रकारांपैकी एक मानले जाते. विशेषतः सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी आणि गोव्याच्या काही भागांत ही परंपरा आजही जिवंत आहे. या लोकनाट्यप्रकारात संगीत, गायन, अभिनय आणि नृत्य यांचा परस्परसंवाद साधण्यासाठी विविध लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. नाट्यप्रयोगाच्या प्रारंभापासून ते समारोपापर्यंत वाद्ये वातावरणनिर्मिती, प्रसंगानुरूप भावनिर्मिती आणि कलाकारांना ताल-लय देण्याचे कार्य करतात. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> दशावतारातील वाद्यमेळामध्ये ढोल, ढोलकी, पखवाज, मृदंग, ताशा, टाळ, झांज, चिपळ्या आणि तुतारी यांचा प्रामुख्याने समावेश असतो. नाट्यप्रयोगाच्या स्वरूप, स्थानिक परंपरा आणि मंडळानुसार या वाद्यांच्या वापरामध्ये काही प्रमाणात बदल आढळतो. गायनाला साथ देणे, संवादांमधील नाट्यगती अधोरेखित करणे, युद्धप्रसंग, देवतांचे आगमन किंवा प्रसंगांतर यांसारख्या नाट्यस्थितींमध्ये वातावरणनिर्मिती करणे ही या वाद्यांची प्रमुख कार्ये आहेत.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> दशावतारातील संगीत हे कथानकाच्या मांडणीचा अविभाज्य भाग आहे. पात्रांचा प्रवेश, प्रसंगांतील बदल, धार्मिक दृश्ये आणि उत्कर्षबिंदू यांमध्ये तालवाद्ये आणि सुषिरवाद्यांचा उपयोग करून नाट्यमय परिणाम अधिक प्रभावी केला जातो. काही प्रसंगी तुतारी किंवा शंखाचा निनाद विशिष्ट प्रसंगाची सूचना देण्यासाठी वापरला जातो, तर टाळ, झांज, मृदंग किंवा पखवाज यांच्या साहाय्याने गायन आणि संवादांना लयबद्ध आधार दिला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील दशावतार मंडळांमध्ये वाद्यवादनाची परंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून पुढे आली आहे. अनेक कलाकार अभिनयाबरोबरच वाद्यवादनातही प्रवीण असतात. स्थानिक परंपरा, उपलब्ध कलाकार आणि नाट्यमंडळांच्या शैलीनुसार वाद्यमेळाच्या रचनेत काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> आधुनिक काळात दशावतार लोकनाट्याचे संशोधन, ध्वनिमुद्रण आणि रंगमंचीय सादरीकरण यांमुळे त्यातील लोकवाद्यांच्या परंपरेकडे नव्याने लक्ष वेधले गेले आहे. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, शैक्षणिक संशोधन आणि लोककला संवर्धन उपक्रमांमुळे या वाद्यांचे ऐतिहासिक, सांगीतिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधिक व्यापकपणे अभ्यासले जात आहे.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == वारकरी संप्रदायातील लोकवाद्ये == वारकरी संप्रदाय हा महाराष्ट्राच्या भक्तिपरंपरेतील एक प्रमुख धार्मिक-सांस्कृतिक प्रवाह असून कोकणातील अनेक गावांमध्येही त्याची परंपरा दृढपणे रूढ झाली आहे. संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत नामदेव, संत एकनाथ आणि इतर संतांच्या अभंगपरंपरेशी निगडित भजन, हरिपाठ, नामस्मरण, कीर्तन आणि दिंडी यांमध्ये विविध लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. या वाद्यांच्या साथीने सामूहिक गायनाला लय, स्वर आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील वारकरी दिंड्या, भजनी मंडळे आणि कीर्तनपरंपरेत '''टाळ''', '''चिपळ्या''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''एकतारी''' आणि '''तुणतुणे''' ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. यांपैकी टाळ आणि चिपळ्या सामूहिक लय टिकवून ठेवण्यासाठी, तर मृदंग आणि पखवाज गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरले जातात. एकतारी आणि तुणतुणे ही वाद्ये मूलस्वर टिकवून ठेवण्यासाठी तसेच भक्तिगायनाला स्वराधार देण्यासाठी उपयोगात आणली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> वारकरी संप्रदायातील संगीतसादरीकरणात वाद्यांचा उपयोग केवळ सांगीतिक साथीसाठी मर्यादित नसून सामूहिक सहभाग, भक्तिभावाची अभिव्यक्ती आणि धार्मिक वातावरण निर्मिती यांसाठीही केला जातो. दिंडी, पालखी सोहळे, हरिनाम सप्ताह, भजन आणि कीर्तनादरम्यान वाद्यांच्या लयबद्ध साथीमुळे सहभागी वारकऱ्यांमध्ये एकसंधता आणि सामूहिकता निर्माण होते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये स्थानिक भजनी मंडळे आणि वारकरी संस्था नियमितपणे भजन, हरिपाठ आणि नामस्मरणाचे कार्यक्रम आयोजित करतात. या कार्यक्रमांमध्ये पारंपरिक लोकवाद्यांचा सातत्याने वापर होत असल्यामुळे त्यांच्या वादनपरंपरेचे संवर्धन आणि सातत्य राखले गेले आहे. अनेक वादकांना या वाद्यांचे शिक्षण औपचारिक संगीतसंस्थांपेक्षा प्रत्यक्ष धार्मिक परंपरा आणि गुरू-शिष्य पद्धतीतून प्राप्त झालेले आढळते.<ref>{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> वारकरी संप्रदायाच्या वाढत्या सांस्कृतिक दस्तऐवजीकरणामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या अभ्यासालाही नवे परिमाण प्राप्त झाले आहे. संगीतशास्त्र, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांवरील संशोधनांमधून या वाद्यांचे सांगीतिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित झाले असून, कोकणातील भक्तिसंगीत परंपरेच्या अभ्यासात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == सण, उत्सव व जत्रांमधील लोकवाद्ये == कोकणातील सण, उत्सव आणि जत्रा हे स्थानिक सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. या प्रसंगी लोकवाद्यांचा उपयोग केवळ संगीतसाथीसाठी मर्यादित नसून धार्मिक विधी, मिरवणुका, देवतांचे आगमन, सामूहिक नृत्ये, लोकनाट्ये आणि विविध पारंपरिक कार्यक्रमांचा अविभाज्य भाग म्हणून केला जातो. विविध गावांतील स्थानिक परंपरा, देवस्थानांची रूढी आणि उत्सवाचे स्वरूप यांनुसार वापरल्या जाणाऱ्या वाद्यांमध्ये काही प्रमाणात भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव आणि पालखी सोहळ्यांमध्ये ढोल, ताशा, तुतारी, शंख आणि शिंग यांचा प्रामुख्याने उपयोग केला जातो. मिरवणुकीचा प्रारंभ, देवतेचे आगमन, रथोत्सव किंवा पालखीची वाटचाल यांसारख्या प्रसंगांमध्ये या वाद्यांचा सामूहिक निनाद धार्मिक वातावरण अधिक प्रभावी करतो. अनेक ठिकाणी या वाद्यांसह टाळ, झांज आणि चिपळ्यांचाही उपयोग केला जातो.><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील विविध धार्मिक उत्सव, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या आणि स्थानिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये ढोल, ताशा, टाळ, झांज, तुतारी, शंख आणि इतर पारंपरिक लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. उत्सवाचे स्वरूप, स्थानिक परंपरा आणि संबंधित धार्मिक विधीनुसार वाद्यमेळामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील '''शिमगा''', '''नारळी पौर्णिमा''', '''गणेशोत्सव''', '''दहीकाला''', तसेच विविध ग्रामोत्सवांमध्ये लोकवाद्यांचा व्यापक वापर आढळतो. विशेषतः शिमगा उत्सवात लोकनृत्ये, दशावतार आणि इतर पारंपरिक कलाप्रकारांमध्ये ढोल, ताशा, टाळ, झांज आणि इतर तालवाद्यांचा वापर केला जातो. किनारपट्टी भागातील काही उत्सवांमध्ये धार्मिक मिरवणुका आणि लोकसांस्कृतिक कार्यक्रमांदरम्यानही पारंपरिक वाद्यमेळाचा समावेश असतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> भजन, कीर्तन, गोंधळ आणि जागरण यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन अनेक जत्रांदरम्यान केले जाते. अशा कार्यक्रमांमध्ये मृदंग, पखवाज, टाळ, चिपळ्या, एकतारी आणि तुणतुणे या वाद्यांचा उपयोग गायनाला स्वर आणि तालसाथ देण्यासाठी केला जातो. कोकणातील अनेक गावांमध्ये जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकसंगीत आणि पारंपरिक वाद्यवादनाच्या जतनाचे महत्त्वपूर्ण माध्यम राहिल्या आहेत.<ref>{{sfn|Jackson|1986}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}</ref> कोकणातील सण, उत्सव आणि जत्रांमधील लोकवाद्यांचा वापर हा स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांचा अविभाज्य भाग मानला जातो. बदलत्या सामाजिक परिस्थितीतही अनेक गावांनी या पारंपरिक वाद्यमेळांची परंपरा कायम ठेवली आहे. त्यामुळे लोकवाद्ये ही कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जातात.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> == लोकनृत्यातील लोकवाद्ये == कोकणातील लोकनृत्ये ही स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, कृषीसंस्कृती, सागरी जीवन आणि सामुदायिक परंपरांशी निगडित आहेत. या लोकनृत्यांमध्ये लोकवाद्यांचा उपयोग केवळ तालसाथीसाठी न होता नृत्याची लय, गती, भावाभिव्यक्ती आणि सादरीकरणाची परिणामकारकता वाढविण्यासाठी केला जातो. नृत्यप्रकार, स्थानिक परंपरा आणि प्रसंगानुसार वाद्यांची निवड आणि वादनशैलीमध्ये वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील शिमगा, कोळी नृत्य, फुगडी, झिम्मा तसेच इतर पारंपरिक लोकनृत्यांमध्ये ढोल, ढोलकी, ताशा, डफ, टाळ, झांज आणि चिपळ्या या तालवाद्यांचा प्रामुख्याने वापर केला जातो. नृत्याच्या प्रकारानुसार वादनाचा ठेका, गती आणि लय बदलत जाते. काही नृत्यांमध्ये गायक, वादक आणि नर्तक यांचा समन्वय लोकसादरीकरणाचा महत्त्वपूर्ण भाग असतो.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील दशावतारासारख्या लोकनाट्यप्रधान नृत्यपरंपरांमध्ये तालवाद्यांबरोबरच तुतारी, शंख आणि इतर सुषिरवाद्यांचाही प्रसंगानुरूप उपयोग केला जातो. पात्रांचा प्रवेश, युद्धप्रसंग, धार्मिक दृश्ये किंवा प्रसंगांतर यांमध्ये विविध वाद्यांचा उपयोग करून नाट्यमय परिणाम अधिक प्रभावी केला जातो. स्थानिक नाट्यमंडळे आणि लोककलावंत यांच्या परंपरेनुसार वाद्यमेळात काही प्रमाणात बदल आढळतो.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> किनारपट्टी भागातील कोळी समाजाच्या लोकनृत्यांमध्ये समूहगायन आणि तालवाद्यांचा समन्वय विशेषत्वाने आढळतो. त्याचप्रमाणे ग्रामीण भागातील स्त्रियांच्या पारंपरिक नृत्यांमध्ये टाळ, चिपळ्या आणि इतर साध्या तालवाद्यांच्या साथीने लोकगीते सादर करण्याची परंपरा आजही कायम आहे. विविध समाजसमूह, स्थानिक रूढी आणि उत्सवांनुसार या नृत्यांच्या वादनपरंपरेत प्रादेशिक वैविध्य दिसून येते.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> लोकनृत्ये आणि लोकवाद्ये यांचा परस्परसंबंध कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानला जातो. लोकनृत्यांच्या सातत्यपूर्ण सादरीकरणामुळे पारंपरिक वादनशैली, तालरचना आणि वाद्यमेळ यांचे जतन झाले असून, लोकसंगीत आणि लोकसंस्कृतीवरील संशोधनांमध्ये या परंपरांचा स्वतंत्रपणे अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == कोकणातील प्रसिद्ध लोकवादक == कोकणातील लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांची परंपरा मुख्यतः गुरू-शिष्य परंपरा, कौटुंबिक वारसा आणि स्थानिक लोककलांमधून विकसित झाली आहे. त्यामुळे अनेक पारंपरिक वादकांची नावे लिखित स्वरूपात उपलब्ध नसून त्यांची कला मौखिक परंपरेतून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचली आहे. ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, दशावतार मंडळे, भजनी मंडळे, वारकरी दिंड्या आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्थांमधील वादकांनी कोकणातील लोकवाद्यांची परंपरा जिवंत ठेवण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> कोकणातील अनेक वादक ढोल, ढोलकी, मृदंग, पखवाज, ताशा, डफ, तुणतुणे, एकतारी, टाळ, झांज, चिपळ्या, तुतारी आणि शंख यांसारख्या वाद्यांच्या वादनात प्रवीण असतात. अनेकदा एकाच कलाकाराकडे गायन, वादन आणि लोकनाट्यातील अभिनय यांचेही कौशल्य आढळते. विशेषतः दशावतार, भजन-कीर्तन आणि गोंधळ यांसारख्या परंपरांमध्ये वादकांची भूमिका केवळ साथीपुरती मर्यादित नसून संपूर्ण सादरीकरणाचा अविभाज्य भाग असते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांच्या परंपरेत अनेक कुटुंबांनी पिढ्यान्‌पिढ्या वादनकला जतन केली आहे. वादनाचे शिक्षण प्रामुख्याने प्रत्यक्ष सराव, धार्मिक कार्यक्रमांतील सहभाग आणि गुरू-शिष्य परंपरेद्वारे दिले जात असल्यामुळे स्थानिक शैली, तालरचना आणि वादनतंत्र यांमध्ये प्रादेशिक वैशिष्ट्ये विकसित झाली आहेत. विविध गावांमध्ये आजही पारंपरिक वादक धार्मिक उत्सव, लोकनाट्ये आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होताना दिसतात.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून लोकसंगीत, लोककला आणि संगीतशास्त्रावरील संशोधनांमुळे कोकणातील पारंपरिक वादकांच्या कार्याचे दस्तऐवजीकरण सुरू झाले. सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला अकादमी, संशोधन संस्था आणि विद्यापीठीय अभ्यासक्रमांमुळे या वादकांच्या कलाविष्काराला व्यापक व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे. तथापि, अनेक पारंपरिक वादकांविषयीची माहिती आजही स्थानिक मौखिक परंपरा आणि लोकस्मृतीवरच अवलंबून आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील लोकवादकांनी जतन केलेल्या वादनपरंपरा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात. या परंपरांमुळे लोकवाद्यांची निर्मिती, वादनतंत्र, तालरचना आणि सांगीतिक शैली यांचे सातत्य आजही टिकून असून, कोकणातील लोकसंस्कृतीच्या अभ्यासात त्यांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> == आधुनिक काळातील बदल == विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात कोकणातील लोकवाद्यांच्या वापरात सामाजिक, तांत्रिक आणि सांस्कृतिक बदलांमुळे लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. ध्वनिवर्धक यंत्रणा, ध्वनिमुद्रण तंत्रज्ञान, दूरदर्शन, चित्रपट, डिजिटल माध्यमे आणि सामाजिक माध्यमांच्या प्रसारामुळे पारंपरिक लोकसंगीताच्या सादरीकरणाच्या पद्धतीत बदल झाले. या बदलांचा परिणाम लोकवाद्यांच्या निर्मिती, वादनशैली आणि सार्वजनिक सादरीकरणावरही झाला आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> पूर्वी धार्मिक विधी, जत्रा, लोकनाट्ये आणि ग्रामस्तरीय सांस्कृतिक कार्यक्रमांपुरता मर्यादित असलेला अनेक लोकवाद्यांचा वापर आज सांस्कृतिक महोत्सव, शासकीय सांस्कृतिक कार्यक्रम, शैक्षणिक सादरीकरणे, लोककला स्पर्धा आणि व्यावसायिक रंगमंचांपर्यंत विस्तारला आहे. त्याचवेळी काही पारंपरिक वाद्यांच्या जागी आधुनिक वाद्ये किंवा ध्वनिवर्धन प्रणालींचा वापर वाढल्याने काही स्थानिक वादनपरंपरांमध्ये बदल झाल्याचे संगीतशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> लोकवाद्यांच्या निर्मितीमध्येही काळानुसार बदल झाले आहेत. पारंपरिक लाकूड, नैसर्गिक कातडी, बांबू आणि स्थानिक साहित्याबरोबरच आधुनिक धातू, कृत्रिम तंतू आणि औद्योगिक साहित्याचा वापर काही वाद्यांच्या निर्मितीत वाढला आहे. त्यामुळे वाद्यांच्या टिकाऊपणात आणि देखभालीत बदल झाला असला, तरी अनेक पारंपरिक कारागीर आणि कलाकार धार्मिक तसेच पारंपरिक सादरीकरणांसाठी पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेल्या वाद्यांनाच प्राधान्य देतात.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांच्या अभ्यासाला विद्यापीठीय अभ्यासक्रम, संशोधन संस्था, सांस्कृतिक अकादमी आणि विविध संशोधन प्रकल्पांमुळे नवे शैक्षणिक अधिष्ठान प्राप्त झाले आहे. संगीतशास्त्रज्ञ, लोकसंगीत संशोधक आणि सांस्कृतिक संस्थांनी लोकवाद्यांच्या इतिहास, रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण केले आहे. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या अभ्यासासाठी प्रमाणभूत संशोधनसाहित्य उपलब्ध झाले आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> डिजिटल माध्यमे, ध्वनिमुद्रण, दृश्यश्राव्य दस्तऐवजीकरण आणि सांस्कृतिक महोत्सवांमुळे कोकणातील लोकवाद्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवे व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे. तथापि, पारंपरिक वादकांची संख्या कमी होणे, पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेल्या वादनपरंपरांचा ऱ्हास आणि बदलती मनोरंजन माध्यमे यांमुळे काही लोकवाद्यांसमोर नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत. या पार्श्वभूमीवर संशोधन, दस्तऐवजीकरण आणि लोककला संवर्धनाच्या विविध उपक्रमांद्वारे या परंपरांचे जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Tutari Sanai and Tal.jpg|'''तुतारी, सनई आणि टाळ''' — महाराष्ट्रातील लोककलेतील पारंपरिक वाद्ये. File:Dhol,kv.png|'''ढोल''' — कोकणी विश्वकोशातील पारंपरिक ढोलाचे चित्रण. File:ताशावादक.jpg|'''ताशा वादक''' — पारंपरिक ताशावादनाचे दृश्य. File:गणपती विसर्जन मिरवणुकीतील झांज पथक.JPG|'''झांज पथक''' — धार्मिक मिरवणुकीतील सामूहिक झांजवादन. File:Tuntina.jpg|'''तुणतुणे''' — पश्चिम भारतातील लोकपरंपरेत आणि कीर्तनपरंपरेत वापरले जाणारे तंतुवाद्य. File:Ranasringa MET 89.4.161 slide.jpg|'''रणशिंग''' — भारतीय पारंपरिक सुषिरवाद्य. File:शंख आणि डमरू नाद पथक.jpg|'''शंख आणि डमरू''' — धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांतील पारंपरिक वाद्ये. File:Shankha with rosette.jpg|'''शंख''' — भारतीय धार्मिक परंपरेशी संबंधित पारंपरिक सुषिरवाद्य. File:Mridangam transparent.png|'''मृदंग''' — भारतीय संगीतपरंपरेतील प्रमुख तालवाद्य. File:2024-03-22 Tanpuras, Tabala-dagga, Pakhavaj, and Harmonium in Raja Dinkar Kelkar Museum, Pune.jpg|'''पखवाज व इतर भारतीय वाद्ये''' — पुणे येथील राजा दिनकर केळकर संग्रहालयातील वाद्यसंग्रह. File:Jori Drum being Played.png|'''जोडी ढोल''' — पारंपरिक तालवाद्य वादन. File:Dhol dholak, one of numerous types of drums, Indian musical instrument.jpg|'''ढोल / ढोलक''' — भारतीय लोकसंगीतातील विविध तालवाद्यांचे प्रतिनिधिक उदाहरण. </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://marathivishwakosh.org मराठी विश्वकोश] * [https://ignca.gov.in इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र (IGNCA)] * [https://www.sangeetnatak.gov.in संगीत नाटक अकादमी] * [https://indiaculture.gov.in India Culture Portal] * [https://archive.org Internet Archive] * [https://www.maharashtra.gov.in महाराष्ट्र शासन] * {{कोकण लोकजीवन}} [[वर्ग:कोकण]] ghnuyz3361gpiq1pstzzyavt1onwu7p 2700294 2700293 2026-08-08T15:50:06Z AdvAnantGholam 172574 2700294 wikitext text/x-wiki '''कोकणातील लोकवाद्ये''' ही कोकण प्रदेशातील लोकजीवन, धार्मिक परंपरा, लोकसंस्कृती, सण-उत्सव, जत्रा, लोकनृत्ये, लोकनाट्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य घटक मानली जातात. पारंपरिक समाजजीवनात या वाद्यांचा उपयोग केवळ मनोरंजनासाठीच नव्हे, तर धार्मिक विधी, देवपूजा, ग्रामदैवतांच्या यात्रा, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, विवाहसमारंभ तसेच विविध लोकविधींमध्ये केला जातो. कोकणातील अनेक लोकवाद्ये पिढ्यान्‌पिढ्या मौखिक परंपरेतून जतन झाली असून ती स्थानिक सांस्कृतिक ओळख आणि लोकपरंपरेचे प्रतीक मानली जातात. <ref>{{cite book |last=Campbell |first=James MacNabb |editor-last=Campbell |editor-first=James MacNabb |title=Gazetteer of the Bombay Presidency, Vol. X: Ratnagiri and Savantvadi |publisher=Government Central Press |place=Bombay |year=1880 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |title=Ratnagiri District Gazetteer |publisher=Government of Maharashtra |place=Bombay |year=1962 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Kothari |first=Komal S. |title=Indian Folk Musical Instruments |publisher=Sangeet Natak Akademi |place=New Delhi |year=1968 |ref=harv }}</ref> [[File:Tutari Sanai and Tal.jpg|thumb|right|250px|'''तुतारी, सनई आणि टाळ''' — महाराष्ट्रातील लोककलेत वापरली जाणारी पारंपरिक वाद्ये.]] कोकणातील लोकवाद्यांच्या निर्मितीवर आणि विकासावर प्रदेशाची भौगोलिक रचना, समुद्रकिनारी वसलेले जीवन, सह्याद्री पर्वतरांग, स्थानिक नैसर्गिक साधनसंपत्ती तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. बांबू, लाकूड, भोपळा, धातू, प्राण्यांची कातडी, शिंगे आणि नैसर्गिक तंतू यांसारख्या स्थानिक साहित्यापासून विविध प्रकारची वाद्ये तयार करण्याची परंपरा कोकणात विकसित झाली. स्थानिक कारागिरांनी तयार केलेल्या या वाद्यांच्या रचना, आकार, ध्वनीवैशिष्ट्ये आणि वादनपद्धती प्रदेशानुसार काही प्रमाणात भिन्न आढळतात. <ref>{{cite book |last=Deva |first=Bigamudre Chaitanya |title=Musical Instruments of India: Their History and Development |publisher=Firma KLM |place=New Delhi |year=1978 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Krishnaswamy |first=S. |title=Musical Instruments of India |edition=Revised |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |place=New Delhi |year=2017 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite book |last=Buchner |first=Alexander |title=Folk Music Instruments of the World |publisher=Crown Publishers |place=New York |year=1978 |ref=harv }}</ref> भारतीय संगीतशास्त्रातील पारंपरिक वर्गीकरणानुसार कोकणातील लोकवाद्यांचे अवनद्ध (तालवाद्ये), तंतू (तंतुवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये) अशा प्रमुख गटांमध्ये वर्गीकरण केले जाते. ढोल, ढोलकी, ताशा, डफ, मृदंग, पखवाज, तुणतुणे, एकतारी, तुतारी, शंख, टाळ, झांज, चिपळ्या आणि नाळ ही या प्रदेशात प्रचलित असलेली प्रमुख लोकवाद्ये आहेत. या वाद्यांचा वापर धार्मिक विधी, लोकनाट्ये, लोकनृत्ये, भजन-कीर्तन तसेच विविध सामाजिक आणि सांस्कृतिक प्रसंगांमध्ये केला जातो.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> दशावतार, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, भजन, कीर्तन, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा आणि विविध लोकनृत्यांमुळे कोकणातील लोकवाद्यांची स्वतंत्र परंपरा विकसित झाली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिवर्धक यंत्रणा, इलेक्ट्रॉनिक वाद्ये आणि बदलत्या सांस्कृतिक प्रवाहांमुळे काही पारंपरिक लोकवाद्यांचा वापर कमी झाला असला, तरी धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांमध्ये त्यांचे स्थान आजही महत्त्वाचे मानले जाते. <ref>{{cite book |last=Ranade |first=Ashok D. |title=Stage Music of Maharashtra |publisher=Sangeet Natak Akademi |place=New Delhi |year=1986 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite journal |last=Mujumdar |first=Manisha Mohan |title=Dashavatar, the Glorious Local Art of Performance: In the Perspective of Globalization |journal=Motifs: An International Journal of English Studies |volume=7 |issue=Special Issue |pages=83–93 |year=2021 |ref=harv }}</ref><ref>{{cite journal |last=Kamble |first=V. C. |last2=Ransure |first2=P. V. |title=Folk and Folk-Lore Culture of Maharashtra |journal=Bulletin of the Deccan College Research Institute |year=2008–2009 |pages=191–205 |ref=harv }}</ref> == व्युत्पत्ती == '''लोकवाद्ये''' हा शब्द '''लोक''' आणि '''वाद्य''' या दोन शब्दांच्या संयोगातून तयार झाला आहे. '''लोक''' या शब्दाचा अर्थ विशिष्ट प्रदेशातील सर्वसामान्य समाज, त्यांची जीवनपद्धती, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारसा असा होतो, तर '''वाद्य''' म्हणजे ध्वनी निर्माण करून संगीत सादर करण्यासाठी वापरले जाणारे साधन होय. त्यामुळे '''लोकवाद्ये''' म्हणजे विशिष्ट प्रदेशातील लोकसमूहाने पारंपरिक पद्धतीने निर्माण केलेली, पिढ्यान्‌पिढ्या वापरात असलेली आणि लोकजीवनाशी निगडित संगीतवाद्ये अशी त्याची व्यापक व्याख्या केली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकण प्रदेशातील लोकवाद्यांची परंपरा स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, नैसर्गिक साधनसंपत्ती, धार्मिक श्रद्धा, कृषीप्रधान जीवनशैली आणि सागरी संस्कृती यांच्या परस्परसंवादातून विकसित झाली. या प्रदेशात उपलब्ध असलेल्या बांबू, लाकूड, भोपळा, धातू, प्राण्यांची कातडी, शिंगे आणि नैसर्गिक तंतू यांसारख्या साहित्यापासून विविध प्रकारची वाद्ये तयार करण्याची परंपरा रूढ झाली. परिणामी अनेक लोकवाद्यांची नावे त्यांच्या रचना, आकार, उपयोग, ध्वनी किंवा निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्याशी संबंधित स्वरूपात प्रचलित झाली.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> भारतीय संगीतशास्त्रात वाद्यांचे वर्गीकरण प्राचीन काळापासून विकसित झाले असून, '''भरतमुनींच्या ''नाट्यशास्त्रात''''' वाद्यांचे '''तत (तंतुवाद्ये), अवनद्ध (तालवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये)''' असे चार प्रमुख प्रकार सांगितले आहेत. हे वर्गीकरण पुढे ''संगीतरत्नाकर'' आणि इतर संगीतशास्त्रीय ग्रंथांमध्येही स्वीकारले गेले. कोकणातील लोकवाद्यांचे वर्गीकरणही याच भारतीय संगीतपरंपरेनुसार केले जाते. <ref>{{cite book |last=Nettl |first=Bruno |title=The Study of Ethnomusicology: Thirty-Three Discussions |edition=3rd |publisher=University of Illinois Press |place=Urbana, Chicago, and Springfield |year=2015 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांच्या नामपरंपरेवर मराठीबरोबरच संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश, कन्नड, कोकणी, फारसी आणि अरबी भाषांचा प्रभाव आढळतो. प्राचीन सागरी व्यापार, सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि विविध राजसत्तांच्या प्रभावामुळे काही वाद्ये आणि त्यांची नावे कोकणात रूढ झाली, तर काही वाद्यांनी स्थानिक परंपरेनुसार स्वतंत्र वैशिष्ट्ये आत्मसात केली. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांची नामपरंपरा ही स्थानिक आणि बाह्य सांस्कृतिक प्रभावांच्या समन्वयातून विकसित झालेली मानली जाते. <ref>{{cite book |last=Jackson |first=A. M. T. |title=Folklore of the Konkan |publisher=British India Press |place=Bombay |year=1915 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == इतिहास == कोकणातील लोकवाद्यांचा इतिहास हा प्रदेशाच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक इतिहासाशी निगडित आहे. सह्याद्री पर्वतरांग आणि अरबी समुद्र यांच्या दरम्यान वसलेल्या कोकण प्रदेशात प्राचीन काळापासून विविध लोकसमूह, व्यापारी, राजसत्तांचे आश्रय आणि धार्मिक परंपरांचा प्रभाव दिसून येतो. या विविध घटकांच्या परस्परसंवादातून येथे लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांची स्वतंत्र परंपरा विकसित झाली.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> भारतीय संगीतपरंपरेत वाद्यांचा उल्लेख वैदिक साहित्य, ''नाट्यशास्त्र'', ''संगीतरत्नाकर'' आणि इतर प्राचीन संगीतग्रंथांमध्ये आढळतो. या ग्रंथांमध्ये वाद्यांचे वर्गीकरण, त्यांचा धार्मिक आणि सांस्कृतिक उपयोग तसेच वादनपरंपरा यांचे वर्णन केलेले आहे. कोकणातील लोकवाद्ये या व्यापक भारतीय परंपरेशी संबंधित असली, तरी त्यांचा विकास स्थानिक समाजजीवन, उपलब्ध नैसर्गिक साधनसंपत्ती आणि प्रादेशिक लोकसंस्कृती यांच्या प्रभावाखाली झाला.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> मध्ययुगीन काळात शिलाहार, यादव, बहमनी, आदिलशाही, मराठा आणि पोर्तुगीज सत्तांच्या काळात कोकणातील धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक जीवनात विविध बदल झाले. मंदिरे, ग्रामदैवतांची देवळे, यात्रोत्सव, जत्रा आणि लोकनाट्य परंपरांमुळे ढोल, ताशा, डफ, तुतारी, शंख, टाळ, झांज आणि इतर लोकवाद्यांचा वापर अधिक व्यापक झाला. धार्मिक विधी आणि सामुदायिक समारंभांमध्ये या वाद्यांनी महत्त्वाचे स्थान प्राप्त केले. <ref>{{cite book |title=Kolaba District Gazetteer |publisher=Government of Maharashtra |place=Bombay |year=1964 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> कोकणातील दशावतार ही लोकनाट्यपरंपरा, वारकरी संप्रदायातील भजन-कीर्तन, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, पालख्या आणि जत्रा या लोकवाद्यांच्या जतन आणि विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरल्या. या परंपरांमध्ये तालवाद्ये, सुषिरवाद्ये आणि घनवाद्यांचा वापर केवळ संगीतसाथीसाठीच नव्हे, तर धार्मिक विधी, नाट्यप्रयोग आणि सामुदायिक सहभाग यांचे माध्यम म्हणूनही केला जातो.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> एकोणिसाव्या आणि विसाव्या शतकात जिल्हा गॅझेटिअर्स, लोकसाहित्य, मानववंशशास्त्रीय नोंदी आणि संगीतशास्त्रीय संशोधनांमुळे कोकणातील लोकपरंपरा आणि लोकवाद्यांचे शास्त्रीय दस्तऐवजीकरण सुरू झाले. स्वातंत्र्योत्तर काळात संगीत नाटक अकादमी, इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र, महाराष्ट्र शासन आणि विविध संशोधकांनी भारतीय तसेच महाराष्ट्रातील लोकवाद्यांवर स्वतंत्र संशोधन प्रकाशित केले. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या इतिहास, वर्गीकरण आणि सांस्कृतिक महत्त्वाच्या अभ्यासाला शैक्षणिक आधार प्राप्त झाला.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> एकविसाव्या शतकात ध्वनिमुद्रण, डिजिटल माध्यमे, शैक्षणिक संशोधन आणि सांस्कृतिक महोत्सव यांच्या माध्यमातून कोकणातील अनेक पारंपरिक लोकवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण आणि पुनर्परिचय झाला आहे. तथापि, काही पारंपरिक वाद्यांचा वापर मर्यादित स्वरूपात राहिल्याने त्यांचा अभ्यास प्रामुख्याने लोकसाहित्य, संगीतशास्त्र आणि सांस्कृतिक इतिहासाच्या संदर्भात केला जात आहे. <ref>{{cite journal |last=Manuel |first=Peter |title=The Intermediate Sphere in North Indian Music Culture: Between and Beyond "Folk" and "Classical" |journal=Ethnomusicology |volume=59 |issue=1 |pages=82–115 |year=2015 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == लोकवाद्यांचे वर्गीकरण == भारतीय संगीतशास्त्रात वाद्यांचे वर्गीकरण प्राचीन काळापासून विकसित झाले आहे. भरतमुनींच्या ''नाट्यशास्त्रात'' वाद्यांचे तत (तंतुवाद्ये), अवनद्ध (तालवाद्ये), सुषिर (वायुवाद्ये) आणि घन (घनवाद्ये) असे चार प्रमुख प्रकार सांगितले आहेत. पुढे शार्ङ्गदेव यांच्या ''संगीतरत्नाकर''सह इतर संगीतग्रंथांनीही हे वर्गीकरण स्वीकारले. कोकणातील लोकवाद्यांचे वर्गीकरणही याच पारंपरिक भारतीय संगीतशास्त्रीय पद्धतीनुसार केले जाते.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकण प्रदेशात वापरली जाणारी लोकवाद्ये त्यांच्या ध्वनीनिर्मितीच्या तत्त्वानुसार चार प्रमुख गटांत विभागली जातात. ताल निर्माण करण्यासाठी वापरली जाणारी वाद्ये '''अवनद्ध''' किंवा तालवाद्ये, तारा किंवा तंतूंच्या कंपनातून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''तंतुवाद्ये''', हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''सुषिरवाद्ये''', तर धातू किंवा घन पदार्थावर आघात करून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये '''घनवाद्ये''' म्हणून ओळखली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === अवनद्ध (तालवाद्ये) === अवनद्ध वाद्यांमध्ये चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण केला जातो. कोकणातील लोकजीवनात ढोल, ढोलकी, मृदंग, पखवाज, ताशा, डफ आणि नाळ ही प्रमुख तालवाद्ये मानली जातात. धार्मिक उत्सव, जत्रा, दशावतार, भजन-कीर्तन, विवाहसमारंभ आणि विविध लोकनृत्यांमध्ये या वाद्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === तंतुवाद्ये === तंतुवाद्यांमध्ये तारा किंवा तंतूंच्या कंपनामुळे ध्वनी निर्माण होतो. कोकणातील लोकपरंपरेत तुणतुणे आणि एकतारी ही सर्वाधिक प्रचलित तंतुवाद्ये आहेत. भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ तसेच लोकगायनाच्या विविध प्रकारांमध्ये या वाद्यांचा साथीसाठी उपयोग केला जातो.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === सुषिरवाद्ये === सुषिरवाद्यांमध्ये हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण होतो. तुतारी, शंख आणि शिंग ही कोकणातील प्रमुख सुषिरवाद्ये आहेत. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांचे उत्सव, मिरवणुका, जत्रा आणि पारंपरिक समारंभांमध्ये या वाद्यांचा वापर केला जातो. काही वाद्ये संदेशवहन, समारंभाची सुरुवात किंवा धार्मिक संकेत देण्यासाठीही वापरली जातात.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === घनवाद्ये === घनवाद्यांमध्ये धातू किंवा इतर घन पदार्थावर आघात केल्याने ध्वनी निर्माण होतो. टाळ, झांज आणि चिपळ्या ही कोकणातील प्रमुख घनवाद्ये असून त्यांचा उपयोग विशेषतः भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ आणि इतर धार्मिक विधींमध्ये तालधारणेसाठी केला जातो. या वाद्यांचा आवाज स्पष्ट, लयबद्ध आणि दूरवर पोहोचणारा असल्यामुळे सामूहिक गायनात त्यांना विशेष महत्त्व आहे.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांचे हे वर्गीकरण केवळ संगीतशास्त्रीय दृष्टिकोनातूनच नव्हे, तर त्यांच्या सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक उपयोगाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे मानले जाते. अनेक प्रसंगी एकाच सांस्कृतिक कार्यक्रमात विविध गटांतील वाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लय, ध्वनी आणि सांगीतिक वातावरण निर्माण केले जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तालवाद्ये == तालवाद्ये ही कोकणातील लोकसंगीत परंपरेचा सर्वाधिक प्रभावी आणि व्यापक घटक मानली जातात. चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण करणाऱ्या या वाद्यांचा उपयोग धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या उत्सव, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, लोकनृत्ये तसेच विविध सामाजिक समारंभांमध्ये केला जातो. ताल, लय आणि सांगीतिक गती टिकवून ठेवण्यात तालवाद्यांची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांच्या निर्मितीसाठी प्रामुख्याने स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेले लाकूड, धातू आणि विविध प्राण्यांच्या कातड्यांचा वापर केला जातो. वाद्याचा आकार, त्यावरील कातडीचा प्रकार, बांधणीची पद्धत आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीत भिन्नता निर्माण होते. स्थानिक कारागिरांनी विकसित केलेल्या या परंपरागत तंत्रांमुळे प्रत्येक वाद्याला स्वतंत्र ध्वनीवैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांमध्ये '''ढोल''', '''ढोलकी''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''ताशा''', '''डफ''' आणि '''नाळ''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. यांपैकी काही वाद्ये धार्मिक परंपरांशी निगडित असून काहींचा उपयोग लोकनाट्ये, लोकनृत्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये केला जातो. अनेक प्रसंगी दोन किंवा अधिक तालवाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लयबद्ध संगीतसाथ निर्माण केली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांची वादनपरंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून जतन झाली आहे. काही समाजघटक, कलाकार कुटुंबे आणि लोकनाट्य मंडळी यांनी या परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जिवंत ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिमुद्रण, सांस्कृतिक महोत्सव आणि शैक्षणिक संशोधनामुळे या तालवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === ढोल === '''ढोल''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित आणि प्राचीन तालवाद्यांपैकी एक मानले जाते. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार, गोंधळ, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जातो. लय, ठेका आणि सामूहिक वादनासाठी आवश्यक असलेली सांगीतिक ऊर्जा निर्माण करण्यामध्ये ढोलाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे शरीर सामान्यतः पिंपाच्या आकाराचे किंवा दंडगोलाकार असून ते आंबा, फणस, साग किंवा इतर कठीण लाकडापासून तयार केले जाते. वाद्याच्या दोन्ही बाजूंना प्राण्यांच्या कातडीचे आवरण बसविले जाते. कातडी दोर, चामड्याच्या पट्ट्या किंवा धातूच्या कड्यांच्या साहाय्याने ताणून बसविली जाते. वाद्याचा आकार, कातडीचा प्रकार आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीची तीव्रता आणि स्वरवैशिष्ट्ये बदलतात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे वादन प्रामुख्याने दोन काठ्यांच्या साहाय्याने केले जाते; तथापि, काही स्थानिक परंपरांमध्ये एका हाताने आणि एका काठीच्या साहाय्यानेही वादन केले जाते. ढोलाचा ठेका ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांशी सुसंवाद साधून सामूहिक वादनाला आधार देतो. त्यामुळे धार्मिक मिरवणुका, लोकनृत्ये आणि लोकनाट्यांमध्ये ढोलाला केंद्रस्थानी स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील दशावतार, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, वारकरी संप्रदायातील काही धार्मिक कार्यक्रम तसेच जत्रांमध्ये ढोलाचा वापर विशेषत्वाने केला जातो. अनेक ठिकाणी ढोलासोबत ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांचे संयुक्त वादन केले जाते, ज्यामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार विशिष्ट लयबद्ध आणि उत्सवी वातावरण निर्माण होते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक लाकडी ढोलाबरोबरच कृत्रिम साहित्यापासून तयार केलेले ढोलही वापरात आले आहेत. तथापि, धार्मिक विधी, लोकनाट्ये आणि पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेल्या ढोलालाच प्राधान्य दिले जाते. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला संमेलने आणि संशोधनपर उपक्रमांमुळे ढोलाच्या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि शैक्षणिक अध्ययन अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === ढोलकी === '''ढोलकी''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित तालवाद्यांपैकी एक असून लोकसंगीत, भजन-कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, स्त्रीगीते, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये तिचा व्यापक उपयोग केला जातो. आकाराने ढोलापेक्षा लहान आणि सहज वाहून नेता येण्याजोगी असल्यामुळे ढोलकीला लोकपरंपरेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ती स्वतंत्र तालवाद्य म्हणून तसेच गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे शरीर सामान्यतः दंडगोलाकार किंवा मध्यभागी किंचित फुगीर असते. ती लाकडापासून तयार केली जाते आणि दोन्ही बाजूंना वेगवेगळ्या जाडीची कातडी बसविली जाते. एका बाजूने गंभीर स्वर, तर दुसऱ्या बाजूने तुलनेने उंच स्वर निर्माण होतो. कातडीचा ताण दोर, पट्टे किंवा धातूच्या यंत्रणेद्वारे नियंत्रित केला जात असल्यामुळे आवश्यकतेनुसार स्वरांमध्ये बदल करता येतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे वादन प्रामुख्याने हाताच्या बोटांनी आणि तळव्याच्या साहाय्याने केले जाते. विविध ठेके, लयबंध आणि तालरचना सादर करण्यासाठी हे वाद्य उपयुक्त मानले जाते. लोकगायन, ओव्या, भारुडे, भजने आणि इतर पारंपरिक गायनप्रकारांमध्ये गायनाला तालसाथ देण्याचे कार्य ढोलकी करते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> दशावतार, गोंधळ, भजन-कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये ढोलकीचा उपयोग टाळ, झांज, चिपळ्या, तुणतुणे आणि एकतारी यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. विविध वाद्यांच्या संयुक्त वादनामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार लय, गती आणि सांगीतिक वातावरण अधिक प्रभावीपणे साकारले जाते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> आजही कोकणातील अनेक कलाकार, भजनी मंडळे, लोकनाट्य मंडळे आणि सांस्कृतिक संस्था पारंपरिक ढोलकीवादनाची परंपरा जतन करीत आहेत. आधुनिक साहित्य आणि निर्मितीपद्धतींचा काही प्रमाणात स्वीकार झाला असला, तरी पारंपरिक लाकडी ढोलकी आणि नैसर्गिक कातडीपासून तयार केलेल्या वाद्यांना अनेक कलाकारांकडून प्राधान्य दिले जाते.<ref>{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तालवाद्ये == तालवाद्ये ही कोकणातील लोकसंगीत परंपरेचा सर्वाधिक प्रभावी आणि व्यापक घटक मानली जातात. चामड्याने मढविलेल्या पृष्ठभागावर हाताने किंवा काठ्यांच्या साहाय्याने आघात करून ध्वनी निर्माण करणाऱ्या या वाद्यांचा उपयोग धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या उत्सव, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार, भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, लोकनृत्ये तसेच विविध सामाजिक समारंभांमध्ये केला जातो. ताल, लय आणि सांगीतिक गती टिकवून ठेवण्यात तालवाद्यांची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांच्या निर्मितीसाठी प्रामुख्याने स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेले लाकूड, धातू आणि विविध प्राण्यांच्या कातड्यांचा वापर केला जातो. वाद्याचा आकार, त्यावरील कातडीचा प्रकार, बांधणीची पद्धत आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीत भिन्नता निर्माण होते. स्थानिक कारागिरांनी विकसित केलेल्या या परंपरागत तंत्रांमुळे प्रत्येक वाद्याला स्वतंत्र ध्वनीवैशिष्ट्य प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांमध्ये '''ढोल''', '''ढोलकी''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''ताशा''', '''डफ''' आणि '''नाळ''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. यांपैकी काही वाद्ये धार्मिक परंपरांशी निगडित असून काहींचा उपयोग लोकनाट्ये, लोकनृत्ये आणि सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये केला जातो. अनेक प्रसंगी दोन किंवा अधिक तालवाद्यांचा एकत्रित वापर करून विशिष्ट लयबद्ध संगीतसाथ निर्माण केली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> कोकणातील तालवाद्यांची वादनपरंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून जतन झाली आहे. काही समाजघटक, कलाकार कुटुंबे आणि लोकनाट्य मंडळी यांनी या परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जिवंत ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. आधुनिक काळात ध्वनिमुद्रण, सांस्कृतिक महोत्सव आणि शैक्षणिक संशोधनामुळे या तालवाद्यांचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === ढोल === '''ढोल''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित आणि प्राचीन तालवाद्यांपैकी एक मानले जाते. धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार, गोंधळ, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध सामुदायिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जातो. लय, ठेका आणि सामूहिक वादनासाठी आवश्यक असलेली सांगीतिक ऊर्जा निर्माण करण्यामध्ये ढोलाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे शरीर सामान्यतः पिंपाच्या आकाराचे किंवा दंडगोलाकार असून ते आंबा, फणस, साग किंवा इतर कठीण लाकडापासून तयार केले जाते. वाद्याच्या दोन्ही बाजूंना प्राण्यांच्या कातडीचे आवरण बसविले जाते. कातडी दोर, चामड्याच्या पट्ट्या किंवा धातूच्या कड्यांच्या साहाय्याने ताणून बसविली जाते. वाद्याचा आकार, कातडीचा प्रकार आणि ताण यांनुसार त्याच्या ध्वनीची तीव्रता आणि स्वरवैशिष्ट्ये बदलतात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलाचे वादन प्रामुख्याने दोन काठ्यांच्या साहाय्याने केले जाते; तथापि, काही स्थानिक परंपरांमध्ये एका हाताने आणि एका काठीच्या साहाय्यानेही वादन केले जाते. ढोलाचा ठेका ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांशी सुसंवाद साधून सामूहिक वादनाला आधार देतो. त्यामुळे धार्मिक मिरवणुका, लोकनृत्ये आणि लोकनाट्यांमध्ये ढोलाला केंद्रस्थानी स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील दशावतार, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, वारकरी संप्रदायातील काही धार्मिक कार्यक्रम तसेच जत्रांमध्ये ढोलाचा वापर विशेषत्वाने केला जातो. अनेक ठिकाणी ढोलासोबत ताशा, तुतारी, शंख, टाळ आणि झांज यांचे संयुक्त वादन केले जाते, ज्यामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार विशिष्ट लयबद्ध आणि उत्सवी वातावरण निर्माण होते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> आधुनिक काळात पारंपरिक लाकडी ढोलाबरोबरच कृत्रिम साहित्यापासून तयार केलेले ढोलही वापरात आले आहेत. तथापि, धार्मिक विधी, लोकनाट्ये आणि पारंपरिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेल्या ढोलालाच प्राधान्य दिले जाते. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला संमेलने आणि संशोधनपर उपक्रमांमुळे ढोलाच्या परंपरेचे दस्तऐवजीकरण आणि शैक्षणिक अध्ययन अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === ढोलकी === '''ढोलकी''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित तालवाद्यांपैकी एक असून लोकसंगीत, भजन-कीर्तन, गोंधळ, दशावतार, स्त्रीगीते, लोकनृत्ये, विवाहसमारंभ तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये तिचा व्यापक उपयोग केला जातो. आकाराने ढोलापेक्षा लहान आणि सहज वाहून नेता येण्याजोगी असल्यामुळे ढोलकीला लोकपरंपरेत विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ती स्वतंत्र तालवाद्य म्हणून तसेच गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरली जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे शरीर सामान्यतः दंडगोलाकार किंवा मध्यभागी किंचित फुगीर असते. ती लाकडापासून तयार केली जाते आणि दोन्ही बाजूंना वेगवेगळ्या जाडीची कातडी बसविली जाते. एका बाजूने गंभीर स्वर, तर दुसऱ्या बाजूने तुलनेने उंच स्वर निर्माण होतो. कातडीचा ताण दोर, पट्टे किंवा धातूच्या यंत्रणेद्वारे नियंत्रित केला जात असल्यामुळे आवश्यकतेनुसार स्वरांमध्ये बदल करता येतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ढोलकीचे वादन प्रामुख्याने हाताच्या बोटांनी आणि तळव्याच्या साहाय्याने केले जाते. विविध ठेके, लयबंध आणि तालरचना सादर करण्यासाठी हे वाद्य उपयुक्त मानले जाते. लोकगायन, ओव्या, भारुडे, भजने आणि इतर पारंपरिक गायनप्रकारांमध्ये गायनाला तालसाथ देण्याचे कार्य ढोलकी करते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> दशावतार, गोंधळ, भजन-कीर्तन आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये ढोलकीचा उपयोग टाळ, झांज, चिपळ्या, तुणतुणे आणि एकतारी यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. विविध वाद्यांच्या संयुक्त वादनामुळे कार्यक्रमाच्या स्वरूपानुसार लय, गती आणि सांगीतिक वातावरण अधिक प्रभावीपणे साकारले जाते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> आजही कोकणातील अनेक कलाकार, भजनी मंडळे, लोकनाट्य मंडळे आणि सांस्कृतिक संस्था पारंपरिक ढोलकीवादनाची परंपरा जतन करीत आहेत. आधुनिक साहित्य आणि निर्मितीपद्धतींचा काही प्रमाणात स्वीकार झाला असला, तरी पारंपरिक लाकडी ढोलकी आणि नैसर्गिक कातडीपासून तयार केलेल्या वाद्यांना अनेक कलाकारांकडून प्राधान्य दिले जाते.<ref>{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == कोकणातील प्रमुख तंतुवाद्ये == तंतुवाद्ये म्हणजे तारा किंवा तंतू यांच्या कंपनातून ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. कोकणातील लोकसंगीत, भक्तिसंगीत आणि लोककथन परंपरेत तंतुवाद्यांना विशेष महत्त्व आहे. तालवाद्यांच्या तुलनेत त्यांची संख्या कमी असली, तरी गायनाला स्वराधार देणे, लय टिकवून ठेवणे आणि गायकाला साथ करणे ही त्यांची प्रमुख भूमिका आहे. कोकणातील तंतुवाद्यांमध्ये '''तुणतुणे''' आणि '''एकतारी''' ही वाद्ये विशेष उल्लेखनीय मानली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> ही वाद्ये प्रामुख्याने भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, लोकगायन तसेच धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये वापरली जातात. तंतुवाद्यांची रचना साधी असली, तरी त्यांचा स्वर स्पष्ट आणि सातत्यपूर्ण असल्यामुळे गायनाला आधार मिळतो. कोकणातील अनेक लोककलावंत आणि भजनी मंडळांनी या वाद्यांची परंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जतन केली आहे. <ref> {{cite book |editor-last=Lele |editor-first=Jayant |title=Tradition and Modernity in Bhakti Movements |publisher=E. J. Brill |place=Leiden |year=1981 |isbn=9789004063709 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> === तुणतुणे === '''तुणतुणे''' हे कोकणातील पारंपरिक तंतुवाद्यांपैकी एक असून भजन, कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, लोकगायन तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये त्याचा वापर केला जातो. एकाच तारेवर आधारित असूनही सातत्यपूर्ण स्वर निर्माण करण्याच्या क्षमतेमुळे तुणतुणे हे गायनाला आधार देणारे महत्त्वाचे लोकवाद्य मानले जाते.<ref>{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> तुणतुण्याची रचना तुलनेने साधी असते. भोपळा, लाकूड किंवा धातूपासून तयार केलेला अनुनादक, त्यास जोडलेली बांबू किंवा लाकडाची दांडी आणि त्यावर ताणलेली एकच तार अशी त्याची मूलभूत रचना असते. तारेला निर्माण होणाऱ्या कंपनामुळे अनुनादकातून स्वर निर्माण होतो. प्रदेशानुसार त्याच्या आकारात, निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये आणि बांधणीमध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> तुणतुण्याचे वादन सामान्यतः एका हाताने वाद्य धरून दुसऱ्या हाताच्या बोटाने किंवा पिकाच्या साहाय्याने तारेला छेडून केले जाते. गायनादरम्यान मूलस्वर टिकवून ठेवण्यासाठी तसेच लयबद्ध साथ देण्यासाठी या वाद्याचा उपयोग होतो. कोकणातील अनेक भजनी मंडळे, वारकरी दिंड्या आणि लोककलावंत तुणतुण्याचा वापर आजही करतात.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> तुणतुणे हे महाराष्ट्रातील अनेक लोकपरंपरांमध्ये प्रचलित असले, तरी कोकणात त्याचा वापर विशेषतः भक्तिसंगीत आणि लोकगायनाशी संबंधित आढळतो. भजन-कीर्तन, नामस्मरण, हरिपाठ आणि इतर धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये तुणतुणे, टाळ, चिपळ्या आणि मृदंग यांचा संयुक्त वापर केला जातो. या वाद्यसमूहामुळे गायनाला स्वर, लय आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Deva|1978}}</ref> आधुनिक काळात तुणतुण्याचा वापर पूर्वीच्या तुलनेत काही प्रमाणात कमी झाला असला, तरी लोकसंगीत संशोधन, सांस्कृतिक महोत्सव आणि पारंपरिक कलाकारांच्या माध्यमातून या वाद्याची परंपरा आजही जतन केली जात आहे. विविध संशोधनग्रंथ आणि संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे तुणतुण्याच्या रचना, वादनपद्धती आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === एकतारी === '''एकतारी''' हे कोकणातील पारंपरिक तंतुवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसंगीत परंपरेत त्याचा व्यापक वापर केला जातो. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, गोंधळ, लोकगायन तसेच विविध आध्यात्मिक कार्यक्रमांमध्ये गायनाला स्वराधार देण्यासाठी एकतारीचा उपयोग केला जातो. साधी रचना, सहज वाहून नेता येण्याची सोय आणि सातत्यपूर्ण स्वरनिर्मिती यांमुळे हे वाद्य लोकपरंपरेत महत्त्वाचे मानले जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> एकतारीच्या रचनेत सामान्यतः भोपळा, लाकूड किंवा नारळाच्या करवंटीपासून तयार केलेला अनुनादक, त्यास जोडलेली लाकडी किंवा बांबूची दांडी आणि त्यावर ताणलेली एकच तार असते. तारेला निर्माण होणाऱ्या कंपनामुळे अनुनादकातून स्वर उत्पन्न होतो. प्रदेश, कारागीर आणि स्थानिक परंपरेनुसार तिच्या आकारमानात, बांधणीत आणि वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> एकतारीचे वादन सामान्यतः एका हाताने वाद्य धरून दुसऱ्या हाताच्या बोटाने तारेला छेडून केले जाते. गायनादरम्यान मूलस्वर टिकवून ठेवणे, लयबद्ध साथ देणे आणि गायकाला स्वराचा आधार उपलब्ध करून देणे ही या वाद्याची प्रमुख कार्ये आहेत. अनेक लोकगायक आणि वारकरी परंपरेतील कीर्तनकार गायनादरम्यान एकतारीचा उपयोग करतात.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील वारकरी संप्रदाय, भजनी मंडळे आणि लोकगायन परंपरेत एकतारीचे विशेष स्थान आहे. भजन, अभंग, ओव्या, नामस्मरण आणि इतर भक्तिपर गायनप्रकारांमध्ये एकतारी, टाळ, चिपळ्या, मृदंग किंवा पखवाज यांचा संयुक्त वापर केला जातो. या वाद्यांच्या समन्वयामुळे गायनाला लय, स्वर आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}</ref> एकविसाव्या शतकात आधुनिक वाद्यप्रकारांचा प्रसार वाढला असला, तरी कोकणातील धार्मिक आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत एकतारीचे महत्त्व कायम आहे. लोकसंगीत संशोधन, सांस्कृतिक महोत्सव आणि पारंपरिक कलाकारांच्या माध्यमातून या वाद्याची परंपरा जतन केली जात असून संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे त्याच्या रचना, वादनपद्धती आणि सांस्कृतिक भूमिकेचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> == कोकणातील प्रमुख सुषिरवाद्ये == सुषिरवाद्ये म्हणजे हवेच्या प्रवाहामुळे ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. भारतीय संगीतशास्त्रात या वाद्यांचा स्वतंत्र वर्ग मानला जातो. कोकणातील धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सामाजिक जीवनात सुषिरवाद्यांचा उपयोग प्रामुख्याने धार्मिक विधी, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पालख्या, मिरवणुका, दशावतार तसेच इतर पारंपरिक समारंभांमध्ये केला जातो. तालवाद्यांच्या साथीने या वाद्यांचा निनाद वातावरणात मंगलता, उत्साह आणि धार्मिक गंभीरता निर्माण करतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> कोकणातील सुषिरवाद्यांमध्ये '''तुतारी''', '''शंख''' आणि '''शिंग''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. या वाद्यांचा उपयोग केवळ संगीतनिर्मितीसाठीच नव्हे, तर धार्मिक संकेत, समारंभाचा प्रारंभ, मिरवणुकांमधील घोषणा आणि पारंपरिक सांस्कृतिक विधींचा भाग म्हणूनही केला जातो. प्रत्येक वाद्याची रचना, ध्वनीवैशिष्ट्ये आणि उपयोग यांमध्ये भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> === तुतारी === '''तुतारी''' हे कोकणातील पारंपरिक सुषिरवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरेत त्याला विशेष स्थान आहे. ग्रामदैवतांचे उत्सव, पालख्या, जत्रा, मिरवणुका, दशावतार तसेच विविध सार्वजनिक समारंभांमध्ये तुतारीचा निनाद शुभारंभ, आगमन किंवा विशिष्ट प्रसंगाची सूचना देण्यासाठी केला जातो. तिचा तीव्र, घुमणारा आणि दूरवर पोहोचणारा ध्वनी हे या वाद्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> तुतारी सामान्यतः पितळ, तांबे किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. तिचा आकार लांबट, वक्र किंवा अर्धचंद्राकृती असू शकतो. वादक मुखभागातून हवा फुंकल्याने नळीत कंपन निर्माण होऊन ध्वनी तयार होतो. वाद्याची लांबी, वक्रता आणि धातूचा प्रकार यांनुसार त्याच्या निनादात काही प्रमाणात फरक पडतो.<ref>{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील धार्मिक मिरवणुका, ग्रामदैवतांच्या यात्रा आणि जत्रांमध्ये तुतारीचा वापर ढोल, ताशा, शंख आणि इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. काही ठिकाणी मिरवणुकीच्या प्रारंभाची सूचना देण्यासाठी किंवा देवतेच्या आगमनावेळी तुतारी वाजविण्याची परंपरा आजही प्रचलित आहे. दशावतार आणि इतर लोकनाट्यप्रकारांमध्येही प्रसंगानुरूप तुतारीचा निनाद नाट्यात्मक परिणाम अधिक प्रभावी करण्यासाठी वापरला जातो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> तुतारीचे वादन विशिष्ट श्वसनतंत्र आणि ओठांच्या नियंत्रणावर आधारित असते. विविध प्रकारचे निनाद, संकेतध्वनी आणि मर्यादित स्वररचना या वाद्यावर सादर करता येतात. कोकणातील पारंपरिक कलाकार आणि धार्मिक मिरवणुकांमध्ये सहभागी होणारे वादक ही वादनपरंपरा पिढ्यान्‌पिढ्या जतन करत आले आहेत.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आधुनिक काळात तुतारीचा वापर धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांबरोबरच राज्यस्तरीय समारंभ, ऐतिहासिक पुनर्निर्मिती कार्यक्रम आणि लोककला महोत्सवांमध्येही केला जातो. तिच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्वामुळे तुतारी महाराष्ट्राच्या पारंपरिक सांगीतिक वारशाचे एक महत्त्वपूर्ण प्रतीक मानली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> === शंख === '''शंख''' हे कोकणातील सर्वात प्राचीन आणि धार्मिक महत्त्व असलेल्या सुषिरवाद्यांपैकी एक आहे. हिंदू धार्मिक परंपरेत शंखाला मंगल, पवित्र आणि शुभत्वाचे प्रतीक मानले जाते. कोकणातील देवस्थाने, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पूजा-अर्चा, आरती, पालख्या, भजन-कीर्तन तसेच विविध धार्मिक विधींमध्ये शंखनाद करण्याची परंपरा आजही प्रचलित आहे. धार्मिक कार्यक्रमांचा प्रारंभ, पूजा समाप्ती किंवा विशिष्ट धार्मिक विधींची सूचना देण्यासाठी शंखाचा उपयोग केला जातो.<ref>{{cite journal |last=Hadap |first=Shilpa |title=Religious Practices in Konkan: Understanding Through Metal Objects |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=101 |year=2020 |pages=47–68 |ref=harv }}</ref><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> शंख हा समुद्रात आढळणाऱ्या विशिष्ट प्रकारच्या शंखधारी प्राण्याच्या कवचापासून तयार होतो. कोकण हा अरबी समुद्रालगतचा किनारी प्रदेश असल्यामुळे प्राचीन काळापासून येथे शंख सहज उपलब्ध होत होते. धार्मिक उपयोगासाठी निवडलेल्या शंखाच्या टोकास छिद्र करून त्यातून नियंत्रित पद्धतीने हवा फुंकल्यास घुमणारा आणि दूरवर पोहोचणारा निनाद निर्माण होतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> कोकणातील अनेक देवस्थानांमध्ये सकाळ-सायंकाळच्या आरतीवेळी शंखनाद करण्याची परंपरा आढळते. ग्रामदैवतांच्या यात्रांमध्ये, पालख्यांमध्ये तसेच विविध धार्मिक मिरवणुकांमध्ये शंखाचा उपयोग ढोल, ताशा, तुतारी, टाळ आणि झांज यांसारख्या इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. शंखनादाला धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामूहिक उपासना आणि सांस्कृतिक एकात्मतेचे प्रतीक मानले जाते.<ref>{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> शंखाचा उपयोग केवळ धार्मिक विधींपुरता मर्यादित नसून काही लोकपरंपरांमध्ये विशिष्ट प्रसंगांची सूचना देण्यासाठी किंवा समारंभाच्या प्रारंभाचा संकेत म्हणूनही केला जातो. त्याचा निनाद वातावरणात गंभीरता आणि मंगलभाव निर्माण करतो, अशी पारंपरिक धारणा आहे. त्यामुळे कोकणातील अनेक धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये शंखाला आजही महत्त्वाचे स्थान आहे.<ref>{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांतील सातत्यामुळे शंखाचा वापर कोकणात आजही मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. विविध देवस्थाने, सांस्कृतिक संस्था आणि लोकपरंपरांचा अभ्यास करणाऱ्या संशोधकांनी शंखाच्या धार्मिक, सांस्कृतिक आणि सांगीतिक उपयोगाचे दस्तऐवजीकरण केले असून, तो कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा एक महत्त्वपूर्ण घटक मानला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> === शिंग === '''शिंग''' हे कोकणातील पारंपरिक सुषिरवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, सामाजिक आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याचा उपयोग केला जातो. ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या, मिरवणुका, लोकनाट्ये तसेच विविध पारंपरिक समारंभांमध्ये शिंगाचा निनाद शुभारंभ, संकेत किंवा सामुदायिक एकत्रीकरणासाठी केला जातो. त्याच्या घुमणाऱ्या आणि दूरवर पोहोचणाऱ्या ध्वनीमुळे हे वाद्य पारंपरिक संकेतवाद्य म्हणूनही ओळखले जाते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}</ref> शिंग हे प्राचीन काळी प्राण्यांच्या शिंगापासून तयार केले जात असे. पुढील काळात पितळ, तांबे आणि इतर धातूंपासूनही त्याची निर्मिती होऊ लागली. प्रदेशानुसार त्याचा आकार सरळ, वक्र किंवा अर्धवर्तुळाकार आढळतो. मुखभागातून नियंत्रित पद्धतीने हवा फुंकल्यावर नळीत निर्माण होणाऱ्या कंपनांमुळे त्याचा वैशिष्ट्यपूर्ण निनाद तयार होतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}{{sfn|Buchner|1978}}</ref> कोकणातील अनेक ग्रामदैवतांच्या देवस्थानांमध्ये उत्सव, पालख्या आणि जत्रांच्या वेळी शिंगाचा उपयोग ढोल, ताशा, तुतारी आणि शंख यांसारख्या इतर वाद्यांसह केला जातो. धार्मिक मिरवणुकांमध्ये विशिष्ट टप्प्यांची सूचना देणे, देवतेच्या आगमनाची घोषणा करणे किंवा सामुदायिक सहभागासाठी संकेत देणे यांसाठी शिंगाचा निनाद केला जातो. काही भागांत लोकनाट्ये आणि पारंपरिक लोककलांमध्येही प्रसंगानुरूप त्याचा वापर आढळतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Hadap|2020}}</ref> शिंगाचे वादन श्वसनतंत्र आणि ओठांच्या नियंत्रणावर आधारित असते. या वाद्यावर मर्यादित स्वरनिर्मिती होत असली, तरी त्याचा तीव्र आणि प्रभावी निनाद मोठ्या मोकळ्या जागेत सहज ऐकू येतो. त्यामुळे ऐतिहासिक काळात धार्मिक तसेच सामुदायिक संकेत देण्यासाठी या वाद्याचा उपयोग होत असल्याचे विविध ऐतिहासिक आणि लोकसांस्कृतिक नोंदींमधून दिसून येते.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> आधुनिक काळात शिंगाचा वापर पूर्वीच्या तुलनेत काही प्रमाणात कमी झाला असला, तरी कोकणातील अनेक धार्मिक परंपरा, ग्रामोत्सव, लोककला महोत्सव आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये हे वाद्य आजही वापरले जाते. लोकसांस्कृतिक संशोधन, गॅझेटिअर्स आणि संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमुळे शिंगाच्या रचना, उपयोग आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswami|2017}}</ref> == कोकणातील प्रमुख घनवाद्ये == घनवाद्ये म्हणजे धातू, लाकूड किंवा इतर घन पदार्थावर आघात केल्याने ध्वनी निर्माण करणारी वाद्ये होत. भारतीय संगीतशास्त्रात या वाद्यांना स्वतंत्र स्थान असून कोकणातील धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्यांचा व्यापक वापर आढळतो. भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, ग्रामदैवतांचे उत्सव, गोंधळ, जत्रा, पालख्या तसेच विविध सामुदायिक धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये घनवाद्ये तालधारणा, लयबद्धता आणि सामूहिक गायनाला साथ देण्यासाठी वापरली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील घनवाद्यांमध्ये '''टाळ''', '''झांज''' आणि '''चिपळ्या''' ही प्रमुख वाद्ये मानली जातात. या वाद्यांचा ध्वनी स्पष्ट, तीव्र आणि लयबद्ध असल्यामुळे सामूहिक गायन, भजन-कीर्तन आणि धार्मिक विधींमध्ये त्यांचा विशेष उपयोग केला जातो. तालवाद्ये आणि तंतुवाद्यांसह घनवाद्यांचा समन्वय कोकणातील पारंपरिक संगीतसादरीकरणाचे वैशिष्ट्य मानले जाते. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> === टाळ === '''टाळ''' हे कोकणातील सर्वाधिक प्रचलित घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याला महत्त्वाचे स्थान आहे. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, नामसप्ताह, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव तसेच विविध धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये टाळाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. सामूहिक गायनात लय टिकवून ठेवणे आणि गायकांना तालसाथ देणे ही त्याची प्रमुख भूमिका आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> टाळ सामान्यतः कांस्य, पितळ किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. दोन गोलाकार धातूच्या तबकड्या मध्यभागी दोरी किंवा पट्ट्याने पकडण्यासाठी तयार केलेल्या असतात. या दोन्ही तबकड्या एकमेकांवर नियंत्रित पद्धतीने आपटल्यास स्पष्ट, घुमणारा आणि लयबद्ध ध्वनी निर्माण होतो. टाळांचा आकार, जाडी आणि धातूचा प्रकार यांनुसार त्यांच्या ध्वनीत काही प्रमाणात फरक पडतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील वारकरी संप्रदाय, भजनी मंडळे आणि कीर्तनपरंपरेत टाळ हे अत्यावश्यक वाद्य मानले जाते. भजन-कीर्तनादरम्यान टाळ, मृदंग, पखवाज, चिपळ्या आणि एकतारी यांचा संयुक्त वापर केला जातो. धार्मिक गायनातील लय, गती आणि सामूहिक सहभाग टिकवून ठेवण्यात टाळाची महत्त्वपूर्ण भूमिका असते. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आजही कोकणातील अनेक धार्मिक संस्था, भजनी मंडळे आणि वारकरी दिंड्या पारंपरिक टाळवादनाची परंपरा जतन करत आहेत. आधुनिक काळातही या वाद्याचे धार्मिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अबाधित राहिले असून विविध संशोधनग्रंथांमध्ये त्याचा उल्लेख आढळतो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> === झांज === '''झांज''' हे कोकणातील पारंपरिक घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्याचा व्यापक वापर केला जातो. भजन-कीर्तन, वारकरी संप्रदाय, गोंधळ, ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, पालख्या तसेच विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये झांजाचा उपयोग तालधारणा, लयबद्धता आणि गायनाला साथ देण्यासाठी केला जातो. तीव्र, घुमणारा आणि स्पष्ट ध्वनी हे या वाद्याचे प्रमुख वैशिष्ट्य मानले जाते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> झांज सामान्यतः कांस्य, पितळ किंवा इतर धातूपासून तयार केली जाते. दोन गोलाकार धातूच्या तबकड्या मध्यभागी पकडण्यासाठी दोरी किंवा पट्टा बसवून तयार केल्या जातात. या तबकड्या एकमेकांवर आघात केल्याने तीव्र आणि लयबद्ध ध्वनी निर्माण होतो. वाद्याचा आकार, धातूचे मिश्रण आणि जाडी यांनुसार त्याच्या नादामध्ये काही प्रमाणात फरक आढळतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील भजनी मंडळे, कीर्तनपरंपरा, गोंधळ, दशावतार तसेच ग्रामदैवतांच्या धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये झांजाचा उपयोग टाळ, मृदंग, पखवाज, ढोलकी आणि इतर लोकवाद्यांसह केला जातो. सामूहिक गायन आणि वादनामध्ये तालाची स्पष्टता राखणे, ठेका अधोरेखित करणे आणि सांगीतिक उत्कर्ष निर्माण करणे ही झांजाची प्रमुख भूमिका असते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}</ref> झांजाचे वादन दोन्ही हातांत प्रत्येकी एक तबकडी धरून नियंत्रित आघातांद्वारे केले जाते. वादनशैलीनुसार मंद, मध्यम किंवा तीव्र लयीत विविध तालरचना सादर केल्या जातात. धार्मिक विधी, आरती आणि सामूहिक भजनादरम्यान झांजाचा उपयोग कार्यक्रमाच्या लयबद्धतेला बळकटी देण्यासाठी केला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील अनेक देवस्थाने, भजनी मंडळे आणि लोककलावंत झांजवादनाची परंपरा आजही जतन करत आहेत. धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांतील सातत्यपूर्ण वापरामुळे झांज हे कोकणातील लोकसंगीत परंपरेतील एक महत्त्वपूर्ण घनवाद्य मानले जाते. भारतीय लोकसंगीत, महाराष्ट्रातील संगीतपरंपरा आणि लोकवाद्यांवरील संगीतशास्त्रीय अभ्यासांमध्ये झांजच्या रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक उपयोगाचे सविस्तर दस्तऐवजीकरण आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> === चिपळ्या === '''चिपळ्या''' हे कोकणातील पारंपरिक घनवाद्यांपैकी एक असून धार्मिक, भक्तिपर आणि लोकसांस्कृतिक परंपरेत त्यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. वारकरी संप्रदाय, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, नामसप्ताह, गोंधळ तसेच विविध धार्मिक विधी आणि लोकगायनाच्या कार्यक्रमांमध्ये चिपळ्या तालसाथीसाठी वापरल्या जातात. आकाराने लहान, वजनाने हलक्या आणि सहज हाताळता येण्याजोग्या असल्यामुळे सामूहिक गायनामध्ये त्यांचा व्यापक उपयोग आढळतो.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> चिपळ्या सामान्यतः लाकूड किंवा धातूपासून तयार केल्या जातात. पारंपरिक लाकडी चिपळ्यांच्या दोन्ही बाजूंना लहान धातूच्या चकत्या बसविलेल्या असतात. वादनादरम्यान या चकत्या एकमेकांवर आघात करून लयबद्ध आणि स्पष्ट ध्वनी निर्माण करतात. प्रदेश, कारागीर आणि स्थानिक परंपरेनुसार चिपळ्यांच्या आकारमानात, रचनेत आणि निर्मितीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या साहित्यामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Buchner|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> चिपळ्यांचे वादन एका हाताने किंवा दोन्ही हातांच्या साहाय्याने लयबद्ध हालचाली करून केले जाते. भजन, कीर्तन आणि वारकरी परंपरेतील सामूहिक गायनात त्या मूलभूत ताल टिकवून ठेवण्याचे कार्य करतात. अनेक ठिकाणी चिपळ्या, टाळ, मृदंग, पखवाज, एकतारी आणि तुणतुणे यांचा संयुक्त वापर करून गायनाला स्वर आणि तालाची प्रभावी साथ दिली जाते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील वारकरी दिंड्या, भजनी मंडळे आणि ग्रामस्तरीय धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये चिपळ्यांचा वापर सातत्याने आढळतो. या वाद्याचे वादन औपचारिक संगीतशिक्षणापेक्षा प्रत्यक्ष धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरांमधून अधिक प्रमाणात शिकविले जाते. गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशाद्वारे त्याची वादनशैली पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचली आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> आजही कोकणातील धार्मिक, सांस्कृतिक आणि लोककलात्मक जीवनात चिपळ्यांचे स्थान महत्त्वपूर्ण आहे. आधुनिक ध्वनिव्यवस्था आणि इलेक्ट्रॉनिक वाद्यांचा वापर वाढला असला, तरी भजन-कीर्तन, हरिपाठ आणि वारकरी परंपरेत चिपळ्या आजही पारंपरिक स्वरूपात वापरल्या जातात. लोकसंगीत, संगीतशास्त्र आणि लोकसंस्कृतीवरील संशोधनांमुळे या वाद्याच्या रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक भूमिकेचे दस्तऐवजीकरण अधिक व्यापक झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == धार्मिक परंपरेतील लोकवाद्ये == कोकणातील धार्मिक जीवनात लोकवाद्यांना केवळ संगीतसाथीचे साधन म्हणून नव्हे, तर धार्मिक विधींचा अविभाज्य घटक म्हणून स्थान प्राप्त झाले आहे. देवपूजा, आरती, ग्रामदैवतांचे उत्सव, यात्रोत्सव, पालख्या, गोंधळ, भजन-कीर्तन, हरिपाठ, वारकरी दिंड्या तसेच विविध धार्मिक समारंभांमध्ये विविध प्रकारच्या लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. धार्मिक प्रसंगानुसार वाद्यांची निवड, वादनशैली आणि त्यांचा सांगीतिक उपयोग यांमध्ये वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Hadap|2020}}</ref> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या उत्सवांमध्ये आणि जत्रांमध्ये ढोल, ताशा, तुतारी, शंख आणि शिंग यांसारख्या वाद्यांचा उपयोग मिरवणुकांच्या प्रारंभासाठी, देवतेच्या आगमनाची सूचना देण्यासाठी आणि धार्मिक वातावरण निर्माण करण्यासाठी केला जातो. अनेक ठिकाणी पालखी, रथोत्सव किंवा देवतेची मिरवणूक यांदरम्यान या वाद्यांचे सामूहिक वादन केले जाते. प्रदेश, देवस्थान आणि स्थानिक परंपरेनुसार वाद्यांच्या वापरात काही प्रमाणात भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> भजन-कीर्तन आणि वारकरी परंपरेत मृदंग, पखवाज, टाळ, चिपळ्या, एकतारी आणि तुणतुणे या वाद्यांना विशेष महत्त्व आहे. या वाद्यांच्या साथीने अभंग, ओव्या, हरिपाठ, नामस्मरण आणि कीर्तन सादर केले जाते. सामूहिक गायनात ताल, स्वर आणि लय यांचा समतोल राखण्याचे कार्य ही वाद्ये करतात. कोकणातील अनेक भजनी मंडळे आणि वारकरी दिंड्या आजही ही परंपरा जतन करून आहेत.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> गोंधळ, जागरण, नवसपूर्तीचे विधी तसेच काही कुलदैवत आणि ग्रामदैवतांच्या पारंपरिक धार्मिक समारंभांमध्ये ढोलकी, डफ, टाळ, झांज आणि चिपळ्या यांचा वापर आढळतो. या वाद्यांच्या साथीने पारंपरिक स्तोत्रे, भक्तिगीते आणि विधीपर गायन सादर केले जाते. धार्मिक विधींचे स्वरूप, स्थानिक रूढी आणि संबंधित देवतेच्या परंपरेनुसार वाद्यांच्या वापरामध्ये बदल दिसून येतो.<ref>{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> कोकणातील धार्मिक परंपरेत लोकवाद्ये ही केवळ ध्वनीनिर्मितीची साधने नसून सामुदायिक सहभाग, धार्मिक अभिव्यक्ती आणि सांस्कृतिक सातत्य यांची माध्यमे म्हणूनही कार्य करतात. विविध धार्मिक परंपरांमधील सातत्यामुळे ही वाद्ये आजही कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानली जातात. लोकसंगीत, लोकसंस्कृती आणि संगीतशास्त्रावरील संशोधनांमधून या परंपरेचे ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> == दशावतार व लोकनाट्यातील लोकवाद्ये == दशावतार हे कोकणातील सर्वात प्राचीन आणि वैशिष्ट्यपूर्ण लोकनाट्यप्रकारांपैकी एक मानले जाते. विशेषतः सिंधुदुर्ग, रत्‍नागिरी आणि गोव्याच्या काही भागांत ही परंपरा आजही जिवंत आहे. या लोकनाट्यप्रकारात संगीत, गायन, अभिनय आणि नृत्य यांचा परस्परसंवाद साधण्यासाठी विविध लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. नाट्यप्रयोगाच्या प्रारंभापासून ते समारोपापर्यंत वाद्ये वातावरणनिर्मिती, प्रसंगानुरूप भावनिर्मिती आणि कलाकारांना ताल-लय देण्याचे कार्य करतात. <ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> दशावतारातील वाद्यमेळामध्ये ढोल, ढोलकी, पखवाज, मृदंग, ताशा, टाळ, झांज, चिपळ्या आणि तुतारी यांचा प्रामुख्याने समावेश असतो. नाट्यप्रयोगाच्या स्वरूप, स्थानिक परंपरा आणि मंडळानुसार या वाद्यांच्या वापरामध्ये काही प्रमाणात बदल आढळतो. गायनाला साथ देणे, संवादांमधील नाट्यगती अधोरेखित करणे, युद्धप्रसंग, देवतांचे आगमन किंवा प्रसंगांतर यांसारख्या नाट्यस्थितींमध्ये वातावरणनिर्मिती करणे ही या वाद्यांची प्रमुख कार्ये आहेत.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> दशावतारातील संगीत हे कथानकाच्या मांडणीचा अविभाज्य भाग आहे. पात्रांचा प्रवेश, प्रसंगांतील बदल, धार्मिक दृश्ये आणि उत्कर्षबिंदू यांमध्ये तालवाद्ये आणि सुषिरवाद्यांचा उपयोग करून नाट्यमय परिणाम अधिक प्रभावी केला जातो. काही प्रसंगी तुतारी किंवा शंखाचा निनाद विशिष्ट प्रसंगाची सूचना देण्यासाठी वापरला जातो, तर टाळ, झांज, मृदंग किंवा पखवाज यांच्या साहाय्याने गायन आणि संवादांना लयबद्ध आधार दिला जातो.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील दशावतार मंडळांमध्ये वाद्यवादनाची परंपरा प्रामुख्याने गुरू-शिष्य परंपरा आणि कौटुंबिक वारशातून पुढे आली आहे. अनेक कलाकार अभिनयाबरोबरच वाद्यवादनातही प्रवीण असतात. स्थानिक परंपरा, उपलब्ध कलाकार आणि नाट्यमंडळांच्या शैलीनुसार वाद्यमेळाच्या रचनेत काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> आधुनिक काळात दशावतार लोकनाट्याचे संशोधन, ध्वनिमुद्रण आणि रंगमंचीय सादरीकरण यांमुळे त्यातील लोकवाद्यांच्या परंपरेकडे नव्याने लक्ष वेधले गेले आहे. विविध सांस्कृतिक महोत्सव, शैक्षणिक संशोधन आणि लोककला संवर्धन उपक्रमांमुळे या वाद्यांचे ऐतिहासिक, सांगीतिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधिक व्यापकपणे अभ्यासले जात आहे.<ref>{{sfn|Mujumdar|2021}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == वारकरी संप्रदायातील लोकवाद्ये == वारकरी संप्रदाय हा महाराष्ट्राच्या भक्तिपरंपरेतील एक प्रमुख धार्मिक-सांस्कृतिक प्रवाह असून कोकणातील अनेक गावांमध्येही त्याची परंपरा दृढपणे रूढ झाली आहे. संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत नामदेव, संत एकनाथ आणि इतर संतांच्या अभंगपरंपरेशी निगडित भजन, हरिपाठ, नामस्मरण, कीर्तन आणि दिंडी यांमध्ये विविध लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. या वाद्यांच्या साथीने सामूहिक गायनाला लय, स्वर आणि सातत्य प्राप्त होते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील वारकरी दिंड्या, भजनी मंडळे आणि कीर्तनपरंपरेत '''टाळ''', '''चिपळ्या''', '''मृदंग''', '''पखवाज''', '''एकतारी''' आणि '''तुणतुणे''' ही प्रमुख वाद्ये वापरली जातात. यांपैकी टाळ आणि चिपळ्या सामूहिक लय टिकवून ठेवण्यासाठी, तर मृदंग आणि पखवाज गायनाला तालसाथ देण्यासाठी वापरले जातात. एकतारी आणि तुणतुणे ही वाद्ये मूलस्वर टिकवून ठेवण्यासाठी तसेच भक्तिगायनाला स्वराधार देण्यासाठी उपयोगात आणली जातात.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> वारकरी संप्रदायातील संगीतसादरीकरणात वाद्यांचा उपयोग केवळ सांगीतिक साथीसाठी मर्यादित नसून सामूहिक सहभाग, भक्तिभावाची अभिव्यक्ती आणि धार्मिक वातावरण निर्मिती यांसाठीही केला जातो. दिंडी, पालखी सोहळे, हरिनाम सप्ताह, भजन आणि कीर्तनादरम्यान वाद्यांच्या लयबद्ध साथीमुळे सहभागी वारकऱ्यांमध्ये एकसंधता आणि सामूहिकता निर्माण होते.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> कोकणातील अनेक गावांमध्ये स्थानिक भजनी मंडळे आणि वारकरी संस्था नियमितपणे भजन, हरिपाठ आणि नामस्मरणाचे कार्यक्रम आयोजित करतात. या कार्यक्रमांमध्ये पारंपरिक लोकवाद्यांचा सातत्याने वापर होत असल्यामुळे त्यांच्या वादनपरंपरेचे संवर्धन आणि सातत्य राखले गेले आहे. अनेक वादकांना या वाद्यांचे शिक्षण औपचारिक संगीतसंस्थांपेक्षा प्रत्यक्ष धार्मिक परंपरा आणि गुरू-शिष्य पद्धतीतून प्राप्त झालेले आढळते.<ref>{{sfn|Lele|1981}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> वारकरी संप्रदायाच्या वाढत्या सांस्कृतिक दस्तऐवजीकरणामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या अभ्यासालाही नवे परिमाण प्राप्त झाले आहे. संगीतशास्त्र, लोकसंस्कृती आणि धार्मिक परंपरांवरील संशोधनांमधून या वाद्यांचे सांगीतिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व अधोरेखित झाले असून, कोकणातील भक्तिसंगीत परंपरेच्या अभ्यासात त्यांना महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> == सण, उत्सव व जत्रांमधील लोकवाद्ये == कोकणातील सण, उत्सव आणि जत्रा हे स्थानिक सामाजिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिक जीवनाचे महत्त्वपूर्ण घटक मानले जातात. या प्रसंगी लोकवाद्यांचा उपयोग केवळ संगीतसाथीसाठी मर्यादित नसून धार्मिक विधी, मिरवणुका, देवतांचे आगमन, सामूहिक नृत्ये, लोकनाट्ये आणि विविध पारंपरिक कार्यक्रमांचा अविभाज्य भाग म्हणून केला जातो. विविध गावांतील स्थानिक परंपरा, देवस्थानांची रूढी आणि उत्सवाचे स्वरूप यांनुसार वापरल्या जाणाऱ्या वाद्यांमध्ये काही प्रमाणात भिन्नता आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer|1962}}</ref> कोकणातील ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव आणि पालखी सोहळ्यांमध्ये ढोल, ताशा, तुतारी, शंख आणि शिंग यांचा प्रामुख्याने उपयोग केला जातो. मिरवणुकीचा प्रारंभ, देवतेचे आगमन, रथोत्सव किंवा पालखीची वाटचाल यांसारख्या प्रसंगांमध्ये या वाद्यांचा सामूहिक निनाद धार्मिक वातावरण अधिक प्रभावी करतो. अनेक ठिकाणी या वाद्यांसह टाळ, झांज आणि चिपळ्यांचाही उपयोग केला जातो.><ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Hadap|2020}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील विविध धार्मिक उत्सव, ग्रामदैवतांच्या जत्रा, यात्रोत्सव, पालख्या आणि स्थानिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये ढोल, ताशा, टाळ, झांज, तुतारी, शंख आणि इतर पारंपरिक लोकवाद्यांचा उपयोग केला जातो. उत्सवाचे स्वरूप, स्थानिक परंपरा आणि संबंधित धार्मिक विधीनुसार वाद्यमेळामध्ये काही प्रमाणात वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील '''शिमगा''', '''नारळी पौर्णिमा''', '''गणेशोत्सव''', '''दहीकाला''', तसेच विविध ग्रामोत्सवांमध्ये लोकवाद्यांचा व्यापक वापर आढळतो. विशेषतः शिमगा उत्सवात लोकनृत्ये, दशावतार आणि इतर पारंपरिक कलाप्रकारांमध्ये ढोल, ताशा, टाळ, झांज आणि इतर तालवाद्यांचा वापर केला जातो. किनारपट्टी भागातील काही उत्सवांमध्ये धार्मिक मिरवणुका आणि लोकसांस्कृतिक कार्यक्रमांदरम्यानही पारंपरिक वाद्यमेळाचा समावेश असतो.<ref>{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> भजन, कीर्तन, गोंधळ आणि जागरण यांसारख्या धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन अनेक जत्रांदरम्यान केले जाते. अशा कार्यक्रमांमध्ये मृदंग, पखवाज, टाळ, चिपळ्या, एकतारी आणि तुणतुणे या वाद्यांचा उपयोग गायनाला स्वर आणि तालसाथ देण्यासाठी केला जातो. कोकणातील अनेक गावांमध्ये जत्रा या धार्मिक विधींबरोबरच लोककला, लोकसंगीत आणि पारंपरिक वाद्यवादनाच्या जतनाचे महत्त्वपूर्ण माध्यम राहिल्या आहेत.<ref>{{sfn|Jackson|1986}}{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Lele|1981}}</ref> कोकणातील सण, उत्सव आणि जत्रांमधील लोकवाद्यांचा वापर हा स्थानिक लोकपरंपरा, धार्मिक श्रद्धा आणि सामुदायिक सहभाग यांचा अविभाज्य भाग मानला जातो. बदलत्या सामाजिक परिस्थितीतही अनेक गावांनी या पारंपरिक वाद्यमेळांची परंपरा कायम ठेवली आहे. त्यामुळे लोकवाद्ये ही कोकणाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण घटक मानली जातात.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> == लोकनृत्यातील लोकवाद्ये == कोकणातील लोकनृत्ये ही स्थानिक लोकजीवन, धार्मिक श्रद्धा, कृषीसंस्कृती, सागरी जीवन आणि सामुदायिक परंपरांशी निगडित आहेत. या लोकनृत्यांमध्ये लोकवाद्यांचा उपयोग केवळ तालसाथीसाठी न होता नृत्याची लय, गती, भावाभिव्यक्ती आणि सादरीकरणाची परिणामकारकता वाढविण्यासाठी केला जातो. नृत्यप्रकार, स्थानिक परंपरा आणि प्रसंगानुसार वाद्यांची निवड आणि वादनशैलीमध्ये वैविध्य आढळते.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> कोकणातील शिमगा, कोळी नृत्य, फुगडी, झिम्मा तसेच इतर पारंपरिक लोकनृत्यांमध्ये ढोल, ढोलकी, ताशा, डफ, टाळ, झांज आणि चिपळ्या या तालवाद्यांचा प्रामुख्याने वापर केला जातो. नृत्याच्या प्रकारानुसार वादनाचा ठेका, गती आणि लय बदलत जाते. काही नृत्यांमध्ये गायक, वादक आणि नर्तक यांचा समन्वय लोकसादरीकरणाचा महत्त्वपूर्ण भाग असतो.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Ranade|1986}}</ref> कोकणातील दशावतारासारख्या लोकनाट्यप्रधान नृत्यपरंपरांमध्ये तालवाद्यांबरोबरच तुतारी, शंख आणि इतर सुषिरवाद्यांचाही प्रसंगानुरूप उपयोग केला जातो. पात्रांचा प्रवेश, युद्धप्रसंग, धार्मिक दृश्ये किंवा प्रसंगांतर यांमध्ये विविध वाद्यांचा उपयोग करून नाट्यमय परिणाम अधिक प्रभावी केला जातो. स्थानिक नाट्यमंडळे आणि लोककलावंत यांच्या परंपरेनुसार वाद्यमेळात काही प्रमाणात बदल आढळतो.<ref>{{sfn|Ranade|1986}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> किनारपट्टी भागातील कोळी समाजाच्या लोकनृत्यांमध्ये समूहगायन आणि तालवाद्यांचा समन्वय विशेषत्वाने आढळतो. त्याचप्रमाणे ग्रामीण भागातील स्त्रियांच्या पारंपरिक नृत्यांमध्ये टाळ, चिपळ्या आणि इतर साध्या तालवाद्यांच्या साथीने लोकगीते सादर करण्याची परंपरा आजही कायम आहे. विविध समाजसमूह, स्थानिक रूढी आणि उत्सवांनुसार या नृत्यांच्या वादनपरंपरेत प्रादेशिक वैविध्य दिसून येते.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> लोकनृत्ये आणि लोकवाद्ये यांचा परस्परसंबंध कोकणातील अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानला जातो. लोकनृत्यांच्या सातत्यपूर्ण सादरीकरणामुळे पारंपरिक वादनशैली, तालरचना आणि वाद्यमेळ यांचे जतन झाले असून, लोकसंगीत आणि लोकसंस्कृतीवरील संशोधनांमध्ये या परंपरांचा स्वतंत्रपणे अभ्यास करण्यात आला आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == कोकणातील प्रसिद्ध लोकवादक == कोकणातील लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांची परंपरा मुख्यतः गुरू-शिष्य परंपरा, कौटुंबिक वारसा आणि स्थानिक लोककलांमधून विकसित झाली आहे. त्यामुळे अनेक पारंपरिक वादकांची नावे लिखित स्वरूपात उपलब्ध नसून त्यांची कला मौखिक परंपरेतून पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचली आहे. ग्रामदैवतांचे उत्सव, जत्रा, दशावतार मंडळे, भजनी मंडळे, वारकरी दिंड्या आणि स्थानिक सांस्कृतिक संस्थांमधील वादकांनी कोकणातील लोकवाद्यांची परंपरा जिवंत ठेवण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.<ref>{{sfn|Ratnagiri District Gazetteer}}{{sfn|Campbell|1880}}{{sfn|Jackson|1984}}</ref> कोकणातील अनेक वादक ढोल, ढोलकी, मृदंग, पखवाज, ताशा, डफ, तुणतुणे, एकतारी, टाळ, झांज, चिपळ्या, तुतारी आणि शंख यांसारख्या वाद्यांच्या वादनात प्रवीण असतात. अनेकदा एकाच कलाकाराकडे गायन, वादन आणि लोकनाट्यातील अभिनय यांचेही कौशल्य आढळते. विशेषतः दशावतार, भजन-कीर्तन आणि गोंधळ यांसारख्या परंपरांमध्ये वादकांची भूमिका केवळ साथीपुरती मर्यादित नसून संपूर्ण सादरीकरणाचा अविभाज्य भाग असते.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Kamble|Ransure|2008–2009}}{{sfn|Mujumdar|2021}}</ref> कोकणातील लोकवाद्यांच्या परंपरेत अनेक कुटुंबांनी पिढ्यान्‌पिढ्या वादनकला जतन केली आहे. वादनाचे शिक्षण प्रामुख्याने प्रत्यक्ष सराव, धार्मिक कार्यक्रमांतील सहभाग आणि गुरू-शिष्य परंपरेद्वारे दिले जात असल्यामुळे स्थानिक शैली, तालरचना आणि वादनतंत्र यांमध्ये प्रादेशिक वैशिष्ट्ये विकसित झाली आहेत. विविध गावांमध्ये आजही पारंपरिक वादक धार्मिक उत्सव, लोकनाट्ये आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये सक्रियपणे सहभागी होताना दिसतात.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Manuel|2015}}</ref> विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून लोकसंगीत, लोककला आणि संगीतशास्त्रावरील संशोधनांमुळे कोकणातील पारंपरिक वादकांच्या कार्याचे दस्तऐवजीकरण सुरू झाले. सांस्कृतिक महोत्सव, लोककला अकादमी, संशोधन संस्था आणि विद्यापीठीय अभ्यासक्रमांमुळे या वादकांच्या कलाविष्काराला व्यापक व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे. तथापि, अनेक पारंपरिक वादकांविषयीची माहिती आजही स्थानिक मौखिक परंपरा आणि लोकस्मृतीवरच अवलंबून आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> कोकणातील लोकवादकांनी जतन केलेल्या वादनपरंपरा या प्रदेशाच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वपूर्ण भाग मानल्या जातात. या परंपरांमुळे लोकवाद्यांची निर्मिती, वादनतंत्र, तालरचना आणि सांगीतिक शैली यांचे सातत्य आजही टिकून असून, कोकणातील लोकसंस्कृतीच्या अभ्यासात त्यांना विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> == आधुनिक काळातील बदल == विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून आणि विशेषतः एकविसाव्या शतकात कोकणातील लोकवाद्यांच्या वापरात सामाजिक, तांत्रिक आणि सांस्कृतिक बदलांमुळे लक्षणीय परिवर्तन झाले आहे. ध्वनिवर्धक यंत्रणा, ध्वनिमुद्रण तंत्रज्ञान, दूरदर्शन, चित्रपट, डिजिटल माध्यमे आणि सामाजिक माध्यमांच्या प्रसारामुळे पारंपरिक लोकसंगीताच्या सादरीकरणाच्या पद्धतीत बदल झाले. या बदलांचा परिणाम लोकवाद्यांच्या निर्मिती, वादनशैली आणि सार्वजनिक सादरीकरणावरही झाला आहे.<ref>{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Nettl|2015}}</ref> पूर्वी धार्मिक विधी, जत्रा, लोकनाट्ये आणि ग्रामस्तरीय सांस्कृतिक कार्यक्रमांपुरता मर्यादित असलेला अनेक लोकवाद्यांचा वापर आज सांस्कृतिक महोत्सव, शासकीय सांस्कृतिक कार्यक्रम, शैक्षणिक सादरीकरणे, लोककला स्पर्धा आणि व्यावसायिक रंगमंचांपर्यंत विस्तारला आहे. त्याचवेळी काही पारंपरिक वाद्यांच्या जागी आधुनिक वाद्ये किंवा ध्वनिवर्धन प्रणालींचा वापर वाढल्याने काही स्थानिक वादनपरंपरांमध्ये बदल झाल्याचे संगीतशास्त्रीय अभ्यासांत नमूद करण्यात आले आहे.<ref>{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> लोकवाद्यांच्या निर्मितीमध्येही काळानुसार बदल झाले आहेत. पारंपरिक लाकूड, नैसर्गिक कातडी, बांबू आणि स्थानिक साहित्याबरोबरच आधुनिक धातू, कृत्रिम तंतू आणि औद्योगिक साहित्याचा वापर काही वाद्यांच्या निर्मितीत वाढला आहे. त्यामुळे वाद्यांच्या टिकाऊपणात आणि देखभालीत बदल झाला असला, तरी अनेक पारंपरिक कारागीर आणि कलाकार धार्मिक तसेच पारंपरिक सादरीकरणांसाठी पारंपरिक पद्धतीने तयार केलेल्या वाद्यांनाच प्राधान्य देतात.<ref>{{sfn|Krishnaswamy|2017}}{{sfn|Deva|1978}}{{sfn|Kothari|1968}}</ref> लोकसंगीत आणि लोकवाद्यांच्या अभ्यासाला विद्यापीठीय अभ्यासक्रम, संशोधन संस्था, सांस्कृतिक अकादमी आणि विविध संशोधन प्रकल्पांमुळे नवे शैक्षणिक अधिष्ठान प्राप्त झाले आहे. संगीतशास्त्रज्ञ, लोकसंगीत संशोधक आणि सांस्कृतिक संस्थांनी लोकवाद्यांच्या इतिहास, रचना, वादनतंत्र आणि सांस्कृतिक महत्त्वाचे दस्तऐवजीकरण केले आहे. त्यामुळे कोकणातील लोकवाद्यांच्या अभ्यासासाठी प्रमाणभूत संशोधनसाहित्य उपलब्ध झाले आहे.<ref>{{sfn|Nettl|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}</ref> डिजिटल माध्यमे, ध्वनिमुद्रण, दृश्यश्राव्य दस्तऐवजीकरण आणि सांस्कृतिक महोत्सवांमुळे कोकणातील लोकवाद्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवे व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे. तथापि, पारंपरिक वादकांची संख्या कमी होणे, पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेल्या वादनपरंपरांचा ऱ्हास आणि बदलती मनोरंजन माध्यमे यांमुळे काही लोकवाद्यांसमोर नवीन आव्हाने निर्माण झाली आहेत. या पार्श्वभूमीवर संशोधन, दस्तऐवजीकरण आणि लोककला संवर्धनाच्या विविध उपक्रमांद्वारे या परंपरांचे जतन करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.<ref>{{sfn|Manuel|2015}}{{sfn|Ranade|1998}}{{sfn|Krishnaswamy|2017}}</ref> == चित्रदालन == <gallery mode="packed" heights="180px"> File:Tutari Sanai and Tal.jpg|'''तुतारी, सनई आणि टाळ''' — महाराष्ट्रातील लोककलेतील पारंपरिक वाद्ये. File:Dhol,kv.png|'''ढोल''' — कोकणी विश्वकोशातील पारंपरिक ढोलाचे चित्रण. File:ताशावादक.jpg|'''ताशा वादक''' — पारंपरिक ताशावादनाचे दृश्य. File:गणपती विसर्जन मिरवणुकीतील झांज पथक.JPG|'''झांज पथक''' — धार्मिक मिरवणुकीतील सामूहिक झांजवादन. File:Tuntina.jpg|'''तुणतुणे''' — पश्चिम भारतातील लोकपरंपरेत आणि कीर्तनपरंपरेत वापरले जाणारे तंतुवाद्य. File:Ranasringa MET 89.4.161 slide.jpg|'''रणशिंग''' — भारतीय पारंपरिक सुषिरवाद्य. File:शंख आणि डमरू नाद पथक.jpg|'''शंख आणि डमरू''' — धार्मिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमांतील पारंपरिक वाद्ये. File:Shankha with rosette.jpg|'''शंख''' — भारतीय धार्मिक परंपरेशी संबंधित पारंपरिक सुषिरवाद्य. File:Mridangam transparent.png|'''मृदंग''' — भारतीय संगीतपरंपरेतील प्रमुख तालवाद्य. File:2024-03-22 Tanpuras, Tabala-dagga, Pakhavaj, and Harmonium in Raja Dinkar Kelkar Museum, Pune.jpg|'''पखवाज व इतर भारतीय वाद्ये''' — पुणे येथील राजा दिनकर केळकर संग्रहालयातील वाद्यसंग्रह. File:Jori Drum being Played.png|'''जोडी ढोल''' — पारंपरिक तालवाद्य वादन. File:Dhol dholak, one of numerous types of drums, Indian musical instrument.jpg|'''ढोल / ढोलक''' — भारतीय लोकसंगीतातील विविध तालवाद्यांचे प्रतिनिधिक उदाहरण. </gallery> == बाह्य दुवे == * [https://marathivishwakosh.org मराठी विश्वकोश] * [https://ignca.gov.in इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र (IGNCA)] * [https://www.sangeetnatak.gov.in संगीत नाटक अकादमी] * [https://indiaculture.gov.in India Culture Portal] * [https://archive.org Internet Archive] * [https://www.maharashtra.gov.in महाराष्ट्र शासन] {{कोकण लोकजीवन}} [[वर्ग:कोकण]] a8uqli396dqjtxxqijcjfj1nfn3ikww 0 382486 2700269 2700185 2026-08-08T15:02:31Z Ganesh591 62733 /* सामने */ 2700269 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला बेल्ट आणि रोड चषक | fromdate = २० सप्टेंबर | todate = २५ सप्टेंबर २०२५ | administrator = [[चिनी क्रिकेट असोसिएशन]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{ध्वज|चीन}} | champions = {{crw|HK}} | runners-up = {{crw|MYA}} | count = २ | participants = ४ | matches = ८ | most runs = {{crwicon|HK}} मरियम बिबी (९०) | most wickets = {{crwicon|MYA}} झार विन (८) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला बेल्ट आणि रोड चषक }} '''२०२५ महिला बेल्ट आणि रोड चषक''' ही २० ते २५ सप्टेंबर २०२५ दरम्यान [[चीन]]मधील [[हांगचौ]] येथील [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]] येथे खेळवण्यात आलेली महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ |title=China Cricket to host Belt and Road T20I Quadrangular in September 2025 |work=Czarsportz Global |date=१७ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[चीन राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|चीन]], [[हाँग काँग राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|हाँग काँग]], [[म्यानमार राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि [[मंगोलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|मंगोलिया]] या चार महिला संघांनी भाग घेतला. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला आणि त्यानंतर तिसऱ्या स्थानासाठी सामना व अंतिम सामना खेळवण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/points-table |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि म्यानमार यांनी अंतिम सामन्यात प्रवेश केला. २५ सप्टेंबर रोजी झालेल्या अंतिम सामन्यात हाँग काँगने म्यानमारचा २६ धावांनी पराभव करून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135035/hkw-vs-mmrw-final-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Myanmar Women, Final, Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 |work=Cricbuzz |date=२५ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== सर्व चार संघांची स्वतंत्र अधिकृत संघघोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी स्पर्धेतील संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/squads |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 – Squads |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> हाँग काँगची स्पर्धापूर्व संघयादी स्वतंत्र स्रोतामध्येही प्रसिद्ध करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ |title=China Cricket to host Belt and Road T20I Quadrangular in September 2025 |work=Czarsportz Global |date=१७ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> {| class="wikitable" ! {{crw|CHN}} ! {{crw|HK}} ! {{crw|MYA}} ! {{crw|MNG}} |- | valign="top" | * काई युझी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जियापिंग ली * मिंग्युए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वांग हुइयिंग * मा रुइके * गोंग युतिंग * झाओ यिहान * शिए वेनयान * वेई हैतिंग * पेंग लियांग्यु ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेन सिनान * यान झुयिंग | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * शानझीन शहजाद * [[मारिको हिल]] * [[कॅरी चॅन]] * मरियम बिबी * [[एम्मा लाई]] * अॅलिसन सिऊ * इकरा सहर * हिऊ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर * स्टॉर्म पार्कर * रुचिता वेंकटेश * अलिश्बा कनवाल * कॅरेन पून * व्हॅनेसा सो ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फातिमा आमिर | valign="top" | * मे सान * थे थे पो ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ह्तेत आंग * झोन लिन * थेइंट सोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * खिन म्यात * लिन लिन तुन * झार थून * झार विन * थे थे आंग * झिन क्याव * श्वे यी विन * थिरी सानदार श्वे | valign="top" | * नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट * बतजार्गल इचिनखोरलू * ओयुनसुव्द अमरजार्गल * गान्सुख अनुजिन * एन्खबोल्ड खालिउना ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * उगानसुव्द बयारजावखलान * ओद्झाया एर्देनेबातर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * म्यागमारझाया बतनासन * जार्गलसाइखान एर्देनेसुव्द * जावझंदुलाम तुग्सजार्गल * बत्तूर उनेन्खत्सेत्सेग * दामदिनसुरेन एन्खत्सेत्सेग * गानबोल्ड उर्जिंदुलाम |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{crw|HK}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +१.४०५ | rowspan="2" | '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]]''' |- style="background:#ccffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{crw|MYA}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +०.९०० |- style="background:#ffffcc;" | ३ | style="text-align:left" | {{crw|CHN}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +०.२८९ | rowspan="2" | '''[[#तिसऱ्या स्थानासाठी सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]''' |- style="background:#ffffcc;" | ४ | style="text-align:left" | {{crw|MNG}} | ३ || ० || ३ || ० || ० || −३.६८६ |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकबझ<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/points-table |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |} ==सामने== ===साखळी सामने=== {{Single-innings cricket match | date = २० सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = ६३/८ (२० षटके) | runs1 = बतजार्गल इचिनखोरलू १४ (३२ चेंडू) | wickets1 = काई युझी २/१० (४ षटके) | score2 = ६५/० (१० षटके) | runs2 = जियापिंग ली २१[[नाबाद|*]] (३२ चेंडू) | wickets2 = — | result = चीन महिलांनी १० गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503431/china-women-vs-mongolia-women-1st-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = काई युझी (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = झाओ यिहान, शिए वेनयान आणि वेन सिनान (चीन), तसेच नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट (मंगोलिया) यांनी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503431/china-women-vs-mongolia-women-1st-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=China Women vs Mongolia Women, 1st Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२० सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २० सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ८४ (२० षटके) | runs1 = [[कॅरी चॅन]] १८ (२८ चेंडू) | wickets1 = झार विन २/१३ (४ षटके) | score2 = ५६ (१३.४ षटके) | runs2 = झोन लिन ३० (३३ चेंडू) | wickets2 = [[कॅरी चॅन]] ३/१५ (३ षटके) | result = हाँग काँग महिलांनी २८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503432/hong-kong-women-vs-myanmar-women-2nd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = [[कॅरी चॅन]] (हाँग काँग महिला) | toss = म्यानमार महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = स्टॉर्म पार्कर (हाँग काँग) हिने महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503432/hong-kong-women-vs-myanmar-women-2nd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Myanmar Women, 2nd Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२० सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|MNG}} | score1 = १४६/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ४९[[नाबाद|*]] (४७ चेंडू) | wickets1 = उगानसुव्द बयारजावखलान २/३७ (४ षटके) | score2 = ८७/५ (२० षटके) | runs2 = नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट २१ (४५ चेंडू) | wickets2 = फातिमा आमिर २/४ (२ षटके) | result = हाँग काँग महिलांनी ५९ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/game/1503433/hong-kong-women-vs-mongolia-women-3rd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग महिला) | toss = हाँग काँग महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = व्हॅनेसा सो (हाँग काँग) आणि दामदिनसुरेन एन्खत्सेत्सेग (मंगोलिया) यांनी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/game/1503433/hong-kong-women-vs-mongolia-women-3rd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Mongolia Women, 3rd Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२२ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|CHN}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ५३ (२० षटके) | runs1 = गोंग युतिंग १० (२५ चेंडू) | wickets1 = लिन लिन तुन ३/७ (४ षटके) | score2 = ५५/९ (१२.५ षटके) | runs2 = झार विन २३[[नाबाद|*]] (१५ चेंडू) | wickets2 = मिंग्युए झू ४/१६ (३ षटके) | result = म्यानमार महिलांनी १ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503434/china-women-vs-myanmar-women-4th-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = झार विन (म्यानमार महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{Single-innings cricket match | date = २३ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ४४/९ (२० षटके) | runs1 = ओद्झाया एर्देनेबातर १५[[नाबाद|नाबाद]] (२६ चेंडू) | wickets1 = झार थून ३/१४ (४ षटके) | score2 = ४५/३ (७ षटके) | runs2 = झोन लिन ३२[[नाबाद|नाबाद]] (२९ चेंडू) | wickets2 = उगानसुव्द बयारजावखलान ३/१२ (३ षटके) | result = म्यानमार महिलांनी ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503435/utils धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = झार थून (म्यानमार महिला) | toss = म्यानमार महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = थिरी सानदार श्वे (म्यानमार) हिने महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503435/utils |title=Mongolia Women vs Myanmar Women, 5th Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२३ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २३ सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = १०० (१९.४ षटके) | runs1 = मरियम बिबी ४३ (४८ चेंडू) | wickets1 = मिंग्युए झू ३/१२ (४ षटके) | score2 = १०१/५ (१९.५ षटके) | runs2 = वेई हैतिंग २०[[नाबाद|*]] (२६ चेंडू) | wickets2 = स्टॉर्म पार्कर २/१० (३ षटके) | result = चीन महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503436/utils धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = मिंग्युए झू (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ==तिसऱ्या स्थानासाठी सामना== {{Single-innings cricket match | date = २५ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = ८९/९ (२० षटके) | runs1 = म्यागमारझाया बतनासन १७[[नाबाद|नाबाद]] (१८ चेंडू) | wickets1 = काई युझी २/८ (२ षटके) | score2 = ९०/२ (१४.४ षटके) | runs2 = वांग हुइयिंग २०[[नाबाद|नाबाद]] (१५ चेंडू) | wickets2 = उगानसुव्द बयारजावखलान १/२१ (४ षटके) | result = चीन महिलांनी ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = ईएसपीएनक्रिकइन्फो | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = काई युझी (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धा] * [https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ Czarsportz Global वरील स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] [[वर्ग:चीनमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] qja7ffek2fvlkduupx7bse94dnxbvtq 2700296 2700269 2026-08-08T16:19:06Z Ganesh591 62733 /* तिसऱ्या स्थानासाठी सामना */ 2700296 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला बेल्ट आणि रोड चषक | fromdate = २० सप्टेंबर | todate = २५ सप्टेंबर २०२५ | administrator = [[चिनी क्रिकेट असोसिएशन]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{ध्वज|चीन}} | champions = {{crw|HK}} | runners-up = {{crw|MYA}} | count = २ | participants = ४ | matches = ८ | most runs = {{crwicon|HK}} मरियम बिबी (९०) | most wickets = {{crwicon|MYA}} झार विन (८) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ महिला बेल्ट आणि रोड चषक }} '''२०२५ महिला बेल्ट आणि रोड चषक''' ही २० ते २५ सप्टेंबर २०२५ दरम्यान [[चीन]]मधील [[हांगचौ]] येथील [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]] येथे खेळवण्यात आलेली महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ |title=China Cricket to host Belt and Road T20I Quadrangular in September 2025 |work=Czarsportz Global |date=१७ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[चीन राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|चीन]], [[हाँग काँग राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|हाँग काँग]], [[म्यानमार राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि [[मंगोलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|मंगोलिया]] या चार महिला संघांनी भाग घेतला. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला आणि त्यानंतर तिसऱ्या स्थानासाठी सामना व अंतिम सामना खेळवण्यात आला.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/points-table |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> साखळी फेरीनंतर हाँग काँग आणि म्यानमार यांनी अंतिम सामन्यात प्रवेश केला. २५ सप्टेंबर रोजी झालेल्या अंतिम सामन्यात हाँग काँगने म्यानमारचा २६ धावांनी पराभव करून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135035/hkw-vs-mmrw-final-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Myanmar Women, Final, Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 |work=Cricbuzz |date=२५ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== सर्व चार संघांची स्वतंत्र अधिकृत संघघोषणा उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी स्पर्धेतील संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/squads |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 – Squads |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> हाँग काँगची स्पर्धापूर्व संघयादी स्वतंत्र स्रोतामध्येही प्रसिद्ध करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ |title=China Cricket to host Belt and Road T20I Quadrangular in September 2025 |work=Czarsportz Global |date=१७ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> {| class="wikitable" ! {{crw|CHN}} ! {{crw|HK}} ! {{crw|MYA}} ! {{crw|MNG}} |- | valign="top" | * काई युझी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जियापिंग ली * मिंग्युए झू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वांग हुइयिंग * मा रुइके * गोंग युतिंग * झाओ यिहान * शिए वेनयान * वेई हैतिंग * पेंग लियांग्यु ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * वेन सिनान * यान झुयिंग | valign="top" | * [[नताशा माइल्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * शानझीन शहजाद * [[मारिको हिल]] * [[कॅरी चॅन]] * मरियम बिबी * [[एम्मा लाई]] * अॅलिसन सिऊ * इकरा सहर * हिऊ यिंग चेउंग ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * जॉयलीन कौर * स्टॉर्म पार्कर * रुचिता वेंकटेश * अलिश्बा कनवाल * कॅरेन पून * व्हॅनेसा सो ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * फातिमा आमिर | valign="top" | * मे सान * थे थे पो ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * ह्तेत आंग * झोन लिन * थेइंट सोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * खिन म्यात * लिन लिन तुन * झार थून * झार विन * थे थे आंग * झिन क्याव * श्वे यी विन * थिरी सानदार श्वे | valign="top" | * नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट * बतजार्गल इचिनखोरलू * ओयुनसुव्द अमरजार्गल * गान्सुख अनुजिन * एन्खबोल्ड खालिउना ([[यष्टिरक्षक|यष्टीरक्षक]]) * उगानसुव्द बयारजावखलान * ओद्झाया एर्देनेबातर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * म्यागमारझाया बतनासन * जार्गलसाइखान एर्देनेसुव्द * जावझंदुलाम तुग्सजार्गल * बत्तूर उनेन्खत्सेत्सेग * दामदिनसुरेन एन्खत्सेत्सेग * गानबोल्ड उर्जिंदुलाम |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{crw|HK}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +१.४०५ | rowspan="2" | '''[[#अंतिम सामना|अंतिम सामन्यासाठी पात्र]]''' |- style="background:#ccffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{crw|MYA}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +०.९०० |- style="background:#ffffcc;" | ३ | style="text-align:left" | {{crw|CHN}} | ३ || २ || १ || ० || ४ || +०.२८९ | rowspan="2" | '''[[#तिसऱ्या स्थानासाठी सामना|तिसऱ्या स्थानाच्या सामन्यासाठी पात्र]]''' |- style="background:#ffffcc;" | ४ | style="text-align:left" | {{crw|MNG}} | ३ || ० || ३ || ० || ० || −३.६८६ |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकबझ<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025/points-table |title=Womens T20I Quadrangular Series in China 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |} ==सामने== ===साखळी सामने=== {{Single-innings cricket match | date = २० सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = ६३/८ (२० षटके) | runs1 = बतजार्गल इचिनखोरलू १४ (३२ चेंडू) | wickets1 = काई युझी २/१० (४ षटके) | score2 = ६५/० (१० षटके) | runs2 = जियापिंग ली २१[[नाबाद|*]] (३२ चेंडू) | wickets2 = — | result = चीन महिलांनी १० गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503431/china-women-vs-mongolia-women-1st-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = काई युझी (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = झाओ यिहान, शिए वेनयान आणि वेन सिनान (चीन), तसेच नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट (मंगोलिया) यांनी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503431/china-women-vs-mongolia-women-1st-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=China Women vs Mongolia Women, 1st Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२० सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २० सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ८४ (२० षटके) | runs1 = [[कॅरी चॅन]] १८ (२८ चेंडू) | wickets1 = झार विन २/१३ (४ षटके) | score2 = ५६ (१३.४ षटके) | runs2 = झोन लिन ३० (३३ चेंडू) | wickets2 = [[कॅरी चॅन]] ३/१५ (३ षटके) | result = हाँग काँग महिलांनी २८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503432/hong-kong-women-vs-myanmar-women-2nd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = [[कॅरी चॅन]] (हाँग काँग महिला) | toss = म्यानमार महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = स्टॉर्म पार्कर (हाँग काँग) हिने महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503432/hong-kong-women-vs-myanmar-women-2nd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Myanmar Women, 2nd Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२० सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|MNG}} | score1 = १४६/४ (२० षटके) | runs1 = [[नताशा माइल्स]] ४९[[नाबाद|*]] (४७ चेंडू) | wickets1 = उगानसुव्द बयारजावखलान २/३७ (४ षटके) | score2 = ८७/५ (२० षटके) | runs2 = नोमिन-एर्देने एर्देनेबाट २१ (४५ चेंडू) | wickets2 = फातिमा आमिर २/४ (२ षटके) | result = हाँग काँग महिलांनी ५९ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/game/1503433/hong-kong-women-vs-mongolia-women-3rd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = [[नताशा माइल्स]] (हाँग काँग महिला) | toss = हाँग काँग महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = व्हॅनेसा सो (हाँग काँग) आणि दामदिनसुरेन एन्खत्सेत्सेग (मंगोलिया) यांनी महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/game/1503433/hong-kong-women-vs-mongolia-women-3rd-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 |title=Hong Kong Women vs Mongolia Women, 3rd Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२२ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २२ सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|CHN}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ५३ (२० षटके) | runs1 = गोंग युतिंग १० (२५ चेंडू) | wickets1 = लिन लिन तुन ३/७ (४ षटके) | score2 = ५५/९ (१२.५ षटके) | runs2 = झार विन २३[[नाबाद|*]] (१५ चेंडू) | wickets2 = मिंग्युए झू ४/१६ (३ षटके) | result = म्यानमार महिलांनी १ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503434/china-women-vs-myanmar-women-4th-match-womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = झार विन (म्यानमार महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. }} {{Single-innings cricket match | date = २३ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ४४/९ (२० षटके) | runs1 = ओद्झाया एर्देनेबातर १५[[नाबाद|नाबाद]] (२६ चेंडू) | wickets1 = झार थून ३/१४ (४ षटके) | score2 = ४५/३ (७ षटके) | runs2 = झोन लिन ३२[[नाबाद|नाबाद]] (२९ चेंडू) | wickets2 = उगानसुव्द बयारजावखलान ३/१२ (३ षटके) | result = म्यानमार महिलांनी ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503435/utils धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = झार थून (म्यानमार महिला) | toss = म्यानमार महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = थिरी सानदार श्वे (म्यानमार) हिने महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पदार्पण केले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503435/utils |title=Mongolia Women vs Myanmar Women, 5th Match |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |date=२३ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> }} {{Single-innings cricket match | date = २३ सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|HK}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = १०० (१९.४ षटके) | runs1 = मरियम बिबी ४३ (४८ चेंडू) | wickets1 = मिंग्युए झू ३/१२ (४ षटके) | score2 = १०१/५ (१९.५ षटके) | runs2 = वेई हैतिंग २०[[नाबाद|*]] (२६ चेंडू) | wickets2 = स्टॉर्म पार्कर २/१० (३ षटके) | result = चीन महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23007/scorecard/1503436/utils धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = मिंग्युए झू (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ==तिसऱ्या स्थानासाठी सामना== {{Single-innings cricket match | date = २५ सप्टेंबर २०२५ | time = ०९:०० | daynight = no | team1 = {{crw-rt|MNG}} | team2 = {{crw|CHN}} | score1 = ८९/९ (२० षटके) | runs1 = म्यागमारझाया बतनासन १७[[नाबाद|*]] (१८ चेंडू) | wickets1 = काई युझी २/८ (२ षटके) | score2 = ९०/२ (१४.४ षटके) | runs2 = वांग हुइयिंग २०[[नाबाद|*]] (१५ चेंडू) | wickets2 = उगानसुव्द बयारजावखलान १/२१ (४ षटके) | result = चीन महिलांनी ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = ईएसपीएनक्रिकइन्फो | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = काई युझी (चीन महिला) | toss = चीन महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = २५ सप्टेंबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw|HK}} | team2 = {{crw|MYA}} | score1 = ९६/६ (२० षटके) | runs1 = [[कॅरी चॅन]] २५ (३४) | wickets1 = झार विन ३/१७ (४ षटके) | score2 = ७०/६ (२० षटके) | runs2 = थिंट सोय २२[[नाबाद|*]] (३३) | wickets2 = अ‍ॅलिसन सिऊ २/५ (३ षटके) | result = हाँगकाँग २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20i-quadrangular-series-in-china-2025-1499991/hong-kong-women-vs-myanmar-women-final-1503438/full-scorecard धावफलक] | venue = [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड]], [[हांगचौ]] | motm = अ‍ॅलिसन सिऊ | toss = हाँगकाँगने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी केली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/10961/womens-t20i-quadrangular-series-in-china-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धा] * [https://czarsportzauto.com/belt-and-road-womens-t20i-2025/ Czarsportz Global वरील स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] [[वर्ग:चीनमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] 42rucjpp9n111ehp269axl4ixdj8za1 3 382499 2700249 2026-08-08T14:05:11Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700249 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Rbm0003}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १९:३५, ८ ऑगस्ट २०२६ (IST) oyywgzv00x4blf67323jotcyzjc98or 0 382500 2700250 2026-08-08T14:09:58Z Rbm0003 186063 हि माहिती महत्वपूर्ण आहे 2700250 wikitext text/x-wiki मोहोज बु येथे प्रसिद्ध काळभैरवनाथ मंदिर आहे मोहोज बु हे श्री संत मच्छिंद्रनाथ भाऊ यांचे जन्म गाव आहे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/channel/UCGGfgdVtVmcwPy6Y31LdjzA|title=purushottammaharaj|website=YouTube|language=mr-IN|access-date=2026-08-08}}</ref> 1734juim6lnx6uleo6vvt78na15qvsj 2700251 2700250 2026-08-08T14:20:50Z संतोष गोरे 135680 /* */ असलेला लेख 2700251 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहोज बीके]] 7bsssp7b3y70efad13o0kokg7ox1akv 2700255 2700251 2026-08-08T14:25:14Z संतोष गोरे 135680 पुनर्निर्देशन लक्ष्य [[मोहोज बीके]] पासून [[मोहोज बुद्रुक (पाथर्डी)]] ला बदलविले 2700255 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहोज बुद्रुक (पाथर्डी)]] c0f9ashw72oooj1ud7iqpr9q9mvwhsm 0 382501 2700254 2026-08-08T14:24:16Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[मोहोज बीके]] वरुन [[मोहोज बुद्रुक (पाथर्डी)]] ला हलविला: अचूक नाव 2700254 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहोज बुद्रुक (पाथर्डी)]] c0f9ashw72oooj1ud7iqpr9q9mvwhsm 0 382502 2700258 2026-08-08T14:45:47Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2700258 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[टायटॅनिक (चित्रपट)]] 3azbz66ask14nr3cezqur1i7o9zdqd3 0 382503 2700263 2026-08-08T14:50:29Z अभय नातू 206 नामभेद 2700263 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नरसिंह चिंतामण केळकर]] mz7l35mho78mbhws8vgzmqhrp0n06yu 0 382504 2700264 2026-08-08T14:51:05Z अभय नातू 206 पूर्ण नाव 2700264 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दि.वि. जोशी]] etqvmiv67h3n9jbrf81tl3etuohfgbh 3 382505 2700273 2026-08-08T15:24:06Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700273 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Vasant vallu borade}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:५४, ८ ऑगस्ट २०२६ (IST) 2876o44575n24yktidfqhqjubj1wxhq 0 382506 2700274 2026-08-08T15:26:59Z संतोष गोरे 135680 [[मोहोज खुर्द (पाथर्डी)]] कडे पुनर्निर्देशित 2700274 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहोज खुर्द (पाथर्डी)]] 6x8upa07orplqekl7g1mfrbgb3mmd7g 0 382507 2700276 2026-08-08T15:27:54Z संतोष गोरे 135680 संतोष गोरे ने लेख [[मोहोज केडी]] वरुन [[मोहोज खुर्द (पाथर्डी)]] ला हलविला: अचूक नाव 2700276 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मोहोज खुर्द (पाथर्डी)]] 6x8upa07orplqekl7g1mfrbgb3mmd7g 0 382508 2700283 2026-08-08T15:37:46Z संतोष गोरे 135680 [[दामू केंकरे]] कडे पुनर्निर्देशित 2700283 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दामू केंकरे]] quf8gcpymz2g4qwpo1lq8hs0hryjpb7 0 382509 2700286 2026-08-08T15:39:53Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2700286 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[इम्मॅन्युएल मॅक्राँ]] j5cx5hrg5nggju35t5yhcbbe0w0dsl8 0 382510 2700299 2026-08-08T16:25:37Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_name = मलेशिया महिला | team2_name = नेपाळ महिला | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] |... 2700299 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_name = मलेशिया महिला | team2_name = नेपाळ महिला | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_t20s = ५ | team1_t20s_won = २ | team2_t20s_won = ३ | team1_t20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_t20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_t20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_t20s_most_wickets = कविता कुंवर (९) }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[मलेशिया]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T20I series in October 2025 |website=Czarsportz Global |date=२९ सप्टेंबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले. सर्व सामने [[बायुएमास ओव्हल]], [[क्वालालंपूर]] येथे झाले.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23959/nepal-women-in-malaysia-2025-26 |title=Nepal Women tour of Malaysia 2025/26 – Fixtures and Results |website=ESPNcricinfo |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> नेपाळ महिलांनी पाच सामन्यांची मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |website=The Kathmandu Post |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23959/nepal-women-in-malaysia-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] d9uqxiys96ymbmjeu7bvjelxnh5s6aw 2700302 2700299 2026-08-08T16:31:11Z Ganesh591 62733 2700302 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23959/nepal-women-in-malaysia-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] 1q1m8s0hqpl7ivcrhb5089kaon5svl5 2700305 2700302 2026-08-08T16:50:32Z Ganesh591 62733 2700305 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23959/nepal-women-in-malaysia-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] 2czujph42pa2byffvbmg6rv4he44tls 2700306 2700305 2026-08-08T16:53:00Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700306 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) | motm = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23959/nepal-women-in-malaysia-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] oz5134r9ba1qyuxtvcqde7cyf3yb6t7 2700307 2700306 2026-08-08T16:59:17Z Ganesh591 62733 /* बाह्य दुवे */ 2700307 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) | motm = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = [[विश्वनाथन कालिदास]] (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/nepal-women-in-malaysia-2025-26-1505110 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] 0095npyklypxtz3atkvtc3xal71fgak 2700310 2700307 2026-08-08T17:03:18Z Ganesh591 62733 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2700310 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) | motm = आइन्ना हमीजाह हाशिम (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/nepal-women-in-malaysia-2025-26-1505110 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] rfsb7fazndbvijqj2jctna4m88oxqjc 2700311 2700310 2026-08-08T17:03:47Z Ganesh591 62733 /* आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका */ 2700311 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * [[आइन्ना हमीजाह हाशिम]] * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) | motm = आइन्ना हमीजाह हाशिम (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/nepal-women-in-malaysia-2025-26-1505110 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] tn4kwfupalh7eao2w5ztwc8tyar2rl0 2700312 2700311 2026-08-08T17:04:12Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700312 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * आइन्ना हमीजाह हाशिम * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) | motm = आइन्ना हमीजाह हाशिम (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/nepal-women-in-malaysia-2025-26-1505110 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] j5gscvlfob5zv719v49toisd5pzvy11 2700328 2700312 2026-08-08T20:52:05Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700328 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Malaysia.svg | team1_name = मलेशिया | team2_image = Flag of Nepal.svg | team2_name = नेपाळ | from_date = २ | to_date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] | team2_captain = [[इंदू बर्मा]] | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = आइना हमिझा हाशिम (१५२) | team2_twenty20s_most_runs = [[इंदू बर्मा]] (११७) | team1_twenty20s_most_wickets = नूर दानिया स्युहादा (७) | team2_twenty20s_most_wickets = [[कविता कुंवर]] (९) | player_of_twenty20_series = }} [[नेपाळ राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[मलेशिया]]चा दौरा करून [[मलेशिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळले.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-vs-malaysia-womens-t20i-series-2025/ |title=Malaysia Cricket to host Nepal Women for T2oI series in October 2025 |work=Czarsportz Global |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thahakhabar.com/news/236398/ |title=आजदेखि नेपाल-मलेसिया महिला टी–२० सिरिज शुरू हुँदै |trans-title=Nepal-Malaysia Women's T20 Series Begins Today |work=Thaha Khabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1774955/nepali-womens-cricket-team-playing-against-malaysia |title=नेपाली महिला क्रिकेट टोलीले मलेसियासँग खेल्दै |trans-title=Nepali women's cricket team playing against Malaysia |work=Onlinekhabar |access-date=२ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या दौऱ्यात पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref>{{cite tweet |number=1973392423309975685 |title=All Set for October! Malaysia Women vs Nepal Women–T20I Series Fixtures Announced. |user=MalaysiaCricket}}</ref> सर्व सामने [[पांडामारन]] येथील [[बायुएमास ओव्हल]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="SQ">{{cite tweet |number=1973336573157749232 |title=Spotlight on Nepal Women’s Cricket Team. Nepal Women tour Malaysia for a 5-match T20I series, kicking off tomorrow |user=CricketNep}}</ref> नेपाळ महिलांनी मालिका ३–२ ने जिंकली.<ref>{{cite web |title=Nepal defeat Malaysia in decider to clinch five-match series |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/09/nepal-defeat-malaysia-in-decider-to-clinch-five-match-series |work=The Kathmandu Post |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal clinch T20 series against Malaysia with home-ground victory |url=http://english.khabarhub.com/2025/08/500434/ |work=Khabarhub |access-date=१० ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|MAS}} !{{crw|NEP}}<ref name="SQ" /> |- style="vertical-align:top" | * [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * नूर आलिया बात्रीस्या * [[ऐस्या एलिसा]] * [[मास एलिसा]] * आइन्ना हमीजाह हाशिम * नझातुल हिदायाह हुस्ना * [[माहिरा इज्जती इस्माईल]] * [[वॅन ज्युलिया]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सुवाबिका मणिवन्नन * [[धनुश्री मुहुनन]] * इरदिना बेह नबिल * [[आयना नजवा]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[नूर एरियाना नत्स्या]] * अमालिन सोर्फिना * नूर इज्जातुल स्याफिका * [[नूर दानिया स्युहदा]] | * [[इंदू बर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[पूजा महतो]] (उपकर्णधार) * राजमती ऐरी * सोमू बिस्ट * यशोदा बिस्ट * रचना चौधरी * [[रुबिना छेत्री]] * साबित्री धामी * [[कविता जोशी]] * [[समझाना खडका]] * [[कविता कुंवर]] * [[सीता राणा मगर]] * रुबी पोद्दार * रिया शर्मा |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०४/५ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] २७ (४१) | wickets1 = सोमू बिस्ट २/२१ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३० (२९) | wickets2 = [[नूर दानिया स्युहदा]] ३/१० (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी ३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505114.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[नूर दानिया स्युहदा]] (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = नूर आलिया बात्रीस्या (मलेशिया) आणि साबित्री धामी (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = ९१/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ५०[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = सुमन बिस्ट २/१८ (४ षटके) | score2 = ९३/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[पूजा महतो]] ३९ (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम २/२२ (३.२ षटके) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505115.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[पूजा महतो]] (नेपाळ) | toss = नेपाळने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १२०/४ (२० षटके) | runs1 = आइन्ना हमीजाह हाशिम ६१ (५८) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] २/१३ (२ षटके) | score2 = १०७/८ (२० षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार ३१ (३७) | wickets2 = [[ऐस्या एलिसा]] १/१५ (४ षटके) | result = मलेशिया महिलांनी १३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505116.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) | motm = आइन्ना हमीजाह हाशिम (मलेशिया) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = यशोदा बिस्ट (नेपाळ) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १११/५ (२० षटके) | runs1 = [[मास एलिसा]] ५६[[नाबाद|*]] (६३) | wickets1 = [[कविता कुंवर]] ३/१० (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१७.३ षटके) | runs2 = [[इंदू बर्मा]] ४८[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = आइन्ना हमीजाह हाशिम १/१३ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505117.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = विश्वनाथन कालिदास (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = [[कविता कुंवर]] (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = [[इंदू बर्मा]] आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये १,००० धावा पूर्ण करणाऱ्या नेपाळच्या पहिल्या महिला क्रिकेटपटू ठरल्या.<ref>{{cite web |url=https://kathmandupost.com/cricket/2025/10/07/indu-barma-becomes-first-nepali-woman-cricketer-to-complete-1-000-t20i-runs |title=Indu Barma becomes first Nepali woman cricketer to complete 1,000 T20I runs |work=The Kathmandu Post |access-date=७ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/75589-indu-barma-becomes-first-nepal-woman-to-surpass-1000-t20i-runs-milestone.html |title=Indu Barma Becomes First Nepal Woman to Surpass 1,000 T20I Runs Milestone |work=Female Cricket |access-date=९ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|MAS}} | team2 = {{crw|NEP}} | score1 = १०३/७ (२० षटके) | runs1 = [[विनिफ्रेड दुराईसिंगम]] ४० (४६) | wickets1 = राजमती ऐरी ३/१५ (३ षटके) | score2 = १०४/५ (१८ षटके) | runs2 = रुबी पोद्दार २६ (२५) | wickets2 = नूर आलिया बात्रीस्या नॉर्मिझान १/६ (१ षटक) | result = नेपाळ महिलांनी ५ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505118.html धावफलक] | venue = [[बायुएमास ओव्हल]], [[पांडामारन]] | umpires = नूर हिजराह (मलेशिया) आणि नारायणन सिवन (मलेशिया) | motm = राजमती ऐरी (नेपाळ) | toss = मलेशियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/nepal-women-in-malaysia-2025-26-1505110 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:मलेशियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] [[वर्ग:नेपाळ महिला क्रिकेट संघाचे मलेशिया दौरे|२०२५-२६]] prxns6lvby75n9qauteoiyl9de8hxhs 0 382511 2700313 2026-08-08T17:08:13Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = साखळी सामने|स... 2700313 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|NOR}} | participants = ५ | matches = १० | most runs = रेबेका ब्लेक (२७३) | most wickets = हासेर चेलिक (८) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = [[२०२३ महिला खंडीय चषक]] }} '''२०२५ महिला खंडीय चषक''' ही ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[रोमेनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रोमेनिया]], [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रिया]], [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]], [[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे]] या पाच संघांनी भाग घेतला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/romania-vs-austria-live-streaming-womens-continental-cup-2025-toss-update-playing-xis |title=Romania Vs Austria Live Streaming, Women's Continental Cup 2025: When And Where To Watch |work=Outlook India |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे महिलांनी]] स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> रोमेनियाच्या रेबेका ब्लेकने सर्वाधिक २७३ धावा केल्या, तर तुर्कीच्या हासेर चेलिकने सर्वाधिक ८ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20951/season/2025/womens-continental-cup ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] s9bwxvr9c86ul9e1jnfdms3m87aghu4 2700314 2700313 2026-08-08T17:17:43Z Ganesh591 62733 2700314 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|NOR}} | count = १ | runners-up = {{crw|ROM}} | participants = ५ | matches = १० | most runs = {{cricon|ROM}} रेबेका लेइला ब्लेक (२७३) | most wickets = {{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ महिला खंडीय चषक }} '''२०२५ महिला खंडीय चषक''' ही ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[रोमेनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रोमेनिया]], [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रिया]], [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]], [[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे]] या पाच संघांनी भाग घेतला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/romania-vs-austria-live-streaming-womens-continental-cup-2025-toss-update-playing-xis |title=Romania Vs Austria Live Streaming, Women's Continental Cup 2025: When And Where To Watch |work=Outlook India |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे महिलांनी]] स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> रोमेनियाच्या रेबेका ब्लेकने सर्वाधिक २७३ धावा केल्या, तर तुर्कीच्या हासेर चेलिकने सर्वाधिक ८ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20951/season/2025/womens-continental-cup ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] b0uymyhhsia524tz1d338cr1ira85mn 2700315 2700314 2026-08-08T17:20:22Z Ganesh591 62733 2700315 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|NOR}} | count = १ | runners-up = {{crw|ROM}} | participants = ५ | matches = १० | most runs = {{cricon|ROM}} रेबेका लेइला ब्लेक (२७३) | most wickets = {{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ महिला खंडीय चषक }} '''२०२५ महिला खंडीय चषक''' ही ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[रोमेनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रोमेनिया]], [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रिया]], [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]], [[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे]] या पाच संघांनी भाग घेतला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/romania-vs-austria-live-streaming-womens-continental-cup-2025-toss-update-playing-xis |title=Romania Vs Austria Live Streaming, Women's Continental Cup 2025: When And Where To Watch |work=Outlook India |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे महिलांनी]] स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> रोमेनियाच्या रेबेका ब्लेकने सर्वाधिक २७३ धावा केल्या, तर तुर्कीच्या हासेर चेलिकने सर्वाधिक ८ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|ROM}} !{{crw|AUT}} !{{crw|TUR}} !{{crw|BUL}} !{{crw|NOR}} |- style="vertical-align:top" | * रेबेका ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * निरोशी कुरुप्पू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * युलियाना मुंटेन * जेनिफर अना चिरिला * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * क्रिस्टिना सिर्लिग * अलिना लुपास्कू * दारिया तनासे * इशिनी पल्लिया * स्टेफानिया स्लावास्टोन * डायना ओरोस * रॉक्साना सिरिक * एलेना प्रेडेस्कू * अलेक्झांड्रा सिरिक * रमोनाच्या चिरिला * अरुमादुरा दिनेशी * अशानी मुथुगल | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनिशा नूकळा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एम्मा किर्कमन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * शीतल भारद्वाज * हरजीवन भुल्लर * आशी चोपला * मल्लिका महादेवा * प्रविता गणेशन * शालिका अरियासिंघे * वेरा पोग्लिट्श * प्रभवती तल्लोजी * हदिया सिद्दीकी * रेझार्ता अवदिलाज * हॅना पार्कर * अशमान सैफी | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गुलहातून केलेश ([[यष्टिरक्षक|य]]) * हासेर चेलिक * मेलिके बायराम * सिला यिलदिरिम * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * दुइगू टेकयिलदिरिम * सुझान तुरान * गुलचे जेंगिझ * सालीहा ओझकुंदुझ * झेहरा एंदर * झेहरा अकपिनार * याप्राक करादोगान * हानिम कावासोग्लू | * डेटेलिना रुयनेकोवा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * विली निकोलोवा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गॅब्रिएला इलारिओनोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * स्टानिस्लावा सारांदेवा * कॅट्रिन सारांदेवा * तनाया दिसानायके * स्लावेया गालाबोवा * मार्टिना अबाद्जिएवा * नादिया टोलेवा * नेला गोचेवा * व्हेंटिस्लावा अतानासोवा * व्हॅलेंटिना कोस्तोवा * मॅग्डालेना झद्रावकोवा * बिल्याना शोतोरोवा * अलेक्सा स्टोइलोवा * क्लिमेंटिना कोंडाकोवा * नेवेना ट्रोपोलोवा | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनुष्का गोरड ([[यष्टिरक्षक|य]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * आयेशा हसन * रम्या इम्माडी * अलिना अस्लम * अनन्या रौतेला * नायब रझवान * परिधी अग्रवाल * प्राची कुमारी * लोपामुद्रा साहू * विद्या वियाला * अर्चना विश्वकर्मा * मिराब सज्जाद * पूर्वी कुमारी * लिझी स्टॅनफर्गिन |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20951/season/2025/womens-continental-cup ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] op23gvcr0mwpo8a2ytixttue9xvdip6 2700316 2700315 2026-08-08T17:25:27Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700316 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|NOR}} | count = १ | runners-up = {{crw|ROM}} | participants = ५ | matches = १० | most runs = {{cricon|ROM}} रेबेका लेइला ब्लेक (२७३) | most wickets = {{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ महिला खंडीय चषक }} '''२०२५ महिला खंडीय चषक''' ही ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[रोमेनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रोमेनिया]], [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रिया]], [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]], [[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे]] या पाच संघांनी भाग घेतला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/romania-vs-austria-live-streaming-womens-continental-cup-2025-toss-update-playing-xis |title=Romania Vs Austria Live Streaming, Women's Continental Cup 2025: When And Where To Watch |work=Outlook India |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे महिलांनी]] स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> रोमेनियाच्या रेबेका ब्लेकने सर्वाधिक २७३ धावा केल्या, तर तुर्कीच्या हासेर चेलिकने सर्वाधिक ८ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|ROM}} !{{crw|AUT}} !{{crw|TUR}} !{{crw|BUL}} !{{crw|NOR}} |- style="vertical-align:top" | * रेबेका ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * निरोशी कुरुप्पू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * युलियाना मुंटेन * जेनिफर अना चिरिला * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * क्रिस्टिना सिर्लिग * अलिना लुपास्कू * दारिया तनासे * इशिनी पल्लिया * स्टेफानिया स्लावास्टोन * डायना ओरोस * रॉक्साना सिरिक * एलेना प्रेडेस्कू * अलेक्झांड्रा सिरिक * रमोनाच्या चिरिला * अरुमादुरा दिनेशी * अशानी मुथुगल | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनिशा नूकळा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एम्मा किर्कमन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * शीतल भारद्वाज * हरजीवन भुल्लर * आशी चोपला * मल्लिका महादेवा * प्रविता गणेशन * शालिका अरियासिंघे * वेरा पोग्लिट्श * प्रभवती तल्लोजी * हदिया सिद्दीकी * रेझार्ता अवदिलाज * हॅना पार्कर * अशमान सैफी | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गुलहातून केलेश ([[यष्टिरक्षक|य]]) * हासेर चेलिक * मेलिके बायराम * सिला यिलदिरिम * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * दुइगू टेकयिलदिरिम * सुझान तुरान * गुलचे जेंगिझ * सालीहा ओझकुंदुझ * झेहरा एंदर * झेहरा अकपिनार * याप्राक करादोगान * हानिम कावासोग्लू | * डेटेलिना रुयनेकोवा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * विली निकोलोवा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गॅब्रिएला इलारिओनोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * स्टानिस्लावा सारांदेवा * कॅट्रिन सारांदेवा * तनाया दिसानायके * स्लावेया गालाबोवा * मार्टिना अबाद्जिएवा * नादिया टोलेवा * नेला गोचेवा * व्हेंटिस्लावा अतानासोवा * व्हॅलेंटिना कोस्तोवा * मॅग्डालेना झद्रावकोवा * बिल्याना शोतोरोवा * अलेक्सा स्टोइलोवा * क्लिमेंटिना कोंडाकोवा * नेवेना ट्रोपोलोवा | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनुष्का गोरड ([[यष्टिरक्षक|य]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * आयेशा हसन * रम्या इम्माडी * अलिना अस्लम * अनन्या रौतेला * नायब रझवान * परिधी अग्रवाल * प्राची कुमारी * लोपामुद्रा साहू * विद्या वियाला * अर्चना विश्वकर्मा * मिराब सज्जाद * पूर्वी कुमारी * लिझी स्टॅनफर्गिन |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{crw|NOR}} | ४ || ३ || १ || ० || ६ || +१.१४३ | स्पर्धेचा विजेता |- style="background:#ffffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{crw|ROM}} | ४ || ३ || १ || ० || ६ || +१.०५४ | उपविजेता |- | ३ | style="text-align:left" | {{crw|TUR}} | ४ || २ || २ || ० || ४ || +१.४०० | |- | ४ | style="text-align:left" | {{crw|AUT}} | ४ || २ || २ || ० || ४ || +०.४२५ | |- | ५ | style="text-align:left" | {{crw|BUL}} | ४ || ० || ४ || ० || ० || −३.७९४ | |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकबझ<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11075/womens-continental-cup-2025/points-table |title=Womens Continental Cup 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20951/season/2025/womens-continental-cup ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] 0gm5wlsfbntu0cq0ny42u9agt8vm6fv 2700317 2700316 2026-08-08T17:32:01Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2700317 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ महिला खंडीय चषक | fromdate = ९ ऑक्टोबर | todate = १२ ऑक्टोबर २०२५ | administrator = रोमानियन क्रिकेट फेडरेशन | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|रोमेनिया}} | champions = {{crw|NOR}} | count = १ | runners-up = {{crw|ROM}} | participants = ५ | matches = १० | most runs = {{cricon|ROM}} रेबेका लेइला ब्लेक (२७३) | most wickets = {{cricon|TUR}} हासेर चेलिक (८) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ महिला खंडीय चषक }} '''२०२५ महिला खंडीय चषक''' ही ९ ते १२ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान [[रोमेनिया]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली महिला [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> स्पर्धेत [[रोमेनिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|रोमेनिया]], [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रिया]], [[तुर्की राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|तुर्की]], [[बल्गेरिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे]] या पाच संघांनी भाग घेतला.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/womens-continental-cup-t20i-2025/ |title=Romania Cricket to host Women's Continental Cup 2025 in October |work=Czarsportz Global |date=१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले. प्रत्येक संघाने साखळी फेरीत इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध एक सामना खेळला.<ref>{{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/romania-vs-austria-live-streaming-womens-continental-cup-2025-toss-update-playing-xis |title=Romania Vs Austria Live Streaming, Women's Continental Cup 2025: When And Where To Watch |work=Outlook India |date=९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> [[नॉर्वे राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नॉर्वे महिलांनी]] स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> रोमेनियाच्या रेबेका ब्लेकने सर्वाधिक २७३ धावा केल्या, तर तुर्कीच्या हासेर चेलिकने सर्वाधिक ८ बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/76019-clinical-norway-win-2025-womens-continental-cup-edge-romania-on-points.html |title=Clinical Norway Win 2025 Women's Continental Cup, Edge Romania on Points |work=Female Cricket |date=१४ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- !{{crw|ROM}} !{{crw|AUT}} !{{crw|TUR}} !{{crw|BUL}} !{{crw|NOR}} |- style="vertical-align:top" | * रेबेका ब्लेक ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * निरोशी कुरुप्पू ([[यष्टिरक्षक|य]]) * मदालिना मारिन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * माया केअरवेल * युलियाना मुंटेन * जेनिफर अना चिरिला * मिरुना गॅब्रिएला इओनिता * क्रिस्टिना सिर्लिग * अलिना लुपास्कू * दारिया तनासे * इशिनी पल्लिया * स्टेफानिया स्लावास्टोन * डायना ओरोस * रॉक्साना सिरिक * एलेना प्रेडेस्कू * अलेक्झांड्रा सिरिक * रमोनाच्या चिरिला * अरुमादुरा दिनेशी * अशानी मुथुगल | * प्रिया साबू ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनिशा नूकळा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एम्मा किर्कमन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] * शीतल भारद्वाज * हरजीवन भुल्लर * आशी चोपला * मल्लिका महादेवा * प्रविता गणेशन * शालिका अरियासिंघे * वेरा पोग्लिट्श * प्रभवती तल्लोजी * हदिया सिद्दीकी * रेझार्ता अवदिलाज * हॅना पार्कर * अशमान सैफी | * कुब्रा कानावार्जी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * रुवेदा चेनिक ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गुलहातून केलेश ([[यष्टिरक्षक|य]]) * हासेर चेलिक * मेलिके बायराम * सिला यिलदिरिम * एझगी नूर किलिच * गोक्सू आयान * दुइगू टेकयिलदिरिम * सुझान तुरान * गुलचे जेंगिझ * सालीहा ओझकुंदुझ * झेहरा एंदर * झेहरा अकपिनार * याप्राक करादोगान * हानिम कावासोग्लू | * डेटेलिना रुयनेकोवा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * विली निकोलोवा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * गॅब्रिएला इलारिओनोव्हा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * स्टानिस्लावा सारांदेवा * कॅट्रिन सारांदेवा * तनाया दिसानायके * स्लावेया गालाबोवा * मार्टिना अबाद्जिएवा * नादिया टोलेवा * नेला गोचेवा * व्हेंटिस्लावा अतानासोवा * व्हॅलेंटिना कोस्तोवा * मॅग्डालेना झद्रावकोवा * बिल्याना शोतोरोवा * अलेक्सा स्टोइलोवा * क्लिमेंटिना कोंडाकोवा * नेवेना ट्रोपोलोवा | * मिराब रझवान ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनुष्का गोरड ([[यष्टिरक्षक|य]]) * बिजेयता कुमारी ([[यष्टिरक्षक|य]]) * आयेशा हसन * रम्या इम्माडी * अलिना अस्लम * अनन्या रौतेला * नायब रझवान * परिधी अग्रवाल * प्राची कुमारी * लोपामुद्रा साहू * विद्या वियाला * अर्चना विश्वकर्मा * मिराब सज्जाद * पूर्वी कुमारी * लिझी स्टॅनफर्गिन |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{crw|NOR}} | ४ || ३ || १ || ० || ६ || +१.१४३ | स्पर्धेचा विजेता |- style="background:#ffffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{crw|ROM}} | ४ || ३ || १ || ० || ६ || +१.०५४ | उपविजेता |- | ३ | style="text-align:left" | {{crw|TUR}} | ४ || २ || २ || ० || ४ || +१.४०० | |- | ४ | style="text-align:left" | {{crw|AUT}} | ४ || २ || २ || ० || ४ || +०.४२५ | |- | ५ | style="text-align:left" | {{crw|BUL}} | ४ || ० || ४ || ० || ० || −३.७९४ | |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकबझ<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11075/womens-continental-cup-2025/points-table |title=Womens Continental Cup 2025 Points Table |work=Cricbuzz |access-date=८ ऑगस्ट २०२६}}</ref> |} ==साखळी सामने== ===पहिला सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|ROM}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = १०८/२ (१० षटके) | runs1 = रेबेका लेइला ब्लेक ६३[[नाबाद|*]] (४०) | score2 = १०३/० (१० षटके) | runs2 = प्रिया साबू ३८[[नाबाद|*]] (३२) | result = रोमेनिया महिलांनी ५ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135633/romw-vs-autw-1st-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = रेबेका लेइला ब्लेक (रोमेनिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = }} ===दुसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|TUR}} | team2 = {{crw|BUL}} | score1 = १४३ (१९.५ षटके) | runs1 = दुइगू टेकयिलदिरिम ४०[[नाबाद|*]] (३५) | wickets1 = स्टानिस्लावा सारांदेवा ३/१६ (४ षटके) | score2 = ८७/७ (२० षटके) | runs2 = डेटेलिना रुयनेकोवा ३६ (४०) | result = तुर्की महिलांनी ५६ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135644/trkw-vs-bgrw-2nd-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = सालिहा ओझकुंदुझ (तुर्की) | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===तिसरा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = ०८:१५ | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = १४४/६ (२० षटके) | runs1 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] ५२[[नाबाद|*]] (५७) | wickets1 = हासेर चेलिक ४ बळी | score2 = १३५/७ (२० षटके) | runs2 = हासेर चेलिक ३८ (३८) | result = ऑस्ट्रिया महिलांनी ९ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135655/autw-vs-trkw-3rd-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = प्रिया साबू (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===चौथा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = ११:४५ | team1 = {{crw-rt|ROM}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = ७१ (१३.४ षटके) | runs1 = रेबेका लेइला ब्लेक २३ (१७) | wickets1 = हासेर चेलिक ३ बळी | score2 = ७३/४ (९.५ षटके) | runs2 = मेलिके बायराम २४[[नाबाद|*]] (१६) | wickets2 = युलियाना मुंटेन २ बळी | result = तुर्की महिलांनी ६ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135664/romw-vs-trkw-4th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = हासेर चेलिक (तुर्की) | toss = तुर्कीने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===पाचवा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १० ऑक्टोबर २०२५ | time = १५:१५ | team1 = {{crw-rt|ROM}} | team2 = {{crw|BUL}} | score1 = १९८/१ (२० षटके) | runs1 = रेबेका लेइला ब्लेक १२०[[नाबाद|*]] (८०) | wickets1 = कॅट्रिन सारांदेवा १/२७ (४ षटके) | score2 = ८३ (१५ षटके) | wickets2 = अलिना लुपास्कू ३/१५ (४ षटके) | result = रोमेनिया महिलांनी ११५ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135675/bgrw-vs-romw-5th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = रेबेका लेइला ब्लेक (रोमेनिया) | toss = रोमेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===सहावा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑक्टोबर २०२५ | time = ०८:१५ | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|TUR}} | score1 = १२३/९ (२० षटके) | runs1 = अनुष्का गोरड २९ (४९) | score2 = ११६/९ (२० षटके) | runs2 = हासेर चेलिक १४ (१८) | wickets2 = प्राची कुमारी ४/१८ (४ षटके) | result = नॉर्वे महिलांनी ७ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135677/trkw-vs-noyw-6th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = प्राची कुमारी (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===सातवा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑक्टोबर २०२५ | time = ११:४५ | team1 = {{crw-rt|BUL}} | team2 = {{crw|AUT}} | score1 = ८४/८ (२० षटके) | runs1 = तनाया दिसानायके ३२ (२७) | wickets1 = प्रिया साबू ३/१५ | score2 = ८५/६ (१५.४ षटके) | runs2 = [[अँड्रिया-मे झेपेडा]] ४०[[नाबाद|*]] | result = ऑस्ट्रिया महिलांनी ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135688/bgrw-vs-autw-7th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = प्रिया साबू (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===आठवा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ११ ऑक्टोबर २०२५ | time = १५:१५ | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|ROM}} | score1 = १२४/६ (२० षटके) | runs1 = आयेशा हसन ३५ (४७) | score2 = १२५/२ (१७.२ षटके) | runs2 = रेबेका लेइला ब्लेक ६७[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = मिराब रझवान २/२३ (४ षटके) | result = रोमेनिया महिलांनी ८ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135694/noyw-vs-romw-8th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = रेबेका लेइला ब्लेक (रोमेनिया) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===नववा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|AUT}} | team2 = {{crw|NOR}} | score1 = ९१ (१९.५ षटके) | runs1 = मल्लिका महादेवा २९ (३८) | score2 = ९२/९ (२० षटके) | runs2 = अलिना अस्लम १५[[नाबाद|*]] (२८) | result = नॉर्वे महिलांनी १ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135705/autw-vs-noyw-9th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = विद्या वियाला (नॉर्वे) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ===दहावा सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १२ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:०० | team1 = {{crw-rt|NOR}} | team2 = {{crw|BUL}} | score1 = १६०/४ (२० षटके) | runs1 = आयेशा हसन २८ (१७) | score2 = ६२ (१२.२ षटके) | runs2 = तनाया दिसानायके ३६ (३१) | wickets2 = अलिना अस्लम ३/२३ (४ षटके) | result = नॉर्वे महिलांनी ९८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.cricbuzz.com/live-cricket-scorecard/135716/noyw-vs-bgrw-10th-match-womens-continental-cricket-cup-2025 धावफलक] | venue = मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी | motm = रम्या इम्माडी (नॉर्वे) | toss = नॉर्वेने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20951/season/2025/womens-continental-cup ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील स्पर्धा] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] lkk7351ml97babmtzy3d3a5q2891xwd 3 382512 2700318 2026-08-08T17:39:40Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700318 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sachin Khobragade}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:०९, ८ ऑगस्ट २०२६ (IST) 628rp3aixdnf2c30p0ch338bsn1mndh 3 382513 2700319 2026-08-08T17:45:54Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700319 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ragdjjd}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:१५, ८ ऑगस्ट २०२६ (IST) akne5qz6he9b1nfih03ir13wwx1xsj5 3 382514 2700322 2026-08-08T18:27:16Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700322 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Bapupatilspeak}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:५७, ८ ऑगस्ट २०२६ (IST) red4wbzbu89z5tv4azvhx0oyj1bg9n4 2 382515 2700323 2026-08-08T18:37:35Z Bapupatilspeak 186077 वापरकर्ता पृष्ठ तयार केले. 2700323 wikitext text/x-wiki == माझ्याबद्दल == नमस्कार! मी मराठी विकिपीडियावर योगदान देणारा सदस्य आहे. मराठी भाषेतील माहितीपूर्ण लेखांचे संपादन, विश्वसनीय संदर्भांसह माहिती जोडणे आणि विकिपीडियावरील लेखांमध्ये सुधारणा करणे यामध्ये मला रस आहे. मी विकिपीडियाच्या नियमांचे आणि धोरणांचे पालन करून तटस्थ व विश्वसनीय माहिती देण्याचा प्रयत्न करतो. == माझे योगदान == * लेखांमध्ये सुधारणा करणे * विश्वसनीय संदर्भ जोडणे * माहिती अद्ययावत करणे * मराठी विकिपीडियासाठी योगदान देणे jwt53ii9m1mlevkd4jpsgk0csuk3a74 2 382516 2700324 2026-08-08T19:01:33Z Bapupatilspeak 186077 "संदर्भ जोडला" 2700324 wikitext text/x-wiki == विकिपीडिया सराव == नमस्कार! हे माझे विकिपीडिया सरावपृष्ठ आहे. '''[[विकिपीडिया]]''' हे एक मुक्त ज्ञानकोश आहे. येथे विविध विषयांवरील माहिती विश्वसनीय संदर्भांच्या आधारे उपलब्ध करून दिली जाते. === माझा सराव === * मजकूर लिहिणे * शीर्षक तयार करणे * दुवे जोडणे * संदर्भ देणे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bapupatil.com/|title=Home|website=bapupatil.com|language=en-US|access-date=2026-08-08}}</ref> f5noa0vxyvddxkcmjl64zbw6jjy26vl 2700325 2700324 2026-08-08T19:22:55Z Bapupatilspeak 186077 शीर्षक जोडले किंवा माहिती जोडली 2700325 wikitext text/x-wiki == प्रारंभिक जीवन == त्यांचा जन्म सोलापूर जिल्ह्यात पंढरपूर येथे झाला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण होळे-बु. येथील स्थानिक जिल्हा परिषद शाळेत पूर्ण केले. === शिक्षण === त्यांनी पुढील शिक्षण आजोती पंढरपूर , आहेरगाव (माढा), पटवर्धन कुरोली, आव्हे, सुपली, जवळा सांगोला, सोलापूर, येथे घेतले. ==== उच्च शिक्षण ==== उच्च शिक्षण कोल्हापूर व पुणे येथे घेतले. == विकिपीडिया सराव == नमस्कार! हे माझे विकिपीडिया सरावपृष्ठ आहे. '''[[विकिपीडिया]]''' हे एक मुक्त ज्ञानकोश आहे. येथे विविध विषयांवरील माहिती विश्वसनीय संदर्भांच्या आधारे उपलब्ध करून दिली जाते. === माझा सराव === * मजकूर लिहिणे * शीर्षक तयार करणे * दुवे जोडणे * संदर्भ देणे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bapupatil.com/|title=Home|website=bapupatil.com|language=en-US|access-date=2026-08-08}}</ref> nj5upt01gj2448s00yhsq50nb78yrv5 2700326 2700325 2026-08-08T19:36:36Z Bapupatilspeak 186077 माहितीचौकट जोडली 2700326 wikitext text/x-wiki == प्रारंभिक जीवन == {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=बापू पाटील|जन्मनाव=पंढरपूर (होळे-बु:)|जन्म_दिनांक=२९/०९/१९८७|निवासस्थान=सोलापूर|राष्ट्रीयत्व=भारतीय|टोपणनावे=सीताराम|नागरिकत्व=भारतीय|पेशा=उद्योजक / नोकरी|पदवी_हुद्दा=संस्संथापक/संचालक/ स्वीय सहाय्यक|धर्म=हिंदू|जोडीदार=सुप्रिया पाटील|अपत्ये=एक मुलगा-प्रतिक, एक मुलगी-आरोही|संकेतस्थळ=https://bapupatil.com/}} त्यांचा जन्म सोलापूर जिल्ह्यात पंढरपूर येथे झाला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण होळे-बु. येथील स्थानिक जिल्हा परिषद शाळेत पूर्ण केले. === शिक्षण === त्यांनी पुढील शिक्षण आजोती पंढरपूर , आहेरगाव (माढा), पटवर्धन कुरोली, आव्हे, सुपली, जवळा सांगोला, सोलापूर, येथे घेतले. ==== उच्च शिक्षण ==== उच्च शिक्षण कोल्हापूर व पुणे येथे घेतले. == विकिपीडिया सराव == नमस्कार! हे माझे विकिपीडिया सरावपृष्ठ आहे. '''[[विकिपीडिया]]''' हे एक मुक्त ज्ञानकोश आहे. येथे विविध विषयांवरील माहिती विश्वसनीय संदर्भांच्या आधारे उपलब्ध करून दिली जाते. === माझा सराव === * मजकूर लिहिणे * शीर्षक तयार करणे * दुवे जोडणे * संदर्भ देणे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bapupatil.com/|title=Home|website=bapupatil.com|language=en-US|access-date=2026-08-08}}</ref> mojaqbo39glbuaw5zso97kynr9mjiv7 2700327 2700326 2026-08-08T20:08:26Z Bapupatilspeak 186077 माहितीचौकटीत फोटो जोडला 2700327 wikitext text/x-wiki == प्रारंभिक जीवन == {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=बापू पाटील|जन्मनाव=पंढरपूर (होळे-बु:)|जन्म_दिनांक=२९/०९/१९८७|निवासस्थान=सोलापूर|राष्ट्रीयत्व=भारतीय|टोपणनावे=सीताराम|नागरिकत्व=भारतीय|पेशा=उद्योजक / नोकरी|पदवी_हुद्दा=संस्संथापक/संचालक/ स्वीय सहाय्यक|धर्म=हिंदू|जोडीदार=सुप्रिया पाटील|अपत्ये=एक मुलगा-प्रतिक, एक मुलगी-आरोही|संकेतस्थळ=https://bapupatil.com/|चित्र=BAPU PATI PHOTO PASSPORT.jpg|caption=बापू पाटील}} त्यांचा जन्म सोलापूर जिल्ह्यात पंढरपूर येथे झाला. त्यांनी प्राथमिक शिक्षण होळे-बु. येथील स्थानिक जिल्हा परिषद शाळेत पूर्ण केले. === शिक्षण === त्यांनी पुढील शिक्षण आजोती पंढरपूर , आहेरगाव (माढा), पटवर्धन कुरोली, आव्हे, सुपली, जवळा सांगोला, सोलापूर, येथे घेतले. ==== उच्च शिक्षण ==== उच्च शिक्षण कोल्हापूर व पुणे येथे घेतले. == विकिपीडिया सराव == नमस्कार! हे माझे विकिपीडिया सरावपृष्ठ आहे. '''[[विकिपीडिया]]''' हे एक मुक्त ज्ञानकोश आहे. येथे विविध विषयांवरील माहिती विश्वसनीय संदर्भांच्या आधारे उपलब्ध करून दिली जाते. === माझा सराव === * मजकूर लिहिणे * शीर्षक तयार करणे * दुवे जोडणे * संदर्भ देणे<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bapupatil.com/|title=Home|website=bapupatil.com|language=en-US|access-date=2026-08-08}}</ref> clre46fgqf7vmm80q6iwtlbth9pfok4 0 382517 2700332 2026-08-08T22:44:56Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date... 2700332 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = रमेश सतीशन | team2_captain = आकिब इक्बाल | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = तरनजीत सिंग (११२) | team2_twenty20s_most_runs = करनबीर सिंग (२४८) | team1_twenty20s_most_wickets = तरनजीत सिंग (७) | team2_twenty20s_most_wickets = साद चीमा (९) | player_of_twenty20_series = }} [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[रोमेनिया]]चा दौरा केला. या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[रोमेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाशी झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने मोआरा व्लासिएई क्रिकेट मैदान, इल्फोव्ह काउंटी येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania/matches |title=Austria tour of Romania, 2025 schedule, live scores and results |work=Cricbuzz |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ४ गडी राखून जिंकला, तर रोमेनियाने दुसरा सामना ३ गडी राखून जिंकून मालिका १–१ अशी बरोबरीत आणली. त्यानंतर ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना ७ गडी राखून आणि चौथा सामना ४२ धावांनी जिंकून चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] 74aboh0a3xrl0tq6p1n7hqf64ba1ghl 2700333 2700332 2026-08-08T22:45:53Z Ganesh591 62733 2700333 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = रमेश सतीशन | team2_captain = आकिब इक्बाल | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = तरनजीत सिंग (११२) | team2_twenty20s_most_runs = करनबीर सिंग (२४८) | team1_twenty20s_most_wickets = तरनजीत सिंग (७) | team2_twenty20s_most_wickets = साद चीमा (९) | player_of_twenty20_series = }} [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[रोमेनिया]]चा दौरा केला. या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[रोमेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाशी झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथील [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania/matches |title=Austria tour of Romania, 2025 schedule, live scores and results |work=Cricbuzz |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ४ गडी राखून जिंकला, तर रोमेनियाने दुसरा सामना ३ गडी राखून जिंकून मालिका १–१ अशी बरोबरीत आणली. त्यानंतर ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना ७ गडी राखून आणि चौथा सामना ४२ धावांनी जिंकून चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] anat8b4s7l6c2yjlexhc651d2h1knzx 2700334 2700333 2026-08-08T22:49:45Z Ganesh591 62733 2700334 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = रमेश सतीशन | team2_captain = आकिब इक्बाल | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = तरनजीत सिंग (११२) | team2_twenty20s_most_runs = करनबीर सिंग (२४८) | team1_twenty20s_most_wickets = तरनजीत सिंग (७) | team2_twenty20s_most_wickets = साद चीमा (९) | player_of_twenty20_series = }} [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[रोमेनिया]]चा दौरा केला. या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[रोमेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाशी झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथील [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania/matches |title=Austria tour of Romania, 2025 schedule, live scores and results |work=Cricbuzz |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ४ गडी राखून जिंकला, तर रोमेनियाने दुसरा सामना ३ गडी राखून जिंकून मालिका १–१ अशी बरोबरीत आणली. त्यानंतर ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना ७ गडी राखून आणि चौथा सामना ४२ धावांनी जिंकून चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|ROM}} ! {{cr|AUT}} |- style="vertical-align:top" | * रमेश सतीशन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * गोहर मनन * तरनजीत सिंग * अविष्का इरोशन * मोहम्मद अरियन * रोहित कुमार ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जनिता फर्नांडो * शिवकुमार पेरियालवार * थरिंदू संदेरुवन * लुका पेट्रे * जोसक खडका * मनमीत कोली * राजेंद्र पिसाल ([[यष्टिरक्षक|य]]) | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * करनबीर सिंग * बिलाल झलमई * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|य]]) * रणजीत सिंग * अरमान रंधावा * झेशान आरिफ * मेहर चीमा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कुमुद झा * उमैर तारिक * साद चीमा * इरफान सफी * बसीर खान * अरसलान आरिफ ([[यष्टिरक्षक|य]]) |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] mwsbddh8ufy0yd1aofycf56bq544qrr 2700335 2700334 2026-08-08T23:03:44Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700335 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = रमेश सतीशन | team2_captain = आकिब इक्बाल | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = तरनजीत सिंग (११२) | team2_twenty20s_most_runs = करनबीर सिंग (२४८) | team1_twenty20s_most_wickets = तरनजीत सिंग (७) | team2_twenty20s_most_wickets = साद चीमा (९) | player_of_twenty20_series = }} [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[रोमेनिया]]चा दौरा केला. या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[रोमेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाशी झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथील [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania/matches |title=Austria tour of Romania, 2025 schedule, live scores and results |work=Cricbuzz |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ४ गडी राखून जिंकला, तर रोमेनियाने दुसरा सामना ३ गडी राखून जिंकून मालिका १–१ अशी बरोबरीत आणली. त्यानंतर ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना ७ गडी राखून आणि चौथा सामना ४२ धावांनी जिंकून चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|ROM}} ! {{cr|AUT}} |- style="vertical-align:top" | * रमेश सतीशन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * गोहर मनन * तरनजीत सिंग * अविष्का इरोशन * मोहम्मद अरियन * रोहित कुमार ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जनिता फर्नांडो * शिवकुमार पेरियालवार * थरिंदू संदेरुवन * लुका पेट्रे * जोसक खडका * मनमीत कोली * राजेंद्र पिसाल ([[यष्टिरक्षक|य]]) | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * करनबीर सिंग * बिलाल झलमई * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|य]]) * रणजीत सिंग * अरमान रंधावा * झेशान आरिफ * मेहर चीमा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कुमुद झा * उमैर तारिक * साद चीमा * इरफान सफी * बसीर खान * अरसलान आरिफ ([[यष्टिरक्षक|य]]) |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|ROM}} | team2 = {{cr|AUT}} | score1 = १७३/९ (२० षटके) | runs1 = रमेश सतीशन ४७ (३३) | wickets1 = साद चीमा ५/२७ (३ षटके) | score2 = १७७/६ (१९ षटके) | runs2 = करनबीर सिंग ५७ (२७) | wickets2 = तरनजीत सिंग २/२१ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506436/romania-vs-austria-1st-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = साद चीमा (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = जनिता फर्नांडो, थरिंदू संदेरुवन आणि जोसक खडका (रोमेनिया) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|AUT}} | team2 = {{cr|ROM}} | score1 = १७१ (१९.२ षटके) | runs1 = करनबीर सिंग ९० (४६) | wickets1 = थरिंदू संदेरुवन ३/२३ (४ षटके) | score2 = १७२/७ (१९.२ षटके) | runs2 = मोहम्मद अरियन ९०[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = आकिब इक्बाल ३/२८ (४ षटके) | result = रोमेनियाने ३ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506437/romania-vs-austria-2nd-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = मोहम्मद अरियन (रोमेनिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = इरफान सफी (ऑस्ट्रिया) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:३० | team1 = {{cr-rt|ROM}} | team2 = {{cr|AUT}} | score1 = १५७ (२० षटके) | runs1 = तरनजीत सिंग ४५ (२४) | wickets1 = बसीर खान ४/१० (४ षटके) | score2 = १६३/३ (१६ षटके) | runs2 = करनबीर सिंग ७४ (४४) | wickets2 = जनिता फर्नांडो १/३४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.co.uk/cricket/series/23975/scorecard/1506438/romania-vs-austria-3rd-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = बसीर खान (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|AUT}} | team2 = {{cr|ROM}} | score1 = २०७/६ (२० षटके) | runs1 = बिलाल झलमई ६४ (३९) | wickets1 = जोसक खडका ३/२७ (४ षटके) | score2 = १६५ (१८.५ षटके) | runs2 = रमेश सतीशन ३६ (२४) | wickets2 = इरफान सफी ३/२२ (२.५ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ४२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506439/romania-vs-austria-4th-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = बिलाल झलमई (ऑस्ट्रिया) | toss = रोमेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] oaecxo2dqi1gtk062jwc50towv0zdu8 2700360 2700335 2026-08-09T02:00:46Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700360 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचा रोमानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Romania.svg | team1_name = रोमेनिया | team2_image = Flag of Austria.svg | team2_name = ऑस्ट्रिया | from_date = १८ | to_date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = रमेश सतीशन | team2_captain = आकिब इक्बाल | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = ३ | team1_twenty20s_most_runs = तरनजीत सिंग (११२) | team2_twenty20s_most_runs = करनबीर सिंग (२४८) | team1_twenty20s_most_wickets = तरनजीत सिंग (७) | team2_twenty20s_most_wickets = साद चीमा (९) | player_of_twenty20_series = }} [[ऑस्ट्रिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये चार [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळण्यासाठी [[रोमेनिया]]चा दौरा केला. या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[रोमेनिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ]]ाशी झाला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> सर्व सामने [[इल्फोव्ह काउंटी]] येथील [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania/matches |title=Austria tour of Romania, 2025 schedule, live scores and results |work=Cricbuzz |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ऑस्ट्रियाने पहिला सामना ४ गडी राखून जिंकला, तर रोमेनियाने दुसरा सामना ३ गडी राखून जिंकून मालिका १–१ अशी बरोबरीत आणली. त्यानंतर ऑस्ट्रियाने तिसरा सामना ७ गडी राखून आणि चौथा सामना ४२ धावांनी जिंकून चार सामन्यांची मालिका ३–१ ने जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 |title=Austria tour of Romania 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे. {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|ROM}} ! {{cr|AUT}} |- style="vertical-align:top" | * रमेश सतीशन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * गोहर मनन * तरनजीत सिंग * अविष्का इरोशन * मोहम्मद अरियन * रोहित कुमार ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जनिता फर्नांडो * शिवकुमार पेरियालवार * थरिंदू संदेरुवन * लुका पेट्रे * जोसक खडका * मनमीत कोली * राजेंद्र पिसाल ([[यष्टिरक्षक|य]]) | * आकिब इक्बाल ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * करनबीर सिंग * बिलाल झलमई * अमर नईम ([[यष्टिरक्षक|य]]) * रणजीत सिंग * अरमान रंधावा * झेशान आरिफ * मेहर चीमा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * कुमुद झा * उमैर तारिक * साद चीमा * इरफान सफी * बसीर खान * अरसलान आरिफ ([[यष्टिरक्षक|य]]) |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{cr-rt|ROM}} | team2 = {{cr|AUT}} | score1 = १७३/९ (२० षटके) | runs1 = रमेश सतीशन ४७ (३३) | wickets1 = साद चीमा ५/२७ (३ षटके) | score2 = १७७/६ (१९ षटके) | runs2 = करनबीर सिंग ५७ (२७) | wickets2 = तरनजीत सिंग २/२१ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506436/romania-vs-austria-1st-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = साद चीमा (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = जनिता फर्नांडो, थरिंदू संदेरुवन आणि जोसक खडका (रोमेनिया) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १८ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|AUT}} | team2 = {{cr|ROM}} | score1 = १७१ (१९.२ षटके) | runs1 = करनबीर सिंग ९० (४६) | wickets1 = थरिंदू संदेरुवन ३/२३ (४ षटके) | score2 = १७२/७ (१९.२ षटके) | runs2 = मोहम्मद अरियन ९०[[नाबाद|*]] (५१) | wickets2 = आकिब इक्बाल ३/२८ (४ षटके) | result = रोमेनियाने ३ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506437/romania-vs-austria-2nd-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = मोहम्मद अरियन (रोमेनिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = इरफान सफी (ऑस्ट्रिया) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:३० | team1 = {{cr-rt|ROM}} | team2 = {{cr|AUT}} | score1 = १५७ (२० षटके) | runs1 = तरनजीत सिंग ४५ (२४) | wickets1 = बसीर खान ४/१० (४ षटके) | score2 = १६३/३ (१६ षटके) | runs2 = करनबीर सिंग ७४ (४४) | wickets2 = जनिता फर्नांडो १/३४ (४ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.co.uk/cricket/series/23975/scorecard/1506438/romania-vs-austria-3rd-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = बसीर खान (ऑस्ट्रिया) | toss = ऑस्ट्रियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = १९ ऑक्टोबर २०२५ | time = १४:३० | team1 = {{cr-rt|AUT}} | team2 = {{cr|ROM}} | score1 = २०७/६ (२० षटके) | runs1 = बिलाल झलमई ६४ (३९) | wickets1 = जोसक खडका ३/२७ (४ षटके) | score2 = १६५ (१८.५ षटके) | runs2 = रमेश सतीशन ३६ (२४) | wickets2 = इरफान सफी ३/२२ (२.५ षटके) | result = ऑस्ट्रियाने ४२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23975/scorecard/1506439/romania-vs-austria-4th-t20i-austria-tour-of-romania-2025-26 धावफलक] | venue = [[मोआरा व्लासी क्रिकेट मैदान]], [[इल्फोव्ह काउंटी]] | motm = बिलाल झलमई (ऑस्ट्रिया) | toss = रोमेनियाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.co.uk/cricket/scores/series/23975/23975 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://m.cricbuzz.com/cricket-series/11078/austria-tour-of-romania क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:रोमेनियामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] [[वर्ग:ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाचे रोमानिया दौरे|२०२५-२६]] p8s4pvd7q84u7gy4ru3eol2fjwvauui 0 382518 2700336 2026-08-08T23:09:47Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २... 2700336 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = ५ | team1_twenty20s_won = ५ | team2_twenty20s_won = ० | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] 1qkffqnksjtoeiwzu1abcid8k0t39fx 2700337 2700336 2026-08-08T23:10:34Z Ganesh591 62733 2700337 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] 8eiijin805fgmeju54ilv3jvdfstay2 2700338 2700337 2026-08-08T23:19:08Z Ganesh591 62733 2700338 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|UGA}} ! {{crw|CAN}} |- style="vertical-align:top" | * [[जॅनेट म्बाबाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[केव्हिन अविनो]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एस्थर इलोकू * [[स्टेफनी नम्पीना]] * सारा टिनो * [[कॉन्सी अवेको]] * केविन अमुगे * जिमिया मोहम्मद * टेडी ओयेला * इमॅक्युलेट नाकिसुयी * सारा अकितेंग * प्रोस्कोव्हिया अलाको * नाओमे अमोंगिन * [[रिटा मुसमाळी]] | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * अचिनी परेरा * कैनात काझी * तेरिशा लाविया * वंदना महाजन * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * टिफनी थॉर्प * रबज्योत राजपूत * जस्मिना ओल्डहॅम * झील पटेल * मनत हुंडल * क्रिमा कपाडिया * वृत्ती दहिया |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] g41vzgdodqwcfyks3ghumbekt5q7dkb 2700339 2700338 2026-08-08T23:21:27Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700339 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|UGA}}<ref>{{cite web |url=https://cricketafrica.org/cricket-uganda-names-14-player-victoria-pearls-squad-for-canada-series/ |title=Cricket Uganda Names 14-Player Victoria Pearls Squad for Canada Series |work=Cricket Africa |date=१५ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://cricketca.ca/canada-women-tour-of-uganda-2025/ |title=Canada Women Tour of Uganda 2025: Full Schedule & Squads Info |date=२१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[जॅनेट म्बाबाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[केव्हिन अविनो]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एस्थर इलोकू * [[स्टेफनी नम्पीना]] * सारा टिनो * [[कॉन्सी अवेको]] * केविन अमुगे * जिमिया मोहम्मद * टेडी ओयेला * इमॅक्युलेट नाकिसुयी * सारा अकितेंग * प्रोस्कोव्हिया अलाको * नाओमे अमोंगिन * [[रिटा मुसमाळी]] | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * क्रिमा कपाडिया * अचिनी परेरा * टिफनी थॉर्प * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * झील पटेल * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जस्मिना ओल्डहॅम * तेरिशा लाविया * वृत्ती दहिया * वंदना महाजन * कैनात काझी * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * मनत हुंडल * रबज्योत राजपूत |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] k5fbwi6aaaaezcxz9averh4rfh43ftn 2700340 2700339 2026-08-08T23:26:32Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700340 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|UGA}}<ref>{{cite web |url=https://cricketafrica.org/cricket-uganda-names-14-player-victoria-pearls-squad-for-canada-series/ |title=Cricket Uganda Names 14-Player Victoria Pearls Squad for Canada Series |work=Cricket Africa |date=१५ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://cricketca.ca/canada-women-tour-of-uganda-2025/ |title=Canada Women Tour of Uganda 2025: Full Schedule & Squads Info |date=२१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[जॅनेट म्बाबाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[केव्हिन अविनो]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एस्थर इलोकू * [[स्टेफनी नम्पीना]] * सारा टिनो * [[कॉन्सी अवेको]] * केविन अमुगे * जिमिया मोहम्मद * टेडी ओयेला * इमॅक्युलेट नाकिसुयी * सारा अकितेंग * प्रोस्कोव्हिया अलाको * नाओमे अमोंगिन * [[रिटा मुसमाळी]] | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * क्रिमा कपाडिया * अचिनी परेरा * टिफनी थॉर्प * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * झील पटेल * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जस्मिना ओल्डहॅम * तेरिशा लाविया * वृत्ती दहिया * वंदना महाजन * कैनात काझी * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * मनत हुंडल * रबज्योत राजपूत |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० ऑक्टोबर २०२५ | time = ११:३० | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ६७ (१९ षटके) | runs1 = अमरपाल कौर १८ (३१) | wickets1 = केविन अमुगे ४/१७ (४ षटके) | score2 = ६८/३ (१२ षटके) | runs2 = [[जॅनेट म्बाबाझी]] ३७[[नाबाद|*]] (३४) | wickets2 = अचिनी परेरा १/४ (१ षटक) | result = युगांडा महिलांनी ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506664/uganda-women-vs-canada-women-1st-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = शेरॉन अथुओला आणि सायमन किंटू | motm = केविन अमुगे (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = झील पटेल (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ८२/६ (२० षटके) | runs1 = अमरपाल कौर ३०[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = नाओमे अमोंगिन २/१० (४ षटके) | score2 = ८४/६ (१९ षटके) | runs2 = इमॅक्युलेट नाकिसुयी ३७ (५७) | wickets2 = वंदना महाजन १/१२ (४ षटके) | result = युगांडा महिलांनी ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506665/uganda-women-vs-canada-women-2nd-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = मायकल ओकोथ आणि नॉर्बर्ट अबी | motm = इमॅक्युलेट नाकिसुयी (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = सृष्टी राहा (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = १००/६ (२० षटके) | runs1 = [[स्टेफनी नम्पीना]] २३[[नाबाद|*]] (१८) | wickets1 = तेरिशा लाविया २/१० (४ षटके) | score2 = ८२ (१८.३ षटके) | runs2 = अमरपाल कौर २८ (३७) | wickets2 = केविन अमुगे ३/७ (३.३ षटके) | result = युगांडा महिलांनी १८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506666/uganda-women-vs-canada-women-3rd-t20i-23981 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = शेरॉन अथुओला आणि नॉर्बर्ट अबी | motm = केविन अमुगे (युगांडा) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = युगांडाने या विजयासह पाच सामन्यांच्या मालिकेत ३–० अशी विजयी आघाडी घेतली. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = ११३/४ (२० षटके) | runs1 = [[रिटा मुसमाळी]] ४६[[नाबाद|*]] (४३) | wickets1 = रबज्योत राजपूत ३/१६ (४ षटके) | score2 = ७०/९ (२० षटके) | runs2 = कैनात काझी १४ (३१) | wickets2 = इमॅक्युलेट नाकिसुयी २/६ (२ षटके) | result = युगांडा महिलांनी ४३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506667/uganda-women-vs-canada-women-4th-t20i-23981 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = सायमन किंटू आणि मायकल ओकोथ | motm = [[रिटा मुसमाळी]] (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = १०१/४ (२० षटके) | runs1 = [[जॅनेट म्बाबाझी]] २६ (३१) | wickets1 = टिफनी थॉर्प २/२० (३ षटके) | score2 = ८९ (२० षटके) | runs2 = अमरपाल कौर ३७ (३५) | wickets2 = टेडी ओयेला ४/१९ (४ षटके) | result = युगांडा महिलांनी १२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506668/uganda-women-vs-canada-women-5th-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = जेम्स बामुलेसे आणि एरिक वांडेरा | motm = नाओमे अमोंगिन (युगांडा) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = वृत्ती दहिया (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * युगांडा महिलांनी पाच सामन्यांची मालिका ५–० ने जिंकली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] c0bxusyujg3pondcngl07xzjj7y03jc 2700361 2700340 2026-08-09T02:01:19Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700361 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tour | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा युगांडा दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Uganda.svg | team1_name = युगांडा | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = २० | to_date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = [[जॅनेट म्बाबाझी]] | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = 5 | team1_twenty20s_won = 5 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = [[जॅनेट म्बाबाझी]] (९०) | team2_twenty20s_most_runs = अमरपाल कौर (११८) | team1_twenty20s_most_wickets = केविन अमुगे (११) | team2_twenty20s_most_wickets = वंदना महाजन (५) | player_of_twenty20_series = }} [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये पाच [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळण्यासाठी [[युगांडा]]चा दौरा केला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> या दौऱ्यात त्यांचा सामना [[युगांडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाशी झाला. सर्व सामने [[कंपाला]] येथील [[लुगोगो स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/cricket/series/canada-women-tour-of-uganda-2025/fixtures/129849 |title=Canada Women tour of Uganda 2025 Fixtures & Match Reports |work=Cricket World |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> युगांडा महिलांनी पाचही सामने जिंकून मालिका ५–० ने जिंकली. पहिला सामना त्यांनी ७ गडी राखून, दुसरा ४ गडी राखून, तिसरा १८ धावांनी, चौथा ४३ धावांनी आणि पाचवा १२ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 |title=Canada Women tour of Uganda 2025/26 – Fixtures and Results |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{crw|UGA}}<ref>{{cite web |url=https://cricketafrica.org/cricket-uganda-names-14-player-victoria-pearls-squad-for-canada-series/ |title=Cricket Uganda Names 14-Player Victoria Pearls Squad for Canada Series |work=Cricket Africa |date=१५ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{crw|CAN}}<ref>{{cite web |url=https://cricketca.ca/canada-women-tour-of-uganda-2025/ |title=Canada Women Tour of Uganda 2025: Full Schedule & Squads Info |date=२१ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[जॅनेट म्बाबाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[केव्हिन अविनो]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * एस्थर इलोकू * [[स्टेफनी नम्पीना]] * सारा टिनो * [[कॉन्सी अवेको]] * केविन अमुगे * जिमिया मोहम्मद * टेडी ओयेला * इमॅक्युलेट नाकिसुयी * सारा अकितेंग * प्रोस्कोव्हिया अलाको * नाओमे अमोंगिन * [[रिटा मुसमाळी]] | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * क्रिमा कपाडिया * अचिनी परेरा * टिफनी थॉर्प * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * झील पटेल * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * जस्मिना ओल्डहॅम * तेरिशा लाविया * वृत्ती दहिया * वंदना महाजन * कैनात काझी * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * मनत हुंडल * रबज्योत राजपूत |} ==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २० ऑक्टोबर २०२५ | time = ११:३० | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ६७ (१९ षटके) | runs1 = अमरपाल कौर १८ (३१) | wickets1 = केविन अमुगे ४/१७ (४ षटके) | score2 = ६८/३ (१२ षटके) | runs2 = [[जॅनेट म्बाबाझी]] ३७[[नाबाद|*]] (३४) | wickets2 = अचिनी परेरा १/४ (१ षटक) | result = युगांडा महिलांनी ७ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506664/uganda-women-vs-canada-women-1st-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = शेरॉन अथुओला आणि सायमन किंटू | motm = केविन अमुगे (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = झील पटेल (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २१ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ८२/६ (२० षटके) | runs1 = अमरपाल कौर ३०[[नाबाद|*]] (३७) | wickets1 = नाओमे अमोंगिन २/१० (४ षटके) | score2 = ८४/६ (१९ षटके) | runs2 = इमॅक्युलेट नाकिसुयी ३७ (५७) | wickets2 = वंदना महाजन १/१२ (४ षटके) | result = युगांडा महिलांनी ४ गडी राखून सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506665/uganda-women-vs-canada-women-2nd-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = मायकल ओकोथ आणि नॉर्बर्ट अबी | motm = इमॅक्युलेट नाकिसुयी (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = सृष्टी राहा (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ===तिसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २३ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = १००/६ (२० षटके) | runs1 = [[स्टेफनी नम्पीना]] २३[[नाबाद|*]] (१८) | wickets1 = तेरिशा लाविया २/१० (४ षटके) | score2 = ८२ (१८.३ षटके) | runs2 = अमरपाल कौर २८ (३७) | wickets2 = केविन अमुगे ३/७ (३.३ षटके) | result = युगांडा महिलांनी १८ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506666/uganda-women-vs-canada-women-3rd-t20i-23981 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = शेरॉन अथुओला आणि नॉर्बर्ट अबी | motm = केविन अमुगे (युगांडा) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = युगांडाने या विजयासह पाच सामन्यांच्या मालिकेत ३–० अशी विजयी आघाडी घेतली. }} ===चौथा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २४ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = ११३/४ (२० षटके) | runs1 = [[रिटा मुसमाळी]] ४६[[नाबाद|*]] (४३) | wickets1 = रबज्योत राजपूत ३/१६ (४ षटके) | score2 = ७०/९ (२० षटके) | runs2 = कैनात काझी १४ (३१) | wickets2 = इमॅक्युलेट नाकिसुयी २/६ (२ षटके) | result = युगांडा महिलांनी ४३ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506667/uganda-women-vs-canada-women-4th-t20i-23981 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = सायमन किंटू आणि मायकल ओकोथ | motm = [[रिटा मुसमाळी]] (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम फलंदाजी करण्याचा निर्णय घेतला. }} ===पाचवा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = २६ ऑक्टोबर २०२५ | time = १०:०० | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = १०१/४ (२० षटके) | runs1 = [[जॅनेट म्बाबाझी]] २६ (३१) | wickets1 = टिफनी थॉर्प २/२० (३ षटके) | score2 = ८९ (२० षटके) | runs2 = अमरपाल कौर ३७ (३५) | wickets2 = टेडी ओयेला ४/१९ (४ षटके) | result = युगांडा महिलांनी १२ धावांनी सामना जिंकला. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23981/scorecard/1506668/uganda-women-vs-canada-women-5th-t20i-canada-women-in-uganda-2025-26 धावफलक] | venue = [[लुगोगो स्टेडियम]], [[कंपाला]] | umpires = जेम्स बामुलेसे आणि एरिक वांडेरा | motm = नाओमे अमोंगिन (युगांडा) | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून प्रथम क्षेत्ररक्षण करण्याचा निर्णय घेतला. | notes = वृत्ती दहिया (कॅनडा) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * युगांडा महिलांनी पाच सामन्यांची मालिका ५–० ने जिंकली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23981/canada-women-in-uganda-2025-26 ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील मालिका] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11088/canada-women-tour-of-uganda-2025 क्रिकबझवरील मालिका] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:युगांडामधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] [[वर्ग:कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचे युगांडा दौरे|२०२५-२६]] 3qqughzal7u7quz15iq6ldz2yftu4ju 0 382519 2700341 2026-08-08T23:42:15Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = साखळी सामने|साखळी... 2700341 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|ब्राझिल}} | champions = {{cr|MEX}} | count = ३ | runners-up = {{cr|PAN}} | participants = ६ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पुरुष दक्षिण अमेरिकन विजेतेपद }} '''२०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही ३० ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[ब्राझिल]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ब्राझिल]], [[मेक्सिको राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मेक्सिको]], [[पनामा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पनामा]], [[कोलंबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कोलंबिया]], [[उरुग्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|उरुग्वे]] आणि [[पेरू राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पेरू]] या सहा राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला.<ref name="CH">{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches |title=Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धा [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] खेळवण्यात आली आणि एकूण १५ सामने झाले.<ref name="CH"/> स्पर्धेतील सामने साओ फर्नांडो क्रिकेट मैदानांवर खेळवण्यात आले.<ref name="CH"/> अंतिम गुणतालिकेत मेक्सिकोने प्रथम स्थान मिळवून विजेतेपद पटकावले, तर पनामा उपविजेता ठरला. ब्राझिल तिसऱ्या, कोलंबिया चौथ्या, उरुग्वे पाचव्या आणि पेरू सहाव्या स्थानावर राहिले.<ref name="COL"/> मेक्सिकोचे हे दक्षिण अमेरिकन पुरुष अजिंक्यपद स्पर्धेतील तिसरे विजेतेपद होते; यापूर्वी त्यांनी २०१४ आणि २०१८ मध्ये स्पर्धा जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_American_Cricket_Championship |title=South American Cricket Championship |work=Wikipedia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेतील ब्राझिल, मेक्सिको आणि पनामा यांच्यातील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] म्हणून नोंदवण्यात आले. ईएसपीएनक्रिकइन्फोवर या तीन संघांमधील तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने स्वतंत्रपणे नोंदलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships |title=South American Men's Championships 2025 |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches CricHeroesवरील संपूर्ण स्पर्धा] * [https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ Cricket Colombiaवरील SACC 2025] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ब्राझिलमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] clrn3sefd2xobp5h9r7q3a25uxxzczw 2700342 2700341 2026-08-08T23:50:44Z Ganesh591 62733 2700342 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|ब्राझिल}} | champions = {{cr|MEX}} | count = ३ | runners-up = {{cr|PAN}} | participants = ६ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पुरुष दक्षिण अमेरिकन विजेतेपद }} '''२०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही ३० ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[ब्राझिल]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ब्राझिल]], [[मेक्सिको राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मेक्सिको]], [[पनामा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पनामा]], [[कोलंबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कोलंबिया]], [[उरुग्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|उरुग्वे]] आणि [[पेरू राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पेरू]] या सहा राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला.<ref name="CH">{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches |title=Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धा [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] खेळवण्यात आली आणि एकूण १५ सामने झाले.<ref name="CH"/> स्पर्धेतील सामने साओ फर्नांडो क्रिकेट मैदानांवर खेळवण्यात आले.<ref name="CH"/> अंतिम गुणतालिकेत मेक्सिकोने प्रथम स्थान मिळवून विजेतेपद पटकावले, तर पनामा उपविजेता ठरला. ब्राझिल तिसऱ्या, कोलंबिया चौथ्या, उरुग्वे पाचव्या आणि पेरू सहाव्या स्थानावर राहिले.<ref name="COL"/> मेक्सिकोचे हे दक्षिण अमेरिकन पुरुष अजिंक्यपद स्पर्धेतील तिसरे विजेतेपद होते; यापूर्वी त्यांनी २०१४ आणि २०१८ मध्ये स्पर्धा जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_American_Cricket_Championship |title=South American Cricket Championship |work=Wikipedia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेतील ब्राझिल, मेक्सिको आणि पनामा यांच्यातील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] म्हणून नोंदवण्यात आले. ईएसपीएनक्रिकइन्फोवर या तीन संघांमधील तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने स्वतंत्रपणे नोंदलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships |title=South American Men's Championships 2025 |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|BRA}}<ref name="CW">{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/south-american-mens-championships-2025-teams-player-squads-fixtures-schedule-and-all-you-need-to-know/106453.htm |title=South American Mens Championships, 2025 - Teams, Player Squads, Fixtures, Schedule and All you need to know |work=Cricket World |date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|MEX}}<ref name="CW"/> ! {{cr|PAN}}<ref name="CW"/> |- style="vertical-align:top" | * ग्रेगर कैस्ली * लुइझ मुलर * मिशेल असुन्साओ * मुहम्मद सलीम * व्हिक्टर पाउबेल * विल्यम मॅक्सिमो * कौसर खान * लुइस फेलिप पिन्हेइरो * लुइस मोराइस * क्रिस्टियन मचाडो * लुकास मॅक्सिमो * गॅब्रिएल ओलिव्हेरा * युरी सिमाओ * रिचर्ड एव्हरी * सिफात उल्लाह बख्तानी * यासर हारून | * जगदीश उमनाथ * प्रवीण संथानकृष्णन * संजय वाघ * अनुराग त्रिपाठी * लुइस हर्मिडा * रेवणकुमार अंकड * शांतनू कावेरी * शशिकांत हिरुगडे * कौशल कुमार * रोहित पुजारी * देवजानी मुत्रेजा * धनंजय पांडा * प्रतीक सिंग बैस | * ब्रीझ अहिर * फैजान पटेल * मीत अहिर * पार्थ अहिर * सोहेल पटेल * अनिलकुमार नटुभाई अहिर * अंश अहिर * इरफान हफीजी * रोनितकुमार अहिर * लक्ष्मण गावकर * नझीर पटेल * फैझल सालेहजी * पार्थ जयेशभाई पटेल * संजय कुमार अहिर |} {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|COL}}<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|URU}}<ref name="CH-URU">{{cite web |url=https://cricheroes.com/scorecard/19753587/mens-sac-2025/uruguay-mens-vs-peru-mens/scorecard |title=Uruguay Mens vs Peru Mens Scorecard, Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|PER}}<ref name="CH-PER">{{cite web |url=https://cricheroes.com/scorecard/19753587/mens-sac-2025/uruguay-mens-vs-peru-mens/scorecard |title=Uruguay Mens vs Peru Mens Scorecard, Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- style="vertical-align:top" | * पॉल रीड ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनुरंगा (डियन) परेरा * अभास श्रीवास्तव * आशीष शर्मा * ख्रिस लास * जेसन गुटिएरेझ * जीन पॉल वुड * कार्तिक राधाकृष्णन * लॉरेल पार्क्स * ली बेली * मार्टिन नाइट * पॉल इंच * सलीम पटेल * सतनाम संधू * सिद्धार्थ भरमगुंडे | * आनंद एस. नायर * धनुष राज * सुनील कुमार ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सोहम ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सरवनन कृष्णमूर्ती * भूपती रवी * भरत कुमार * हिमांशू पुंधीर * यश शर्मा * यशवंत * सुनील पाटील * प्रज्वल नागराज * दीक्षित * वैदीश | * सुरेश सूर्यवंशी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मुहम्मद शैमान ([[यष्टिरक्षक|य]]) * प्रवीण हेमंत शामदासानी * शेख फहाद अशरफ * मुहम्मद मोहसिन हुब * हर्षिल ब्रह्मभट्ट * निखिल देशमुख * जो वॉर्डल * समर्थ नरुला * रामसेस ड्युरँड * कामरान अहमद * जोआक्विन सालाझार मसारो |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches CricHeroesवरील संपूर्ण स्पर्धा] * [https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ Cricket Colombiaवरील SACC 2025] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ब्राझिलमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] guv1uj4qx13mbhxyzcp4ywoy0u6oxdn 2700343 2700342 2026-08-09T00:05:49Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700343 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|ब्राझिल}} | champions = {{cr|MEX}} | count = ३ | runners-up = {{cr|PAN}} | participants = ६ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पुरुष दक्षिण अमेरिकन विजेतेपद }} '''२०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही ३० ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[ब्राझिल]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ब्राझिल]], [[मेक्सिको राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मेक्सिको]], [[पनामा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पनामा]], [[कोलंबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कोलंबिया]], [[उरुग्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|उरुग्वे]] आणि [[पेरू राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पेरू]] या सहा राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला.<ref name="CH">{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches |title=Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धा [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] खेळवण्यात आली आणि एकूण १५ सामने झाले.<ref name="CH"/> स्पर्धेतील सामने साओ फर्नांडो क्रिकेट मैदानांवर खेळवण्यात आले.<ref name="CH"/> अंतिम गुणतालिकेत मेक्सिकोने प्रथम स्थान मिळवून विजेतेपद पटकावले, तर पनामा उपविजेता ठरला. ब्राझिल तिसऱ्या, कोलंबिया चौथ्या, उरुग्वे पाचव्या आणि पेरू सहाव्या स्थानावर राहिले.<ref name="COL"/> मेक्सिकोचे हे दक्षिण अमेरिकन पुरुष अजिंक्यपद स्पर्धेतील तिसरे विजेतेपद होते; यापूर्वी त्यांनी २०१४ आणि २०१८ मध्ये स्पर्धा जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_American_Cricket_Championship |title=South American Cricket Championship |work=Wikipedia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेतील ब्राझिल, मेक्सिको आणि पनामा यांच्यातील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] म्हणून नोंदवण्यात आले. ईएसपीएनक्रिकइन्फोवर या तीन संघांमधील तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने स्वतंत्रपणे नोंदलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships |title=South American Men's Championships 2025 |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|BRA}}<ref name="CW">{{cite web |url=https://www.cricketworld.com/south-american-mens-championships-2025-teams-player-squads-fixtures-schedule-and-all-you-need-to-know/106453.htm |title=South American Mens Championships, 2025 - Teams, Player Squads, Fixtures, Schedule and All you need to know |work=Cricket World |date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|MEX}}<ref name="CW"/> ! {{cr|PAN}}<ref name="CW"/> |- style="vertical-align:top" | * ग्रेगर कैस्ली * लुइझ मुलर * मिशेल असुन्साओ * मुहम्मद सलीम * व्हिक्टर पाउबेल * विल्यम मॅक्सिमो * कौसर खान * लुइस फेलिप पिन्हेइरो * लुइस मोराइस * क्रिस्टियन मचाडो * लुकास मॅक्सिमो * गॅब्रिएल ओलिव्हेरा * युरी सिमाओ * रिचर्ड एव्हरी * सिफात उल्लाह बख्तानी * यासर हारून | * जगदीश उमनाथ * प्रवीण संथानकृष्णन * संजय वाघ * अनुराग त्रिपाठी * लुइस हर्मिडा * रेवणकुमार अंकड * शांतनू कावेरी * शशिकांत हिरुगडे * कौशल कुमार * रोहित पुजारी * देवजानी मुत्रेजा * धनंजय पांडा * प्रतीक सिंग बैस | * ब्रीझ अहिर * फैजान पटेल * मीत अहिर * पार्थ अहिर * सोहेल पटेल * अनिलकुमार नटुभाई अहिर * अंश अहिर * इरफान हफीजी * रोनितकुमार अहिर * लक्ष्मण गावकर * नझीर पटेल * फैझल सालेहजी * पार्थ जयेशभाई पटेल * संजय कुमार अहिर |} {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! {{cr|COL}}<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|URU}}<ref name="CH-URU">{{cite web |url=https://cricheroes.com/scorecard/19753587/mens-sac-2025/uruguay-mens-vs-peru-mens/scorecard |title=Uruguay Mens vs Peru Mens Scorecard, Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ! {{cr|PER}}<ref name="CH-PER">{{cite web |url=https://cricheroes.com/scorecard/19753587/mens-sac-2025/uruguay-mens-vs-peru-mens/scorecard |title=Uruguay Mens vs Peru Mens Scorecard, Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |- style="vertical-align:top" | * पॉल रीड ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अनुरंगा (डियन) परेरा * अभास श्रीवास्तव * आशीष शर्मा * ख्रिस लास * जेसन गुटिएरेझ * जीन पॉल वुड * कार्तिक राधाकृष्णन * लॉरेल पार्क्स * ली बेली * मार्टिन नाइट * पॉल इंच * सलीम पटेल * सतनाम संधू * सिद्धार्थ भरमगुंडे | * आनंद एस. नायर * धनुष राज * सुनील कुमार ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सोहम ([[यष्टिरक्षक|य]]) * सरवनन कृष्णमूर्ती * भूपती रवी * भरत कुमार * हिमांशू पुंधीर * यश शर्मा * यशवंत * सुनील पाटील * प्रज्वल नागराज * दीक्षित * वैदीश | * सुरेश सूर्यवंशी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * मुहम्मद शैमान ([[यष्टिरक्षक|य]]) * प्रवीण हेमंत शामदासानी * शेख फहाद अशरफ * मुहम्मद मोहसिन हुब * हर्षिल ब्रह्मभट्ट * निखिल देशमुख * जो वॉर्डल * समर्थ नरुला * रामसेस ड्युरँड * कामरान अहमद * जोआक्विन सालाझार मसारो |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{cr|MEX}} | ५ || ४ || ० || १ || '''९''' || +३.८८३ | स्पर्धेचा विजेता |- style="background:#ffffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{cr|PAN}} | ५ || ३ || ० || २ || '''८''' || +१.०६१ | उपविजेता |- | ३ | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} | ५ || ३ || १ || १ || '''७''' || +१.३४२ | |- | ४ | style="text-align:left" | {{cr|COL}} | ५ || १ || ३ || १ || '''३''' || −२.१३३ | |- | ५ | style="text-align:left" | {{cr|URU}} | ५ || ० || ३ || २ || '''२''' || −१.९४६ | |- | ६ | style="text-align:left" | {{cr|PER}} | ५ || ० || ४ || १ || '''१''' || −२.४३८ | |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकहीरोज<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/point-table |title=MENS Sac 2025 |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches CricHeroesवरील संपूर्ण स्पर्धा] * [https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ Cricket Colombiaवरील SACC 2025] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ब्राझिलमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] fehg1xgzf1rflotlvf8x2c1ouh5qbpo 2700344 2700343 2026-08-09T00:36:30Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700344 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|ब्राझिल}} | champions = {{cr|MEX}} | count = ३ | runners-up = {{cr|PAN}} | participants = ६ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पुरुष दक्षिण अमेरिकन विजेतेपद }} '''२०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही ३० ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[ब्राझिल]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ब्राझिल]], [[मेक्सिको राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मेक्सिको]], [[पनामा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पनामा]], [[कोलंबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कोलंबिया]], [[उरुग्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|उरुग्वे]] आणि [[पेरू राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पेरू]] या सहा राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला.<ref name="CH">{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches |title=Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धा [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] खेळवण्यात आली आणि एकूण १५ सामने झाले.<ref name="CH"/> स्पर्धेतील सामने साओ फर्नांडो क्रिकेट मैदानांवर खेळवण्यात आले.<ref name="CH"/> अंतिम गुणतालिकेत मेक्सिकोने प्रथम स्थान मिळवून विजेतेपद पटकावले, तर पनामा उपविजेता ठरला. ब्राझिल तिसऱ्या, कोलंबिया चौथ्या, उरुग्वे पाचव्या आणि पेरू सहाव्या स्थानावर राहिले.<ref name="COL"/> मेक्सिकोचे हे दक्षिण अमेरिकन पुरुष अजिंक्यपद स्पर्धेतील तिसरे विजेतेपद होते; यापूर्वी त्यांनी २०१४ आणि २०१८ मध्ये स्पर्धा जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_American_Cricket_Championship |title=South American Cricket Championship |work=Wikipedia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेतील ब्राझिल, मेक्सिको आणि पनामा यांच्यातील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] म्हणून नोंदवण्यात आले. ईएसपीएनक्रिकइन्फोवर या तीन संघांमधील तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने स्वतंत्रपणे नोंदलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships |title=South American Men's Championships 2025 |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|MEX}} ! {{cr|PAN}} ! {{cr|BRA}} |- | style="vertical-align:top;" | * शांतनू कावेरी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * प्रवीण संथानकृष्णन ([[यष्टीरक्षक]]) * धनंजय पांडा * गुरप्रीत सिंग * जयंथ बायरप्पा * प्रदीप मोहनरंगम * सुमीत लाहिरी * प्रतीक सिंग बैस * आमिर बट * यशवंत जस्ती * हसन नासिर * रेवनकुमार अंकड * देवजानी मुत्रेजा * शशिकांत लक्ष्मण हिरुगाडे * अनुराग त्रिपाठी * संजय बन्सी वाघ * लुईस हर्मिदा * कौशल कुमार * जगदीश उमानाथ * रोहित पुजारी | style="vertical-align:top;" | * अब्दुल मकडा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * रिझवान मंगेरा ([[यष्टीरक्षक]]) * पार्थ जयेशभाई पटेल * मीत अहिर * फैजल सालेहजी * सफवान पटेल * मोहम्मद सोहेल पटेल * नेथन इंग्लेस्टन * महमेद बावा * अब्दुल्ला भोला * युसुफ अबोवत * इरफान हफीजी * अनिलकुमार नटुभाई अहिर * फैजान पटेल * सोहेल पटेल * लक्ष्मण गावकर * पार्थ सुमनभाई अहिर * संजय कुमार अहिर * ब्रीझ अहिर * रोनितकुमार अहिर * नाझीर पटेल * अंशकुमार अहिर * सोहिलकुमार अहिर | style="vertical-align:top;" | * ग्रेगर कैस्ली * लुईझ मोराइस * लुईझ म्युलर * मिशेल असुन्साओ * ख्रिस्टियन मचाडो * यासर हारून * कौसर खान * लुकास मॅक्सिमो * लुईझ गॅब्रिएल मोरास फ्राझाओ * फेलिपे ओथाविओ मुनिझ * गॅब्रिएल ऑलिव्हेरा * मुहम्मद सलीम * व्हिक्टर पूबेल * युरी सिमाओ * रिचर्ड एव्हरी * सिफत उल्लाह बख्तानी * विल्यम मॅक्सिमो * एमडी रेजाउल करीम |- ! {{cr|COL}} ! {{cr|URU}} ! {{cr|PER}} |- | style="vertical-align:top;" | * अभास श्रीवास्तव * अनुरंगा (डायन) परेरा * आशिष शर्मा * ख्रिस लास ([[यष्टीरक्षक]]) * जेसन गुटिएरेझ * जीन पॉल वुड * कार्तिक राधाकृष्णन * लॉरेल पार्क्स * ली बेली * मार्टिन नाइट * पॉल इंच * पॉल रीड ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सलीम पटेल * सतनाम संधू * सिद्धार्थ भरमगुंडे | style="vertical-align:top;" | * आनंद एस. नायर * भरत कुमार * बूपती रवी * दीक्षित * धनुष राज * हिमांशू पुंधीर * प्रज्वल नागराज * सरवणन कृष्णमूर्ती * सोहम * सुनील कुमार * सुनील पाटील * वैदीश * यश शर्मा * यशवंत | style="vertical-align:top;" | * मुहम्मद शायमान ([[यष्टीरक्षक]]) * जोआक्विन सालाझार मासारो * प्रवीण हेमंत शामदासानी * शेख फहाद अशरफ * मुहम्मद मोहसिन हुब * सुरेश सूर्यवंशी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * हर्षिल ब्रह्मभट्ट * निखिल देशमुख * जो वॉर्डल * समर्थ नरुला * रामसेस दुरांद * कामरान अहमद |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{cr|MEX}} | ५ || ४ || ० || १ || '''९''' || +३.८८३ | स्पर्धेचा विजेता |- style="background:#ffffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{cr|PAN}} | ५ || ३ || ० || २ || '''८''' || +१.०६१ | उपविजेता |- | ३ | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} | ५ || ३ || १ || १ || '''७''' || +१.३४२ | |- | ४ | style="text-align:left" | {{cr|COL}} | ५ || १ || ३ || १ || '''३''' || −२.१३३ | |- | ५ | style="text-align:left" | {{cr|URU}} | ५ || ० || ३ || २ || '''२''' || −१.९४६ | |- | ६ | style="text-align:left" | {{cr|PER}} | ५ || ० || ४ || १ || '''१''' || −२.४३८ | |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकहीरोज<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/point-table |title=MENS Sac 2025 |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches CricHeroesवरील संपूर्ण स्पर्धा] * [https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ Cricket Colombiaवरील SACC 2025] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ब्राझिलमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] k0pgunoxwficgaihfonvfv3vni1nm9p 2700345 2700344 2026-08-09T00:57:24Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2700345 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा | fromdate = ३० ऑक्टोबर | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] | tournament format = [[साखळी सामने|साखळी फेरी]] | host = {{ध्वज|ब्राझिल}} | champions = {{cr|MEX}} | count = ३ | runners-up = {{cr|PAN}} | participants = ६ | matches = १५ | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ पुरुष दक्षिण अमेरिकन विजेतेपद }} '''२०२५ दक्षिण अमेरिकन पुरुष क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धा''' ही ३० ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[ब्राझिल]]मध्ये आयोजित करण्यात आलेली पुरुष [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="COL">{{cite web |url=https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ |title=SACC 2025 |work=Cricket Colombia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेत [[ब्राझिल राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ब्राझिल]], [[मेक्सिको राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|मेक्सिको]], [[पनामा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पनामा]], [[कोलंबिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कोलंबिया]], [[उरुग्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|उरुग्वे]] आणि [[पेरू राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पेरू]] या सहा राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला.<ref name="CH">{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches |title=Mens SAC 2025 |work=CricHeroes |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धा [[साखळी सामने|साखळी पद्धतीने]] खेळवण्यात आली आणि एकूण १५ सामने झाले.<ref name="CH"/> स्पर्धेतील सामने साओ फर्नांडो क्रिकेट मैदानांवर खेळवण्यात आले.<ref name="CH"/> अंतिम गुणतालिकेत मेक्सिकोने प्रथम स्थान मिळवून विजेतेपद पटकावले, तर पनामा उपविजेता ठरला. ब्राझिल तिसऱ्या, कोलंबिया चौथ्या, उरुग्वे पाचव्या आणि पेरू सहाव्या स्थानावर राहिले.<ref name="COL"/> मेक्सिकोचे हे दक्षिण अमेरिकन पुरुष अजिंक्यपद स्पर्धेतील तिसरे विजेतेपद होते; यापूर्वी त्यांनी २०१४ आणि २०१८ मध्ये स्पर्धा जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_American_Cricket_Championship |title=South American Cricket Championship |work=Wikipedia |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> स्पर्धेतील ब्राझिल, मेक्सिको आणि पनामा यांच्यातील सामने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] म्हणून नोंदवण्यात आले. ईएसपीएनक्रिकइन्फोवर या तीन संघांमधील तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने स्वतंत्रपणे नोंदलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships |title=South American Men's Championships 2025 |work=ESPNcricinfo |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|MEX}} ! {{cr|PAN}} ! {{cr|BRA}} |- | style="vertical-align:top;" | * शांतनू कावेरी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * प्रवीण संथानकृष्णन ([[यष्टीरक्षक]]) * धनंजय पांडा * गुरप्रीत सिंग * जयंथ बायरप्पा * प्रदीप मोहनरंगम * सुमीत लाहिरी * प्रतीक सिंग बैस * आमिर बट * यशवंत जस्ती * हसन नासिर * रेवनकुमार अंकड * देवजानी मुत्रेजा * शशिकांत लक्ष्मण हिरुगाडे * अनुराग त्रिपाठी * संजय बन्सी वाघ * लुईस हर्मिदा * कौशल कुमार * जगदीश उमानाथ * रोहित पुजारी | style="vertical-align:top;" | * अब्दुल मकडा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * रिझवान मंगेरा ([[यष्टीरक्षक]]) * पार्थ जयेशभाई पटेल * मीत अहिर * फैजल सालेहजी * सफवान पटेल * मोहम्मद सोहेल पटेल * नेथन इंग्लेस्टन * महमेद बावा * अब्दुल्ला भोला * युसुफ अबोवत * इरफान हफीजी * अनिलकुमार नटुभाई अहिर * फैजान पटेल * सोहेल पटेल * लक्ष्मण गावकर * पार्थ सुमनभाई अहिर * संजय कुमार अहिर * ब्रीझ अहिर * रोनितकुमार अहिर * नाझीर पटेल * अंशकुमार अहिर * सोहिलकुमार अहिर | style="vertical-align:top;" | * ग्रेगर कैस्ली * लुईझ मोराइस * लुईझ म्युलर * मिशेल असुन्साओ * ख्रिस्टियन मचाडो * यासर हारून * कौसर खान * लुकास मॅक्सिमो * लुईझ गॅब्रिएल मोरास फ्राझाओ * फेलिपे ओथाविओ मुनिझ * गॅब्रिएल ऑलिव्हेरा * मुहम्मद सलीम * व्हिक्टर पूबेल * युरी सिमाओ * रिचर्ड एव्हरी * सिफत उल्लाह बख्तानी * विल्यम मॅक्सिमो * एमडी रेजाउल करीम |- ! {{cr|COL}} ! {{cr|URU}} ! {{cr|PER}} |- | style="vertical-align:top;" | * अभास श्रीवास्तव * अनुरंगा (डायन) परेरा * आशिष शर्मा * ख्रिस लास ([[यष्टीरक्षक]]) * जेसन गुटिएरेझ * जीन पॉल वुड * कार्तिक राधाकृष्णन * लॉरेल पार्क्स * ली बेली * मार्टिन नाइट * पॉल इंच * पॉल रीड ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * सलीम पटेल * सतनाम संधू * सिद्धार्थ भरमगुंडे | style="vertical-align:top;" | * आनंद एस. नायर * भरत कुमार * बूपती रवी * दीक्षित * धनुष राज * हिमांशू पुंधीर * प्रज्वल नागराज * सरवणन कृष्णमूर्ती * सोहम * सुनील कुमार * सुनील पाटील * वैदीश * यश शर्मा * यशवंत | style="vertical-align:top;" | * मुहम्मद शायमान ([[यष्टीरक्षक]]) * जोआक्विन सालाझार मासारो * प्रवीण हेमंत शामदासानी * शेख फहाद अशरफ * मुहम्मद मोहसिन हुब * सुरेश सूर्यवंशी ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * हर्षिल ब्रह्मभट्ट * निखिल देशमुख * जो वॉर्डल * समर्थ नरुला * रामसेस दुरांद * कामरान अहमद |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! स्थान ! संघ ! सामने ! विजय ! पराभव ! निकाल नाही ! गुण ! निव्वळ धावगती ! पात्रता |- style="background:#ccffcc;" | १ | style="text-align:left" | {{cr|MEX}} | ५ || ४ || ० || १ || '''९''' || +३.८८३ | स्पर्धेचा विजेता |- style="background:#ffffcc;" | २ | style="text-align:left" | {{cr|PAN}} | ५ || ३ || ० || २ || '''८''' || +१.०६१ | उपविजेता |- | ३ | style="text-align:left" | {{cr|BRA}} | ५ || ३ || १ || १ || '''७''' || +१.३४२ | |- | ४ | style="text-align:left" | {{cr|COL}} | ५ || १ || ३ || १ || '''३''' || −२.१३३ | |- | ५ | style="text-align:left" | {{cr|URU}} | ५ || ० || ३ || २ || '''२''' || −१.९४६ | |- | ६ | style="text-align:left" | {{cr|PER}} | ५ || ० || ४ || १ || '''१''' || −२.४३८ | |- | colspan="9" style="text-align:left; font-size:90%;" | स्रोत: क्रिकहीरोज<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/point-table |title=MENS Sac 2025 |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ }}</ref> |} ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BRA}} | team2 = {{cr|URU}} | score1 = १८६/५ (२० षटके) | runs1 = लुईझ फिलिपे मुलर ४५ (२९) | wickets1 = आनंद एस. नायर १/२२ | score2 = १३४/९ (२० षटके) | runs2 = दीक्षित २८ (२३) | wickets2 = गॅब्रिएल ओताव्हियो २/१६ (४ षटके) | result = ब्राझील ५२ धावांनी विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MEX}} | team2 = {{cr|PER}} | score1 = १७८/३ (२० षटके) | runs1 = गुरप्रीत सिंग माथारू ७८ (५०) | wickets1 = कामरान अहमद २/१७ | score2 = ५२ (१७ षटके) | wickets2 = यशवंत जस्ती २/६ | result = मेक्सिको १२६ धावांनी विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|COL}} | team2 = {{cr|URU}} | score1 = ९०/५ (११ षटके) | runs1 = डायन परेरा ४७ (२९) | wickets1 = यश शर्मा २/१७ | score2 = ''फलंदाजी झाली नाही'' | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील | rain = मुसळधार पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. }} {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|PAN}} | team2 = {{cr|MEX}} | score1 = ४०/६ (८ षटके) | runs1 = मोहम्मद सोहेल पटेल १२ (१३) | wickets1 = प्रतीक सिंग बैस ३/८ (२ षटके) | score2 = ''फलंदाजी झाली नाही'' | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = ईएसपीएनक्रिकइन्फो | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील | toss = मेक्सिकोने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = मुसळधार पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = आमिर बट, गुरप्रीत सिंग, हसन नासिर, जयंथ बायरप्पा आणि सुमीत लाहिरी (मेक्सिको), तसेच सफवान पटेल, महमेद बावा, अब्दुल मकडा, नेथन इंग्लेस्टन आणि युसुफ अबोवत (पनामा) यांनी [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|URU}} | team2 = {{cr|PER}} | score1 = १०१/३ (१३ षटके) | runs1 = बूपती रवी ३७ (३१) | score2 = ''फलंदाजी झाली नाही'' | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BRA}} | team2 = {{cr|PAN}} | score1 = ९२ (१७ षटके) | runs1 = लुईझ फिलिपे मुलर २४ (२४) | wickets1 = नेथन इंग्लेस्टन ३/३ (२ षटके) | score2 = ''फलंदाजी झाली नाही'' | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = ईएसपीएनक्रिकइन्फो | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील | toss = पनामाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही. | notes = लुईझ गॅब्रिएल मोरास आणि फेलिपे मुनिझ (ब्राझील), तसेच सोहिलकुमार अहिर (पनामा) यांनी आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|PER}} | team2 = {{cr|PAN}} | score1 = १०६/७ (२० षटके) | runs1 = समर्थ नरुला २९ (४८) | wickets1 = अब्दुल मकडा ३/२० (४ षटके) | score2 = १०७/९ (१९.१ षटके) | runs2 = मीतकुमार अहिर २३ (२७) | wickets2 = प्रवीण हेमंत शामदासानी ३/१३ (४ षटके) | result = पनामा १ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|COL}} | team2 = {{cr|BRA}} | score1 = ५७ (१७.४ षटके) | runs1 = अभास श्रीवास्तव १२ (१९) | wickets1 = गॅब्रिएल ओताव्हियो ३/११ (४ षटके) | score2 = ५८/२ (८.२ षटके) | runs2 = लुईझ हेन्रिके २८ (२७) | result = ब्राझील ८ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MEX}} | team2 = {{cr|URU}} | score1 = १२०/९ (२० षटके) | score2 = ७१ (१७ षटके) | result = मेक्सिको ४९ धावांनी विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|COL}} | team2 = {{cr|MEX}} | score1 = ९८ (१९ षटके) | score2 = १०३/२ (१०.४ षटके) | result = मेक्सिको ८ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|PER}} | team2 = {{cr|BRA}} | score1 = ८९/९ (२० षटके) | runs1 = प्रवीण हेमंत शामदासानी २३ (३९) | wickets1 = फेलिपे ओताव्हियो ३/२७ (४ षटके) | score2 = ९१/७ (१६.३ षटके) | runs2 = ख्रिस्टियन कामारा २१ (३७) | wickets2 = शेख फहाद अशरफ २/१० (४ षटके) | result = ब्राझील ३ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|PAN}} | team2 = {{cr|COL}} | score1 = १६८/३ (२० षटके) | score2 = १२७/८ (२० षटके) | result = पनामा ४१ धावांनी विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MEX}} | team2 = {{cr|BRA}} | score1 = १७९/५ (२० षटके) | runs1 = शांतनू कावेरी ४४ (३७)<br/>गुरप्रीत सिंग माथारू ४१ (२९) | wickets1 = लुईस मोराइस २/१६ (४ षटके)<br/>यासर हारून २/४८ (४ षटके) | score2 = १२५ (१९.५ षटके) | runs2 = यासर हारून ४७ (३७)<br/>लुईस मोराइस ३८ (४६) | wickets2 = यशवंत जस्ती ३/१२ (२.५ षटके)<br/>प्रतीक सिंग बैस २/२२ (४ षटके) | result = मेक्सिको ५४ धावांनी विजयी | report = ईएसपीएनक्रिकइन्फो | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान १), इटागुआई, ब्राझील | motm = गुरप्रीत सिंग माथारू (मेक्सिको) | toss = ब्राझीलने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = रेजाउल करीम (ब्राझील) याने आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. * या विजयासह मेक्सिकोने स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|URU}} | team2 = {{cr|PAN}} | score1 = १२१ (१९.५ षटके) | score2 = १२२/५ (१८ षटके) | result = पनामा ५ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान २), इटागुआई, ब्राझील }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|PER}} | team2 = {{cr|COL}} | score1 = ९८ (१९.३ षटके) | runs1 = हर्षिल ब्रह्मभट्ट ३९ (२४) | wickets1 = कार्तिक राधाकृष्णन ५/११ (४ षटके) | score2 = १००/४ (१४.५ षटके) | runs2 = अभास श्रीवास्तव ४९ (४२)<br/>ख्रिस लास २७ (२९) | wickets2 = मुहम्मद मोहसिन हुब २/१३ (२.५ षटके) | result = कोलंबिया ६ गडी राखून विजयी | report = क्रिकहीरोज | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | notes = कार्तिक राधाकृष्णनने ११ धावांत ५ गडी बाद केले. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660760/mens-sac-2025/matches/past-matches CricHeroesवरील संपूर्ण स्पर्धा] * [https://colombiacricket.com/en/calendar/sacc-2025/ Cricket Colombiaवरील SACC 2025] * [https://www.espn.com/cricket/series/_/id/19545/season/2025/south-american-mens-championships ईएसपीएनक्रिकइन्फोवरील आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:ब्राझिलमधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा]] 40vnq8a2uipus0sgbqsm3lnid07h2bg 0 382520 2700346 2026-08-09T01:03:24Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५... 2700346 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] fz8q6d3kfp1tlp4yumvw5g3qm3ogdnk 2700347 2700346 2026-08-09T01:07:34Z Ganesh591 62733 2700347 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== दौऱ्यासाठी खालील खेळाडूंची नोंद करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/teams |title=Womens SAC 2025 Teams |trans-title=२०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा – संघ |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|BRA}} ! {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ |- | style="vertical-align:top;" | * आना क्लारा साबिनो * कॅरोलिना नासिमेंटो * जिउलिया डी कॅसिया सौझा रिबेरो (उपकर्णधार) * लॉरा कार्डोसो * मायारा सॅंटोस * बेआत्रिझ परेरा दा सिल्वा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * एव्हेलिन क्रिस्टिने मुलर * लारा बिटेनकोर्ट * मालू गार्सिया * निकोल सर्वोने मोंतेइरो * कॅमिली टोरेस * जिओवाना लिमा * लॉरा अगाथा * मारियाने आर्तूर * रोबर्टा एम. मोरेत्ती | style="vertical-align:top;" | * ॲलिसन स्टॉक्स ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * कॉन्स्तांझा सोसा * जुलिया आंदुहार * मारिया कास्तिनेरास * मारिया व्हिक्टोरिया लेहमॅन * रोसिओ रोकेल बार्तेलिनी * आना कॅरोलिना देई कास्तेली * लुसिया टेलर * मारिया दारिया मास्त्रांजेलो * मिलाग्रोस बेस्तानी * तमारा फाबियाना बासिले * क्लारा व्हॅलेन्सिया * फ्रान्सेस्का गालान * मालेना लोलो |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] nw7jyj80s6w6lya10oungw93vtm02jv 2700348 2700347 2026-08-09T01:18:25Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700348 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== दौऱ्यासाठी खालील खेळाडूंची नोंद करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/teams |title=Womens SAC 2025 Teams |trans-title=२०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा – संघ |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|BRA}} ! {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ |- | style="vertical-align:top;" | * आना क्लारा साबिनो * कॅरोलिना नासिमेंटो * जिउलिया डी कॅसिया सौझा रिबेरो (उपकर्णधार) * लॉरा कार्डोसो * मायारा सॅंटोस * बेआत्रिझ परेरा दा सिल्वा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * एव्हेलिन क्रिस्टिने मुलर * लारा बिटेनकोर्ट * मालू गार्सिया * निकोल सर्वोने मोंतेइरो * कॅमिली टोरेस * जिओवाना लिमा * लॉरा अगाथा * मारियाने आर्तूर * रोबर्टा एम. मोरेत्ती | style="vertical-align:top;" | * ॲलिसन स्टॉक्स ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * कॉन्स्तांझा सोसा * जुलिया आंदुहार * मारिया कास्तिनेरास * मारिया व्हिक्टोरिया लेहमॅन * रोसिओ रोकेल बार्तेलिनी * आना कॅरोलिना देई कास्तेली * लुसिया टेलर * मारिया दारिया मास्त्रांजेलो * मिलाग्रोस बेस्तानी * तमारा फाबियाना बासिले * क्लारा व्हॅलेन्सिया * फ्रान्सेस्का गालान * मालेना लोलो |} ==सामने== ===पहिला ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = १४५/४ (२० षटके) | score2 = ७६ (१८.५ षटके) | result = ब्राझील ६९ धावांनी विजयी | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19869960/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील }} ===दुसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | team2 = {{crw|BRA}} | score1 = ४९ (८.४ षटके) | runs1 = मालेना लोलो १५ (१५) | wickets1 = कॅरोलिना नासिमेंटो ३/४ (२ षटके) | score2 = ०/० (० षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19874386/womens-sac-2025/brazil-womens-vs-argentina-womens/scorecard धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे ब्राझीलच्या डावातील एकही चेंडू टाकला गेला नाही. }} ===तिसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = — (१२.३ षटके) | score2 = — (४.२ षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19883582/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे सामना पूर्ण होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] jq52usinqnemsz7un176vntikt1zn3j 2700362 2700348 2026-08-09T02:01:56Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६]] वरुन [[आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] ला हलविला 2700348 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== दौऱ्यासाठी खालील खेळाडूंची नोंद करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/teams |title=Womens SAC 2025 Teams |trans-title=२०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा – संघ |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|BRA}} ! {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ |- | style="vertical-align:top;" | * आना क्लारा साबिनो * कॅरोलिना नासिमेंटो * जिउलिया डी कॅसिया सौझा रिबेरो (उपकर्णधार) * लॉरा कार्डोसो * मायारा सॅंटोस * बेआत्रिझ परेरा दा सिल्वा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * एव्हेलिन क्रिस्टिने मुलर * लारा बिटेनकोर्ट * मालू गार्सिया * निकोल सर्वोने मोंतेइरो * कॅमिली टोरेस * जिओवाना लिमा * लॉरा अगाथा * मारियाने आर्तूर * रोबर्टा एम. मोरेत्ती | style="vertical-align:top;" | * ॲलिसन स्टॉक्स ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * कॉन्स्तांझा सोसा * जुलिया आंदुहार * मारिया कास्तिनेरास * मारिया व्हिक्टोरिया लेहमॅन * रोसिओ रोकेल बार्तेलिनी * आना कॅरोलिना देई कास्तेली * लुसिया टेलर * मारिया दारिया मास्त्रांजेलो * मिलाग्रोस बेस्तानी * तमारा फाबियाना बासिले * क्लारा व्हॅलेन्सिया * फ्रान्सेस्का गालान * मालेना लोलो |} ==सामने== ===पहिला ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = १४५/४ (२० षटके) | score2 = ७६ (१८.५ षटके) | result = ब्राझील ६९ धावांनी विजयी | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19869960/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील }} ===दुसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | team2 = {{crw|BRA}} | score1 = ४९ (८.४ षटके) | runs1 = मालेना लोलो १५ (१५) | wickets1 = कॅरोलिना नासिमेंटो ३/४ (२ षटके) | score2 = ०/० (० षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19874386/womens-sac-2025/brazil-womens-vs-argentina-womens/scorecard धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे ब्राझीलच्या डावातील एकही चेंडू टाकला गेला नाही. }} ===तिसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = — (१२.३ षटके) | score2 = — (४.२ षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19883582/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे सामना पूर्ण होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] jq52usinqnemsz7un176vntikt1zn3j 2700364 2700362 2026-08-09T02:02:41Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700364 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== दौऱ्यासाठी खालील खेळाडूंची नोंद करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/teams |title=Womens SAC 2025 Teams |trans-title=२०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा – संघ |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|BRA}} ! {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ |- | style="vertical-align:top;" | * आना क्लारा साबिनो * कॅरोलिना नासिमेंटो * जिउलिया डी कॅसिया सौझा रिबेरो (उपकर्णधार) * लॉरा कार्डोसो * मायारा सॅंटोस * बेआत्रिझ परेरा दा सिल्वा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * एव्हेलिन क्रिस्टिने मुलर * लारा बिटेनकोर्ट * मालू गार्सिया * निकोल सर्वोने मोंतेइरो * कॅमिली टोरेस * जिओवाना लिमा * लॉरा अगाथा * मारियाने आर्तूर * रोबर्टा एम. मोरेत्ती | style="vertical-align:top;" | * ॲलिसन स्टॉक्स ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * कॉन्स्तांझा सोसा * जुलिया आंदुहार * मारिया कास्तिनेरास * मारिया व्हिक्टोरिया लेहमॅन * रोसिओ रोकेल बार्तेलिनी * आना कॅरोलिना देई कास्तेली * लुसिया टेलर * मारिया दारिया मास्त्रांजेलो * मिलाग्रोस बेस्तानी * तमारा फाबियाना बासिले * क्लारा व्हॅलेन्सिया * फ्रान्सेस्का गालान * मालेना लोलो |} ==सामने== ===पहिला ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = १४५/४ (२० षटके) | score2 = ७६ (१८.५ षटके) | result = ब्राझील ६९ धावांनी विजयी | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19869960/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील }} ===दुसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | team2 = {{crw|BRA}} | score1 = ४९ (८.४ षटके) | runs1 = मालेना लोलो १५ (१५) | wickets1 = कॅरोलिना नासिमेंटो ३/४ (२ षटके) | score2 = ०/० (० षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19874386/womens-sac-2025/brazil-womens-vs-argentina-womens/scorecard धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे ब्राझीलच्या डावातील एकही चेंडू टाकला गेला नाही. }} ===तिसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = — (१२.३ षटके) | score2 = — (४.२ षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19883582/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे सामना पूर्ण होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचे ब्राझिल दौरे|२०२५-२६]] qgy4g3nnnttfbsh2xzckkwc0q6a5or7 2700397 2700364 2026-08-09T03:54:31Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] वरुन [[आर्जेन्टिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] ला हलविला 2700364 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा<br/>ब्राझील दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Brazil.svg | team1_name = ब्राझील | team2_image = Flag of Argentina.svg | team2_name = अर्जेंटिना अ | from_date = ३० | to_date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1_captain = बेआत्रिझ पेरेरा दा सिल्वा | team2_captain = ॲलिसन स्टॉक्स | no_of_twenty20s = 3 | team1_twenty20s_won = 1 | team2_twenty20s_won = 0 }} '''अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६''' हा ३० ते ३१ ऑक्टोबर २०२५ दरम्यान आयोजित केलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघ आणि [[ब्राझिल राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ब्राझील महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात तीन [[ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches | title = Womens SAC 2025 – Past Matches | website = क्रिकहिरोज | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> हे सामने २०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन क्रिकेट अजिंक्यपद स्पर्धेचा भाग होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads | title = MCC embark on historic tour of Brazil with both men's and women's squads | website = लॉर्ड्स | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> सर्व तीन सामने इटागुआई येथील साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लबच्या मैदान क्रमांक ३ वर खेळवण्यात आले. ब्राझीलने पहिला सामना ६९ धावांनी जिंकला, तर दुसरा आणि तिसरा सामना अनिर्णित राहिला. त्यामुळे ब्राझीलने मालिका १–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== दौऱ्यासाठी खालील खेळाडूंची नोंद करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/teams |title=Womens SAC 2025 Teams |trans-title=२०२५ महिला दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धा – संघ |work=क्रिकहीरोज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|BRA}} ! {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ |- | style="vertical-align:top;" | * आना क्लारा साबिनो * कॅरोलिना नासिमेंटो * जिउलिया डी कॅसिया सौझा रिबेरो (उपकर्णधार) * लॉरा कार्डोसो * मायारा सॅंटोस * बेआत्रिझ परेरा दा सिल्वा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * एव्हेलिन क्रिस्टिने मुलर * लारा बिटेनकोर्ट * मालू गार्सिया * निकोल सर्वोने मोंतेइरो * कॅमिली टोरेस * जिओवाना लिमा * लॉरा अगाथा * मारियाने आर्तूर * रोबर्टा एम. मोरेत्ती | style="vertical-align:top;" | * ॲलिसन स्टॉक्स ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * कॉन्स्तांझा सोसा * जुलिया आंदुहार * मारिया कास्तिनेरास * मारिया व्हिक्टोरिया लेहमॅन * रोसिओ रोकेल बार्तेलिनी * आना कॅरोलिना देई कास्तेली * लुसिया टेलर * मारिया दारिया मास्त्रांजेलो * मिलाग्रोस बेस्तानी * तमारा फाबियाना बासिले * क्लारा व्हॅलेन्सिया * फ्रान्सेस्का गालान * मालेना लोलो |} ==सामने== ===पहिला ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = १४५/४ (२० षटके) | score2 = ७६ (१८.५ षटके) | result = ब्राझील ६९ धावांनी विजयी | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19869960/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील }} ===दुसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | team2 = {{crw|BRA}} | score1 = ४९ (८.४ षटके) | runs1 = मालेना लोलो १५ (१५) | wickets1 = कॅरोलिना नासिमेंटो ३/४ (२ षटके) | score2 = ०/० (० षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19874386/womens-sac-2025/brazil-womens-vs-argentina-womens/scorecard धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे ब्राझीलच्या डावातील एकही चेंडू टाकला गेला नाही. }} ===तिसरा ट्वेंटी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{crw|BRA}} | team2 = {{flagicon|ARG}} अर्जेंटिना अ | score1 = — (१२.३ षटके) | score2 = — (४.२ षटके) | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://cricheroes.com/scorecard/19883582/womens-sac-2025/brasil-w-vs-argentina-a-womens/live धावफलक] | venue = साओ फर्नांडो पोलो अँड क्रिकेट क्लब (मैदान ३), इटागुआई, ब्राझील | rain = पावसामुळे सामना पूर्ण होऊ शकला नाही. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://cricheroes.com/tournament/1660810/womens-sac-2025/matches/past-matches क्रिकहिरोजवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.lords.org/lords/news-stories/mcc-embark-on-historic-tour-of-brazil-with-both-men%E2%80%99s-and-women%E2%80%99s-squads लॉर्ड्सवरील दक्षिण अमेरिकन अजिंक्यपद स्पर्धेची माहिती] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचे ब्राझिल दौरे|२०२५-२६]] qgy4g3nnnttfbsh2xzckkwc0q6a5or7 0 382521 2700349 2026-08-09T01:22:07Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|C... 2700349 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|CYP}} | runners-up = {{cr|BUL}} | participants = ३ | matches = ६ | most runs = रोमन मजुमदार (१९६) | most wickets = वकार अली (९) }} '''२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका''' ही ३१ ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान सायप्रसमध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025/matches | title = Cyprus Tri-Series 2025 schedule, live scores and results | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> या मालिकेत यजमान [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]], [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[सर्बिया क्रिकेट संघ|सर्बिया]] या तीन संघांनी भाग घेतला. सर्व सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले आणि प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले.<ref name="schedule"/> सायप्रसने स्पर्धेतील आपले चारही सामने जिंकून आठ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आणि स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. बल्गेरियाने दोन विजयांसह चार गुण मिळवत उपविजेतेपद मिळवले, तर सर्बियाला चारही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series | title = Cyprus T20 Tri-Series Standings – 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका | website = ईएसपीएन | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> रोमन मजुमदारने चार सामन्यांत १९६ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर वकार अलीने नऊ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 | title = Cyprus Tri-Series 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20400/season/2025/cyprus-t20-tri-series ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] trnhirrugsv9qqsbunu9jjlb0st6fjk 2700350 2700349 2026-08-09T01:25:35Z Ganesh591 62733 2700350 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|CYP}} | runners-up = {{cr|BUL}} | participants = ३ | matches = ६ | most runs = रोमन मजुमदार (१९६) | most wickets = वकार अली (९) }} '''२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका''' ही ३१ ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान सायप्रसमध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025/matches | title = Cyprus Tri-Series 2025 schedule, live scores and results | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> या मालिकेत यजमान [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]], [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[सर्बिया क्रिकेट संघ|सर्बिया]] या तीन संघांनी भाग घेतला. सर्व सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले आणि प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले.<ref name="schedule"/> सायप्रसने स्पर्धेतील आपले चारही सामने जिंकून आठ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आणि स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. बल्गेरियाने दोन विजयांसह चार गुण मिळवत उपविजेतेपद मिळवले, तर सर्बियाला चारही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series | title = Cyprus T20 Tri-Series Standings – 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका | website = ईएसपीएन | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> रोमन मजुमदारने चार सामन्यांत १९६ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर वकार अलीने नऊ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 | title = Cyprus Tri-Series 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135521/cyp-vs-srb-1st-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Serbia, 1st Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध सर्बिया, पहिला सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135532/srb-vs-cyp-2nd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Cyprus, 2nd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध सायप्रस, दुसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135538/bgr-vs-srb-3rd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Serbia, 3rd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सर्बिया, तिसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135549/srb-vs-bgr-4th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Bulgaria, 4th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध बल्गेरिया, चौथा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads5">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135560/bgr-vs-cyp-5th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Cyprus, 5th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सायप्रस, पाचवा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads6">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135571/cyp-vs-bgr-6th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 6th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, सहावा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} ! {{cr|SRB}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * अॅडम सेन * स्कॉट ऑस्टिन * तरनजित सिंग * अर्जुन शाही * आशिष बाम ([[यष्टीरक्षक]]) * लवदीप सिंग * वकार अली * चामल सदुन * सचित्र थरंगा ([[यष्टीरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * मनन बशीर * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टीरक्षक]]) * याकोब गुल * फिरास हुसेन * झीरक चुगताई * दान्याल राजा * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * गगनदीप सिंग * ऑस्कर डफ * अली रसूल | style="vertical-align:top;" | * ब्रैथिन पेसिक ([[यष्टीरक्षक]]; दुसऱ्या व चौथ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * लेस्ली डनबार * विंटली बर्टन * मार्क पावलोविच (पहिल्या व तिसऱ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वुकाशिन झिमोन्यिच * नेमान्या झिमोन्यिच * स्लोबोदान तोशिच * बोगदान दुगिच * मातिया शारेनाच * अलेक्सा लाझिच * अलेक्झांडर दिजिया * स्तेवान सावकोविच * रीस हार्टली |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20400/season/2025/cyprus-t20-tri-series ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] ffa9wj4yvka9kqo9s4qeqyzhshk0f4n 2700351 2700350 2026-08-09T01:27:32Z Ganesh591 62733 /* संदर्भ */ 2700351 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|CYP}} | runners-up = {{cr|BUL}} | participants = ३ | matches = ६ | most runs = रोमन मजुमदार (१९६) | most wickets = वकार अली (९) }} '''२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका''' ही ३१ ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान सायप्रसमध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025/matches | title = Cyprus Tri-Series 2025 schedule, live scores and results | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> या मालिकेत यजमान [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]], [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[सर्बिया क्रिकेट संघ|सर्बिया]] या तीन संघांनी भाग घेतला. सर्व सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले आणि प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले.<ref name="schedule"/> सायप्रसने स्पर्धेतील आपले चारही सामने जिंकून आठ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आणि स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. बल्गेरियाने दोन विजयांसह चार गुण मिळवत उपविजेतेपद मिळवले, तर सर्बियाला चारही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series | title = Cyprus T20 Tri-Series Standings – 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका | website = ईएसपीएन | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> रोमन मजुमदारने चार सामन्यांत १९६ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर वकार अलीने नऊ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 | title = Cyprus Tri-Series 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135521/cyp-vs-srb-1st-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Serbia, 1st Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध सर्बिया, पहिला सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135532/srb-vs-cyp-2nd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Cyprus, 2nd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध सायप्रस, दुसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135538/bgr-vs-srb-3rd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Serbia, 3rd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सर्बिया, तिसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135549/srb-vs-bgr-4th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Bulgaria, 4th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध बल्गेरिया, चौथा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads5">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135560/bgr-vs-cyp-5th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Cyprus, 5th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सायप्रस, पाचवा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads6">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135571/cyp-vs-bgr-6th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 6th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, सहावा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} ! {{cr|SRB}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * अॅडम सेन * स्कॉट ऑस्टिन * तरनजित सिंग * अर्जुन शाही * आशिष बाम ([[यष्टीरक्षक]]) * लवदीप सिंग * वकार अली * चामल सदुन * सचित्र थरंगा ([[यष्टीरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * मनन बशीर * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टीरक्षक]]) * याकोब गुल * फिरास हुसेन * झीरक चुगताई * दान्याल राजा * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * गगनदीप सिंग * ऑस्कर डफ * अली रसूल | style="vertical-align:top;" | * ब्रैथिन पेसिक ([[यष्टीरक्षक]]; दुसऱ्या व चौथ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * लेस्ली डनबार * विंटली बर्टन * मार्क पावलोविच (पहिल्या व तिसऱ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वुकाशिन झिमोन्यिच * नेमान्या झिमोन्यिच * स्लोबोदान तोशिच * बोगदान दुगिच * मातिया शारेनाच * अलेक्सा लाझिच * अलेक्झांडर दिजिया * स्तेवान सावकोविच * रीस हार्टली |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! स्थान !! संघ !! खेळले !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#CCFFCC;" | १ || style="text-align:left;" | {{cr|CYP}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.५८३ || '''विजेता''' |- | २ || style="text-align:left;" | {{cr|BUL}} || ४ || २ || २ || ० || ० || '''४''' || +०.७४७ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{cr|SRB}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || '''०''' || −३.४७४ || |- | colspan="10" style="text-align:left;" | स्रोत: ईएसपीएन<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series |title=Cyprus T20 Tri-Series Standings - 2025 |trans-title=२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20400/season/2025/cyprus-t20-tri-series ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] a4yitt9lf2o80p4lyd28888zhhcxhjg 2700352 2700351 2026-08-09T01:32:32Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2700352 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|CYP}} | runners-up = {{cr|BUL}} | participants = ३ | matches = ६ | most runs = रोमन मजुमदार (१९६) | most wickets = वकार अली (९) }} '''२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका''' ही ३१ ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान सायप्रसमध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025/matches | title = Cyprus Tri-Series 2025 schedule, live scores and results | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> या मालिकेत यजमान [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]], [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[सर्बिया क्रिकेट संघ|सर्बिया]] या तीन संघांनी भाग घेतला. सर्व सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले आणि प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले.<ref name="schedule"/> सायप्रसने स्पर्धेतील आपले चारही सामने जिंकून आठ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आणि स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. बल्गेरियाने दोन विजयांसह चार गुण मिळवत उपविजेतेपद मिळवले, तर सर्बियाला चारही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series | title = Cyprus T20 Tri-Series Standings – 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका | website = ईएसपीएन | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> रोमन मजुमदारने चार सामन्यांत १९६ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर वकार अलीने नऊ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 | title = Cyprus Tri-Series 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135521/cyp-vs-srb-1st-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Serbia, 1st Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध सर्बिया, पहिला सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135532/srb-vs-cyp-2nd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Cyprus, 2nd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध सायप्रस, दुसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135538/bgr-vs-srb-3rd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Serbia, 3rd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सर्बिया, तिसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135549/srb-vs-bgr-4th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Bulgaria, 4th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध बल्गेरिया, चौथा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads5">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135560/bgr-vs-cyp-5th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Cyprus, 5th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सायप्रस, पाचवा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads6">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135571/cyp-vs-bgr-6th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 6th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, सहावा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} ! {{cr|SRB}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * अॅडम सेन * स्कॉट ऑस्टिन * तरनजित सिंग * अर्जुन शाही * आशिष बाम ([[यष्टीरक्षक]]) * लवदीप सिंग * वकार अली * चामल सदुन * सचित्र थरंगा ([[यष्टीरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * मनन बशीर * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टीरक्षक]]) * याकोब गुल * फिरास हुसेन * झीरक चुगताई * दान्याल राजा * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * गगनदीप सिंग * ऑस्कर डफ * अली रसूल | style="vertical-align:top;" | * ब्रैथिन पेसिक ([[यष्टीरक्षक]]; दुसऱ्या व चौथ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * लेस्ली डनबार * विंटली बर्टन * मार्क पावलोविच (पहिल्या व तिसऱ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वुकाशिन झिमोन्यिच * नेमान्या झिमोन्यिच * स्लोबोदान तोशिच * बोगदान दुगिच * मातिया शारेनाच * अलेक्सा लाझिच * अलेक्झांडर दिजिया * स्तेवान सावकोविच * रीस हार्टली |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! स्थान !! संघ !! खेळले !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#CCFFCC;" | १ || style="text-align:left;" | {{cr|CYP}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.५८३ || '''विजेता''' |- | २ || style="text-align:left;" | {{cr|BUL}} || ४ || २ || २ || ० || ० || '''४''' || +०.७४७ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{cr|SRB}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || '''०''' || −३.४७४ || |- | colspan="10" style="text-align:left;" | स्रोत: ईएसपीएन<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series |title=Cyprus T20 Tri-Series Standings - 2025 |trans-title=२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> |} ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = १९८/६ (२० षटके) | runs1 = मंगला गुणसेकरा ६४ (४८)<br/>तरणजित सिंग ४६* (१८) | wickets1 = मार्क पावलोविच २/३९ (४ षटके) | score2 = ११० (२० षटके) | runs2 = लेस्ली डनबार ३१ (३६)<br/>विंटली बर्टन २६ (२८) | wickets2 = वकार अली ४/१३ (४ षटके)<br/>तरणजित सिंग २/२१ (३ षटके) | result = सायप्रस ८८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506440/cyprus-vs-serbia-1st-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = तरणजित सिंग (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = आशिष बाम (सायप्रस) याने [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] पदार्पण केले. * मंगला गुणसेकराने ४८ चेंडूंत ६४ धावा करत अर्धशतक केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = १६२/७ (२० षटके) | runs1 = रोमन मजुमदार ७३* (५३)<br/>मंगला गुणसेकरा ३२ (२७) | wickets1 = मार्क पावलोविच २/२४ (४ षटके)<br/>नेमान्या झिमोन्यिच २/२० (३ षटके) | score2 = १२१/९ (२० षटके) | runs2 = विंटली बर्टन ४० (२७)<br/>अलेक्झांडर दिजिया २८ (२६) | wickets2 = तरणजित सिंग ४/१५ (४ षटके)<br/>अर्जुन शाही २/२० (४ षटके) | result = सायप्रस ४१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506441/cyprus-vs-serbia-2nd-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = स्तेवान सावकोविच (सर्बिया) याने आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. * रोमन मजुमदारने नाबाद ७३ धावा करत अर्धशतक केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|SRB}} | team2 = {{cr|BUL}} | score1 = ९३ (२० षटके) | runs1 = लेस्ली डनबार २३ (२९)<br/>ब्रैथिन पेसिक १६ (३७) | wickets1 = झीरक चुगताई ४/१८ (४ षटके)<br/>दान्याल राजा २/११ (३ षटके) | score2 = ९७/२ (११.५ षटके) | runs2 = ह्रिस्तो लाकोव ३४* (२७)<br/>मनन बशीर २६* (१४) | wickets2 = मार्क पावलोविच १/११ (३ षटके)<br/>विंटली बर्टन १/२४ (२ षटके) | result = बल्गेरिया ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506442/serbia-vs-bulgaria-3rd-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = झीरक चुगताई (बल्गेरिया) }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = २११/६ (२० षटके) | runs1 = मिलेन गोगेव ६३ (३५)<br/>मनन बशीर ४४ (१८) | wickets1 = बोगदान दुगिच ५/२८ (४ षटके) | score2 = १४२/५ (२० षटके) | runs2 = लेस्ली डनबार ३९ (३४)<br/>ब्रैथिन पेसिक २३ (२१) | wickets2 = गगनदीप सिंग २/२२ (४ षटके)<br/>मिलेन गोगेव १/१३ (२ षटके) | result = बल्गेरिया ६९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506443/bulgaria-vs-serbia-4th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सर्बियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = मिलेन गोगेव (बल्गेरिया) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = मिलेन गोगेवने ३५ चेंडूंत ६३ धावा करत अर्धशतक केले. * बोगदान दुगिचने २८ धावांत ५ गडी बाद केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = १२३ (१९.४ षटके) | runs1 = ह्रिस्तो लाकोव ४२ (४७)<br/>कुशाल कृष्णकुमार ३६ (३२) | wickets1 = वकार अली ४/१५ (३.४ षटके)<br/>लवदीप सिंग २/१६ (३ षटके) | score2 = १२४/७ (१८.३ षटके) | runs2 = अलेक्झांडर सेन २४ (३७)<br/>तरणजित सिंग २०* (६) | wickets2 = प्रकाश मिश्रा २/१६ (४ षटके) | result = सायप्रस ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506444/cyprus-vs-bulgaria-5th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = वकार अली (सायप्रस) | umpires = अब्दुल रहमान आणि अँड्र्यू इलियट | notes = हा सायप्रस आणि बल्गेरिया यांच्यातील पहिला पुरुष आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना होता. }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|BUL}} | score1 = १७९/३ (२० षटके) | runs1 = रोमन मजुमदार ७१ (५८)<br/>अलेक्झांडर सेन ५१ (४३) | wickets1 = गगनदीप सिंग १/२३ (२ षटके)<br/>झीरक चुगताई १/३३ (४ षटके) | score2 = ११५/७ (२० षटके) | runs2 = ह्रिस्तो लाकोव ३७* (२९)<br/>इसा झारू २९ (२८) | wickets2 = चामल सदुन २/११ (३ षटके)<br/>तरणजित सिंग २/१७ (४ षटके) | result = सायप्रस ६४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506445/cyprus-vs-bulgaria-6th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = रोमन मजुमदार (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = रोमन मजुमदारने ५८ चेंडूंत ७१, तर अलेक्झांडर सेनने ४३ चेंडूंत ५१ धावा करत अर्धशतके केली. * ह्रिस्तो लाकोव ३७ धावांवर दुखापतीमुळे निवृत्त झाला. * या विजयासह सायप्रसने स्पर्धेतील चारही सामने जिंकून विजेतेपद पटकावले. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20400/season/2025/cyprus-t20-tri-series ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] aw8rj578kzsxu8iid2i80bin4i0jvtg 2700365 2700352 2026-08-09T02:03:41Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700365 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका | fromdate = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | todate = २ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] | tournament format = दुहेरी साखळी | host = {{cr|CYP}} | champions = {{cr|CYP}} | runners-up = {{cr|BUL}} | participants = ३ | matches = ६ | most runs = रोमन मजुमदार (१९६) | most wickets = वकार अली (९) }} '''२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका''' ही ३१ ऑक्टोबर ते २ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान सायप्रसमध्ये आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025/matches | title = Cyprus Tri-Series 2025 schedule, live scores and results | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका – वेळापत्रक आणि निकाल | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> या मालिकेत यजमान [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]], [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] आणि [[सर्बिया क्रिकेट संघ|सर्बिया]] या तीन संघांनी भाग घेतला. सर्व सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले आणि प्रत्येक संघाने इतर दोन्ही संघांविरुद्ध प्रत्येकी दोन सामने खेळले.<ref name="schedule"/> सायप्रसने स्पर्धेतील आपले चारही सामने जिंकून आठ गुणांसह गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले आणि स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले. बल्गेरियाने दोन विजयांसह चार गुण मिळवत उपविजेतेपद मिळवले, तर सर्बियाला चारही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series | title = Cyprus T20 Tri-Series Standings – 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका | website = ईएसपीएन | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> रोमन मजुमदारने चार सामन्यांत १९६ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर वकार अलीने नऊ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | url = https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 | title = Cyprus Tri-Series 2025 | trans-title = २०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका | website = क्रिकबझ | access-date = ९ ऑगस्ट २०२६ | language = en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135521/cyp-vs-srb-1st-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Serbia, 1st Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध सर्बिया, पहिला सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135532/srb-vs-cyp-2nd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Cyprus, 2nd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध सायप्रस, दुसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads3">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135538/bgr-vs-srb-3rd-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Serbia, 3rd Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सर्बिया, तिसरा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads4">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135549/srb-vs-bgr-4th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Serbia vs Bulgaria, 4th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सर्बिया विरुद्ध बल्गेरिया, चौथा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads5">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135560/bgr-vs-cyp-5th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Bulgaria vs Cyprus, 5th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=बल्गेरिया विरुद्ध सायप्रस, पाचवा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squads6">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135571/cyp-vs-bgr-6th-match-cyprus-tri-series-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 6th Match, Cyprus Tri-Series 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, सहावा सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} ! {{cr|SRB}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * अॅडम सेन * स्कॉट ऑस्टिन * तरनजित सिंग * अर्जुन शाही * आशिष बाम ([[यष्टीरक्षक]]) * लवदीप सिंग * वकार अली * चामल सदुन * सचित्र थरंगा ([[यष्टीरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * मनन बशीर * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टीरक्षक]]) * याकोब गुल * फिरास हुसेन * झीरक चुगताई * दान्याल राजा * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * गगनदीप सिंग * ऑस्कर डफ * अली रसूल | style="vertical-align:top;" | * ब्रैथिन पेसिक ([[यष्टीरक्षक]]; दुसऱ्या व चौथ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * लेस्ली डनबार * विंटली बर्टन * मार्क पावलोविच (पहिल्या व तिसऱ्या सामन्यात [[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * वुकाशिन झिमोन्यिच * नेमान्या झिमोन्यिच * स्लोबोदान तोशिच * बोगदान दुगिच * मातिया शारेनाच * अलेक्सा लाझिच * अलेक्झांडर दिजिया * स्तेवान सावकोविच * रीस हार्टली |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! स्थान !! संघ !! खेळले !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#CCFFCC;" | १ || style="text-align:left;" | {{cr|CYP}} || ४ || ४ || ० || ० || ० || '''८''' || +२.५८३ || '''विजेता''' |- | २ || style="text-align:left;" | {{cr|BUL}} || ४ || २ || २ || ० || ० || '''४''' || +०.७४७ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{cr|SRB}} || ४ || ० || ४ || ० || ० || '''०''' || −३.४७४ || |- | colspan="10" style="text-align:left;" | स्रोत: ईएसपीएन<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/standings/series/20400/cyprus-t20-tri-series |title=Cyprus T20 Tri-Series Standings - 2025 |trans-title=२०२५ सायप्रस टी२० तिरंगी मालिका – गुणतालिका |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> |} ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = १९८/६ (२० षटके) | runs1 = मंगला गुणसेकरा ६४ (४८)<br/>तरणजित सिंग ४६* (१८) | wickets1 = मार्क पावलोविच २/३९ (४ षटके) | score2 = ११० (२० षटके) | runs2 = लेस्ली डनबार ३१ (३६)<br/>विंटली बर्टन २६ (२८) | wickets2 = वकार अली ४/१३ (४ षटके)<br/>तरणजित सिंग २/२१ (३ षटके) | result = सायप्रस ८८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506440/cyprus-vs-serbia-1st-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = तरणजित सिंग (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = आशिष बाम (सायप्रस) याने [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] पदार्पण केले. * मंगला गुणसेकराने ४८ चेंडूंत ६४ धावा करत अर्धशतक केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ३१ ऑक्टोबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = १६२/७ (२० षटके) | runs1 = रोमन मजुमदार ७३* (५३)<br/>मंगला गुणसेकरा ३२ (२७) | wickets1 = मार्क पावलोविच २/२४ (४ षटके)<br/>नेमान्या झिमोन्यिच २/२० (३ षटके) | score2 = १२१/९ (२० षटके) | runs2 = विंटली बर्टन ४० (२७)<br/>अलेक्झांडर दिजिया २८ (२६) | wickets2 = तरणजित सिंग ४/१५ (४ षटके)<br/>अर्जुन शाही २/२० (४ षटके) | result = सायप्रस ४१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506441/cyprus-vs-serbia-2nd-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | notes = स्तेवान सावकोविच (सर्बिया) याने आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण केले. * रोमन मजुमदारने नाबाद ७३ धावा करत अर्धशतक केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|SRB}} | team2 = {{cr|BUL}} | score1 = ९३ (२० षटके) | runs1 = लेस्ली डनबार २३ (२९)<br/>ब्रैथिन पेसिक १६ (३७) | wickets1 = झीरक चुगताई ४/१८ (४ षटके)<br/>दान्याल राजा २/११ (३ षटके) | score2 = ९७/२ (११.५ षटके) | runs2 = ह्रिस्तो लाकोव ३४* (२७)<br/>मनन बशीर २६* (१४) | wickets2 = मार्क पावलोविच १/११ (३ षटके)<br/>विंटली बर्टन १/२४ (२ षटके) | result = बल्गेरिया ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506442/serbia-vs-bulgaria-3rd-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = झीरक चुगताई (बल्गेरिया) }} {{Single-innings cricket match | date = १ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|SRB}} | score1 = २११/६ (२० षटके) | runs1 = मिलेन गोगेव ६३ (३५)<br/>मनन बशीर ४४ (१८) | wickets1 = बोगदान दुगिच ५/२८ (४ षटके) | score2 = १४२/५ (२० षटके) | runs2 = लेस्ली डनबार ३९ (३४)<br/>ब्रैथिन पेसिक २३ (२१) | wickets2 = गगनदीप सिंग २/२२ (४ षटके)<br/>मिलेन गोगेव १/१३ (२ षटके) | result = बल्गेरिया ६९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506443/bulgaria-vs-serbia-4th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सर्बियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = मिलेन गोगेव (बल्गेरिया) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = मिलेन गोगेवने ३५ चेंडूंत ६३ धावा करत अर्धशतक केले. * बोगदान दुगिचने २८ धावांत ५ गडी बाद केले. }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = १२३ (१९.४ षटके) | runs1 = ह्रिस्तो लाकोव ४२ (४७)<br/>कुशाल कृष्णकुमार ३६ (३२) | wickets1 = वकार अली ४/१५ (३.४ षटके)<br/>लवदीप सिंग २/१६ (३ षटके) | score2 = १२४/७ (१८.३ षटके) | runs2 = अलेक्झांडर सेन २४ (३७)<br/>तरणजित सिंग २०* (६) | wickets2 = प्रकाश मिश्रा २/१६ (४ षटके) | result = सायप्रस ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506444/cyprus-vs-bulgaria-5th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = सायप्रसने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = वकार अली (सायप्रस) | umpires = अब्दुल रहमान आणि अँड्र्यू इलियट | notes = हा सायप्रस आणि बल्गेरिया यांच्यातील पहिला पुरुष आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना होता. }} {{Single-innings cricket match | date = २ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|CYP}} | team2 = {{cr|BUL}} | score1 = १७९/३ (२० षटके) | runs1 = रोमन मजुमदार ७१ (५८)<br/>अलेक्झांडर सेन ५१ (४३) | wickets1 = गगनदीप सिंग १/२३ (२ षटके)<br/>झीरक चुगताई १/३३ (४ षटके) | score2 = ११५/७ (२० षटके) | runs2 = ह्रिस्तो लाकोव ३७* (२९)<br/>इसा झारू २९ (२८) | wickets2 = चामल सदुन २/११ (३ षटके)<br/>तरणजित सिंग २/१७ (४ षटके) | result = सायप्रस ६४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/20400/scorecard/1506445/cyprus-vs-bulgaria-6th-match-cyprus-t20-tri-series-2025-26 धावफलक] | venue = हॅपी व्हॅली मैदान, एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = रोमन मजुमदार (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = रोमन मजुमदारने ५८ चेंडूंत ७१, तर अलेक्झांडर सेनने ४३ चेंडूंत ५१ धावा करत अर्धशतके केली. * ह्रिस्तो लाकोव ३७ धावांवर दुखापतीमुळे निवृत्त झाला. * या विजयासह सायप्रसने स्पर्धेतील चारही सामने जिंकून विजेतेपद पटकावले. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/20400/season/2025/cyprus-t20-tri-series ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11062/cyprus-tri-series-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:सायप्रसमधील क्रिकेट]] 5kuuhctujs563pa8fwxv74a5h76xnom 0 382522 2700353 2026-08-09T01:38:16Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक... 2700353 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक्झांडर सेन | team2_captain = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव | no_of_twenty20s = २ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = ० }} '''बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६''' हा ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]] आणि [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] यांच्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 |title=Bulgaria in Cyprus T20I Series 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> दोन्ही सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025/matches |title=Bulgaria tour of Cyprus 2025 schedule, live scores and results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सायप्रसने पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ४ गडी राखून आणि दुसरा सामना ६ गडी राखून जिंकला. त्यामुळे सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 0apay4mwfccgobj8d3w0kn6gxswilaw 2700354 2700353 2026-08-09T01:40:33Z Ganesh591 62733 2700354 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक्झांडर सेन | team2_captain = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = रोमन मजुमदार (९४) | team2_twenty20s_most_runs = मिलेन गोगेव (६९) | team1_twenty20s_most_wickets = वकार अली (५) | team2_twenty20s_most_wickets = याकोब गुल (६) }} '''बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६''' हा ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]] आणि [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] यांच्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 |title=Bulgaria in Cyprus T20I Series 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> दोन्ही सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025/matches |title=Bulgaria tour of Cyprus 2025 schedule, live scores and results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सायप्रसने पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ४ गडी राखून आणि दुसरा सामना ६ गडी राखून जिंकला. त्यामुळे सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] pykrex95ce4koieiribzykix9d65h3r 2700355 2700354 2026-08-09T01:42:38Z Ganesh591 62733 2700355 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक्झांडर सेन | team2_captain = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = रोमन मजुमदार (९४) | team2_twenty20s_most_runs = मिलेन गोगेव (६९) | team1_twenty20s_most_wickets = वकार अली (५) | team2_twenty20s_most_wickets = याकोब गुल (६) }} '''बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६''' हा ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]] आणि [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] यांच्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 |title=Bulgaria in Cyprus T20I Series 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> दोन्ही सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025/matches |title=Bulgaria tour of Cyprus 2025 schedule, live scores and results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सायप्रसने पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ४ गडी राखून आणि दुसरा सामना ६ गडी राखून जिंकला. त्यामुळे सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील दोन्ही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135611/cyp-vs-bgr-1st-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 1st T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135622/cyp-vs-bgr-2nd-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 2nd T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * चामल सदुन * स्कॉट ऑस्टिन * ॲडम सेन * आशिष बाम ([[यष्टिरक्षक]]) * अर्जुन शाही * तरनजित सिंग * वकार अली * रोशन सिरीवर्धना | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टिरक्षक]]) * झीरक चुगताई * डिमो निकोलोव * याकोब गुल * दान्याल राजा * गगनदीप सिंग * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * मनन बशीर |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] pk8sulv4m4ndbjuna716af5cjufscqg 2700356 2700355 2026-08-09T01:44:36Z Ganesh591 62733 /* संदर्भ */ 2700356 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक्झांडर सेन | team2_captain = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = रोमन मजुमदार (९४) | team2_twenty20s_most_runs = मिलेन गोगेव (६९) | team1_twenty20s_most_wickets = वकार अली (५) | team2_twenty20s_most_wickets = याकोब गुल (६) }} '''बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६''' हा ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]] आणि [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] यांच्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 |title=Bulgaria in Cyprus T20I Series 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> दोन्ही सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025/matches |title=Bulgaria tour of Cyprus 2025 schedule, live scores and results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सायप्रसने पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ४ गडी राखून आणि दुसरा सामना ६ गडी राखून जिंकला. त्यामुळे सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील दोन्ही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135611/cyp-vs-bgr-1st-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 1st T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135622/cyp-vs-bgr-2nd-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 2nd T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * चामल सदुन * स्कॉट ऑस्टिन * ॲडम सेन * आशिष बाम ([[यष्टिरक्षक]]) * अर्जुन शाही * तरनजित सिंग * वकार अली * रोशन सिरीवर्धना | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टिरक्षक]]) * झीरक चुगताई * डिमो निकोलोव * याकोब गुल * दान्याल राजा * गगनदीप सिंग * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * मनन बशीर |} ==सामने== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = ११९/७ (२० षटके) | runs1 = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ३८ (४३) | wickets1 = वकार अली ४/२० (४ षटके) | score2 = १२०/६ (१७.३ षटके) | runs2 = रोमन मजुमदार २९ (२५) | wickets2 = याकोब गुल ३/२२ (४ षटके) | result = सायप्रस ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23971/scorecard/1506446/cyprus-vs-bulgaria-1st-t20i-23971 धावफलक] | venue = [[हॅपी व्हॅली मैदान]], एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = वकार अली (सायप्रस) | umpires = अब्दुल रहमान आणि मार्क डफी | notes = वकार अलीने २० धावांत ४ गडी बाद केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = १२५ (२० षटके) | runs1 = मिलेन गोगेव ३९ (३३) | wickets1 = रोशन सिरीवर्धना ४/२७ (४ षटके) | score2 = १२७/४ (१८.५ षटके) | runs2 = रोमन मजुमदार ६५ [[नाबाद|*]] (६०) | wickets2 = याकोब गुल ३/३६ (४ षटके) | result = सायप्रस ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23971/scorecard/1506447/cyprus-vs-bulgaria-2nd-t20i-23971 धावफलक] | venue = [[हॅपी व्हॅली मैदान]], एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = रोमन मजुमदार (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = रोमन मजुमदारने ६० चेंडूंत ६५ [[नाबाद|नाबाद]] धावा करत अर्धशतक केले. * रोशन सिरीवर्धनाने २७ धावांत ४ गडी बाद केले; ही त्याची आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली. * या विजयासह सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] scvpm2sfd9vhe45jubbzug3kr61zpny 2700366 2700356 2026-08-09T02:04:21Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2700366 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा<br/>सायप्रस दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Cyprus.svg | team1_name = सायप्रस | team2_image = Flag of Bulgaria.svg | team2_name = बल्गेरिया | from_date = ३ | to_date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = अलेक्झांडर सेन | team2_captain = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव | no_of_twenty20s = 2 | team1_twenty20s_won = 2 | team2_twenty20s_won = 0 | team1_twenty20s_most_runs = रोमन मजुमदार (९४) | team2_twenty20s_most_runs = मिलेन गोगेव (६९) | team1_twenty20s_most_wickets = वकार अली (५) | team2_twenty20s_most_wickets = याकोब गुल (६) }} '''बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६''' हा ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[सायप्रस क्रिकेट संघ|सायप्रस]] आणि [[बल्गेरिया क्रिकेट संघ|बल्गेरिया]] यांच्यात दोन [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 |title=Bulgaria in Cyprus T20I Series 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> दोन्ही सामने एपिस्कोपी येथील हॅपी व्हॅली मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025/matches |title=Bulgaria tour of Cyprus 2025 schedule, live scores and results |trans-title=बल्गेरिया क्रिकेट संघाचा सायप्रस दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सायप्रसने पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना ४ गडी राखून आणि दुसरा सामना ६ गडी राखून जिंकला. त्यामुळे सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली.<ref name="series"/> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील खेळाडूंची यादी मालिकेतील दोन्ही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squad1">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135611/cyp-vs-bgr-1st-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 1st T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref><ref name="squad2">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-match-squads/135622/cyp-vs-bgr-2nd-t20i-bulgaria-tour-of-cyprus-2025 |title=Cyprus vs Bulgaria, 2nd T20I, Bulgaria tour of Cyprus 2025 - Squads |trans-title=सायप्रस विरुद्ध बल्गेरिया, दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना – संघ |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|CYP}} ! {{cr|BUL}} |- | style="vertical-align:top;" | * रोमन मजुमदार * अकिला कालुगला * अलेक्झांडर सेन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मंगला गुणसेकरा * चामल सदुन * स्कॉट ऑस्टिन * ॲडम सेन * आशिष बाम ([[यष्टिरक्षक]]) * अर्जुन शाही * तरनजित सिंग * वकार अली * रोशन सिरीवर्धना | style="vertical-align:top;" | * ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * इसा झारू * मिलेन गोगेव * कुशाल कृष्णकुमार ([[यष्टिरक्षक]]) * झीरक चुगताई * डिमो निकोलोव * याकोब गुल * दान्याल राजा * गगनदीप सिंग * जोशुआ डाउलिंग * प्रकाश मिश्रा * मनन बशीर |} ==सामने== ===पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = ११९/७ (२० षटके) | runs1 = ख्रिस ह्रिस्तो लाकोव ३८ (४३) | wickets1 = वकार अली ४/२० (४ षटके) | score2 = १२०/६ (१७.३ षटके) | runs2 = रोमन मजुमदार २९ (२५) | wickets2 = याकोब गुल ३/२२ (४ षटके) | result = सायप्रस ४ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23971/scorecard/1506446/cyprus-vs-bulgaria-1st-t20i-23971 धावफलक] | venue = [[हॅपी व्हॅली मैदान]], एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = वकार अली (सायप्रस) | umpires = अब्दुल रहमान आणि मार्क डफी | notes = वकार अलीने २० धावांत ४ गडी बाद केले. }} ===दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|BUL}} | team2 = {{cr|CYP}} | score1 = १२५ (२० षटके) | runs1 = मिलेन गोगेव ३९ (३३) | wickets1 = रोशन सिरीवर्धना ४/२७ (४ षटके) | score2 = १२७/४ (१८.५ षटके) | runs2 = रोमन मजुमदार ६५ [[नाबाद|*]] (६०) | wickets2 = याकोब गुल ३/३६ (४ षटके) | result = सायप्रस ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23971/scorecard/1506447/cyprus-vs-bulgaria-2nd-t20i-23971 धावफलक] | venue = [[हॅपी व्हॅली मैदान]], एपिस्कोपी, सायप्रस | toss = बल्गेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = रोमन मजुमदार (सायप्रस) | umpires = अँड्र्यू इलियट आणि मार्क डफी | notes = रोमन मजुमदारने ६० चेंडूंत ६५ [[नाबाद|नाबाद]] धावा करत अर्धशतक केले. * रोशन सिरीवर्धनाने २७ धावांत ४ गडी बाद केले; ही त्याची आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली. * या विजयासह सायप्रसने दोन सामन्यांची मालिका २–० अशी जिंकली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com/cricket/scores/series/23971/bulgaria-in-cyprus-t20is-2025-26 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11069/bulgaria-tour-of-cyprus-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:बल्गेरिया क्रिकेट संघाचे सायप्रस दौरे|२०२५-२६]] 4f4x6uics0tck969h9fsi2zfdod3uj8 0 382523 2700359 2026-08-09T01:58:13Z अभय नातू 206 नामभेद 2700359 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[नई तालीम]] 862q6tkc5h2il5pnnx4sr4x007lut7n 0 382524 2700363 2026-08-09T02:01:57Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[अर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझील दौरा, २०२५-२६]] वरुन [[आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] ला हलविला 2700363 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] 3rrn9pip03jtpjzrza7oruu8w9w1aor 0 382525 2700369 2026-08-09T02:10:43Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2700369 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[युनायटेड किंग्डमचा पाचवा जॉर्ज]] jiqsqdjbx30tgvefc3b9xxmu9z1ytet 3 382526 2700370 2026-08-09T02:56:54Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2700370 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Suresh A Tagad}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०८:२६, ९ ऑगस्ट २०२६ (IST) rkkem6lzubi62bzzsn5tmmomt9vdyaw 14 382527 2700372 2026-08-09T03:08:24Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 2700372 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 3f2cljtjhok8y02fozmuhn3188tnxom 14 382528 2700384 2026-08-09T03:27:47Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 2700384 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 3f2cljtjhok8y02fozmuhn3188tnxom 0 382529 2700393 2026-08-09T03:39:40Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[मुंबई-पुणे पॅसेंजर]] वरुन [[मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] ला हलविला 2700393 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] bz9xqa5fbn8s2e5j3nyd8isy8h2tr7y 1 382530 2700395 2026-08-09T03:39:40Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[चर्चा:मुंबई-पुणे पॅसेंजर]] वरुन [[चर्चा:मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] ला हलविला 2700395 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[चर्चा:मुंबई–पुणे पॅसेंजर]] 99a82ntc7gv18a28s2x2974w517t8z4 0 382531 2700398 2026-08-09T03:54:31Z Khirid Harshad 138639 Khirid Harshad ने लेख [[आर्जेंटिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] वरुन [[आर्जेन्टिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] ला हलविला 2700398 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[आर्जेन्टिना अ महिला क्रिकेट संघाचा ब्राझिल दौरा, २०२५-२६]] lc8zyq6z3p36eydvzg31zjbreenznp5 0 382532 2700401 2026-08-09T04:33:13Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SCoR - दक्षिण तटीय रेल्वे]] [[चित्र:Visakhapatnam_Railway_Station.JPG|250 px|इवलेसे|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक]]]] '''दक्षिण तटीय रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्ष... 2700401 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Indian Railway zones.svg|250 px|इवलेसे|SCoR - दक्षिण तटीय रेल्वे]] [[चित्र:Visakhapatnam_Railway_Station.JPG|250 px|इवलेसे|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक]]]] '''दक्षिण तटीय रेल्वे''' हे [[भारतीय रेल्वे]]च्या १८ क्षेत्रांपैकी एक क्षेत्र आहे. २०२६ साली स्थापन झालेल्या दक्षिण तटीय रेल्वेचे मुख्यालय [[आंध्र प्रदेश]]च्या [[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक]] येथे असून [[कर्नाटक]], [[तेलंगणा]], [[आंध्र प्रदेश]] आणि [[तमिळनाडू]] राज्यांचा काही भाग दक्षिण तटीय रेल्वेच्या अखत्यारीत येतो. ==विभाग== पूर्व तटीय रेल्वेचे तीन विभाग आहेत. *[[विशाखापट्टणम]] विभाग *[[गुंटकल]] विभाग *[[गुंटूर]] विभाग *[[विजयवाडा]] विभाग ==बाह्य दुवे== *[https://scor.indianrailways.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{भारतीय रेल्वे}} [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:तेलंगणामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:तमिळनाडूमधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:दक्षिण तटीय रेल्वे]] lqzrxuh2h442p8nztvnnrxft1kjb99m 0 382533 2700402 2026-08-09T04:41:01Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा<br/>टांझानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Tanzania.svg | team1_name = टांझानिया | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = ४ | to_date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = नीम... 2700402 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा<br/>टांझानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Tanzania.svg | team1_name = टांझानिया | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = ४ | to_date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = नीमा पियस | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = सौम मताए (९७) | team2_twenty20s_most_runs = अचिनी परेरा (९४) | team1_twenty20s_most_wickets = जेनिफर किमारो (५) | team2_twenty20s_most_wickets = अमरपाल कौर (६) }} '''कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६''' हा ४ ते ६ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया महिला क्रिकेट संघ]] आणि [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅनडा महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 |title=Canada Women tour of Tanzania 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सर्व सामने [[दार एस सलाम]] येथील [[जिमखाना क्लब मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series"/> पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना पावसामुळे अनिर्णित राहिला. टांझानियाने दुसरा सामना २६ धावांनी जिंकला, तर कॅनडाने तिसरा सामना २८ धावांनी जिंकून मालिका बरोबरीत आणली. चौथ्या आणि अंतिम सामन्यात टांझानियाने १० धावांनी विजय मिळवत मालिका २–१ अशी जिंकली.<ref name="series"/><ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025/matches |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 - Schedule, Live Scores and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सौम मताएने मालिकेत सर्वाधिक ९७ धावा केल्या, तर कॅनडाकडून अचिनी परेराने ९४ धावा केल्या. अमरपाल कौरने सहा बळी घेत मालिकेत सर्वाधिक बळी घेतले, तर टांझानियाकडून जेनिफर किमारोने पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] rz7rk78xpt0rhhezwcmmcqcs3qlia4h 2700412 2700402 2026-08-09T04:47:53Z Ganesh591 62733 2700412 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा<br/>टांझानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Tanzania.svg | team1_name = टांझानिया | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = ४ | to_date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = नीमा पियस | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = सौम मताए (९७) | team2_twenty20s_most_runs = अचिनी परेरा (९४) | team1_twenty20s_most_wickets = जेनिफर किमारो (५) | team2_twenty20s_most_wickets = अमरपाल कौर (६) }} '''कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६''' हा ४ ते ६ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया महिला क्रिकेट संघ]] आणि [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅनडा महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 |title=Canada Women tour of Tanzania 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सर्व सामने [[दार एस सलाम]] येथील [[जिमखाना क्लब मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series"/> पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना पावसामुळे अनिर्णित राहिला. टांझानियाने दुसरा सामना २६ धावांनी जिंकला, तर कॅनडाने तिसरा सामना २८ धावांनी जिंकून मालिका बरोबरीत आणली. चौथ्या आणि अंतिम सामन्यात टांझानियाने १० धावांनी विजय मिळवत मालिका २–१ अशी जिंकली.<ref name="series"/><ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025/matches |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 - Schedule, Live Scores and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सौम मताएने मालिकेत सर्वाधिक ९७ धावा केल्या, तर कॅनडाकडून अचिनी परेराने ९४ धावा केल्या. अमरपाल कौरने सहा बळी घेत मालिकेत सर्वाधिक बळी घेतले, तर टांझानियाकडून जेनिफर किमारोने पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत अंतिम संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी मालिकेतील चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025/matches |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 – Matches |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – सामने |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|TAN}} ! {{crw|CAN}} |- | style="vertical-align:top;" | * नीमा पायस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[फातुमा किबासू]] * शुफा मोहमेदी * सौम मताए * नसरा मोहामेदी * नसरा सैदी * पेरिस कामुन्या * म्वानाम्वुआ उशांगा * शीला किझितो * जेनिफर किमारो * सोफिया जेरोम * सौमू हुसेन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * हुदा ओमारी * सौम बोराकांबी | style="vertical-align:top;" | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अचिनी परेरा * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * कैनात काझी * वंदना महाजन * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * तेरिशा लाविया * रबज्योत राजपूत * झील पटेल * टिफनी थॉर्प * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * क्रिमा कपाडिया * वृत्ती दहिया |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] fj2m0wvh3wgv1ktlk2js05mb54bwaas 2700425 2700412 2026-08-09T04:54:10Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700425 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा<br/>टांझानिया दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Tanzania.svg | team1_name = टांझानिया | team2_image = Flag of Canada.svg | team2_name = कॅनडा | from_date = ४ | to_date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = नीमा पियस | team2_captain = अमरपाल कौर | no_of_twenty20s = ४ | team1_twenty20s_won = २ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = सौम मताए (९७) | team2_twenty20s_most_runs = अचिनी परेरा (९४) | team1_twenty20s_most_wickets = जेनिफर किमारो (५) | team2_twenty20s_most_wickets = अमरपाल कौर (६) }} '''कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६''' हा ४ ते ६ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान आयोजित करण्यात आलेला क्रिकेट दौरा होता. या दौऱ्यात [[टांझानिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|टांझानिया महिला क्रिकेट संघ]] आणि [[कॅनडा राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|कॅनडा महिला क्रिकेट संघ]] यांच्यात चार [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] सामने खेळवण्यात आले.<ref name="series">{{cite web |url=https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 |title=Canada Women tour of Tanzania 2025/26 - Fixtures and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५-२६ – सामने आणि निकाल |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सर्व सामने [[दार एस सलाम]] येथील [[जिमखाना क्लब मैदान]] येथे खेळवण्यात आले.<ref name="series"/> पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना पावसामुळे अनिर्णित राहिला. टांझानियाने दुसरा सामना २६ धावांनी जिंकला, तर कॅनडाने तिसरा सामना २८ धावांनी जिंकून मालिका बरोबरीत आणली. चौथ्या आणि अंतिम सामन्यात टांझानियाने १० धावांनी विजय मिळवत मालिका २–१ अशी जिंकली.<ref name="series"/><ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025/matches |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 - Schedule, Live Scores and Results |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – वेळापत्रक आणि निकाल |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> सौम मताएने मालिकेत सर्वाधिक ९७ धावा केल्या, तर कॅनडाकडून अचिनी परेराने ९४ धावा केल्या. अमरपाल कौरने सहा बळी घेत मालिकेत सर्वाधिक बळी घेतले, तर टांझानियाकडून जेनिफर किमारोने पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – आकडेवारी |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> ==खेळाडू== स्वतंत्र अधिकृत अंतिम संघयादी उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी मालिकेतील चारही सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025/matches |title=Canada Women tour of Tanzania, 2025 – Matches |trans-title=कॅनडा महिला क्रिकेट संघाचा टांझानिया दौरा, २०२५ – सामने |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{crw|TAN}} ! {{crw|CAN}} |- | style="vertical-align:top;" | * नीमा पायस ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[फातुमा किबासू]] * शुफा मोहमेदी * सौम मताए * नसरा मोहामेदी * नसरा सैदी * पेरिस कामुन्या * म्वानाम्वुआ उशांगा * शीला किझितो * जेनिफर किमारो * सोफिया जेरोम * सौमू हुसेन ([[यष्टिरक्षक|य]]) * हुदा ओमारी * सौम बोराकांबी | style="vertical-align:top;" | * अमरपाल कौर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * अचिनी परेरा * [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] * कैनात काझी * वंदना महाजन * हबीबा बदर ([[यष्टिरक्षक|य]]) * तेरिशा लाविया * रबज्योत राजपूत * झील पटेल * टिफनी थॉर्प * सृष्टी राहा ([[यष्टिरक्षक|य]]) * क्रिमा कपाडिया * वृत्ती दहिया |} ==सामने== ===पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ४ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|TAN}} | score1 = ७५/७ (२० षटके) | runs1 = [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] १६ (३२) | wickets1 = म्वानाम्वुआ उशांगा ३/१३ (४ षटके) | score2 = ''फलंदाजी झाली नाही'' | result = सामन्याचा निकाल लागला नाही. | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23979/scorecard/1506669/tanzania-women-vs-canada-women-1st-t20i-canada-women-in-tanzania-2025-26 धावफलक] | venue = युनिव्हर्सिटी ऑफ दार एस सलाम मैदान, [[दार एस सलाम]], टांझानिया | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | umpires = अब्दुलसमद अहमद आणि आदिल कसम | rain = पावसामुळे टांझानियाचा डाव सुरू होऊ शकला नाही. }} ===दुसरा महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = ९६/७ (२० षटके) | runs1 = नीमा पायस ४६ [[नाबाद|नाबाद]] (५८) | wickets1 = [[इंडोमॅटी गुर्डियल-जॉन]] २/१६ (४ षटके) | score2 = ७०/८ (२० षटके) | runs2 = अमरपाल कौर २७ [[नाबाद|नाबाद]] (३४) | wickets2 = जेनिफर किमारो ३/१४ (४ षटके) | result = टांझानिया २६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23979/scorecard/1506670/tanzania-women-vs-canada-women-2nd-t20i-canada-women-in-tanzania-2025-26 धावफलक] | venue = युनिव्हर्सिटी ऑफ दार एस सलाम मैदान, [[दार एस सलाम]], टांझानिया | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = नीमा पायस (टांझानिया) | umpires = आदिल कसम आणि आर्यन प्रेमजी }} ===तिसरा महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ५ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{crw-rt|CAN}} | team2 = {{crw|TAN}} | score1 = १०८/४ (२० षटके) | runs1 = अचिनी परेरा ३९ (४८) | wickets1 = नसरा सैदी १/१२ (२ षटके) | score2 = ८० (१६.२ षटके) | runs2 = नीमा पायस २५ (२४) | wickets2 = अचिनी परेरा ५/१० (४ षटके) | result = कॅनडा २८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23979/scorecard/1506671/tanzania-women-vs-canada-women-3rd-t20i-canada-women-in-tanzania-2025-26 धावफलक] | venue = युनिव्हर्सिटी ऑफ दार एस सलाम मैदान, [[दार एस सलाम]], टांझानिया | toss = कॅनडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = अचिनी परेरा (कॅनडा) | umpires = होझैफ भल्लू आणि आदिल कसम | notes = अचिनी परेराने १० धावांत ५ गडी बाद केले. * अचिनी परेराने पेरिस कामुन्या, सौमू हुसेन आणि सोफिया जेरोम यांना सलग तीन चेंडूंवर बाद करत हॅट्ट्रिक घेतली. }} ===चौथा महिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|CAN}} | score1 = १२४/४ (२० षटके) | runs1 = सौम मताए ८२ [[नाबाद|*]] (६९) | wickets1 = तेरिशा लाविया १/१७ (४ षटके) | score2 = ११४/६ (२० षटके) | runs2 = अचिनी परेरा ४९ (५३) | wickets2 = शीला किझितो १/१५ (४ षटके) | result = टांझानिया १० धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23979/scorecard/1506672/tanzania-women-vs-canada-women-4th-t20i-canada-women-in-tanzania-2025-26 धावफलक] | venue = युनिव्हर्सिटी ऑफ दार एस सलाम मैदान, [[दार एस सलाम]], टांझानिया | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = सौम मताए (टांझानिया) | umpires = आदिल कसम आणि अथुमानी सिवा | notes = सौम मताएने ६९ चेंडूंत ८२ [[नाबाद|नाबाद]] धावा केल्या. * या विजयासह टांझानियाने चार सामन्यांची मालिका २–१ अशी जिंकली. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.com.sg/cricket/scores/series/23979 ईएसपीएनवरील मालिकेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11152/canada-women-tour-of-tanzania-2025 क्रिकबझवरील मालिकेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] eif46iifz5ne694gopa907pgxbngftw 0 382534 2700403 2026-08-09T04:42:04Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700403 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] m1h7dzgpn4uosmupr503gvnrqpyfpsg 0 382535 2700404 2026-08-09T04:43:01Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700404 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 3d6hal4xjxgq1ibur6t835iz525r5mp 0 382536 2700405 2026-08-09T04:43:18Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700405 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 3d6hal4xjxgq1ibur6t835iz525r5mp 0 382537 2700406 2026-08-09T04:43:41Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700406 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] m1h7dzgpn4uosmupr503gvnrqpyfpsg 0 382538 2700407 2026-08-09T04:44:16Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700407 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] 1lu3lxp8hnz505xbuvy6ha911liax2x 0 382539 2700408 2026-08-09T04:44:50Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700408 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] 1lu3lxp8hnz505xbuvy6ha911liax2x 0 382540 2700409 2026-08-09T04:45:11Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700409 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 3d6hal4xjxgq1ibur6t835iz525r5mp 0 382541 2700410 2026-08-09T04:45:30Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700410 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पूर्व सीमा रेल्वे क्षेत्र]] m1h7dzgpn4uosmupr503gvnrqpyfpsg 0 382542 2700411 2026-08-09T04:46:40Z Khirid Harshad 138639 [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700411 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] no8s7qe8ro9zycrlwbk6lpixvpf4mpw 0 382543 2700413 2026-08-09T04:48:20Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700413 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] qbpkr56vr14g2v1ma956c3dnvbb14j6 0 382544 2700414 2026-08-09T04:48:40Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700414 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] qbpkr56vr14g2v1ma956c3dnvbb14j6 0 382545 2700415 2026-08-09T04:48:58Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700415 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] qbpkr56vr14g2v1ma956c3dnvbb14j6 0 382546 2700416 2026-08-09T04:49:21Z Khirid Harshad 138639 [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700416 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] no8s7qe8ro9zycrlwbk6lpixvpf4mpw 0 382547 2700417 2026-08-09T04:49:39Z Khirid Harshad 138639 [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700417 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कोकण रेल्वे क्षेत्र]] no8s7qe8ro9zycrlwbk6lpixvpf4mpw 0 382548 2700418 2026-08-09T04:51:00Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700418 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] th464r19b3atha6exgmnp3czm7j2sht 0 382549 2700419 2026-08-09T04:51:25Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700419 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] th464r19b3atha6exgmnp3czm7j2sht 0 382550 2700420 2026-08-09T04:51:42Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700420 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] th464r19b3atha6exgmnp3czm7j2sht 0 382551 2700421 2026-08-09T04:51:55Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700421 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] th464r19b3atha6exgmnp3czm7j2sht 0 382552 2700422 2026-08-09T04:53:08Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700422 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 0rmo6i9d7um2aqhnjjm1wxj017f6t5b 0 382553 2700423 2026-08-09T04:53:31Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700423 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 0rmo6i9d7um2aqhnjjm1wxj017f6t5b 0 382554 2700424 2026-08-09T04:53:55Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700424 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] 0rmo6i9d7um2aqhnjjm1wxj017f6t5b 0 382555 2700426 2026-08-09T04:55:49Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700426 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण तटीय रेल्वे क्षेत्र]] 1lu3lxp8hnz505xbuvy6ha911liax2x 0 382556 2700427 2026-08-09T04:57:07Z Khirid Harshad 138639 [[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700427 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पश्चिम रेल्वे क्षेत्र]] g9t9wrg72w8e5j3er3ku00naa4g5whw 0 382557 2700428 2026-08-09T04:57:38Z Khirid Harshad 138639 [[पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700428 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[पूर्व रेल्वे क्षेत्र]] lr7xuqhijiz5qix0ut1j9rcpgedpofd 0 382558 2700429 2026-08-09T04:59:16Z Khirid Harshad 138639 [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700429 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[उत्तर रेल्वे क्षेत्र]] fvvy0d22qudirleyk60glcorgfyyy5b 0 382559 2700430 2026-08-09T04:59:28Z Khirid Harshad 138639 [[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र]] कडे पुनर्निर्देशित 2700430 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[दक्षिण रेल्वे क्षेत्र]] pmn025stcgwfeym2uiqgexmu0yhr7qv 0 382560 2700431 2026-08-09T05:00:30Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{cr|INA}} | champions = {{cr|INA}} | ru... 2700431 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{cr|INA}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=id }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 758uj8dwr6q5gsl3f6nc0a8581mi4on 2700432 2700431 2026-08-09T05:02:10Z Ganesh591 62733 2700432 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{flag|इंडोनेशिया}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=id }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] dt19p589o6z1p7x0veq9o63th3y0vqs 2700433 2700432 2026-08-09T05:02:46Z Ganesh591 62733 2700433 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{flag|इंडोनेशिया}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language= }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] epoutgkmsgtrhi51rfr8d0sbnf8dene 2700434 2700433 2026-08-09T05:04:51Z Ganesh591 62733 2700434 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{flag|इंडोनेशिया}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language= }}</ref> ==खेळाडू== इंडोनेशिया आणि म्यानमारच्या स्वतंत्र अधिकृत अंतिम संघयाद्या उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11108/indonesia-tri-series-2025 |title=Indonesia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – संघ आणि सामने |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> तिमोर-लेस्तेने स्पर्धेसाठी १२ सदस्यीय संघ अधिकृतपणे जाहीर केला होता.<ref>{{cite web |url=https://tlcb.net/%F0%9F%8F%8F-timor-leste-squad-announced-for-bbi-rising-east-asia-tri-series-t20i-in-indonesia/ |title=Timor-Leste Squad Announced for BBI Rising East Asia Tri-Series T20I in Indonesia |trans-title=बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेसाठी तिमोर-लेस्ते संघाची घोषणा |work=तिमोर-लेस्ते क्रिकेट बोर्ड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|INA}} ! {{cr|MYA}} ! {{cr|TLS}} |- | style="vertical-align:top;" | * डॅनिल्सन हावोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * गेदे प्रियंदाना * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक]]) * सुधाकर जेगन्नाथन * फर्डिनांडो बनुनाएक * अहमद रमदोनी ([[यष्टिरक्षक]]) * आंद्रेआस हावोए * केतुत आर्तावान * गेदे आर्ता * संपत खारवी * मॅक्सी कोडा * दिवित नंदा * पद्माकर सुर्वे * अंजार तादारुस * देवा विस्वी * धनेश शेट्टी * कदेक गमंतिका * अप्रिलियांदी रहायु * जुलांग झुल्फिकार | style="vertical-align:top;" | * ह्तेत लिन आंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * प्याए फ्यो वाई * थुया आंग * नाय लिन ह्तुन * को को लिन थू * स्वान ह्तेत को को ([[यष्टिरक्षक]]) * खिन आये * ह्तेत लिन ऊ * साई ह्ला ह्त्वे * म्याट थू आंग * न्येइन चाम सोए * काउंग ह्तेत क्याव * ये नाइंग तुन ([[यष्टिरक्षक]]) * पाइंग प्याए सोन विन * ह्तुन म्याट हेन ([[यष्टिरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * इलियास तिलमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मुहम्मद याह्या सुहैल * आरिफ हुसेन * एमडी रैहान हुसेन * मुहम्मद सुहैल सत्तार * मुहम्मद तय्यब जावेद * एमडी नझमुल हुडा * डोमिंगोस मेंडोन्का * एजिदियो दोस सान्तोस पिन्हेइरो ([[यष्टिरक्षक]]) * राहत काझी * गोंसालो फिलिपे कार्डोसो * राफाएल दोस सान्तोस मोरेइरा |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] hamy1a95s80gf1qmui071rhtz1l0vtr 2700437 2700434 2026-08-09T05:09:00Z Ganesh591 62733 /* संदर्भ */ 2700437 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{flag|इंडोनेशिया}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language= }}</ref> ==खेळाडू== इंडोनेशिया आणि म्यानमारच्या स्वतंत्र अधिकृत अंतिम संघयाद्या उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11108/indonesia-tri-series-2025 |title=Indonesia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – संघ आणि सामने |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> तिमोर-लेस्तेने स्पर्धेसाठी १२ सदस्यीय संघ अधिकृतपणे जाहीर केला होता.<ref>{{cite web |url=https://tlcb.net/%F0%9F%8F%8F-timor-leste-squad-announced-for-bbi-rising-east-asia-tri-series-t20i-in-indonesia/ |title=Timor-Leste Squad Announced for BBI Rising East Asia Tri-Series T20I in Indonesia |trans-title=बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेसाठी तिमोर-लेस्ते संघाची घोषणा |work=तिमोर-लेस्ते क्रिकेट बोर्ड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|INA}} ! {{cr|MYA}} ! {{cr|TLS}} |- | style="vertical-align:top;" | * डॅनिल्सन हावोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * गेदे प्रियंदाना * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक]]) * सुधाकर जेगन्नाथन * फर्डिनांडो बनुनाएक * अहमद रमदोनी ([[यष्टिरक्षक]]) * आंद्रेआस हावोए * केतुत आर्तावान * गेदे आर्ता * संपत खारवी * मॅक्सी कोडा * दिवित नंदा * पद्माकर सुर्वे * अंजार तादारुस * देवा विस्वी * धनेश शेट्टी * कदेक गमंतिका * अप्रिलियांदी रहायु * जुलांग झुल्फिकार | style="vertical-align:top;" | * ह्तेत लिन आंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * प्याए फ्यो वाई * थुया आंग * नाय लिन ह्तुन * को को लिन थू * स्वान ह्तेत को को ([[यष्टिरक्षक]]) * खिन आये * ह्तेत लिन ऊ * साई ह्ला ह्त्वे * म्याट थू आंग * न्येइन चाम सोए * काउंग ह्तेत क्याव * ये नाइंग तुन ([[यष्टिरक्षक]]) * पाइंग प्याए सोन विन * ह्तुन म्याट हेन ([[यष्टिरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * इलियास तिलमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मुहम्मद याह्या सुहैल * आरिफ हुसेन * एमडी रैहान हुसेन * मुहम्मद सुहैल सत्तार * मुहम्मद तय्यब जावेद * एमडी नझमुल हुडा * डोमिंगोस मेंडोन्का * एजिदियो दोस सान्तोस पिन्हेइरो ([[यष्टिरक्षक]]) * राहत काझी * गोंसालो फिलिपे कार्डोसो * राफाएल दोस सान्तोस मोरेइरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! स्थान !! संघ !! खेळले !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#CCFFCC;" | १ || style="text-align:left;" | {{cr|INA}} || ८ || ८ || ० || ० || ० || '''१६''' || +५.३९८ || '''विजेता''' |- | २ || style="text-align:left;" | {{cr|MYA}} || ८ || ४ || ४ || ० || ० || '''८''' || +१.७४१ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{cr|TLS}} || ८ || ० || ८ || ० || ० || '''०''' || −६.४९४ || |- | colspan="10" style="text-align:left;" | स्रोत: ईएसपीएन<ref>{{cite web |url=https://africa.espn.com/cricket/table/series/23777/season/2025/indonesia-tri-nation-t20i-series |title=Indonesia Tri-Nation T20I Series Table - 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 16nu25y7gn2y96p7y0uv0hduzn2300k 2700438 2700437 2026-08-09T05:18:08Z Ganesh591 62733 /* गुणतालिका */ 2700438 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका | fromdate = ६ नोव्हेंबर | todate = १४ नोव्हेंबर २०२५ | cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = साखळी पद्धत | host = {{flag|इंडोनेशिया}} | champions = {{cr|INA}} | runners-up = {{cr|MYA}} | participants = ३ | matches = १२ | most runs = को को लिन थू (१६०) | most wickets = गेदे आर्ता (८) }} '''२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका''' (इंग्रजी: ''2025 Rising East Asia Tri-Series'') ही ६ ते १४ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref name="schedule">{{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/bbi-rising-east-asia-tri-series-2025-schedule-results-format/78d4db430b3a8bcfba1bf52a |title=When is the BBI Rising East Asia Tri Series 2025? Schedule, Results & Format |trans-title=२०२५ बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – वेळापत्रक, निकाल आणि स्वरूप |work=द स्पोर्टिंग न्यूज |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत [[इंडोनेशिया क्रिकेट संघ|इंडोनेशिया]], [[म्यानमार क्रिकेट संघ|म्यानमार]] आणि तिमोर-लेस्ते क्रिकेट संघ यांनी भाग घेतला. सर्व १२ सामने बाली येथील उदयाना क्रिकेट मैदानावर खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका |work=फॅनकोड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून १६ गुणांसह विजेतेपद पटकावले. म्यानमारने आठपैकी चार सामने जिंकून आठ गुणांसह उपविजेतेपद मिळवले, तर तिमोर-लेस्तेला आठही सामन्यांत पराभव पत्करावा लागला.<ref name="standings">{{cite web |url=https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 |title=Rising East Asia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका आणि आकडेवारी |work=क्रेक्स |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> म्यानमारच्या को को लिन थूने १६० धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या, तर इंडोनेशियाच्या गेदे आर्ताने आठ बळी घेऊन सर्वाधिक बळी घेणारा गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला.<ref name="standings"/> इंडोनेशियाने या स्पर्धेत सहा सामने १० गडी राखून जिंकले, जो एका आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धेतील विक्रम ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.antaranews.com/berita/5244781/indonesia-buat-catatan-sempurna-pada-rising-east-asia-triseries |title=Indonesia buat catatan sempurna pada Rising East Asia Triseries |trans-title=रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेत इंडोनेशियाची परिपूर्ण कामगिरी |work=अंतारा न्यूज |date=१६ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language= }}</ref> ==खेळाडू== इंडोनेशिया आणि म्यानमारच्या स्वतंत्र अधिकृत अंतिम संघयाद्या उपलब्ध नसल्यामुळे खालील यादी स्पर्धेतील सामन्यांच्या संघपत्रकांवर आधारित आहे.<ref name="squads">{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11108/indonesia-tri-series-2025 |title=Indonesia Tri-Series 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – संघ आणि सामने |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> तिमोर-लेस्तेने स्पर्धेसाठी १२ सदस्यीय संघ अधिकृतपणे जाहीर केला होता.<ref>{{cite web |url=https://tlcb.net/%F0%9F%8F%8F-timor-leste-squad-announced-for-bbi-rising-east-asia-tri-series-t20i-in-indonesia/ |title=Timor-Leste Squad Announced for BBI Rising East Asia Tri-Series T20I in Indonesia |trans-title=बीबीआय रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिकेसाठी तिमोर-लेस्ते संघाची घोषणा |work=तिमोर-लेस्ते क्रिकेट बोर्ड |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto;" ! {{cr|INA}} ! {{cr|MYA}} ! {{cr|TLS}} |- | style="vertical-align:top;" | * डॅनिल्सन हावोए ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * गेदे प्रियंदाना * धर्मा केसुमा ([[यष्टिरक्षक]]) * सुधाकर जेगन्नाथन * फर्डिनांडो बनुनाएक * अहमद रमदोनी ([[यष्टिरक्षक]]) * आंद्रेआस हावोए * केतुत आर्तावान * गेदे आर्ता * संपत खारवी * मॅक्सी कोडा * दिवित नंदा * पद्माकर सुर्वे * अंजार तादारुस * देवा विस्वी * धनेश शेट्टी * कदेक गमंतिका * अप्रिलियांदी रहायु * जुलांग झुल्फिकार | style="vertical-align:top;" | * ह्तेत लिन आंग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * प्याए फ्यो वाई * थुया आंग * नाय लिन ह्तुन * को को लिन थू * स्वान ह्तेत को को ([[यष्टिरक्षक]]) * खिन आये * ह्तेत लिन ऊ * साई ह्ला ह्त्वे * म्याट थू आंग * न्येइन चाम सोए * काउंग ह्तेत क्याव * ये नाइंग तुन ([[यष्टिरक्षक]]) * पाइंग प्याए सोन विन * ह्तुन म्याट हेन ([[यष्टिरक्षक]]) | style="vertical-align:top;" | * इलियास तिलमन ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मुहम्मद याह्या सुहैल * आरिफ हुसेन * एमडी रैहान हुसेन * मुहम्मद सुहैल सत्तार * मुहम्मद तय्यब जावेद * एमडी नझमुल हुडा * डोमिंगोस मेंडोन्का * एजिदियो दोस सान्तोस पिन्हेइरो ([[यष्टिरक्षक]]) * राहत काझी * गोंसालो फिलिपे कार्डोसो * राफाएल दोस सान्तोस मोरेइरा |} ==गुणतालिका== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:auto" |- ! स्थान !! संघ !! खेळले !! विजय !! पराभव !! बरोबरी !! अनिर्णित !! गुण !! निव्वळ धावगती !! पात्रता |- style="background:#CCFFCC;" | १ || style="text-align:left;" | {{cr|INA}} || ८ || ८ || ० || ० || ० || '''१६''' || +५.३९८ || '''विजेता''' |- | २ || style="text-align:left;" | {{cr|MYA}} || ८ || ४ || ४ || ० || ० || '''८''' || +१.७४१ || '''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;" | {{cr|TLS}} || ८ || ० || ८ || ० || ० || '''०''' || −६.४९४ || |- | colspan="10" style="text-align:left;" | स्रोत: ईएसपीएन<ref>{{cite web |url=https://africa.espn.com/cricket/table/series/23777/season/2025/indonesia-tri-nation-t20i-series |title=Indonesia Tri-Nation T20I Series Table - 2025 |trans-title=२०२५ रायझिंग ईस्ट आशिया तिरंगी मालिका – गुणतालिका |work=ईएसपीएन |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> |} ==साखळी सामने== {{Single-innings cricket match | date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MYA}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = ५२/७ (१० षटके) | runs1 = खिन आये १४ [[नाबाद|*]] (७) | wickets1 = गेदे प्रियंदाना ४/८ (२ षटके) | score2 = ५३/१ (७.१ षटके) | runs2 = धर्मा केसुमा ३० [[नाबाद|*]] (२४) | wickets2 = को को लिन थू १/९ (२ षटके) | result = इंडोनेशिया ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508269/indonesia-vs-myanmar-1st-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = म्यानमारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = गेदे प्रियंदाना (इंडोनेशिया) | notes = सुधाकर जेगन्नाथन (इंडोनेशिया) आणि साई ह्ला ह्त्वे (म्यानमार) यांनी [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ६ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = ६१ (१९ षटके) | runs1 = मुहम्मद सुहैल सत्तार १४ (१५) | wickets1 = गेदे आर्ता २/१२ (४ षटके) | score2 = ६२/० (४ षटके) | runs2 = गेदे प्रियंदाना ३१ [[नाबाद|*]] (१५) | result = इंडोनेशिया १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508270/indonesia-vs-timor-leste-2nd-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = तिमोर-लेस्तेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = देवा विस्वी (इंडोनेशिया) | notes = राहत काझी, एमडी रैहान हुसेन, मुहम्मद सुहैल सत्तार, एजिदियो दोस सान्तोस पिन्हेइरो, मुहम्मद याह्या सुहैल, एमडी नझमुल हुडा, आरिफ हुसेन, डोमिंगोस मेंडोन्का, इलियास तिलमन, गोंसालो फिलिपे कार्डोसो आणि राफाएल दोस सान्तोस मोरेइरा (तिमोर-लेस्ते) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * हा तिमोर-लेस्तेचा पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना होता. * मुहम्मद सुहैल सत्तार आणि मुहम्मद याह्या सुहैल हे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये एकत्र खेळणारे पहिले वडील-मुलगा ठरले. }} {{Single-innings cricket match | date = ७ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|MYA}} | score1 = ३२ (११.४ षटके) | runs1 = एमडी नझमुल हुडा ८ (१८) | wickets1 = को को लिन थू ३/७ (४ षटके) | score2 = ३४/० (३.४ षटके) | runs2 = ह्तेत लिन ऊ २१ [[नाबाद|*]] (१३) | result = म्यानमार १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508271/myanmar-vs-timor-leste-3rd-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = तिमोर-लेस्तेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = ह्तेत लिन ऊ (म्यानमार) | notes = काउंग ह्तेत क्याव (म्यानमार) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ८ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = ५९/९ (२० षटके) | runs1 = मुहम्मद याह्या सुहैल १० (३९) | wickets1 = संपत खारवी २/१ (१ षटक) | score2 = ६५/० (७ षटके) | runs2 = पद्माकर सुर्वे ३७ [[नाबाद|*]] (२०) | result = इंडोनेशिया १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508272/indonesia-vs-timor-leste-4th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | notes = दिवित नंदा (इंडोनेशिया) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ८ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|INA}} | team2 = {{cr|MYA}} | score1 = ८६/५ (११ षटके) | runs1 = पद्माकर सुर्वे ४६ [[नाबाद|*]] (२९) | wickets1 = न्येइन चाम सोए ३/१२ (२ षटके) | score2 = ६०/६ (११ षटके) | runs2 = थुया आंग २१ (२२) | wickets2 = धनेश शेट्टी २/१३ (३ षटके) | result = इंडोनेशिया २६ धावांनी विजयी (डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत) | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508273/indonesia-vs-myanmar-5th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = न्येइन चाम सोए (म्यानमार) | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ११ षटकांचा करण्यात आला. }} {{Single-innings cricket match | date = ९ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|MYA}} | score1 = ४७/७ (८ षटके) | runs1 = एमडी रैहान हुसेन १३ (१७) | wickets1 = म्याट थू आंग २/५ (१ षटक) | score2 = ४८/२ (३ षटके) | runs2 = को को लिन थू २१ [[नाबाद|*]] (१०) | wickets2 = राहत काझी १/११ (१ षटक) | result = म्यानमार ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508274/myanmar-vs-timor-leste-6th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = तिमोर-लेस्तेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी ८ षटकांचा करण्यात आला. | notes = ह्तुन म्याट हेन आणि पाइंग प्याए सोन विन (म्यानमार) यांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = ११ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MYA}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = १०२/७ (२० षटके) | runs1 = ह्तेत लिन आंग २० (२१) | wickets1 = सुधाकर जेगन्नाथन २/६ (३ षटके) | score2 = ७६/५ (९.४/१३ षटके; लक्ष्य ७५) | runs2 = गेदे आर्ता २२ [[नाबाद|*]] (९) | wickets2 = न्येइन चाम सोए २/१६ (१.४ षटके) | result = इंडोनेशिया ५ गडी राखून विजयी (डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत) | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508275/indonesia-vs-myanmar-7th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = गेदे आर्ता (इंडोनेशिया) | rain = पावसामुळे इंडोनेशियाला १३ षटकांत ७५ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले. }} {{Single-innings cricket match | date = ११ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = १८/९ (१० षटके) | runs1 = मुहम्मद याह्या सुहैल ५ (१५) | wickets1 = जुलांग झुल्फिकार ३/३ (३ षटके) | score2 = १६/० (१.२/१० षटके; लक्ष्य १६) | runs2 = जुलांग झुल्फिकार ५ [[नाबाद|*]] (५) | result = इंडोनेशिया १० गडी राखून विजयी (डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत) | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508276/indonesia-vs-timor-leste-8th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = तिमोर-लेस्तेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = जुलांग झुल्फिकार (इंडोनेशिया) | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १० षटकांचा करण्यात आला आणि इंडोनेशियाला १६ धावांचे सुधारित लक्ष्य देण्यात आले. }} {{Single-innings cricket match | date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MYA}} | team2 = {{cr|TLS}} | score1 = १४८/७ (२० षटके) | runs1 = को को लिन थू ४० (३४) | wickets1 = इलियास तिलमन ३/३२ (४ षटके) | score2 = ५५/८ (२० षटके) | runs2 = डोमिंगोस मेंडोन्का ९ (३६) | wickets2 = ह्तेत लिन ऊ ४/१० (२ षटके) | result = म्यानमार ९३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508277/myanmar-vs-timor-leste-9th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = म्यानमारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = ह्तेत लिन ऊ (म्यानमार) | notes = मुहम्मद तय्यब जावेद (तिमोर-लेस्ते) याने आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|TLS}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = ७०/९ (२० षटके) | runs1 = मुहम्मद सुहैल सत्तार २१ (१९) | wickets1 = गेदे आर्ता २/७ (४ षटके) | score2 = ७१/१ (५.५ षटके) | runs2 = दिवित नंदा ३१ (२०) | wickets2 = एमडी नझमुल हुडा १/५ (०.५ षटके) | result = इंडोनेशिया ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508278/indonesia-vs-timor-leste-10th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = इंडोनेशियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | motm = गेदे आर्ता (इंडोनेशिया) }} {{Single-innings cricket match | date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MYA}} | team2 = {{cr|INA}} | score1 = ७८/९ (२० षटके) | runs1 = न्येइन चाम सोए २७ (२८) | wickets1 = डॅनिल्सन हावोए ३/९ (३ षटके) | score2 = ७९/० (९.२ षटके) | runs2 = गेदे प्रियंदाना ५२ [[नाबाद|*]] (३१) | result = इंडोनेशिया १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508279/indonesia-vs-myanmar-11th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = म्यानमारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = गेदे प्रियंदाना (इंडोनेशिया) | notes = गेदे प्रियंदानाने ३१ चेंडूंत ५२ [[नाबाद|नाबाद]] धावा करत अर्धशतक केले. * या विजयासह इंडोनेशियाने स्पर्धेतील आपले आठही सामने जिंकून विजेतेपद निश्चित केले. }} {{Single-innings cricket match | date = १४ नोव्हेंबर २०२५ | team1 = {{cr-rt|MYA}} | team2 = {{cr|TLS}} | score1 = १८०/५ (२० षटके) | runs1 = को को लिन थू ७१ (४६) | wickets1 = मुहम्मद याह्या सुहैल २/२५ (४ षटके) | score2 = ९३/७ (२० षटके) | runs2 = मुहम्मद याह्या सुहैल ५३ [[नाबाद|*]] (६१) | wickets2 = थुया आंग ३/७ (४ षटके) | result = म्यानमार ८७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espn.com/cricket/series/23777/scorecard/1508280/myanmar-vs-timor-leste-12th-match-indonesia-tri-nation-t20i-series-2025-26 धावफलक] | venue = उदयाना क्रिकेट मैदान, [[बाली]], [[इंडोनेशिया]] | toss = म्यानमारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = मुहम्मद याह्या सुहैल (तिमोर-लेस्ते) | notes = को को लिन थूने ४६ चेंडूंत ७१ धावा करत अर्धशतक केले. * प्याए फ्यो वाईने ४२ चेंडूंत ५२ धावा करत अर्धशतक केले. * मुहम्मद याह्या सुहैलने ६१ चेंडूंत ५३ [[नाबाद|नाबाद]] धावा करत अर्धशतक केले. }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.fancode.com/cricket/tour/rising-east-asia-tri-series-2025-19168933/matches फॅनकोडवरील स्पर्धेचे पान] * [https://crex.com/series/215/rising-east-asia-tri-series-2025 क्रेक्सवरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] kfr40oqlbthkrmiq3hzmd9woj63mruw 14 382561 2700435 2026-08-09T05:05:26Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 2700435 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 3f2cljtjhok8y02fozmuhn3188tnxom 14 382562 2700436 2026-08-09T05:05:43Z Khirid Harshad 138639 नवीन पान: [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 2700436 wikitext text/x-wiki [[वर्ग:भारतीय रेल्वेचे विभाग]] 3f2cljtjhok8y02fozmuhn3188tnxom 0 382563 2700439 2026-08-09T05:23:46Z Ganesh591 62733 नवीन पान: {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | fromdate = १४ नोव्हेंबर | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]] | tournament form... 2700439 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | fromdate = १४ नोव्हेंबर | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]] | tournament format = गट फेरी आणि बाद फेरी | host = {{flag|QAT}} | champions = {{flagicon|PAK}} [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | runners-up = {{flagicon|BAN}} [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (इंग्रजी: ''2025 ACC Men's Asia Cup Rising Stars'') ही [[आशिया क्रिकेट समिती]]द्वारे १४ ते २३ नोव्हेंबर २०२५ दरम्यान [[दोहा]], [[कतार]] येथे आयोजित करण्यात आलेली [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="PCB-squads">{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/muhammad-irfan-khan-to-lead-pakistan-shaheens-in-men-s-asia-cup-rising-stars.html |title=Muhammad Irfan Khan to lead Pakistan Shaheens in Men's Asia Cup Rising Stars 2025 |trans-title=२०२५ पुरुष आशिया चषक रायझिंग स्टार्समध्ये मोहम्मद इरफान खान पाकिस्तान शाहिन्सचे नेतृत्व करणार |work=पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड |date=७ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> या स्पर्धेत आठ संघांनी भाग घेतला. गट अ मध्ये [[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]], [[बांगलादेश राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]], [[हाँग काँग राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|हाँग काँग]] आणि [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], तर गट ब मध्ये [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]], [[ओमान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] आणि [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]] यांचा समावेश होता.<ref name="PCB-squads"/> सर्व १५ सामने [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 |title=ACC Mens Asia Cup Rising Stars 2025 |trans-title=२०२५ एसीसी पुरुष आशिया चषक रायझिंग स्टार्स |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> प्रत्येक गटातील अव्वल दोन संघ उपांत्य फेरीसाठी पात्र ठरले. पाकिस्तान शाहिन्सने स्पर्धेत अपराजित राहत अंतिम फेरी गाठली.<ref name="PCB-final">{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/news-detail/shaheens-win-asia-cup-rising-stars-after-thrilling-super-over-finale-against-bangladesh-a.html |title=Shaheens win Asia Cup Rising Stars after thrilling Super Over finale against Bangladesh A |trans-title=बांगलादेश अ विरुद्ध सुपर ओव्हरमधील रोमहर्षक विजयानंतर शाहिन्सने आशिया चषक रायझिंग स्टार्स जिंकला |work=पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड |date=२३ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> अंतिम सामन्यात पाकिस्तान शाहिन्स आणि बांगलादेश अ या दोन्ही संघांनी प्रत्येकी १२५ धावा केल्यामुळे सामना बरोबरीत सुटला. त्यानंतर पाकिस्तान शाहिन्सने [[सुपर ओव्हर]] जिंकून स्पर्धेचे विजेतेपद पटकावले.<ref name="PCB-final"/> [[माझ सदाकत]]ने पाच डावांत २५८ धावा करून स्पर्धेत सर्वाधिक धावा केल्या आणि त्याला मालिकावीर म्हणून गौरवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/charting-maaz-sadaqat-s-eventful-2025-as-20-year-old-wins-player-of-the-tournament-award-for-pakista.html |title=Charting Maaz Sadaqat's eventful 2025 as 20-year-old wins player of the tournament award for Pakistan Shaheens |trans-title=माझ सदाकतला पाकिस्तान शाहिन्सकडून स्पर्धेतील सर्वोत्तम खेळाडू पुरस्कार |work=पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड |date=२८ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> बांगलादेश अच्या [[रिपन मंडोल]]ने ११ बळी घेत स्पर्धेत सर्वाधिक बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025/stats |title=ACC Mens Asia Cup Rising Stars 2025 Statistics |trans-title=२०२५ एसीसी पुरुष आशिया चषक रायझिंग स्टार्स – आकडेवारी |work=क्रिकबझ |access-date=९ ऑगस्ट २०२६ |language=en }}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 1e2xiizcfra5b1e555yk9yuqzowiq83 2700440 2700439 2026-08-09T05:29:29Z Ganesh591 62733 2700440 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 241dx90g520pay6g1q26ujho5vpzp0s 2700441 2700440 2026-08-09T05:32:39Z Ganesh591 62733 2700441 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 12vtia8fdt866i4iqiocnh3u0s1ymmk 2700442 2700441 2026-08-09T05:37:53Z Ganesh591 62733 /* संघ */ 2700442 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{nobr|{{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{nobr|{{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://www.observerbd.com/news/552208 |title=Akbar Ali to lead Bangladesh A for Asia Cup Rising Stars |work=Daily Observer |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|HK}}<ref name="HK">{{cite web |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4339/Hong-Kong,-China-Squad-Ready-for-ACC-Asia-Cup-Raising-Stars-Challenge-After-Impressive-Performance-at-HK-Sixes-2025 |title=Hong Kong, China squad ready for ACC Asia Cup Raising Stars challenge after impressive performance at HK Sixes 2025 |work=Cricket Hong Kong, China |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/XXBaYVOo |title=India’s squad for Rising Star Asia Cup announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * [[कैस अहमद]] * [[इजाझ अहमद अहमदझाई]] * अब्दुल्लाह अहमदझाई * [[झुबैद अकबरी]] * फरीदून दाऊदझाई * फरमानुल्लाह * अल्लाह मोहम्मद गझनफर * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * नांगेयालिया खारोटे * इम्रान मीर * नूर रहमान ([[यष्टिरक्षक]]) * [[बिलाल सामी]] * रहमानुल्लाह झद्रान |valign=top| * [[अकबर अली (क्रिकेट खेळाडू)|अकबर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जवाद अबरार ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अबु हैदर]] * तोफाएल अहमद * जिशान आलम * [[यासिर अली]] * [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टिरक्षक]]) * अरिफुल इस्लाम * [[मृत्युंजय चौधरी]] * शाधिन इस्लाम * एस. एम. मेहेरोब * [[रिपन मंडोल]] * [[रकिबुल हसन (क्रिकेट खेळाडू)|रकिबुल हसन]] * [[अब्दुल गफर साकलेन]] * हबीबुर रहमान सोहान |valign=top| * [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * झीशान अली ([[यष्टिरक्षक]]) * कल्हान चाल्लू * [[मोहम्मद गझनफर]] * अतीक इक्बाल * [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]] * [[एहसान खान]] * [[निजाकत खान]] * शिव माथूर * [[हसन खान मोहम्मद]] * [[नसरुल्ला राणा]] * [[अंशुमन रथ]] * [[किंचित शाह]] * मोहम्मद वहीद |valign=top| * [[जितेश शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * नमन धीर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * प्रियांश आर्य * [[हर्ष दुबे]] * अभिषेक पोरेल ([[यष्टिरक्षक]]) * आशुतोष शर्मा * सुयश शर्मा * [[सूर्यांश शेडगे]] * [[रमणदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|रमणदीप सिंग]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * गुरजपनीत सिंग * युद्धवीर सिंग * यश ठाकूर * [[विजयकुमार वैशक]] * नेहल वढेरा |- !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web |url=https://timesofoman.com/article/164746-hammad-mirza-to-lead-oman-at-rising-stars-asia-cup-in-doha |title=Hammad Mirza to lead Oman at Rising Stars Asia Cup in Doha |work=Times of Oman |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-shaheens-ready-to-face-oman-in-men-s-rising-stars-asia-cup-opener-on-friday.html |title=Pakistan Shaheens ready to face Oman in Men's Rising Stars Asia Cup opener on Friday |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rising-stars-t20-asia-cup-dunith-wellalage-to-lead-sri-lanka-a-1510159 |title=Wellalage to lead Sri Lanka A in Rising Stars T20 Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/ovm9gW4QbY59bzqM5Yxj |title=Alishan Sharafu named captain of UAE’s ACC Rising Stars Asia 2025 squad |work=Emirates Cricket Board |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * हम्माद मिर्झा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] * शुएब अल बलुशी * आर्यन बिष्ट * झिक्रिया इस्लाम * शफीक जान * पृथ्वीकुमार मच्छी * ओबैदुल्लाह * [[जय ओडेदरा]] * मुजाहिर रझा * नारायण साईशिव * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव * मोहम्मद युसुफ * सुफयान युसुफ ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[इरफान खान नियाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * शाहिद अझीझ * [[अहमद दानियाल]] * मोहम्मद फाइक * [[गाझी घोरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुबासिर खान]] * यासिर खान * साद मसूद * [[अराफत मिन्हास]] * सलमान मिर्झा * [[सुफियान मुकीम]] * मोहम्मद नईम * [[माझ सदाकत]] * उबैद शाह * मुहम्मद शहजाद |valign=top| * [[दुनिथ वेल्लालागे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सहान अरचिगे]] * [[लसिथ क्रूस्पुले]] * सोहान डी लिवेरा * [[नुवानिदु फर्नांडो]] * विशेन हलंबागे * [[प्रमोद मदुशन]] * [[निशाण मधुष्का]] ([[यष्टिरक्षक]]) * त्रवीन मॅथ्यू * [[रमेश मेंडीस]] * [[मिलन रथनायके]] * गरुका संकेथ * [[विजयकांत व्यासकांत]] * [[अहान विक्रमसिंघे]] * [[इसिथा विजेसुंदर]] |valign=top| * [[आलिशान शराफु]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जाहिद अली * मुहम्मद अरफान * इथन डिसोझा * मोहम्मद फराझुद्दीन * मुहम्मद फारूक * सय्यद हैदर ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * सोहैब खान * मयंक कुमार * [[आयान अफजल खान]] * यायिन किरण राय * मुहम्मद रोहिद * अहमद तारिक |} अफगाणिस्तानने यामा अरब, सेदीकुल्लाह पाचा आणि वफिउल्लाह तराखिल यांची राखीव खेळाडू म्हणूनही निवड केली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/darwish-rasooli-to-lead-defending-champions-afghanistan-a-in-rising-stars-asia-cup-1510162 |title=Rasooli to lead defending champions Afghanistan A in Rising Stars Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] 1zlj2p0t2yn8fc6d6v5shosianazoyf 2700443 2700442 2026-08-09T05:45:57Z Ganesh591 62733 /* खेळाडू */ 2700443 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{nobr|{{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{nobr|{{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://www.observerbd.com/news/552208 |title=Akbar Ali to lead Bangladesh A for Asia Cup Rising Stars |work=Daily Observer |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|HK}}<ref name="HK">{{cite web |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4339/Hong-Kong,-China-Squad-Ready-for-ACC-Asia-Cup-Raising-Stars-Challenge-After-Impressive-Performance-at-HK-Sixes-2025 |title=Hong Kong, China squad ready for ACC Asia Cup Raising Stars challenge after impressive performance at HK Sixes 2025 |work=Cricket Hong Kong, China |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/XXBaYVOo |title=India’s squad for Rising Star Asia Cup announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * [[कैस अहमद]] * [[इजाझ अहमद अहमदझाई]] * अब्दुल्लाह अहमदझाई * [[झुबैद अकबरी]] * फरीदून दाऊदझाई * फरमानुल्लाह * अल्लाह मोहम्मद गझनफर * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * नांगेयालिया खारोटे * इम्रान मीर * नूर रहमान ([[यष्टिरक्षक]]) * [[बिलाल सामी]] * रहमानुल्लाह झद्रान |valign=top| * [[अकबर अली (क्रिकेट खेळाडू)|अकबर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जवाद अबरार ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अबु हैदर]] * तोफाएल अहमद * जिशान आलम * [[यासिर अली]] * [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टिरक्षक]]) * अरिफुल इस्लाम * [[मृत्युंजय चौधरी]] * शाधिन इस्लाम * एस. एम. मेहेरोब * [[रिपन मंडोल]] * [[रकिबुल हसन (क्रिकेट खेळाडू)|रकिबुल हसन]] * [[अब्दुल गफर साकलेन]] * हबीबुर रहमान सोहान |valign=top| * [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * झीशान अली ([[यष्टिरक्षक]]) * कल्हान चाल्लू * [[मोहम्मद गझनफर]] * अतीक इक्बाल * [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]] * [[एहसान खान]] * [[निजाकत खान]] * शिव माथूर * [[हसन खान मोहम्मद]] * [[नसरुल्ला राणा]] * [[अंशुमन रथ]] * [[किंचित शाह]] * मोहम्मद वहीद |valign=top| * [[जितेश शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * नमन धीर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * प्रियांश आर्य * [[हर्ष दुबे]] * अभिषेक पोरेल ([[यष्टिरक्षक]]) * आशुतोष शर्मा * सुयश शर्मा * [[सूर्यांश शेडगे]] * [[रमणदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|रमणदीप सिंग]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * गुरजपनीत सिंग * युद्धवीर सिंग * यश ठाकूर * [[विजयकुमार वैशक]] * नेहल वढेरा |- !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web |url=https://timesofoman.com/article/164746-hammad-mirza-to-lead-oman-at-rising-stars-asia-cup-in-doha |title=Hammad Mirza to lead Oman at Rising Stars Asia Cup in Doha |work=Times of Oman |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-shaheens-ready-to-face-oman-in-men-s-rising-stars-asia-cup-opener-on-friday.html |title=Pakistan Shaheens ready to face Oman in Men's Rising Stars Asia Cup opener on Friday |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rising-stars-t20-asia-cup-dunith-wellalage-to-lead-sri-lanka-a-1510159 |title=Wellalage to lead Sri Lanka A in Rising Stars T20 Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/ovm9gW4QbY59bzqM5Yxj |title=Alishan Sharafu named captain of UAE’s ACC Rising Stars Asia 2025 squad |work=Emirates Cricket Board |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * हम्माद मिर्झा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] * शुएब अल बलुशी * आर्यन बिष्ट * झिक्रिया इस्लाम * शफीक जान * पृथ्वीकुमार मच्छी * ओबैदुल्लाह * [[जय ओडेदरा]] * मुजाहिर रझा * नारायण साईशिव * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव * मोहम्मद युसुफ * सुफयान युसुफ ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[इरफान खान नियाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * शाहिद अझीझ * [[अहमद दानियाल]] * मोहम्मद फाइक * [[गाझी घोरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुबासिर खान]] * यासिर खान * साद मसूद * [[अराफत मिन्हास]] * सलमान मिर्झा * [[सुफियान मुकीम]] * मोहम्मद नईम * [[माझ सदाकत]] * उबैद शाह * मुहम्मद शहजाद |valign=top| * [[दुनिथ वेल्लालागे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सहान अरचिगे]] * [[लसिथ क्रूस्पुले]] * सोहान डी लिवेरा * [[नुवानिदु फर्नांडो]] * विशेन हलंबागे * [[प्रमोद मदुशन]] * [[निशाण मधुष्का]] ([[यष्टिरक्षक]]) * त्रवीन मॅथ्यू * [[रमेश मेंडीस]] * [[मिलन रथनायके]] * गरुका संकेथ * [[विजयकांत व्यासकांत]] * [[अहान विक्रमसिंघे]] * [[इसिथा विजेसुंदर]] |valign=top| * [[आलिशान शराफु]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जाहिद अली * मुहम्मद अरफान * इथन डिसोझा * मोहम्मद फराझुद्दीन * मुहम्मद फारूक * सय्यद हैदर ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * सोहैब खान * मयंक कुमार * [[आयान अफजल खान]] * यायिन किरण राय * मुहम्मद रोहिद * अहमद तारिक |} अफगाणिस्तानने यामा अरब, सेदीकुल्लाह पाचा आणि वफिउल्लाह तराखिल यांची राखीव खेळाडू म्हणूनही निवड केली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/darwish-rasooli-to-lead-defending-champions-afghanistan-a-in-rising-stars-asia-cup-1510162 |title=Rasooli to lead defending champions Afghanistan A in Rising Stars Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==तयारी== ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} अफगाणिस्तान संघाने [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध तीन सामन्यांची मालिका खेळली, ज्यातील शेवटच्या सामन्याला अधिकृत [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] दर्जा होता.<ref name="qatar">{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025/ |title=Afghanistan A and Hong Kong, China to tour Qatar for T20/T20I series in November |work=Czarsportz |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] rkvbffmdytwzw0m77biqwzr4uo68sgb 2700444 2700443 2026-08-09T05:48:25Z Ganesh591 62733 /* तयारी */ 2700444 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{nobr|{{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{nobr|{{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://www.observerbd.com/news/552208 |title=Akbar Ali to lead Bangladesh A for Asia Cup Rising Stars |work=Daily Observer |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|HK}}<ref name="HK">{{cite web |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4339/Hong-Kong,-China-Squad-Ready-for-ACC-Asia-Cup-Raising-Stars-Challenge-After-Impressive-Performance-at-HK-Sixes-2025 |title=Hong Kong, China squad ready for ACC Asia Cup Raising Stars challenge after impressive performance at HK Sixes 2025 |work=Cricket Hong Kong, China |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/XXBaYVOo |title=India’s squad for Rising Star Asia Cup announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * [[कैस अहमद]] * [[इजाझ अहमद अहमदझाई]] * अब्दुल्लाह अहमदझाई * [[झुबैद अकबरी]] * फरीदून दाऊदझाई * फरमानुल्लाह * अल्लाह मोहम्मद गझनफर * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * नांगेयालिया खारोटे * इम्रान मीर * नूर रहमान ([[यष्टिरक्षक]]) * [[बिलाल सामी]] * रहमानुल्लाह झद्रान |valign=top| * [[अकबर अली (क्रिकेट खेळाडू)|अकबर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जवाद अबरार ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अबु हैदर]] * तोफाएल अहमद * जिशान आलम * [[यासिर अली]] * [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टिरक्षक]]) * अरिफुल इस्लाम * [[मृत्युंजय चौधरी]] * शाधिन इस्लाम * एस. एम. मेहेरोब * [[रिपन मंडोल]] * [[रकिबुल हसन (क्रिकेट खेळाडू)|रकिबुल हसन]] * [[अब्दुल गफर साकलेन]] * हबीबुर रहमान सोहान |valign=top| * [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * झीशान अली ([[यष्टिरक्षक]]) * कल्हान चाल्लू * [[मोहम्मद गझनफर]] * अतीक इक्बाल * [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]] * [[एहसान खान]] * [[निजाकत खान]] * शिव माथूर * [[हसन खान मोहम्मद]] * [[नसरुल्ला राणा]] * [[अंशुमन रथ]] * [[किंचित शाह]] * मोहम्मद वहीद |valign=top| * [[जितेश शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * नमन धीर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * प्रियांश आर्य * [[हर्ष दुबे]] * अभिषेक पोरेल ([[यष्टिरक्षक]]) * आशुतोष शर्मा * सुयश शर्मा * [[सूर्यांश शेडगे]] * [[रमणदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|रमणदीप सिंग]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * गुरजपनीत सिंग * युद्धवीर सिंग * यश ठाकूर * [[विजयकुमार वैशक]] * नेहल वढेरा |- !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web |url=https://timesofoman.com/article/164746-hammad-mirza-to-lead-oman-at-rising-stars-asia-cup-in-doha |title=Hammad Mirza to lead Oman at Rising Stars Asia Cup in Doha |work=Times of Oman |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-shaheens-ready-to-face-oman-in-men-s-rising-stars-asia-cup-opener-on-friday.html |title=Pakistan Shaheens ready to face Oman in Men's Rising Stars Asia Cup opener on Friday |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rising-stars-t20-asia-cup-dunith-wellalage-to-lead-sri-lanka-a-1510159 |title=Wellalage to lead Sri Lanka A in Rising Stars T20 Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/ovm9gW4QbY59bzqM5Yxj |title=Alishan Sharafu named captain of UAE’s ACC Rising Stars Asia 2025 squad |work=Emirates Cricket Board |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * हम्माद मिर्झा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] * शुएब अल बलुशी * आर्यन बिष्ट * झिक्रिया इस्लाम * शफीक जान * पृथ्वीकुमार मच्छी * ओबैदुल्लाह * [[जय ओडेदरा]] * मुजाहिर रझा * नारायण साईशिव * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव * मोहम्मद युसुफ * सुफयान युसुफ ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[इरफान खान नियाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * शाहिद अझीझ * [[अहमद दानियाल]] * मोहम्मद फाइक * [[गाझी घोरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुबासिर खान]] * यासिर खान * साद मसूद * [[अराफत मिन्हास]] * सलमान मिर्झा * [[सुफियान मुकीम]] * मोहम्मद नईम * [[माझ सदाकत]] * उबैद शाह * मुहम्मद शहजाद |valign=top| * [[दुनिथ वेल्लालागे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सहान अरचिगे]] * [[लसिथ क्रूस्पुले]] * सोहान डी लिवेरा * [[नुवानिदु फर्नांडो]] * विशेन हलंबागे * [[प्रमोद मदुशन]] * [[निशाण मधुष्का]] ([[यष्टिरक्षक]]) * त्रवीन मॅथ्यू * [[रमेश मेंडीस]] * [[मिलन रथनायके]] * गरुका संकेथ * [[विजयकांत व्यासकांत]] * [[अहान विक्रमसिंघे]] * [[इसिथा विजेसुंदर]] |valign=top| * [[आलिशान शराफु]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जाहिद अली * मुहम्मद अरफान * इथन डिसोझा * मोहम्मद फराझुद्दीन * मुहम्मद फारूक * सय्यद हैदर ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * सोहैब खान * मयंक कुमार * [[आयान अफजल खान]] * यायिन किरण राय * मुहम्मद रोहिद * अहमद तारिक |} अफगाणिस्तानने यामा अरब, सेदीकुल्लाह पाचा आणि वफिउल्लाह तराखिल यांची राखीव खेळाडू म्हणूनही निवड केली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/darwish-rasooli-to-lead-defending-champions-afghanistan-a-in-rising-stars-asia-cup-1510162 |title=Rasooli to lead defending champions Afghanistan A in Rising Stars Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==तयारी== ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} अफगाणिस्तान संघाने [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध तीन सामन्यांची मालिका खेळली, ज्यातील शेवटच्या सामन्याला अधिकृत [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] दर्जा होता.<ref name="qatar">{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025/ |title=Afghanistan A and Hong Kong, China to tour Qatar for T20/T20I series in November |work=Czarsportz |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ===हाँग काँगचा कतार दौरा=== {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = हाँग काँग क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Qatar.svg | team1_name = कतार | team2_image = Flag of Hong Kong.svg | team2_name = हाँग काँग | from_date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | to_date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = मिर्झा मोहम्मद बेग | team2_captain = [[यासिम मुर्तझा]] | no_of_twenty20s = २ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|QAT}} मोहम्मद अहनाफ (४८) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|HK}} शिव माथूर (३७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|QAT}} [[सकलैन अर्शद]] (४)<br />{{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम (४) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|HK}} अतीक इक्बाल (४) | player_of_twenty20_series = {{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम }} हाँग काँगने स्पर्धेपूर्वी [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध दोन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळले.<ref name="HK" /><ref name="qatar" /> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] m9vy8ofoilglm7j7v6cmrd1ba23k6if 2700445 2700444 2026-08-09T05:55:30Z Ganesh591 62733 /* तयारी */ 2700445 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{nobr|{{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{nobr|{{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://www.observerbd.com/news/552208 |title=Akbar Ali to lead Bangladesh A for Asia Cup Rising Stars |work=Daily Observer |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|HK}}<ref name="HK">{{cite web |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4339/Hong-Kong,-China-Squad-Ready-for-ACC-Asia-Cup-Raising-Stars-Challenge-After-Impressive-Performance-at-HK-Sixes-2025 |title=Hong Kong, China squad ready for ACC Asia Cup Raising Stars challenge after impressive performance at HK Sixes 2025 |work=Cricket Hong Kong, China |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/XXBaYVOo |title=India’s squad for Rising Star Asia Cup announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * [[कैस अहमद]] * [[इजाझ अहमद अहमदझाई]] * अब्दुल्लाह अहमदझाई * [[झुबैद अकबरी]] * फरीदून दाऊदझाई * फरमानुल्लाह * अल्लाह मोहम्मद गझनफर * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * नांगेयालिया खारोटे * इम्रान मीर * नूर रहमान ([[यष्टिरक्षक]]) * [[बिलाल सामी]] * रहमानुल्लाह झद्रान |valign=top| * [[अकबर अली (क्रिकेट खेळाडू)|अकबर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जवाद अबरार ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अबु हैदर]] * तोफाएल अहमद * जिशान आलम * [[यासिर अली]] * [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टिरक्षक]]) * अरिफुल इस्लाम * [[मृत्युंजय चौधरी]] * शाधिन इस्लाम * एस. एम. मेहेरोब * [[रिपन मंडोल]] * [[रकिबुल हसन (क्रिकेट खेळाडू)|रकिबुल हसन]] * [[अब्दुल गफर साकलेन]] * हबीबुर रहमान सोहान |valign=top| * [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * झीशान अली ([[यष्टिरक्षक]]) * कल्हान चाल्लू * [[मोहम्मद गझनफर]] * अतीक इक्बाल * [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]] * [[एहसान खान]] * [[निजाकत खान]] * शिव माथूर * [[हसन खान मोहम्मद]] * [[नसरुल्ला राणा]] * [[अंशुमन रथ]] * [[किंचित शाह]] * मोहम्मद वहीद |valign=top| * [[जितेश शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * नमन धीर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * प्रियांश आर्य * [[हर्ष दुबे]] * अभिषेक पोरेल ([[यष्टिरक्षक]]) * आशुतोष शर्मा * सुयश शर्मा * [[सूर्यांश शेडगे]] * [[रमणदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|रमणदीप सिंग]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * गुरजपनीत सिंग * युद्धवीर सिंग * यश ठाकूर * [[विजयकुमार वैशक]] * नेहल वढेरा |- !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web |url=https://timesofoman.com/article/164746-hammad-mirza-to-lead-oman-at-rising-stars-asia-cup-in-doha |title=Hammad Mirza to lead Oman at Rising Stars Asia Cup in Doha |work=Times of Oman |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-shaheens-ready-to-face-oman-in-men-s-rising-stars-asia-cup-opener-on-friday.html |title=Pakistan Shaheens ready to face Oman in Men's Rising Stars Asia Cup opener on Friday |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rising-stars-t20-asia-cup-dunith-wellalage-to-lead-sri-lanka-a-1510159 |title=Wellalage to lead Sri Lanka A in Rising Stars T20 Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/ovm9gW4QbY59bzqM5Yxj |title=Alishan Sharafu named captain of UAE’s ACC Rising Stars Asia 2025 squad |work=Emirates Cricket Board |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * हम्माद मिर्झा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] * शुएब अल बलुशी * आर्यन बिष्ट * झिक्रिया इस्लाम * शफीक जान * पृथ्वीकुमार मच्छी * ओबैदुल्लाह * [[जय ओडेदरा]] * मुजाहिर रझा * नारायण साईशिव * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव * मोहम्मद युसुफ * सुफयान युसुफ ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[इरफान खान नियाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * शाहिद अझीझ * [[अहमद दानियाल]] * मोहम्मद फाइक * [[गाझी घोरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुबासिर खान]] * यासिर खान * साद मसूद * [[अराफत मिन्हास]] * सलमान मिर्झा * [[सुफियान मुकीम]] * मोहम्मद नईम * [[माझ सदाकत]] * उबैद शाह * मुहम्मद शहजाद |valign=top| * [[दुनिथ वेल्लालागे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सहान अरचिगे]] * [[लसिथ क्रूस्पुले]] * सोहान डी लिवेरा * [[नुवानिदु फर्नांडो]] * विशेन हलंबागे * [[प्रमोद मदुशन]] * [[निशाण मधुष्का]] ([[यष्टिरक्षक]]) * त्रवीन मॅथ्यू * [[रमेश मेंडीस]] * [[मिलन रथनायके]] * गरुका संकेथ * [[विजयकांत व्यासकांत]] * [[अहान विक्रमसिंघे]] * [[इसिथा विजेसुंदर]] |valign=top| * [[आलिशान शराफु]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जाहिद अली * मुहम्मद अरफान * इथन डिसोझा * मोहम्मद फराझुद्दीन * मुहम्मद फारूक * सय्यद हैदर ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * सोहैब खान * मयंक कुमार * [[आयान अफजल खान]] * यायिन किरण राय * मुहम्मद रोहिद * अहमद तारिक |} अफगाणिस्तानने यामा अरब, सेदीकुल्लाह पाचा आणि वफिउल्लाह तराखिल यांची राखीव खेळाडू म्हणूनही निवड केली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/darwish-rasooli-to-lead-defending-champions-afghanistan-a-in-rising-stars-asia-cup-1510162 |title=Rasooli to lead defending champions Afghanistan A in Rising Stars Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==तयारी== ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} अफगाणिस्तान संघाने [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध तीन सामन्यांची मालिका खेळली, ज्यातील शेवटच्या सामन्याला अधिकृत [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] दर्जा होता.<ref name="qatar">{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025/ |title=Afghanistan A and Hong Kong, China to tour Qatar for T20/T20I series in November |work=Czarsportz |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ===हाँग काँगचा कतार दौरा=== {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = हाँग काँग क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Qatar.svg | team1_name = कतार | team2_image = Flag of Hong Kong.svg | team2_name = हाँग काँग | from_date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | to_date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = मिर्झा मोहम्मद बेग | team2_captain = [[यासिम मुर्तझा]] | no_of_twenty20s = २ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|QAT}} मोहम्मद अहनाफ (४८) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|HK}} शिव माथूर (३७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|QAT}} [[सकलैन अर्शद]] (४)<br />{{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम (४) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|HK}} अतीक इक्बाल (४) | player_of_twenty20_series = {{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम }} हाँग काँगने स्पर्धेपूर्वी [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध दोन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळले.<ref name="HK" /><ref name="qatar" /> ====आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==== {{Hatnote|सर्व वेळा अरब प्रमाण वेळेनुसार ([[जागतिक समन्वित वेळ|UTC]]+०३:००) आहेत.}} =====पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना===== {{Single-innings cricket match | date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | time = १७:३० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|QAT}} | team2 = {{cr|HK}} | score1 = १०९ (१९.३ षटके) | runs1 = इमाल लियानागे २८ (२३) | wickets1 = अतीक इक्बाल ३/८ (२.३ षटके) | score2 = १०३/९ (२० षटके) | runs2 = [[यासिम मुर्तझा]] २० (२१) | wickets2 = मिर्झा मोहम्मद बेग ३/८ (३ षटके) | result = कतार ६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510724.html धावफलक] | venue = [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] | umpires = असगर अली भट्टी (कतार) आणि ताहिर महमूद (कतार) | motm = मिर्झा मोहम्मद बेग (कतार) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मोकबुल अहमद (कतार) याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. }} =====दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना===== {{Single-innings cricket match | date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|HK}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १३१/९ (२० षटके) | runs1 = [[अंशुमन रथ]] ३१ (३६) | wickets1 = मुहम्मद आसिम ३/२६ (४ षटके) | score2 = १२२/७ (२० षटके) | runs2 = मोहम्मद अहनाफ ४८[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = [[एहसान खान]] २/२६ (४ षटके) | result = हाँग काँग ९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510725.html धावफलक] | venue = यूडीएसटी क्रिकेट मैदान, [[दोहा]] | umpires = अब्दुल जब्बार (कतार) आणि असगर अली भट्टी (कतार) | motm = झीशान अली (हाँग काँग) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] m9wuzkn1qfzgad1lnisblmm57nytsd1 2700446 2700445 2026-08-09T05:57:25Z Ganesh591 62733 /* तयारी */ 2700446 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट क्रिकेट स्पर्धा | name = २०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स | image = | imagesize = | fromdate = १४ | todate = २३ नोव्हेंबर २०२५ | administrator = [[आशिया क्रिकेट समिती]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट|ट्वेंटी२०]], [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] | tournament format = गट [[साखळी सामने|साखळी]] आणि [[बाद-फेरी स्पर्धा|बाद फेरी]] | host = {{flag|कतार}} | champions = {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] | count = | runners-up = {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] | participants = ८ | matches = १५ | player of the series = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] | most runs = {{cricon|PAK}} [[माझ सदाकत]] (२५८) | most wickets = {{cricon|BAN}} [[रिपन मंडोल]] (११) | previous_year = २०२४ | previous_tournament = २०२४ एसीसी एमर्जिंग टीम्स आशिया चषक | next_year = }} '''२०२५ आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' (प्रायोजकत्वाच्या कारणांमुळे '''डीपी वर्ल्ड आशिया चषक रायझिंग स्टार्स''' म्हणूनही ओळखली जाणारी) ही आशिया चषक रायझिंग स्टार्सची पहिली आवृत्ती होती, जी नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार]] येथे खेळवण्यात आली.<ref>{{cite web |url=https://www.newswire.lk/2025/10/30/asia-cup-rising-stars-emerging-asia-cup-proposed-schedule/ |title=Asia Cup Rising Stars : Emerging Asia Cup proposed schedule |work=Newswire |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेत आठ संघ सहभागी झाले होते. त्यात [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]], [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान अ]], [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]], [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] आणि [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] या राखीव संघांसह [[२०२४ एसीसी पुरुष प्रीमियर चषक]] स्पर्धेतून पात्र ठरलेल्या तीन संघांचा समावेश होता.<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/who-will-present-trophy-this-time-acc-announce-asia-cup-rising-stars-2025-10302025-1761842960760 |title=Who Will Present Trophy This Time? ACC Announce Asia Cup Rising Stars 2025 |work=Cricket.com |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> या स्पर्धेचे आयोजन [[आशिया क्रिकेट समिती]]ने (एसीसी) केले होते.<ref>{{cite web |title=Spotlight back on Mohsin Naqvi as Asia Cup Rising Stars looms |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/136140/spotlight-back-on-mohsin-naqvi-as-asia-cup-rising-stars-looms-cricbuzzcom |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== सहभागी संघांना खालील गटांमध्ये ठेवण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/india-pakistan-to-clash-in-asia-cup-rising-stars-championship |title=India, Pakistan Set to Clash in Asia Cup Rising Stars Championship |work=A Sports |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/50177-pakistan-india-placed-in-same-group-for-rebranded-asia-cup-rising-stars-championship |title=Pakistan, India placed in same group for rebranded Asia Cup Rising Stars Championship |work=Geo Super |access-date=३१ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> {| class="wikitable" ! गट अ ! गट ब |- | * {{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] * {{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]] * {{cr|HK}} * {{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]] | * {{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]] * {{cr|OMA}} * {{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]] * {{cr|UAE}} |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{nobr|{{flagdeco|AFG|२०१३}} [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{nobr|{{flagdeco|BAN}} [[बांगलादेश अ क्रिकेट संघ|बांगलादेश अ]]}}<ref>{{cite web |url=https://www.observerbd.com/news/552208 |title=Akbar Ali to lead Bangladesh A for Asia Cup Rising Stars |work=Daily Observer |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|HK}}<ref name="HK">{{cite web |url=https://www.crickethongkong.com/news-detail/4339/Hong-Kong,-China-Squad-Ready-for-ACC-Asia-Cup-Raising-Stars-Challenge-After-Impressive-Performance-at-HK-Sixes-2025 |title=Hong Kong, China squad ready for ACC Asia Cup Raising Stars challenge after impressive performance at HK Sixes 2025 |work=Cricket Hong Kong, China |access-date=१२ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|IND}} [[भारत अ क्रिकेट संघ|भारत अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/XXBaYVOo |title=India’s squad for Rising Star Asia Cup announced |work=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ|बीसीसीआय]] |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * [[कैस अहमद]] * [[इजाझ अहमद अहमदझाई]] * अब्दुल्लाह अहमदझाई * [[झुबैद अकबरी]] * फरीदून दाऊदझाई * फरमानुल्लाह * अल्लाह मोहम्मद गझनफर * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * नांगेयालिया खारोटे * इम्रान मीर * नूर रहमान ([[यष्टिरक्षक]]) * [[बिलाल सामी]] * रहमानुल्लाह झद्रान |valign=top| * [[अकबर अली (क्रिकेट खेळाडू)|अकबर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जवाद अबरार ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अबु हैदर]] * तोफाएल अहमद * जिशान आलम * [[यासिर अली]] * [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टिरक्षक]]) * अरिफुल इस्लाम * [[मृत्युंजय चौधरी]] * शाधिन इस्लाम * एस. एम. मेहेरोब * [[रिपन मंडोल]] * [[रकिबुल हसन (क्रिकेट खेळाडू)|रकिबुल हसन]] * [[अब्दुल गफर साकलेन]] * हबीबुर रहमान सोहान |valign=top| * [[यासिम मुर्तझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * झीशान अली ([[यष्टिरक्षक]]) * कल्हान चाल्लू * [[मोहम्मद गझनफर]] * अतीक इक्बाल * [[एजाज खान (क्रिकेट खेळाडू)|एजाज खान]] * [[एहसान खान]] * [[निजाकत खान]] * शिव माथूर * [[हसन खान मोहम्मद]] * [[नसरुल्ला राणा]] * [[अंशुमन रथ]] * [[किंचित शाह]] * मोहम्मद वहीद |valign=top| * [[जितेश शर्मा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * नमन धीर ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उपकर्णधार]]) * प्रियांश आर्य * [[हर्ष दुबे]] * अभिषेक पोरेल ([[यष्टिरक्षक]]) * आशुतोष शर्मा * सुयश शर्मा * [[सूर्यांश शेडगे]] * [[रमणदीप सिंग (क्रिकेट खेळाडू)|रमणदीप सिंग]] * [[वैभव सूर्यवंशी]] * गुरजपनीत सिंग * युद्धवीर सिंग * यश ठाकूर * [[विजयकुमार वैशक]] * नेहल वढेरा |- !{{cr|OMA}}<ref>{{cite web |url=https://timesofoman.com/article/164746-hammad-mirza-to-lead-oman-at-rising-stars-asia-cup-in-doha |title=Hammad Mirza to lead Oman at Rising Stars Asia Cup in Doha |work=Times of Oman |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|PAK}} [[पाकिस्तान अ क्रिकेट संघ|पाकिस्तान शाहिन्स]]<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-shaheens-ready-to-face-oman-in-men-s-rising-stars-asia-cup-opener-on-friday.html |title=Pakistan Shaheens ready to face Oman in Men's Rising Stars Asia Cup opener on Friday |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{flagdeco|SL}} [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघ|श्रीलंका अ]]<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rising-stars-t20-asia-cup-dunith-wellalage-to-lead-sri-lanka-a-1510159 |title=Wellalage to lead Sri Lanka A in Rising Stars T20 Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> !{{cr|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://www.emiratescricket.com/news-detail/ovm9gW4QbY59bzqM5Yxj |title=Alishan Sharafu named captain of UAE’s ACC Rising Stars Asia 2025 squad |work=Emirates Cricket Board |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> |- |valign=top| * हम्माद मिर्झा ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[वसिम अली (ओमानचा क्रिकेट खेळाडू)|वसिम अली]] * शुएब अल बलुशी * आर्यन बिष्ट * झिक्रिया इस्लाम * शफीक जान * पृथ्वीकुमार मच्छी * ओबैदुल्लाह * [[जय ओडेदरा]] * मुजाहिर रझा * नारायण साईशिव * हसनैन शाह * समय श्रीवास्तव * मोहम्मद युसुफ * सुफयान युसुफ ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[इरफान खान नियाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * शाहिद अझीझ * [[अहमद दानियाल]] * मोहम्मद फाइक * [[गाझी घोरी]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुबासिर खान]] * यासिर खान * साद मसूद * [[अराफत मिन्हास]] * सलमान मिर्झा * [[सुफियान मुकीम]] * मोहम्मद नईम * [[माझ सदाकत]] * उबैद शाह * मुहम्मद शहजाद |valign=top| * [[दुनिथ वेल्लालागे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[सहान अरचिगे]] * [[लसिथ क्रूस्पुले]] * सोहान डी लिवेरा * [[नुवानिदु फर्नांडो]] * विशेन हलंबागे * [[प्रमोद मदुशन]] * [[निशाण मधुष्का]] ([[यष्टिरक्षक]]) * त्रवीन मॅथ्यू * [[रमेश मेंडीस]] * [[मिलन रथनायके]] * गरुका संकेथ * [[विजयकांत व्यासकांत]] * [[अहान विक्रमसिंघे]] * [[इसिथा विजेसुंदर]] |valign=top| * [[आलिशान शराफु]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * जाहिद अली * मुहम्मद अरफान * इथन डिसोझा * मोहम्मद फराझुद्दीन * मुहम्मद फारूक * सय्यद हैदर ([[यष्टिरक्षक]]) * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * सोहैब खान * मयंक कुमार * [[आयान अफजल खान]] * यायिन किरण राय * मुहम्मद रोहिद * अहमद तारिक |} अफगाणिस्तानने यामा अरब, सेदीकुल्लाह पाचा आणि वफिउल्लाह तराखिल यांची राखीव खेळाडू म्हणूनही निवड केली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/darwish-rasooli-to-lead-defending-champions-afghanistan-a-in-rising-stars-asia-cup-1510162 |title=Rasooli to lead defending champions Afghanistan A in Rising Stars Asia Cup |work=ईएसपीएनक्रिकइन्फो |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ==तयारी== ===अफगाणिस्तानचा कतार दौरा=== {{main|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६}} अफगाणिस्तान संघाने [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध तीन सामन्यांची मालिका खेळली, ज्यातील शेवटच्या सामन्याला अधिकृत [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] दर्जा होता.<ref name="qatar">{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025/ |title=Afghanistan A and Hong Kong, China to tour Qatar for T20/T20I series in November |work=Czarsportz |access-date=६ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> ===हाँग काँगचा कतार दौरा=== {{माहितीचौकट क्रिकेट दौरा | series_name = हाँग काँग क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५-२६ | team1_image = Flag of Qatar.svg | team1_name = कतार | team2_image = Flag of Hong Kong.svg | team2_name = हाँग काँग | from_date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | to_date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | team1_captain = मिर्झा मोहम्मद बेग | team2_captain = [[यासिम मुर्तझा]] | no_of_twenty20s = २ | team1_twenty20s_won = १ | team2_twenty20s_won = १ | team1_twenty20s_most_runs = {{cricon|QAT}} मोहम्मद अहनाफ (४८) | team2_twenty20s_most_runs = {{cricon|HK}} शिव माथूर (३७) | team1_twenty20s_most_wickets = {{cricon|QAT}} [[सकलैन अर्शद]] (४)<br />{{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम (४) | team2_twenty20s_most_wickets = {{cricon|HK}} अतीक इक्बाल (४) | player_of_twenty20_series = {{cricon|QAT}} मुहम्मद आसिम }} हाँग काँगने स्पर्धेपूर्वी [[कतार राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|कतार]]विरुद्ध दोन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळले.<ref name="HK" /><ref name="qatar" /> ====आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==== {{Hatnote|सर्व वेळा अरब प्रमाण वेळेनुसार ([[जागतिक समन्वित वेळ|UTC]]+०३:००) आहेत.}} =====पहिला आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना===== {{Single-innings cricket match | date = १२ नोव्हेंबर २०२५ | time = १७:३० | daynight = y | team1 = {{cr-rt|QAT}} | team2 = {{cr|HK}} | score1 = १०९ (१९.३ षटके) | runs1 = इमाल लियानागे २८ (२३) | wickets1 = अतीक इक्बाल ३/८ (२.३ षटके) | score2 = १०३/९ (२० षटके) | runs2 = [[यासिम मुर्तझा]] २० (२१) | wickets2 = मिर्झा मोहम्मद बेग ३/८ (३ षटके) | result = कतार ६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510724.html धावफलक] | venue = [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]] | umpires = असगर अली भट्टी (कतार) आणि ताहिर महमूद (कतार) | motm = मिर्झा मोहम्मद बेग (कतार) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मोकबुल अहमद (कतार) याने [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले. }} =====दुसरा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना===== {{Single-innings cricket match | date = १३ नोव्हेंबर २०२५ | time = १३:०० | daynight = | team1 = {{cr-rt|HK}} | team2 = {{cr|QAT}} | score1 = १३१/९ (२० षटके) | runs1 = [[अंशुमन रथ]] ३१ (३६) | wickets1 = मुहम्मद आसिम ३/२६ (४ षटके) | score2 = १२२/७ (२० षटके) | runs2 = मोहम्मद अहनाफ ४८[[नाबाद|*]] (४०) | wickets2 = [[एहसान खान]] २/२६ (४ षटके) | result = हाँग काँग ९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510725.html धावफलक] | venue = यूडीएसटी क्रिकेट मैदान, [[दोहा]] | umpires = अब्दुल जब्बार (कतार) आणि असगर अली भट्टी (कतार) | motm = झीशान अली (हाँग काँग) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==गट फेरी== स्पर्धेचे वेळापत्रक आशिया क्रिकेट समितीने ३१ ऑक्टोबर २०२५ रोजी जाहीर केले. {{Hatnote|सर्व वेळा अरब प्रमाण वेळेनुसार ([[जागतिक समन्वित वेळ|UTC]]+०३:००) आहेत.}} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espn.in/cricket/scores/series/24141/season/2025/asia-cup-rising-stars ईएसपीएनवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.cricbuzz.com/cricket-series/11146/acc-mens-asia-cup-rising-stars-2025 क्रिकबझवरील स्पर्धेचे पान] * [https://www.pcb.com.pk/acc-mens-rising-stars-asia-cup-2025/tournament/1427.html पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डावरील स्पर्धेचे पान] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]] [[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]] pw1en7unh5io745emkj2uwpz2n6irfr 0 382565 2700457 2026-08-09T09:00:36Z Aryan Bagkar 152513 नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विजयालय चोळ | पदवी = परकेसरीवर्मन, तंजाई कोंडा, कोपरकेसरीवर्मन | चित्र =vijayalaya territories.png | चित्र_शीर्षक = विजयालयाचा प्रदेश, सुमारे ८५० | राजध्वज_चित्र... 2700457 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विजयालय चोळ | पदवी = परकेसरीवर्मन, तंजाई कोंडा, कोपरकेसरीवर्मन | चित्र =vijayalaya territories.png | चित्र_शीर्षक = विजयालयाचा प्रदेश, सुमारे ८५० | राजध्वज_चित्र = Flag_of_Chola_Kingdom.png | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = चोळ साम्राज्य | राज्य_काळ = [[इ.स. ८४७]] – [[इ.स. ८७१]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ८४७]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[तंजावर]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विजयालय चोळ | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. ८७१]] | मृत्यू_स्थान = [[तिरुपती]], [[आंध्र प्रदेश]] | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला आदित्य चोळ]] | वडील = | आई = | पत्नी = अनघावती | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = [[पहिला आदित्य चोळ]] | राजवंश = [[चोळ साम्राज्य]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विजयालय चोळ''' ( राज्यकाळ  ८४८–८७१ ) हा शाही चोळ राजवंशाचा संस्थापक होता, जो सुरुवातीच्या चोळांनंतर सत्तेवर आला. त्याने ८४८ ते ८७१ पर्यंत राज्य केले. त्याने कावेरी नदीच्या उत्तरेकडील प्रदेशावर राज्य केले. तो संगम युगातील प्रसिद्ध चोळ राजा, करिकाल चोळ याच्या वंशजांपैकी एक आहे. विजयालयानंतर त्याचा मुलगा [[पहिला आदित्य चोळ]] गादीवर आला, ज्याने शाही चोळ साम्राज्याचा पाया घातला. [[वर्ग:चोळ साम्राज्य]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] rjn4uw711kpg72xwcy3c69nebgj99r2 0 382566 2700461 2026-08-09T09:35:59Z Aryan Bagkar 152513 नवीन पान: {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विष्णुवर्धन | पदवी = | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६२४]] – [[इ.स. ६४१]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभ... 2700461 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट राज्याधिकारी | नाव = सम्राट विष्णुवर्धन | पदवी = | चित्र = | चित्र_शीर्षक = | राजध्वज_चित्र = | राजध्वज_चित्र_शीर्षक = | राज्य_काळ = [[इ.स. ६२४]] – [[इ.स. ६४१]] | राज्यारोहण = सम्राट पदाभिषेक | राज्याभिषेक = [[इ.स. ६२४]] | राज्यव्याप्ती = | राजधानी = [[वेंगी]] | उप राजधानी = | पूर्ण_नाव = विष्णुवर्धन | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | पूर्वाधिकारी = पद निर्माण | राजपद_वारस = | राजपद_वारस_प्रकार = | उत्तराधिकारी = [[पहिला जयसिंह]] | वडील = [[पहिला कीर्तिवर्मा]] | आई = | पत्नी = | इतर_पत्नी = | पती = | इतर_पती = | संतती = | राजवंश = [[वेंगीचे चालुक्य घराणे]] | धर्म = [[हिंदू धर्म]] | राजगीत = | राजब्रीदवाक्य = | राजचलन = | तळटिपा = }} '''विष्णुवर्धन पहिला''' (राज्यकाळ ६२४-६४१), ज्याला कन्नडमध्ये बित्तरस म्हणूनही ओळखले जाते, हा चालुक्य [[दुसरा पुलकेशी]] चा धाकटा भाऊ होता. विष्णुवर्धन पहिल्याने सुमारे ६१५ पासून पुलकेशीन दुसऱ्याच्या अधिपत्याखाली पूर्व आंध्र प्रदेशातील वेंगी प्रदेशांवर प्रतिनिधी म्हणून राज्य केले. अखेरीस, विष्णुवर्धनने आपले स्वातंत्र्य घोषित केले आणि ६२४ मध्ये पूर्व चालुक्य राजवंशाची सुरुवात केली. [[वर्ग:चालुक्य साम्राज्य]] g20n1jxs8xmrlxpqbfquw4cky5ev59n